Skip to main content

Full text of "Delphin classics"

See other formats




' V V ^ i? y wij 






V V .<* >Wl-' ' 



^^K>:VM:Sv,.,V; 



^'^Vvv-v-j. 



-v ,":'*?*^ . 



1^ 






^S'Ji 



Kx. 



"f '^^' 



¥^: 



'^V^WVW'^ 



■?jfci 



» .fJ! 



Wv, 



mhiiWFm^ 



'¥/S^T 41^ 



|||i|MiiSil 



'wm *w "- V^ ^?i! 



WVl.wVUWVs. 



:^'^:iii.^c,^&iVv>:.-^i^ 







REESE LIBRARY 




UNIVERSITY OF CALIFORNIA. 

i/icCuSsioiis No. bc\^n-t Chiss No. 




This book is DUE on *.b" last date stamped h' 

feou ir-i.: .., / 

QNIVERSIT: or vJ/.Llr^FeNIA 

LIBRARY 

LOS ANGELES. CALIF, 




Digitized by the Internet Arciiive 

in 2008 witii funding from 

IVIicrosoft Corporation 



http://www.arcliive.org/details/delpliinclassics64valp 



D. JUNII JUVENALIS 



OPERA OMNIA. 



VOL. I. 



D. JUNII JUVENALIS 

OPERA OMNIA 

EX EDITIONE RUPERTIANA 

CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE 

IN USUM DELPHINI 

VARUS LECTIONIBUS 

EXCURSIBUS RUPERTIANIS 

NOTIS VARIORUM 

ET 

VETERIS SCHOLIASTiE 
RECENSU EDITIONUM ET CODICUM 

ET 

INDICE LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE RECENSITA. 

jj^.i r*-< -^ .'-^^ ktf 

;' ::: ■-". M 5 



VOLUMEN PRIMUM. 



T 



LONDINI: 

CURANTE ET IMFRIMENTE A. J. VALPY, A.M. 
1820. 

J-- r'' THE . 

^ /FORNIX. 






^OlHr) 



6 ioS 



CONSPECTUS 

EORUM QU^ HAC EDITIONE 

CONTINENTUR. 



Pag. 

LuDOVici Pratei Epistola Serenissimo Delphino . 1 

G. Alex. Rupertii Praefatio ... 3 

D. Junii Juvenalis Vita, quae vulgo tribuitur Sueto- 

nio, cum Notis G. A. Rupertii . . 23 

CI. Salmasii in Juvenalis Vitam, a Suetonio, ut vulgo 
putant, scriptam Commentarius, qui legitur in 
ejus Exercit. Plin. in Solini c. 32. p. 319. sqq. 
(al. 449. sqq.) . . . .26 

Vita Juvenalis quam persequitur Dodwell. in Annal. 

Quintilian. § xxxvii — xli. . . 36 

D. Juvenalis Vita per annos probabilibus conjecturis 

digesta . . . . .44 

De Satira Romanorum . . .56 

De Satiricis Romanorum Poetis . . .82 

De diversa Satirarum Lucilii, Horatii, Persii, et Ju- 
venalis indole, deque fructu ex earum lectione 
percipiendo . . . .95 

Testimonia autiqua de Juvenale . . . 121 



VI 



CONSPECTUS. 



Divisio et Argumenta Satirarum Juvenalis 

Index Codicum Mss. et Editionum quae numeris 

notantur in Varr. Lectt. et Excurss. 
D. Junii Juvenalis Satira i. 
Excursus ad Sat. i. . 

Satira ii. 

Excursus ad Sat. II. 
Satira in. .... 

Excursus ad Sat. III. 

Satira iv. . 

Excursus ad Sat. iv. 

Satira v. .... . 

Excursus ad Sat. v. ... 

Satira vi. 

Excursus ad Sat. vi. 

Satira vri. 

Excursus ad Sat. vii. 

Satira viii. .... 

Excursus ad Sat. VI 1 1. 

Satira ix. .... 

Excursus ad Sat. IX. 

Satira x . .... 

Excursus ad Sat. x. 
Satira xi. 

Excursus ad Sat. xi. 
Satira xii. 

XIII. 

XIV. .... 

XV. 

Excursus ad Sat. XV. . . 

Satira xvi. 



Pag. 

123 



CONSPECTUS. VII 

Pag. 

Catalogus eonim auctorum ex quitms Notae Variorum 

sunt desumtae .... 764 
NoTiE Variorum, cum Vet. Scholiast., in D. Junii 

Juvenalis Satiras, ex ed. Amstel. 1684. — Sat. i. 766 

Sat. II. . . . 788 

. . . .813 

. 854 

. 875 

. 896 

. 967 
995 

. 1024 

. 1040 

. 1073 

. 1094 

. 1107 

. 1131 

. 1157 

. 1172 

Recensus Editionum . . • 1177 

Codicum .... 1261 

Index Rerum et Verborum in Juvenalem . i 



III. 

IV. 
V. 
VI. 
VII. 
VIII. 
IX. 
X. 
XI. 
XII. 
XIII. 
XIV. 
XV. 
■ XVI. 




SERENIS8IMO 



D E LP H I N 



LUDOVICUS PRATEUS. 



Nec Satiricos evolvisse pigeat Te, Serenissime Prin- 
CEPS. Quo amplins, turn domcsticis exemplis turn indole 
propria, ad omne bonum institutus es ; hoc magis delectabit 
Roraanorum vitia, quae et nostra sunt, videre passim dam- 
nata; virtutem vero ubique amabilem, ubique laudatam. 
Forte etiam placebit diversum conferre utriusque viri stylum 
et ingenium, eidem tamen Satirae nihilo secius operatum. 
Facundum hinc Poetam, ut acriter, sic et diserte, scelus 
proscribentem, non sine voluptate comparabis cum raorosa 
ilia, stricta, salsa dicacitate Persii, severam Stoicorum dis- 
ciplinam strenue venditantis. Apud hunc certe prasclara 
tot sapientioe oracula non aspcrnabere. Apud ilium vero 
quam multa occurrent, jucundeque leges, felicibus hisce 
temporibus accommodata! Haec inprimis Ludovici mag- 
nitudinem exhibebunt : 

Et spes et ratio studiorum in Cccsare tantum, 

Solus enini tristes hac tempestate Camanas 

Respexit. 
Item ista : 

Spes vitce cum Sole redit. 
Delph, et Var. Clas. Juv. \ 



2 EriSTOLA. 

At cum uata auspicatissimc,(Tibi dicam, an Regno?) proles 
adolevent ; ei profecto gaudebis occentare : 

Nobilitas sola est atque uriica virtus. 
Hoc sane potissimum novit Borbonius Sanguis : hoc a 
Majoribus accepisti: hoc praestas ipse non degener: hoc 
posteris exemplum stimulus atque incentivum a Te relin- 
quetur. Perge, Serenissime Princeps, virtutes quasque 
summas complecti, basque doctrina et sapientia decorare ; 
hoc est cum Ludovico Magno magnitudine certare. Qua3 
quidem dum generosc moliris, nos interim, ad exterarum 
Gentium invidiam, aevi noshi Franciciquc Imperii felicitate 
potiemur ; in quo videlicet Reges adeo studiose philoso- 
phantur, adeo sapienter dominantur. 



PRiEFATIO. 



Cum ill Siliano carmine cura mea qualicumque emendando 
illustrandoque versarer, jam turn apud animum constitu- 
eram, si necessariis augerer opibus et praesidiis, eandem 
aliquando operam Juvenali impendere ; neque deerant, qui 
me et promissis et cohortatione ad id, quod intendissem, 
perficiendum incitarent : sed per totum illud tempus magis 
de sylva rerum observatioimmque congerenda, quara dige- 
renda sollicitus eram. Illo delude labore, ante hos ties 
annos, exantlato, ad novam hanc provinciam pro virili 
parte administrandam me accinxi. Quam etsi non ignora- 
bam multo majoris operse esse ; neutiquam tamen mente et 
cogitatione prospexeram tantam difficuitatura, tam exter- 
narum quam internarum, multitudiiicm atque varietatera, 
quantam re vera expertus sum. Ad ilias feliciter supcrandas 
opus est vita, timi dulci olio, turn multis circumfluente op- 
portunitatibus, quibus ego quam maxime careo. Gravis 
enim ha?c solet esse muneris scholastici conditio, ut, qui 
eo rite perfungi, et simul familiam alere cupiat, multis 
variisque occupationibus distineatur, et longe maximam 
diei partem juventuti, publice privatimque in studiis hu- 
manitatis ac literarum erudicndae, addiccre ipsa necessitate 
cogatur. Quam ob causam non nisi aliquid subsecivi tem- 
poris, gravioribus negotiis subtractum, Juvenali meo dicare 
mihi licuit: quod ipsum quoque soepius pluribus, quos sus- 
cepcram, laboribus et curis, vel domesticis vel aliis, inter- 
pellabatur. Hue accedit, quod hujus poeta3 editori necesse 



4 PR^PATIO. 

est ad manum esse turn codices ejus scriptos et editos, quo- 
rum magnus est nunierus, turn optimas ceterorum autiqui- 
oris sevi auctorum editiones, multosque alios libros et 
commentarios, quibus et recensio et interpretatio illjus ad- 
juvari queat. Hujus vero supellectilis librarise, quae et 
tanta est, et mihi quidem, qui ab omni tarn public ae quam 
privatae bibliotliecae, copiis literariis instructae, usu exclu- 
sus sum, paene omnis aliunde colligenda fiiit, vel minimam 
partem conquirere quam difficile fuerit, facile intelligitur. 
Illustris quidem Heyne, quae generosa ejus benevolentia 
est, mihi etiam ultro librorum, quibus carerem, usum obtu- 
lit. Sed oranem meam operam lectoribus minus probari 
iisque haudquaquam satisfacere malui, quam, quoties Viri 
Summi, tot tamque gravibus negotiis districti, ope indige- 
rem, earn implorare. Quod tamen ad codices Juvenalis 
tum manu scriptos tum editos attinet, plane indignus forem 
benevolentia celeborrimomm huraanissimorumque, quos 
astas nostra tulit, virorum, nisi gratissimo profiterer animo, 
me tantam illorum copii'im ei acceptam referre, ut decimam 
vix partem cuiv']uam contigisse crediderim, qui accesserit 
ad poetara nostrum edendum. Misit ad me Heyne codi- 
cem Kulenkamp,, Sclurrzfleischii spicileg. animadverss. in 
Juvenal, et editt. Aldina.? tres, Rom. pr., Venet. 1475. 
1478. 1482. 1480. 1487. U92. 1494. 1501. 1515. Viccnt. 
1480. Brix. 1486. Norimberg. 3.497. Lugd. 1507. 1560. 
1564. Paris. 1528. 1535. 1544. 1.545. 1616. Cracov. 1.529. 
Antverp. 1565. Harles varict. cod. et Fragm. Erlang. De 
Halem (ex Biblioth. Sereniss. Dacis Oldenburg.) edit. 
Lugd. 1501. et Brix. 1501. Notiinagel auctore Kcenig 
varr. lect. cod. Schwarz. et editt. Ven. 1491. 1512. Brix. 
1.501. Lips. 1504. Argen. 1527. Langer codd. Guelforbyt. 
quatuor, Degen varr. lectt. duorum codd. Schonborn. 
Veesen MEYER varietat. cod. Ulmensis, Geisler et D(E- 
ring codd. duos Gothanos et Plathneri Lectt, Jnvj^nal. 
Beck et Kuincel cod. Lips, et editt. Lips. 1497. 1507. 
Ven. 1498. Argent. 1518. Heidelberg. 1590. Lighten- 
STEIN et Frel'dentiieil lectt. cod. Hamburg, ct editt. 



PRiEFATIO. 5 

Aug. Vindel. 1599. Basil. 1546. Lugd. 155G. Paris. 1561. 
1613. Hanov. 1603. al. Wolterstorf (V. D. M. apiid 
Seedorsenses prope Lenzen. in Prignitzia) edit. Lugd. 1511. 
Hensler, Archiater Reg. edit. Lond. 1716. Mannert et 
Seybold varr. lectt. trium codd. Norimberg. et ed. Lips. 
1502. LuLLMANN (V. D. M. apud IloUeienses prope Sta- 
dam) ed. Lugd. 1505. Herel observatt. quasdam criticas, 
Herbell conjecturas Mss. Scliraderi ct Withofii, Bor- 
HECK, Lenz, et alii, nuntios literarios. Si spiro et placeo,, 
Vestrum est, Fautores generosi ! Insignis benignitas Vestra 
rarique exempli humanitas saepe animum mihi jam laban- 
tern confirmavitj eique praecipuum editionis meae ornaraen- 
tum debeo. Dum itaque vivam, gratissima ejus memoria 
nunqiiam ex meo effluet aiiimo. 

Remota sic magna saltern parte externorum, qui- 
buscum mihi conflictandum erat, impcdimcntorum, re- 
stabant alia longe majora, quae ipsa operis suscepti 
difficultas afFerebat. Nam, quod ex Ind. Editt. ap- 
parebit, nullum fere antiquorum poetarum viri docti 
magis neglexerunt, quam Juvenalem, qui hac tamen 
contemtione et incuria minime paene omnium dignus erat, 
nullum interpretes argutiis vanaque doctrina ita obscurarunt 
et \ eluti obruerunt. Desideratur adhuc editio, in qua tum 
contextus, quam et accuratissirao et modestissimo potissi- 
mum judicio fieri possit, ad fidem veterum exemplarium 
constituatur, tum Satirae ipsae cum sensu poetico et plena 
Latinarum literarum scriptorumque satiiicorum cognitione 
illustrentur commentario perpetuo satisque idoneo, qui 
doceat adolescentes cum fructu, voluptate, et sensu pulchri 
eas legere, et non modo in singulis, quae tam argumentis 
quam eorum tractatione ita diflferunt, ut alii subinde sensus 
concipiendi sint interpret!, qui in ea se insinuare velit, 
quaevis intelligere, sed etiam cujuslibet summam univer- 
samque praestantiam ac virtutes cognoscere, quae non tam 
singulis relms, earumque enuntiatione atque inventione, 
quam illarum tractatione, vel partium inter se convenientia, 
et ad totum consiliuraque primarium conspirationc conti- 



6 PR^FATIO. 

nentnr. Ad eiiismodi editionem curandam me aspirasse 
haud dissimilo : sed qiiam parum ad talem conatum rite 
perticicndiun vires meae sufficiant, me magis in dies sen- 
sisse, non ficta quadam modestia, sed ex animo proflteor. 

Omnium vero, qiios unquam exhaiisi, labormn longe 
molestissimi fuere partim lectio commentariomm, qui tem- 
poris jacturam fructu inde percepto neutiquam compensa- 
bant, et in Henniniana editione ad quemvis versum singu- 
latim erant evolvcndi, partim collatio tot codicum et scrip- 
torimi et editorum, quorum multo maximam partem ipse a 
principio ad finem comparavi, cum nondum a qiioquam id 
factum vidissem, partim denique confectio Indicis rermii 
yerbonimque uberrimi. 

Tot tantasque difficultates si quis reputaverit, non mira- 
bitur profecto, nondum fuisse quenquam, qui tantum sibi 
oneris, quantum ego receperim, imponi pateretur, et in 
eodem constanter perseveraret ; midtosque, quos infia in 
Ind. Editt. extr, laudabo, a consilio edendi Juvenalis, jam 
diu mente agitato, destitisse. Xeque ego telam, centies 
impatientia abruptam, qualicumque ratione detcxuissem, 
nisi turn verecundia obstitisset, quo minus fidem tot tantis- 
que viris datam fallerem, opesque ab illis frustra mihi sup- 
peditatas, nuUiquc plane usui poetae Tuisse sinerem ; turn 
ipsa gravitas ac multitudo corum, quae conatibus mei im- 
pedimento fuissent, certam mihi jucundamque fecissent 
spem venias alicujus ac indulgentiae virorum doctorum ; 
quibus meliora et nunc forte dedissem, et olim darem, si 
contingeret mihi esse tarn fehci, ut non usum modo biblio- 
thecarum, ad quas iis, qui scholasticis funguntur muneri- 
bus, aditus plerumque non patct, sed plus quoque otii 
haberem : quariun rerum jucundissima spes pra^sentis for- 
tuna3 solatium est. 

Ha3c pauca non unam ob causam praemonenda censui, 
priusquam hujus editionis indolem ct consilium declararem, 
quod nunc breviter cxpcdiam. Cum vcro eadem pajne 
usus sim ratione, quam in Silio edcndo sequendam dux- 
erim ; easdcm quocjuo res iisdem plcmmquc verbis expo- 



PR^FATIO. 7 

neie mihi liceat, ita tamen, ut resccentur nommlla, quae 
hue non spcctent, et adjiciantur alia. 

Prima utiquc et peipetua cura fait haec, ut, quicumque 
mea editione uteretur, aliam non magnopere desideraret, 
sed in ca reperiret, quicquid boni et praeclari ad poetara 
cmendanduin illustrandumque interpretes contulissent. 
Semper enim mihi displicuit raos et consuetudo eorum, qui 
ubivis lectores, etiam obscuris in locis ac rebus, ad alias 
remittunt editiones, adeoque banc iis necessitatem impo- 
nunt, ut, quot sint uniiis scriptoris editiones a viris doctis 
curatae, tot habeant et coemant, si, quaecumque ad ejus 
sive lectionein sive interpretationem adjuvandam ab edi- 
toribus collata sint, cognoscere cupiant. Quod profecto 
non minus habet incommodi, quam si, superiorum tempo- 
rum vitio. Variorum notas, vel excerptas vel integras, tuis 
adjungas, quo fit, ut praster recta, bona et utilia, etiam 
permulta, sive falsa et a posterioribus interpp. jam confu- 
tata, sive vulgaria et aliena, nee semel tantum, sed saepius 
legenda sint, et ipse auctor in notarum mole, tanquam 
cymba in 'Oceano, natare videatur. Ego mediam ingressus 
viam, qu^ bona alii liabent, cum delectu excerpenda,' et, ut 

NOT.E 

1 Heyne in Praef. ad Virgil. T. iii. ' tern exigiuim, spvetis ac rejectis, 

' Utilissima,' inqiiit, 'hand dubie ope- * iitilissinia et optima qutcque in uno 

' ra a vivis doctis ponetur in hoc, ut ' libro coniprehensa habeanuis. Nisi 

' pluiiura editionum bona, cum di- ' euim liteiaiuni antiquarum studio 

■' lecta tanicn prudenti ct diiigenti, * hac aut simili alia ratione snccuna- 

* in unani conferant, eaque bona no- ' tur, qua lesecenturinutilia ct a nos- 

* vis opibus, quas nostii in his Uteris ' tri sa?culi cultu ac genio aliena, ad- 
' profectus, nostra? a?tatis rationes ' jiciantur autem ea, quae huic litera- 
' postulare forte videntur, locuple- ' rum luci, liuic poetices et artium 
'tent, quibus iterum alii singulas, ' expolitioni,acumini pliilosophiienie- 
' quas conferre so posse putent, ac- ' lioris et historiae subtilius tractata?, 
' cessiones adjiciant : ut, in niolcsta ' varietati et copiaj doctrina?, consen- 

* hac diversarnm editionum, qnai sin- ' tanea sint; nisi niinuantur porro 

* gulae aliquantum bonae frugis ha- ' sumtus in tot editiones, quas nisi 

* bent, copia perveniatur aliquando ' omnes ad manum habueris, sapere 
' eo, ut iis, quae ante hos ducentos ' non licet, inque tantum librorum 

* vel centenos aunos usum forte ha- ' auxiliarium apparatum faciendi ; re- 
' here poterant alicpiem, nunc autem * vocentur vero vironim doctoruni 
^ aut orauino Uabent nullum, aut saU ' studia ad certum ac defiuitinn tinem 



8 PRiEFATIO. 

eo lucidior essct scries annotatiomim, nosfraque facilins ab 
alicnis discenii possent, ilia Commentario subjicieuda cen- 
sui, liunc vero, cum prolixior esset, quam ut, ad exemplum 
Virgilii HejTiiani nostriqiie Silii, criticis subnecteretur no- 
tis, ab iis sejungendum curavi ct separalini typis exprimen- 
dum. In easdem notas, commentario aspersas, conjeci 
turn exempla dictionis alicujus aut elegantia?, turn loca 
veterum scriptorum, in rebus historicis, geographicis, ac 
mythicis a me laudata. Horum forte non deerunt qui 
nimiam repreliendant copiam : eam tamen ex vano erudi- 
tionis ostentandae studio profectam existimari nolim ; et res 
justam excusationem habere videtur. Primum enira baud 
dissimilo, me omnem dedisse operara, ut quam plurimis 
satisfacerem ; neque vero ignorabam, permultos etiam hodie 
esse viros doctissimos, quibus hsec rerum verborumquc 
illustrandorura ratio arrideat, quas olim Nicol. Heinsio, 
Burmannis, Brocckhusio, Scliradcro, Drakenborchio, aliisque 
magni nominis hominibus probabatur : quorum tamen vesti- 
gia non ita secutus sum, ut exempla tantum exquisitioris 
loquendi formas cumulKrem, nulla habita ratione originis 
ejus vel causa', indolis ac signiiicatns, nee admonito de iis 
lectore, nisi forte ilia vel ex locis ascriptis satis intelligi et 
legentibus jam liac compendiaria via, qua chartae parcitur, 
in menKuiam revocari possent, vel ibi alj aliis, quorum edi- 
tiones ac libri omnium fere raanibus teruntur, jam explicata 
assent. Deinde in doctissimo poeta interpretando versabar, 
in quo adliibendae talis eruditionis facultas et major crat, et 
aptior alque utilior. Praeterea id egi, ut non tirones modo, 
sed eruditos quoquc homines et juventutis potissimum ma- 
gistros meam Juvcnalis cditionem consuluisse baud omnino 

NOTiE 

* et usuni, constiluantiirqiic omnia ' (li<'s in majoreni tontemtum addiN 
' sic, ut ct iis capicndis par sit ani- ' catiir a viris pni(lentil)ns, sen qui 

* mus ct vero ctiam ceteris discipiinis ' sil)i pnidcntos vidoiitin , (pii omnia 

* peicipicndis satis recto vacarc pos- ' ad vita> usnm refene voliint, nee 
sit : Jia;c, inf|uani, nisi niatiire pro- ' iiteris, nisi ex utilitatis niesso, quae 

' videantur, vcrcor, no sttidinm hoc ' cum ipsa satione statim coDJuacta 

* GraucaniiiietLatinaiuniliterarumiu * &it,pretium statiumt.' 



PR^FATIO, 9 

poeniteret, atque iis, qui lonr^iores disputationes de tot 
exquisitis dicendi formulis, rebnsque historicis, mythicis, ac 
geographicis, iibivis in doctissimo poeta obviis, reqiiirerent, 
(quales passim inveniuntur,) non laterent uberiores, unde eas 
peterent, fontes, et quidem pleriqiie vel adco omnes, iit, si 
hiinc vel ilium adire non possent, (qua? tristis multorum sors 
est,) ad alios confugerent. Denique iis etiam, qui talia non 
desiderant, eo prospexi, quod ilia redegi in formam notariun, 
quas praeterire possunt. 

PiEEcipua quoque cura mihi fuit haec, ut non modo editio 
mea juvenibus, bonarum literarum studiosis, quibus earn 
potissimum destinavi, plus, quam uUa alia, ad poetam 
legendum intelligendumque proficeret, nee quicquam in ea 
omitteretur, quod crucem iis figere posset; sed doetiores 
etiam, in locis certe obscurioribus, illam inspexisse non 
prorsus pigeret, iisque si non ingenium rectumque judicium, 
saltem studium probarem, varietate lectionis e tot codicibus 
excerpta. Duobus itaque animadversionum generibus banc 
editionem instruendam putavi ; quorum alteram spectaret 
ad veram Juvenalis lectionem investigandam, (quo etiam 
Excursus pertinent, in quos prolixiores critici argument! 
observationes rejeci,) alteram vero ad rerum verborumque 
difficultates removendas. Etenim neque eorum ratio insti- 
tutumque probandum videtur, qui non nisi in textu auctoris 
alicujus corrigendo laborant, satisque habent variarum lec- 
tionum farraginem undique in unum congessisse locum ; 
neque eorum, qui res tantum et verba scriptoris illustrare 
instituunt. lUud per se quidem bonum et utile est, 
nee tamcn sufficit ad librum cum fructu legendum ; hoc 
autem, nisi legitimam crisin adhibeas, qua de vera lec- 
tione constet, sa^pissime parum procedit : nam frustra 
interpretari conaberis ante, quam corrupta cmeudaveris. 
Neque vero critica? notae ab hac editione aliena? prop- 
tcrea censendaj sunt, quod juventuti ea in primis con- 
sultum volui. Nam ad Juvenalem cum fructu legen- 
dum ii demum admittuntur, qui mtntem jam aliquan- 
tum literarum autiquarum studiis excoluere, adeoque 



10 PR.EPATIO. 

criticam rationem et subtilitatem animis assequi possunt. 
Adolescentes qnoque, generosioris saltern indolis, criticae 
alicujiis faciiltatis copiam, qua nemo quidem, qui ad in- 
geniias doctriiicX gloiiam solidamque emdilioncm aspirat, 
sine iusigni et suo et cujuscuraque disciplinae, cui operam 
dat, damno caiebit, sibi compaiare, et ad banc judicandi 
rationem scnsim institui, formari, et acui necesse est. Turn 
etiam id egi, ut non soils juvenum, sed doctomm quoque 
virorum usibiis qualicuraque opera mea inservirem. Xeque 
Juvenalis satiroe ita jam subsidiis librorum doctorumque 
ingeniorum studiis expolitae sunt, ut critica in iis opera 
plane supervacua sit. Si vero quis scriptoris alicujus 
edendi consilium animo agitat, id primum contendat ne- 
cesse est, ut contextum ejus quam emendatissime exhibeat, 
et labes maculasque, librariorum vel stupore vel socordia 
ci aspersas, una cum lacinii.s deleat et pamiis, quos inepti 
interpolatores illi assuisse videri possunt. 

Fortasse tamen viri docti jure raeritoque nimiam meam 
in ea re vituperandam jiidicabunt industriam : amplius 
enim octoginta codices, vel manu scripti vel editi, et plc- 
rique quidem tum a principio ad finem, turn a me ipso, turn 
accuratissimo studio, comparati sunt. Quantum molestia) 
exhauserim in conquirenda excutiendaque tanta lectionum 
farragine, facile intelligent, qui vel ununi codicem diligcnter 
contulerint. Cum vero longe maxima varietatis Iinjus pars 
ad inanes quisquilias, et librariorum vel stuporcm vel nc- 
gligentiam redeat ; cxiguum profecto fructum inde et Juven- 
alis et lector percipere potest, isque maximo mihi redi- 
mcndus fuit taedio, sumtu, opera, et dispendio temporis. 
Quo labore Ilerculeo expcrtus sum, quam vera sint, quae 
monuit Ileyne in Praefat. ad Virgil. T. iii. ' Virormn doc- 
' torum judicia super varietatc lectionis et codicum compa- 
' ratione plcrumque ea sunt, ut nibil omittendum esse putcnt, 
' quod in aliquo libro scripto, vel ex scriptis edito, aliter, 
' (juam vulgo legitur, exaratum sit. Si tamen in Virgilio 
' hoc iorte conccdi potest, tanquam in poeta principe, in 
* quo niliil nimis levc esse possit, et in quo critices nuU- 



PR.EFAT10. 11 

* menta facienda sint adolescent! : nolim taraen cuiquam 

* candem rationem probari iu aliis miuoris dignitatis scrips 

* toribiis. Si eiiim in Virgilio, ut diximus, esse potest utili- 

* tas aliqua varias lectionis diligentius etiam in obscuris, 

* levibus, ant solennibus enoribus ascriptae ; ut specimina 

* habeant adolescentes festinationis et stuporis librariorum : 

* quas tandem in aliis, et ubique, esse potest utilitas enotatae 
' varietatis, qua?, si vere dicas, varietas nulla est, sed mera 

* librariorum aberratio, millenis exemplis duduni nota, modo 

* ab incuria, modo ab ignorantia, modo a saeculi inscitia 
' profecta ? in qua nihil novi occurrat ; nihil quod non sex- 
' centies observatum sit ; nihil quod aliquem fructum Iiabeat 

* aut habere possit. In primis autem in iis auctoribus, qui 
' jam critica arte et ad meliorum librorum exemplaria emen- 
' dati sunt, quam utilitatem studii expectare potest is, qui 

* iterum vulgarem aliquem et diobolarem codicem aut editio- 

* nem a somnolentis operis depravatam sedulo cxcutiat, 

* sphalmata et errores anuotet, et sic novam se editionem 

* adornasse putet ? Xoime turpe est, brevem hujus vitae 

* fructum in haec impendere ? in tam late subcrescente 

* rerimi discendarum segete operam in nugis his consumere ? 

* Vermn est ea multorum opinio, nullo animi judicio explo- 
' rata, ut putent satis esse, si modo codicem vel editionem 

* veterem conlerendam habeant ; id autem, quod primo loco 

* considerare debebant, sitne is liber novae aut emendatioris 

* lectionis, fons yel adjumentum, vix in animum admittant. 

* Atqui, ut hoc exemplo utar, Virgilii trecentos codices et 

* editiones veteres hoc respectu vix dignas habebit, quas 

* inspiciat, is, qui non ad vulgarem opinionem judicium sibi 
' mentis constituendum putet.' Alia, non minus digua quce 
legantur, in cam rem disputavit Hejuein Praefat. novae edit. 
Virgil. T. I. pag. xxviii sq. ubi etiam pag. lxvi. hccc 
laudavit ^'crba Plantini in Praefat. ad Jul. Caesarcm : * Quas 
' enim finis — quousque paginas omnes obsidebunt variae et 

* vanae saepe lectiones ? Excutimitur profecto scriptorcs ipsi 
^ e manibus, dum avida juventus ad hacc devedicula abit et 
' uxosgyx ista curat velut epyu. Quam multi jam qui libros 



12 PR.5i:FATI0. 

* tantum legunt, ut emendent ? ut illos meliores faciant, non 

* ut sese ? Itaqiie toti in voculis ant syllabis aliquot exami- 

* nandis sunt ; et segetem illam uberem rerum sententiarum- 

* que subter habent, paleis modo lectis.' 

Quae cum ita sint, nonne consideratius egisse vide- 
rer, si variarura lectionum aliquem delectum fecissem, et 
ita summum levassem tsedium, quod in iis excerpendis 
mihi devorandum fuit ? Id quoque mihi ab initio pro- 
positura fuisse et constitutum haud diffiteor. Sed multas 
consilii mutandi rationes habui, quae, si non sufficiunt ad 
causam meam defendendara, veniae tamen spem, aliquam 
certe, mihi ostendunt. Nam primum, ejusmodi delectum 
cum judicio subtili adhibere omnino difficillimum ; et multo 
facilius est, ut in plerisque rebus, ita et in hac, utiles egre- 
giasque leges ferre, quam servarc et ad usum transferre. 
Deinde, quod jam supra professus sum, id curare et volui 
et debui, ut, qui banc sibi pararet editionem, reliquis om- 
nibus carere posset. Tum noveram, non deesse, qui omnem 
lectionis varietatem desiderarent : quam plurimis autem sive 
prodesse cupiebam, sive gratum facere, et non adolescenti- 
bus tantmn, sed eorum etiam magistris, aut omnino erudi- 
tioribus longinsque in his Uteris provectis, operam meam 
diligentiamque probare ; qua effeci saltem hoc, ut quales 
sint libri, quorum mihi facultas fuerit, plane perspici, et, si 
quis post me Juvenalem denuo reccnsere velit, labore eorum 
conferendormn supersedere possit. Quin juvcnum quoque, 
qui jam aliqnantum profecisscnt in Uteris, et ad animum 
potius poliendum, quam ad victum quaerendum, studia re- 
ferrent, magni intcresse arbitrabar, aliquam dc ciijuslibet 
varias lectionis rationc, origine, usu, et dignitate, judicandi 
facultatem conscqui, et medicinse corruptis locis adhibendas 
sagacitatem, criseosquc facienda^ gustum sibi parare. Prae- 
terea nondum quiscpiara editorum hunc sibi laborem sumsit, 
ut multos codices vel scriptos vcl editos Juvenalis, eosque ac- 
curate infer se conferret, et dc indole ac prclio eorum dispi- 
ceret. Ego primus tantum mihi oneris imponi passus, et in 
ca quoque re udjutus sum ope virorum doctorum, qui haud 



PRiEFATIO. 



13 



vulgari hnmanitatis cxemplo tot poetas exemplariura vel 
varietatis eoriun, ab ipsis excerptre, copiam mihi fecere; 
qui opiparns apparatus ne frustra mihi contigisse videretur 
cavendum erat.^ Novam quoque recensionem adornare co- 
nabar, eamque promisi in titulo libri. Haec vero sine accu- 
rata ouinium, certe plurimorum, codicum collatione neuti- 
quam perfici potest/ Hue accedit, quod plurimum interest. 



NOT/E 



1 Ernestiiu Pracfat. ad Taciturn p. 
T. VI. ' Superioribiis,' inquit, ' saeculis, 

* qui ad recensendos scriptores vete- 
' res accedebant, satis habebant, Co- 

* dices scriptos et editos consnlere in 
' locis iis, ubi ha?rerent ipsi, ct diffi- 
' ciiltatis aliquid objectimi esset. Ita- 
' que tantum lectiones librorum, ad 
' ea loca fortasse profutiiras, pete- 

* bant, non univeisamlectionis varieta- 
' teiu. Ea re commisenint, nonniodo 
' ut iidem libri consulendi essent his, 
' qui post eos ad recensendos eosdem 

* scriptores accedcrent, si quid alicu- 
' bi vitii subodorarentur, sed multa 
' etiam intacta ipsi relinquerenr, quce 
' ex iisdera iibris poterant eniendari. 
' Etenim nemo est ita lynceus, ut 
' omnia lectiouis vnlgats vitia sua 
' sponte videat, nee intcrdum pro 
' rectis probet, qure vitiosa sint, ant 
' velut plana ac perspicua franseat, in 
' quibus alii aut parum aut nihil intel- 

* ligant. Casaubomis quideiu (ad Sue- 
' toniuni) tatebatur, sibi sa>pe accidis- 
' se, ut, qua? clarissima putasset, in iis 

* haereret, cum plana ct perspicua co- 
' rum interpretatio peteretur. Inde 

* etiam tit, ut subindc viri docti, aut, 

* vitio lectionis animadverso, conjec- 

* turis se exerceant, aut explicare la- 

* borent, quod vitiosuni est ; nihil 
' laboraturi, si librorum vetcruni 

* lectiones omnes notatas haberent 

* ab iis, (juibus eoruut tacultas f'uisset. 

* Itaque utiliter hoc institutum est a 

* reccntioribus Criticis, ut e codici- 



' bus scriptis editisque omnis lectio- 
•' num varietas, etiam manifesta scrip- 
' turae vitia notarentur : unde quau- 

* turn utilitatis redundaverit ad scrip- 
' tores veteres, non ignorant, qui in 
' his liteiis diligenter sunt versati. — 
' Historia autem editionum ea de- 
' mum utilis est, qute docet, unde 
' cujusque textus ductus sit ; utrum 
' ex alia superiori repetitus, an e 
' scriptis editisque Iibris ab idoneo 
' auctore emendatus : quibus ignora- 
' tis, nihil editionum notitia, neque 
' ad delectum in emendo, neque ad 

* usum in cmendando interpretaudo- 
' que, prodesse potest.' 

2 Digna sunt, quae hue transcri- 
bantur verba 111. Wolfii ex Prolegom. 
ad Homer. 6 1.' Pauci novarum re- 
' censionum auctores ita agunt, aut 

* eam laboris patientiam afferunt, ut 
' ex locis satis sape reconditis et dis- 
' paratis, in priraisque ex veteribns 
' exemplaribus, omnem varietatem 
' lectionis contrahant, qua deinde 
' cum vulgatis comparata, constan- 
' tem emendationem aggrediantur. 

* Immo consistunt fere tum denunn, 

* ubi impeditior sensus vel ipsa specie 
' manitcstum vitiuni objicitur ; jam ad 
' varias lectiones aut ad vetus exem- 
' plar coufugiunt, surda plerumque 
' oracula, nisi constantcr consulenti- 

* bus. Neque multuni diversa ratio 
' est eorum, qui, quantumvis inter- 
' dum docti ac solertcs, onincm emen- 
' dationem ex aliquot librorum Mss. 



14 



PRiEF\TIO- 



qiiibus locis manifesta operarum ^^tia enotentnr. Ubi cer- 
tissima est lectio, recte oraitti possunt, et a nobis fere omissa 
sunt ; noil vero, ubi ilia est dubia : turn enim multum valent 



NOT^ 



* fide suspensam esse volunt, aut qui 
' texta, qua; vocantiir, plane edunt 
' ad unius cxemplr.iii ; veliit isti tan- 

* dem libri ad scriptoris salutem fatis 
' destinati essent. Ab hoc levioie et 
' quasi desultorio geuere plurimuni 
' discrepat ju. ta, perpetua, et certis 
' artis Icgibus nixa recensio. In illo 
' nihil piope aliud, ijuam passim ex- 
' tantia aliquove libro prodita vtil- 

* nera sanave volumus ; trausmitti- 

* nius plura, ad seiisum quidem bona 
' et tolerabilia, sed ad auctoritatem 

* nihilo meiiora pcssimis. Justa au- 
' tern recensio, bonorum instrnmen- 
' torum omniuni stipata pra>sidlo, ubi- 
*■ que verani nianum scriptoris rima- 
' tur ; scriptura; cujiisque, non mo- 

* do suspectaj, testes ordine inter- 
' rogat, et quam onnies annuunt, non 
' nisi {^ravissimis de causis loco nio- 
' vet ; alia, per se scriptore dignis- 
' sima, et ad veritateni sea elegan- 
' tiani sentential optima, non nisi 
' suffragatioue testium recipit ; baud 
' raro adco, cogentibus illis, pro 
' venustis iniert minus venusta ; cm- 
' plastris solutis nicera nudat; deni- 
' que non monstrata solum, ut mali 
^ medici, sed et btentia vitia curat. 
' Hac in ratione tamctsi ingenio et 
' articonjectandi minime locus deest, 
' tamen quoniam onniis veteris scrip- 
'tura; fides ab incorrnptis nionlmen- 
' tis pcndct, ante onniia est elaboran- 
' dum, id quod licri rcrle nequit sine 

* ingenio, ut fontiuni, unde cuj usque 

* scriptorii toxtus liaiiriatur, propri- 
' ctatcs et singiilarem iialuram sci'ute- 
' nun ; varies testes, per classes ct 
' familias dispositus, ex sua queinque 
' indole nietiannir, atqne calliditate 
' quadani, ncc ilia tamen cupida, 



eoruni tanquam voces et nutus ex- 
cipere discamus. Etenim in pluri- 
niis rebus et Critico, et quicumque 
sibi rem histovicara exquirendam 
sumsit, imitanda est boni judicis 
consuetudo et prudentia; qui prius, 
quid testes afferant, lente explorat, 
et omnia veritatis argumenta colli- 
git, quam rei gestae conjecturam 
suam iuterponere audeat. Ac ne 
potest quidem fieri, ut qui paucis 
codicibus, quales vulgo occurrunt, 
fretus conjecturam quamvis saga- 
cisslme exerceat, in nuiltis veterem 
ac gernianam scripturam asseqna- 
tur. Nam ut in rebus judicandis 
tabularum et literarum penuriam 
ingenium conipensare nullum po- 
test ; ita acerrima ejus vis, non tera- 
perata et subacta assidao usu libro- 
rum, in historicis et criticis rebus 
frustra laborat. Qnippe hae utra;- 
quc res magis nomine quam genere 
inter se differunt, noc diversis te- 
neotur judicandi regulis. Itaque 
ut ingenium, sicut par est, mem- 
branaceis thesauris longe praeferas, 
plurimuni tamen interest ipsius in- 
genii, quam pluiimos codices com- 
parari, quorum testiinoniis judicium 
de vera lectione nitatur, et muitis 
modis adjuvetur divinatio. Quare 
quo t'reiiuentius scriptor aliquis ad 
codicum collationeni vocatus est, 
eo magis justa ilia et constans re- 
censio locum habet : in ceteris, qui 
adtnic paucitate subsidiorum labo^ 
rant, baud scio, an multiplicandis 
text»)rinn tbrmis Iutc stadia, nimis 
per se operosa. impodiantur potlus 
quam ornentur. In talcs nenipe 
rcai'^nUlo ipuvdam, non vcri nominia 
recenn'w cadcre vidcri potest.' 



PRiEFATlO. 15 

ad veram lectionem, cujus vestigia in iis latent, vel eruen- 
dam vel confirmandam . Dcniqiie ea, qiiam seciitus sum, 
ratione, brevissima scilicet notatione codicum, quos non 
modo designavi nmueris, sed etiam, quoties plures, ordine 
se excipientes, v. c. viginti priores, inter se congmebant, hac 
nota 1-20. laudavi, efficere poteram, iit rerum forte 
inutiliiira mole paucae tantum coraplerentur plagulae. Ita 
sperabam fore, ut non modo miiltis, qui omnem lectionum 
varietatem cuperent enotatam, satis facerera, sed ab iis 
quoque, quibus magna criticce sylvas, a me congestas, pars 
nulli plane usui esse videretur, veniam impetrarem, quod 
huic peritura? non pepercissero chartae ; utqiie adeo aliorum 
gratiam diligentia et studio, alioium vero summa Ijrevitate 
mihi conciliarem. 

In codicum Mss. et editionum indice me viris eruditis 
minime satis fecisse, facile preevideo. Accuratum plenum- 
que ejusmodi recensum conficere utilissimura quidera est 
in re critica, sed difficillimum quoque ac tasdii plenissi- 
mum, in primis in Juvenale. Nam non ipse modo poeta 
innumeris in membranis, quae passim in bibliothecis, tarn 
publicis quam privatis, servantur, descriptus, et a typo- 
graphicas inde artis primordiis quovis fere anno, et non- 
nunquam bis terve, typis expressus est : sed nondum etiam 
editorum quisquam hoc in se laboris suscepit, ut sive de 
codicum Mss., a se ipso vel ab aliis collatormn, quamvis 
paucorum, pretio atque a?tate judicium subtile ferret, et vel 
ex uno omnem lectionum varietatem notaret ; sive editiones 
ad usus criticos apte describeret, accurata omnium, certe 
antiquarum optimarumque, comparatione instituta, in eorum 
ordines et classes, stcmraata et cognationes, stirpes et 
familias vel propagines solerter iuquireret, quantique adeo 
quaevis aestimanda, quidve ex ea vel ad crisin, vel ad inter- 
pretationcm praesidii expectandum sit et petendura, diligen- 
ter examinaret : utqae ita textus ct lectionis vulgata? justam 
prope historiara, atque, ut ita dicam, genealogiani necteret, 
aut ex quo fontc ca ducta, quousque progTCSsa esset, quan- 
doque cursuni rautassct, perscrutaretur. Opera editorum. 



16 PRiEFATIO. 

etiam eorum, qui optime de recensendo Juvenale meriti 
sunt, Stephani, Pulmamii, Pithoei, Rigaltii, Henninii et 
Maittarii, in eo substitit, ut paucas easque meraorabiles 
lectiones aliquot libronnn, quibus usi esscnt, excerperent, 
hosque nominarent tantum^ nee ulterius describerent ; alio- 
rumvero, qui pleniores editionum annales condere aggressi 
sunt, Maittarii, Fabricii, Ernesti, et sodalium Bipontinorum, 
in eo, ut solos earum titulos, et ne quidem omnium, nee 
satis accurate, recenserent : unde vere dixit Ernesti in 
Prasfat. ad Tacit, p. xlii., homines plerumque nescire, quid 
sibi velint, cum de vulgata sive recepta lectione loquantur. 
Ego novam earn que lubricam ingressus viam, quamvis eo, 
quo tenderem, me perventurum spes nulla esset, procedere 
tamen conatus sum, quo usque licuit per itineris difRculta- 
tem, per praesidiorum copiam, per otium, et per ingenium 
meum, quod talis rei literarioe subtilitas nunquam valde 
vel exercuit vel juvit. Fortasse heec opera admodum im- 
perfecta et manca, junctis prsecipue ac praecedentibus mul- 
torum studiis, aliquando vel ab aliis, vel a me ipso, si 
plus et otii et subsidiorum nactus fuero, perfici poterit, aut 
saltern continuari et corrigi. 

Quod ad contextum poetae attinet, editionem quidem 
Bipontinan], qua? tola fere ex Hcnniniana, ut htec c Schre- 
veliana, expressa est, opcris librariis excudcndam tradidi, 
verum sexcenties, ubi criticas rationes id omnino suadere, 
vel potius jubcrc videbantur, non modo interpunctionem, 
quae ad sentcntiam tum cxpedicndam tum tiirbandam plu- 
rimum valet, sed ipsas quoque lectiones mutare ausus sum ; 
\it itaque hacc recensio plane nova vidcri possit. In qua qui- 
dem ita versatus sum, ut omncs lectiones, in quibus varietas 
esset, ad bonorum librorum fidem et ad vera ac recta linguae 
artis(iue ])raicepta solcrter cxigerem, easque ita vel scrva- 
rem ac dcicndcrem, vel cjicerem, vel rcvocarcm. Illam 
cnim nndtorum niorositatcm et quasi superstitioncni, quae 
religioni sibi ducit, verba vol manifesto corrupta ct idonco 
sensu carcntia cum sanis, aptis, ct pocia digiiis pennutare, 
non minus probandam puto, quam aliorum in hoc conatu 



PRiEFATIO. 17 

temeritatcm. Qui vcro in Juvenale recensendo et casti- 
gaiido elaboraverunt viri docti, permulta nondum recte 
constituisse ac sanasse Yidentur, qiiin saspe ne satis quidem 
perspicui librariorum erroris suspicionem habucre. Quo- 
tusquisque enim est tarn lynceus, ut omnia vitia ipse sua 
sponte deprehendat, omnibusque horis satis acute videat, 
neque pro veris ac sanis nonnunquam probet, quae falsa 
sint et corrupta, aut tanquam plana et facilia praetermittat, 
quae vel alii non satis intelligant, vel ipse difficilia expli- 
catu esse timi demum sentiat, cum aliis ea accurate et 
perspicue interpretari conetur ? 

Praeter loca, quae ex fide codicum correxi, permulta 
reperientur, quae vel spuria et adultcrina esse suspicatus 
sum, vel, quoniam librorum ope sanari non poterant, qua- 
licumque ingenio meo emendandi periculum feci. Ilia po- 
tissimum sunt Sat. i. 157. v. 91. vi. 188. 274. 558. 559. 
G40. VIII. 7. 194. IX. 123. x. 37. xii.50. xiv.229. xv. 
34. haec vero Sat. i. 40. 67. 133. 134. 145. 1.57. ii. 17. 159. 
III. 12. 90. 91. 186. 196. 231. vi. 91. 117. 150. v. 9-11. 
117. VI. 18. 56. 65. 66. 116. sq. 188. 194. 197. 316. 423. 
464. 501. 584. 604. 606. 656. vii. 37. 120. 124. 194. ix. 
53. 63. 106. 121. X. 5. 55. 150. 177. 183. 291. 323. 326. 
XI. 28. 97. 106. 114. ]48. 193. xii. 31. 44. 53. 65. 102. 
117. X11I.44. 141. xiv. 102. x v. 20. 43. 44. 45. 104. 
114. 134. seq. xvi. 56. Earn tamen, uti fas erat, modera- 
tionem adhibui, ut neque versus suspectos e contextu ejice- 
rem, neque in eum reciperem conjecturas meas, nisi vel 
lectio, quae in vulgatis libris circumferretur, plane inepta 
esset, et editores poetae jam aliam in ejus locum substituis- 
seut, certe substituendam docuisseut, vel etiam evidentia 
esset tanta, ut cuivis banc illamve correctionem probatum 
iri confiderem, qui usum rei criticae haberet, et non linguam 
raodo latinam probe calleret, sed poeticura quoque, et 
prascipue satiricum sermonem sibi familiarem reddidisset. 
Commeraoravi etiam emendationes et conjecturas tam edi- 
torum Juvenalis, quam antiquiorum recentiorumque critico- 
nun, ex variis eorum scriptis excorptas ; ineditas quoque 

Delph. et Var, Clas. Juv. B 




E im^ 



ji — ^' ''■■' 



UNIVEESIT 



^•^ 



18 PRiEFATIO. 

Herelli, Schraderi, et Withofii. Nullus antcm dubito, quia 
non modo harum niimerus et copia admodiim augeri qucat 
ab iis, quibiis major, qiiam mihi, supellex sit libraria, scd 
etiam, si quis criticae artis peritus, et tarn subsidiis large 
instructus, quam ingenio poetico judicioque, assidua Juve- 
nalis poetarumque satiricorum lectione formato atque sub- 
acto, ornatns, Satiras has uovis curis castigandas suscipi- 
at, neque, ut ego, operas tantum subsecivas et tumultuarias 
huic negotio impendere cogatur, sed quantiun satis est otii 
habeat, larga adhuc laudis comparandas messis ei propo- 
sita sit. 

Cmn in eo fere acquieverint interpretes Juvenalis, ut 
notas passim aspergerent, quae saepissime in iis ipsis 
locis, qui desiderium nobis alieni faciunt auxilii, nos eo 
destituunt et spera penitus fallunt, in aliis vero, in quibus 
nemo earum opem desideret, ad fastidium copiosae sunt et 
doctae : his finibus qualemcumque operam meam circum- 
scribi baud passus, sed perpetuis poetam commentariis 
illustrare conatus sum. Unicuique Satirae satis amplum 
praemisi Arguraentum, ut, quae summa ejus est, qui senten- 
tiarum ordo et nexus, coufestim in oculos incurreret, neque 
opus haberem, quoties Juvenalis ad alia progrederetur, in 
notis id indicare. In Commentario hoc potissimum egi, 
ut, quaecumque nondum ab aliis aut recte, aut satis pcrspi- 
cue exposita essent, pro facultate mea accuratius enuclea- 
rem, nee quicquam inexplicatum relinqucrem, in quo hae- 
rere possent ii, qui ad Juvenalem legendura admitterentur, 
hoc est, jam aliquantum in hoc literariim genere versati et 
provecti, neque tamcn eruditi. Atque in obscuriori- 
bus locis earn fere rationem secutus sum, ut et ipse, 
quomodo nodus expediri possit, ostendcrem, et aliorum 
isimul explicationes paene omnes submitterem lectorum 
judicio, quibus suas ubivis sententias, tanqaam unice 
veras, obtrudere velle, magnae prot'ecto arrogantiac est. 
In universum vero, et in Argumentis Satirarum, et in 
Commentario, id operam dedi, ut non modo poetJim 
grammatice intcrpretarer et ex historia illorum tempo- 



PRJEFATIO. 19 

nim, mythologia, scieutia antiquitatis ct geographia illus- 
trarem, sed etiam ad ea, quae sive pulchia et apta, si\ e 
prava et aliena essent, ad inventorum tbnteui, ad rerum yer- 
borumque omamenta, ad poetae doctriuara et artem in inve- 
niendis tractaudisque rebus, ad partium inter se couvenien- 
tJam et ad commune consilium conspirationem, mentem lec- 
torum intenderem. Omnia quoque ad sensum meum expli- 
care conatus sum ante, quam interpretes consulerem. Quo- 
ties autem, quag alii jam occupaverant, notavi, semper mo- 
nui, quibus ea deberem : nam aliorum sciinia compilare, et 
iiistar graculi superbi, pennis pavonis exornati, alienis 
bonis gloriari, longe a moribus sensibusque meis abhorret. 
Sed furti invidia mihi deprecanda est, si quis forte offen- 
derit nonnulla, vel vulgaria et emditis certe hominibus no- 
tissima, quae igitur facile pluribus sponte in mentem inci- 
dere possunt et hinc a pluribus quoque notata sunt, vel 
minus obvia, quae ab aliis jam alicubi observata raeminerit : 
omnes enim virorum doctorum libros et commentaries, in 
quibus unus et alter poetae nostri locus illustratur, neque 
mihi comparare rei familiaris angustia patitur, neque excu- 
tere vel vacat vel lubet. Hinc quoque veniam mihi dent 
oro, qui non memorata viderint queedam a se vel aliis anmi- 
adversa in siugularibus libeUis, vel versionibus Juvenalis, 
vel commentariis in alios poetas, quibus copiis hand dubie 
mea penus admodum locupletari poterit. 

Non dubito tamen, fore permultos, qui in opera mea 
brevitatem, insignem interpretis virtutem, valde desiderent : 
neque diffiteor ipse, me passim monuisse, quae tenuia et 
vulgaria videri possint >dris doctis, harum rerum intelhgen- 
tibus. Sed primum mihi ita constitutmn erat, ut quam plu- 
rimis prodessem, ut oimiibus satisfacerem, et ut quaedam 
non adeo necessaria irrepere mallera, quam omitti ac neghgi 
necessaria, et huic vel illi sive obscura sive ignota, qua^. 
moneri et illustrari non omnium quidera, sed qiionundam 
tamen lectorum interesset. Deinde hac aetata nostra, qua. 
in tanta, quae jactatur, literarum luce summa rerum utiliiun 
ignorantia in dies lougius serpit et diffunditur, infinitarum 



20 PRiEFATIO. 

autem rerum notitine vol crudae vel inutiles vel noxiae latius 
sparguntur, qua, qui disciplinas tradnnt, ab omni subtilitate 
desciscunt, et, qui iis addiscendis operam dare videri vo- 
lunt, angustioiibus quotannis terminis studia circumscri- 
bunt, et utilitatem praestantiamque omnis doctiinae liberalis 
unice quaestu et lucro, quod ex ea quam primum facere pos- 
sint, metiuntur, quaque in locum accurata; et solid ae cru~ 
ditionis, ad quam majorcs nostri aspirabant, popularis, quos 
dicitur, scientia vel jejuna et insipicns sapientia succcdcie 
ccepit, et ingcnia luxu enervata sive otio, nugis, rebus ludi- 
cris deliciisquc pascuntur, sive ab iis, quve cognosci pos- 
sunt ac debent, ad rerum portenta a€ monstra vel puerilia 
oblectamenta, quae intelligi nee licet nee prodest, deflectunt ; 
hac, inquam, estate sexcenties mihi usu venit, ut non juvenes 
tantum, sed ipsos etiam eorum magistros, quique docti et 
sibi viderentur homines et ab aliis haberentur, in iis haei*ere> 
eaque vel ignorare, vel non satis perspicue et accurate ex- 
plicare viderem, quae tamen facilia iisque notissima pu- 
taram. Itaque quid illi scirent et intelligerent> non quid 
scire et intelligere deberent, respiciendum duxi, mcmor ver- 
borum Christi : oy p,^ge/«v e)(^ov(rtv ol l(r^6ovTes iuTpou, aAX' ol 
xaxcZf e^ovTsg. Praeterea permultis, etiam satis doctiSj acoi- 
dere solet, id quod sibi accidisse sajpenumero Casaubonus 
et Ernesti fatebantur, ut, dum ipsi legunt sibi verba auc- 
toris, facillima sibi videantur, quae difficilia explicatu et 
obscura esse intelligant turn demum, cum aliis eorum vim 
ac sensum distincte planisque verbis interpretaudi periculum 
faciant. Hue accedit, (ut verba 111. Heynii in Praefat. ad 
Virgil. T. I. II. et iii. mea faciam) quod multa mihi 
moncnda fuere, cum inlcrpretum aliqucm ct virum doctum, 
quamvis a me non nominatum, in hoc vel illo loco et vcrbo 
haesissc aut lapsum esse viderem ; quae tamen monui fere 
verbo tantum, plerumque nulla alia re, quam vera intcrpre- 
tatione subjecta, ut adolescens, qui in similem enorem aut 
difiicultatem aut in eundcm interprctem incideret, statim 
haberet, quo eum redargueret : tuni formula loqucudi per sc 
forte erat satis nota, cum cumulassent alii exenq)la, sed 



PRiEFATIO. 21 

causa et ratio talis clegantice, ut in plerisque fieri solct, 
minus erat sen observata sen perspecta ; hanc digito mon- 
strare volui : tandem et multa in hoc genere esse solent satis 
obvia, si semel ab aliquo observata et explicata fuerint, 
non raro tamen evenit, ut ilia ipsa facillima ratio, autcquam 
monstrata esset, plerorumque oculos fugeret. 

f'ita Juvenalis chronologica, a me ipso concinnata, brevis- 
sima quidem est, et rerum magis temporumque, ad quae ille 
respexit, quam vitse ejus historian! complectitur. Ilajiis 
vcro rei culpa non in meresidet, sed in eo, quod tarn pauca, 
quas ad vitam, conditionem, fortunam moresque poetee 
spectant, vcl ab ipso memorata sunt, vel ab aliis cevta atque 
explorata fide tradita. Neque vel sic haec opera, etsi satis 
manca et exilis, juventuti saltern, videbatur nulli plane 
usui esse: nam lectio cujuslibet scriptoris, et poetarum 
prfficipue satiricorum, magnopere adjuvatur accurata cog- 
nitione ajvi, quo vivebant, conditionis rei publicae et mo- 
rum, quae ipsis ante oculos obversabatur, et hominum even- 
torumque, quorum mentionem faciunt. Harum rerum, ab 
ipso poeta cognoscendaram, si vel primae, ut a nobis fac- 
tum est, lineas ducuntur, et summa satirarum et sing-ula? 
earum partes aliquantum lucebunt. Ad quas cum non at- 
tenderent viri docti, perversas de vita Juvenalis animo im- 
bibenmt opiniones, quas post Lipsium jam refutarunt Sal- 
masius et Dodvvellus, quorum commentationes preemitten- 
das censui, ut eo brevior esse possem, nee alienis rivulis 
prata mea irrigasse viderer. 

Index rerum et verhorum, quem summo eoque molestissi- 
rao studio, cum nemo mihi otium fecisset, ipse conleci, 
longe copiosior est iis, quos alii concinnarunt ; de quibus 
vid. quae dixi ad edit. Friburg. 1G08. Lugd. 1664. Lond. 
1716. 17'23. et Bipont. 1785. Memorabiles res, voces ac 
dictiones continet omnes, et praeterca locutiones tarn pro- 
verbiales quam morales cursivis, quas vocant. Uteris indicat. 
Malui quoque nimiam mihi copiam, quam brevitatem cx- 
probrari posse, et quaedam tcnuia iicquc adco neccssaria 



22 PR.EFATIO. 

irrepere, quam quicquam praetermitti, quod, si non omni- 
bus, certe nonnullis notatu dignum \ ideri possit. 

Enimvero satis diu lectores tenui, quorum judicio univer- 
sam nunc operam meam, quamvis timid e, submitto. Quod 
si sequum fuerit et benevolum, gaudio mihi erit et incita- 
mento ad majora olim audenda et maturiora melioraque 
forte danda ; sin iniquum et nimis severum, neque hujus me 
poenitebit, dum modo in veritatem ipsuraque poetam meum 
aliqua inde utilitas redundaverit. Scrib. Stadae, Cal. April. 
A. R. S. MDCCC. 

GE. ALEX. RUPERTI, 

Gymn. Stadensis Rector. 



D. JUNll JUVENALIS 



VITA 



QU.E VULGO TRIBUITUR SUETONIO. 



SuETONii'M Rcripsisse libellum de 
poetis, et in hoc vitas eonim expo- 
stiisse, vix est quod dubitenuis : v. 
Isidor. Origg. viii. 7. Rol. Maresii 
Epistol. pag. 473. edit. Lips, et Voss. 
de imitat. c. vii. ^ 9. Utnmi \ero 
htPC Juvenalis vita sit Suetonii, quod 
plerique existimant, an Probi, cui 
una cum antiquis sclioliis in Juvena- 
lera a Valla et aliis tribuitur, (de quo 
Probo V. inf. in Ind. Editt. ad a. 
1.585.) an denique Gramniatici ali- 
cujus serioris, non satis constat. Sal- 
raasius in commentatione, quae hanc 
vitam excipit, (ad Solin. pag. 320.) 
confidenter affirmat, earn Suetonio 
assignandam esse, et stylum id plane 
evincerc, nee repugnare jetatem. Sed 
qnam infirmum sit cjusmodi argu- 
ment\iin, e dictionis convenientia 
dnctum, pia^sertim in coinparatione 
tarn brevis scripii, facile intelligitur. 
Vi.v quoque crediderim, Suetonium, 
qui Juvenali ipqualis fuit, (v, Plin. 
Ep. I. 24. X. 95. 96. Spartiani vit. 
Hadriani c. 11.) tam pauca, et tarn 
incerta, (nam ne compertum quidem 
habuit, num poeta libertini locupletis 
filius fuerit, an alumnus) traditurum 
fuisse. Quisquis vero aiictor fuit 
bujus vit<r,ea saltern ceteris omnibus 
ct antiquior esse videtur et fide dig- 
nior. Eteuim non in plerisque tan- 
tum ii^qne optimis legitnr mcmbranis, 



sed in nniltis etiam vel plenius vel 
contractius confecta invenitur. Ex 
quo probabile fit, illam, si non a Sue- 
tonio, certe ab antiquo aliquo Gram- 
matico proftctara esse, et seriores de- 
lude Gramniaticos sen monachos, earn 
transcribentes, alia omisisse, alia vero 
de suis attexnisse : cnjus generis plu- 
rimas interpolationes exUibet codex 
Vossianus ; quas ab Henninio, et, qui 
eum secuti sunt, sodalibns Biponti- 
nis, receptas esse mireris, cum vel 
jejiince sint vel ineptw. Pra^te^ea 
nuilta' quidem aliae Juvenalis vitas re- 
peri untur in codicibus ejus tam scrip- 
tis quam editis ; sed omnes, mutatis 
tantum verbis, ex hac expressae sunt 
et tanquam ex foute ducts, ut et re- 
liqua?, quas Gyrdldus, Crinitus, et 
alii coucinnarunt : quare in iis coUi- 
gendis exscribendisque bonam horara 
perdere nolui. Sufficiat duas appo- 
suisse, a quibus reliquae non multuni 
abhorrent. Altera extat in rod. Ms. 
Vossii, et ^/. Donati nonieu prap se 
fert, sed, recto Henniuii judicio, Cor- 
iiuti potius, aut Probi, aut Asperi, 
ant Euanthii, aut similis rompilatoris 
Gramniatici foetus est. Juvinalis iste 
Aqiiinatis (imnio Aquinas) fuit, id est 
ex Aquinio (Aquino) oppido, tempori- 
bus Ntronis Claudii Impcratoris. Pri- 
ma (etate iiluit, ad mediam ferme ata- 
tern deilamavit, iinde ct quasi diu tacvit. 



24 



VITA. 



Junius Jutenalis, libertini' locupletis, incertum filiiis, an 
alumnus/ ad mediam fere aetatem declamavit, animi magis 
causa, quam quod scholoe se^ aut foro praepararet. Deinde+ 
paaconim versuum Satira non absurde composita in Pari- 
dem pantomimum/ poetamque'^ ejus semestribus militiolis 
tumentera,7 hoc^ genus scripturae indiistriose^ excoluit. Et 
tamen diu'° ne modico quidem auditorio quicquam commit- 

NOT^ 

Fecit quosdam versus in Paridem panto- simpl. legitur prcepararet, unde se pa- 



mimutn, qui tunc temporis apud Impera- 
toreni plurimnm poterat. Hac de causa 
renit in suspicionem, quasi istius Impe- 
ratoris tempora notasset. Sic obtentu 
militia pulsus urhc. Tandem Romam 
cum reniref, et Martialem simm non vi- 
derct, ita tristitia it angore periit anno 
atatis su(E altera et octuagesimo : Alte- 
ra dcprehenditur in fronte cod. Ku- 
lenkamp. M. Junius Juvenalis ex mu- 
nicipio Aquinati ordinis, ut fertur, li- 
bertinorum: Romce Uteris operam dedit ; 
declamavit non mediocri fama, vt ipse 
scribit : ' Et nos consilium dedimus 
Syll'ct.' Extremis Domitiani tempori- 
bus tnissus in exilium expertus est, quan- 
turn unius Idsfritmis ira valeret. Exu- 
lavit in Mgypto sub specie honoris, 
nee hide a rtovis Principibus revocatus 
est. In exilio ampliacit satiras et pie- 
raque rmttavit: invehiturque in cineres 
Domitiani, Decessit longo scnio con- 
fectus exul Antonino Pio imperante. 

1 Ita rectc in 31. 44. 47. 48. 49. 
55. 59. al. vulgo aiiteni perperam 
liberti legitur. Liberti quidem iidem 
sunt qui libertini ; sed illi tantum ex 
relatione ad patronum, lii ad ordinem 
suum, ita dicuntur : quod vel lironi- 
bus notum est. 

2 In 4 4. (cod. Voss.) post voc. 
alumnus htec add ita : ex Aquinio, (im- 
nio Aquino) Volscorum oppido, oriun- 
dus, temporibus Claudii Neronis. Mox 
ferme \no fere legit awctor vita* modo 
a»cripta>, qua? sub Donati nomine 
circumfVjrtur. 

3 Til »e adjeci c cod. Vallae. Vulgo 



raret emend. Ernesti in edit. Sueton. 
et se praepararet Nic. Heins. 

4 Post voc. Deinde in cod. Voss. 
inserta sunt haec verba : ad Poetices 
(forte poeticen) se applicavit, et post- 
qunm diu tacuit, uberiori litiorum jam 
gliscente contagione ab indignatione 
incepil : ' Semper ego auditor tan- 
tum ?' Deliinc paucorum, cet. Qua3 
videntur esse laciniae, ab interpola- 
tore ali(|uo assutae. 

5 In Paridem Domitiani pantomimum 
c. Voss. quod vulgat* lectioni prae- 
ferendum putabat Hennin. coll. Suet. 
Domit. c. 10. qui locus vel nihil pro- 
bat, vel ipsi saltern non favet. 

6 Poetamque simpl. exhibent 31. 47. 
48. 49. 55. 59 et al. In quibusdam 
libris reclius forsan legitur poetamque 
P. Statium ; in aliis poetamque Claudii 
Neronis ; (forte Calvi Neronis, li. e. 
Domitiani, qui ita vocatur Juvcn. 
Sat. IV. 38.) in INIs. Voss. Paridem 
Domitiani pantomimum el aula histrio- 
nem semrslribus tumentem ribrata, poe- 
tamque P. Statium composita hoc genus 
seripturte industriose excoluit ; in cod. 
Valla;, in Pnridon pant omimum poetam- 
que semestribus militiolis emitante (forte 
emicantcm vel innitcntem) hoc gams 
scripturte industrie excoluit. 

7 Conf. Sat. vii. 89. et ibi Com- 
ment. 

8 Hoc revocavi ex 31. 44. et al. 

9 Industrie 3\. 48. 49. prob. Hen- 
nin, quia frequens ha!C vox isto scnsu 
Suctonio in Vitis. 

10 Bene diu 31. in %(u) mox oniitti- 



JUVRNALIS. 



25 



tere est ansus. Mox magna frequentia magnoque siiccessu 
bis ac ter auditus est, ut ea qiioque," quoe prima' ^ fecerat, 
infcrciret'5 novis scriptis :'+ 

Quod non dant proceres, dabit histrio : tii Camerinos, 
Et Bareas, tunobilium magna atria curas. 
Praifectos Pelopea facit, Philomela tribmios.'^ 

Erat tum'^ in deliciis aulas histrio :'7 multique fautorum 
ejus'^ quotidie provehebantur.'^ Venit ergo Juvenalis in 
suspicionem, quasi tempora praesentia"^" figurate^' notasset, 
ac statim per honorem militias/^ quanquam octogenarius, 
Urbe summotus, missusque ad praefecturam cohortis, in ex- 
trema ^gypti parte tendentis/' Id supplicii genus placuit, 
ut levi atque joculari delicto par esset. Verum intra bre- 
vissimum tempus angore et taedio periit/^^ 



NOTiE 



tur est. Illud arrisit Henninio, qui 
etiam tiionef, sapienter Juvenalem 
ne modico quidein auditorio se commit- 
tereprimo esse ansutn, iitpote qui scrip- 
serit in eos, qui vel potuerint pro- 
scribere, vel auie tyraniii in suani 
peiniciem abuti. 

11 Quoque abest 47. 48. 55. 59. al. 

12 Prbno legendum putabat Hen- 
nin. cui cur vulgata displicueiit sci ip- 
tura non assequor. 

13 Infert 31. 

14 Scripturis 47. 48. 55. 59. 

15 Hi sunt versus 90. 91. 92. Sat. 
VII. In cod. Voss. extat tantum ver- 
sus 88. et hemisticliium 90. 

10 Time 49. iamen 47. 48. 55. 59. al. 

17 Historio 31. 

18 Suspicari possis : fai'ore ejus. 
Sed vulgata quoque lectio bene se 
habet. 

19 Promovebantiir ^l. quod ab in 
penio indocti mouachi profectuni vi- 
detur. 

20 Vocem prtpscntia e cod. Valhe 
restituit Hennin. quern secutus sum. 

21 Figura 31. 

22 MiUtioUe 31 forsan rectitis, et 



aptins. Eadem vox etiam supra ad- 
hibetur, et recepta est ab Henninio. 

23 In libris non tanluni omnibus 
verba ista hoc ordine junguntur : in 
extrema parte tendentis Mgijpti, quera 
ingratum ordinem mutavi. Huic 
emendationi faveut 31. et 43. (codi- 
ces Valise et Divaei) in quibus tamen 
alio sensn legitur : in extremam lE- 
gypti partem tendentis, quod probavit 
Hennin. 

24 Extrema haec verba in cod. 
Voss. sic interpolata sunt : Verum in- 
trabrevissimum tempus Qths aMs, ascri- 
bitur Divorum choro, revertiturque Ju- 
venalis Romam, qui tandem ad Nervce 
et Trajani principatum supervivens senio 
et tadio vita cortfectus properantem spi- 
ritum cum tussi expuit, Mireris etiani 
ista inepti interpolatoris conimenta 
ab Henninio recepta esse, qui tamen 
liffc rccte annotavit: ' Verba 0eb$ 
avrhs, aserihitur Divorum choro viden- 
tur de Domitiano dici, qui Dominu* 
Deusque appellari voluit. Sed vero 
videtur repugnare Juvenalis aetas, 
jam octogcnarii, cum Urbe sumniove- 
retur ; cumque paulo post rcditum 



26 VITA 

CL. SALMASIl 

In Juvenalis Vitam, a Suetonio, ut vul.<,^o putant, scriptam 
Commentarius, qui legitur in ejus Exercit. Plinianis in 
Solini c. 32. p. 319. sqq. (al. 449. sqq.) 



Satiras Juvenalem in loco exilii scripsisse, hoc est in 
^gypto, atque ibi decessisse placet plerisque veterum : 
missum autem per speciem honoris in ^g^^tum ad praefec- 
turam cohortis sub Domitiano, quod Paridem Pantomimura 
in aula tunc gratiosum scripto satirico laesisset, tradunt Dio, 
Suidas, et vetus Schol. ad Sat. iv. 38. Hoc ultimum si 
veritati consentaneum est, oportet eum rediisse post Domi- 
tiani excessum : nam et Romoe vixisse post Domitianum, 
ct scripsisse multa sunt, quae faciant fidem. Martialis 1. xii. 
Epigrammatum, quae sub Trajano composita et collecta sunt, 
Romae eum tunc fuisse aperte ostendit Epigramm. 18. Dtim 
tu forsitan inquietiis erras Clamosa Juvenalis in Subnra, Et 
col/em domincE ieris Diance, cet. Ergo Romae erat, non in 
^Egj'pto, cum Satiram xv. de superstitionibus ^gypti lude- 
bat, ct falsmn dicit vetus interpres, qui scriptam in /Egypto 
asserit. Iladriani temporibus elaboratam arguunt ista ex 
eadcm Sat. vs. 27. 

Nos mirunda qnidem, sed niiper Consule Junio 
Gesta. 

Ita libri omnes, non Finco vel J unco. Dissyllabum est Ju- 
nio, ut Vindemiator tetrasyllabum Horatio, et Nasidienus ; ut 

NOTyE 

pcrierit, quomodo a Domitiano ex- et Trajnni principalum supervixisse, 

lendere actatem potuit ad Nerva> et quos demiim excepit Hadrianiis. Vi- 

Trajani principatum ? sane ita decern dentur aiitem verba arf AVrrtE cf Tra- 

ft plnres supra centum anuos ex- jani principatum siipervivens ex mar- 

plesse oportet: ait et Crinitus, se gine in rb Kef/ufvoi' librariorum incuria 

r.ecdum repcrisse apiid auctores fide iutnisa, adeoque delenda. Neque 

dignos, Juvenalem sub Domitianopul- sane ad Tiajani aetatem, sed et Ha- 

sum. Quod si forte &fhv ai-rhv intel- driani pervenit ; sub quibns, rara ilia 

ligas Atitinnum, aut pro ainhs legas temporum felicitate, videtur plera- 

'AvtIvoos, reptignabunt sequentia, qni- que scripsisse.' 
bus dicitur Romam revertuB ad Nerva 



JUVENALIS. 27 

tenuia trisyllabiim Lucretio, Virgilio, Martiali. Q. Jutmim 
liusticnm intelligit, qui Consul fuit cum Hadriano tertio 
ejus imperii anno, urbis autem conditae dccclxxii. itaque 
paulo post consulatum Junii scripta ilia Satira. Vir doctus 
errat, qui ad consulatum Appii Junii Sabini ha?c referre 
raalebat, anno U. C. dcccxxxvii, quo is collega fuit Do- 
mitiani. Etenim extincto jam Domitiano omnes has Sati- 
ras scriptas fuisse, ipsee de se clare clamant, et alii jam 
probanmt. Tredecimam quoque sub idem ferme tempus 
compositam ipsa dicet. Ad Cahinum directa est, quem 
Fonteio consule natum sexaginta jam annos post se reliquisse 
disertim scribit. Duo tantum sunt Fonteii consules, qui hie 
locum habere possint. Prior C. Fonteius Capita, qui col- 
lega Vipsanii fuit ad a. U. C. dcccxii. a cujus consulatu si 
sexaginta annos numeres, in annum incides, qui praecessit 
Junii consulatum. Sed dicit jam eum reliquisse post terga 
sexaginta annos: ergo uno plus anno habuerit : quod tempus 
incidit in ipsum Junii consulatum, quo et scriptam fuisse 
constat Sat. xiii. et ilia in .5ilg\T)to accidisse inter Tentyritas 
et Ombitas, quae Sat. xv. narrantur tanquam nupergesta, con- 
sule scil. Junio; uthinc liqueat, xiii. compositam sub con- 
sulatum Junii, XV. autem paulo post ejusdem consulatum. 
De priore igitur hoc Fonteio Juvenalem interpretamur. Alter 
fuit L. Foriteius Capito, qui collegam habuit in consulatu 
C. Julium Rufum octavo anno post C. Fonteii consulatum. 
Ex his nos certum et compertum habemus, quatuor postremas 
Juvenalis Satiras initio imperii Hadriani contextas fuisse, 
rcliquas fortean sub Trajano, certe post mortem Domitiani. 
Nee dubium habeo quin Trajanum designet Sat. vii. pr. 

Et spes et ratio studiorum in Ccesare tantum. 

Ncronem hoc versu palpari notat vetus interpres. Inepte : 
nee aptius est, quod in eadem Satira versum hunc, 

Prafeclos Pelnpenfacit, Philomela Tribunos, 

de Nerone accipit, et propter hunc versum in cxilium a 
Nerone missum poetam scribit. Atqui tradunt eaedcm 



28 VITA 

glossse ad Sat. iv. 38. a Domitiano lelegatum cum fiiisse 
sub specie honoris in ^gyptum ad cohortis curam, ut liinc 
clarcscat, non ejnsdem auctoris esse glossularum illarum 
compilationem. Wale etiam, quantum equidera judico, 
scriptum in vita Juvenalis, auctore veteri sciiptore, qucm 
Suetonium %'ideri suadet stilus, ilium Paridem, propter quem 
pulsus est Juvenalis, Claitdii Neroiiis Pautomimxim fuisse. 
Sic enim ibi scribitur: deinde paiicorum versuum Sat'ua iinn 
absurde composita in Paridem Paiitomimum potlamqiie Claudii 
Neronis, ejus iemestribus militioHs tumentern, genus scriptures 
industriose excolnit. Haec verba innuunt, Paridem pantomi- 
mum et poetam fuisse Claudii Xeronis, quod falsum et 
absurdum. Nee tempora congruunt, sed recte in veteribus 
quibusdam desunt ilia Claudii Neronis, qu?e attexta sunt ab 
aliquo sciolo, qui Paridem pantomimum temporibus Neronis 
legerat. Scribe igitur : paucorum versuum Satira non absurde 
composita in Paridem pantomimum, poetamque (jus semestribus 
mi/itio/is tumentern. Confirmatur hccc lectio a Juvenale ipso 
Sat. VII. 88. 89. his versibus, quos alludit auctor ille : 

Ille et militia multis largitur honorem, 
Semestri vatum digitos circumligat auro. 

De Paride loquitur, nee de pantomimo Neronis, sed Domi- 
tiani, cui et hoc noraen fuit, accipiendum esse arguunt prae- 
cedentia de Statio: vs. 86. 87. 

sed cum /regit subsellia xersu, 
Esurit, intactam Paridi w/sj vendat Aguven. 

De Thebaide Statii scrmo est, quam elaboravit ille sub 
Domitiano, ut et reliqua poemata. Carmine etiam certavit 
in Agone Capitolino, quem Domitianus instituit, nee vicit, 
quod eum tunc totum sibi vindicaret sua Thebais. Pottam 
Paridis eum vocat Suetonius, quod Agaven Paridi vendi- 
disset. De codem Juvenalis ibidem v. 93. 

Haud tamen invideas vati, quem pulpita pascunl : 

vates enim pantomimi, qui carniina scriberet histrionibus 



JUVENALIS. 29 

desaltanda, et scenicis ea venderet. Semestribus mililiolis 
iumentem dicit, qui favore et suffragio Paridis semestrem 
tribunatum emeruerat. Legisse ergo videtur apud Juvena- 
lem : 

Ille et militia tnultis largitur honorem 
Semestris, vatum digilos circumligat auro. 

Per militiam semestrem intelligit tribunatum semestrem, cujus 
mentio apud Plinium Ep. iv. 4. qua rogat Sossium, ut Cal- 
visium Nepotem tribunatu semestri splendidiorem faciat: 
•per digitunim aurum annulos aureos et dignitatem equestrem. 
Sed quod Juvenalis separavit, in unum jungit auctor ille, ut 
fortasse legerit : 

lUe et militia, multis largitus honorem 
Semestri vatum digitos circumligat auro. 

Nam vatem semestri militia tumidum dicit, non equestri dig- 
nitate. Fuere Tribuni Laticlavii, qui in spem senatorii or- 
dinis Tribunatum gerebant. Honim mentio frequens apud 
veteres : nam senatorii ordinis insigne latus clavus. Fuere 
ergo et Angusticlavii , quasi secundi ordinis Tribuni. Augus- 
tus clavus Equitum nota, ut et annuli aurei. Ex eo genere 
et nota fuisse constat Tribunatus semestres, qui Equitibus 
tantum aut equestri dignitate donatis conferebantur. Ita 
poetis suis Paris Pantomimus semestres tribunatus et jus 
ammlorum simul donabat. Ideo hujus generis Tribunorum 
semestre aurum vocat, quia ut dignitas eorum semestris, ita 
et insigne. Ridiculus porro \\r magnus est, qui semestre 
aurum idem esse docet, quod ab eodem poeta astivum aurum 
dicitur Sat. i. 28. Multum sane inter utrumque est. Deli- 
catus et mollis, quia vinferre poterat paulo majoris potideris 
gemmam, annulos faciendos curabat ex auro leviore, per 
a^.statem praesertim gestandos, ne digitos in sudorem darent 
graviores. Hoc in Crispin© Satiricus notat, et carpit, quasi 
inauditae et inusitata? raollitiei argumentum, non quod moris 
essct, alios per sestatem annulos, per hiemem alios gestari. 
^Estivum aurum de levibus annulis, ut vcstes serictc levitate 



30 VITA 

astiva Plinio, et astite viaticatus Plauto, qui levi viatico in- 
structus est. Praeterea non semestre sesti^^im illud aiirum 
diceretur, sed trimestre : nee enim sex totos menses durat 
aestas, ut nee semestris est hiems. A.t semestre aurum annuli 
sunt, quos gerebant Tribimi semestres, pro insigni suae 
di^itatis. Diximus Suetonium videri auctorem vitae Juve- 
nalis, quam alii Probo ascribunt. Stilus id plane evincit, 
nee repugnat aetas. Adolescentulum se fuisse testatur Sue- 
tonius sub Domitiani imperii finem, cum exhaustus operum 
ac munerum impensis ille princeps omnium bona confiscaret, 
ct praeter ceteros Judaicum fiscum acerbissime exigeret, quo 
tempore Juvenalis mediam astatem jam excesserat. Vitam 
illam hie paucis examinabimus, ut quantum discrepent, quae 
ibi de Juvenale tradimtur ab his, quae alii tradunt, constare 
possit. Dicit JuvenaJem ad mediam fere esfatem declamasse, 
animi tantum causa. Cum octogenario major obierit, media 
aetas ejus quadraginta circiter annis definienda est. Tantun- 
dem erit, etiamsi triginta vel minus etiara ponas. Deiride, 
inquit, paucorum versuum Satlra non absurde composita in 
Paridem pantomimum pottainque ejus semestribus militiolis 
tumentem, hoc genus scriptura induslriose excoluit. Post 
mediam itaque actatem ad scribendam satiram animum ap- 
pulit. Paris ille sub Domitiano floruit. Poeta ejus Statius 
est, quern Paridi Agaven tragoediam a se compositam, ne 
esuriret, vendidisse ea Satira vii. 8G. sq. dicebat Juvenalis. 
Tota ergo ilia Satira Juvenalis, quam primam omnium 
scripsit, in Paridem pantomimum vibrata est, quam et paucis 
versibus constitisse dicit auctor. Hie notandum est, non 
dicere ilium, propter cam Satiram Juvenalcm in exilium 
actum fuisse, quod tamen alii omnes scriptum reliqueruut, 
Dio, Suidus, Sidouius Apollinaris (Carm. ix. 270.) hoc 
versu, qui Juvenalem designat : 

Iratifuit hislrionis exul : 

atqui id erat hoc loco non omittendum, cum altum dc ea re 
sileiitium sit, eo maxime loco, quo taceri non debuit, inde 
colligere licet, non tunc temporis, nee propter id Urbe sum- 



JUVENALIS. 31 

motum fuisse. Sequentibus hoc magis probabitur. Cuin 
Satirae faciendse auspicium diixisset a Paride Pantomimo, 
genus hoc scripti postea studiose excoluisse memorat. Quod 
factum s non fuit, si poenam potius quam gloriam in auspicio 
scriptionis nactus asset. Nemo sanus quod semel nocuit, 
tanta industria excolit. Sequitur: et iamen diu ne rnodico 
quidem auditorio quicqiuim committere est ansus. Ergo Ro- 
mae diu vixit post illam primam satiram, multumque tempo- 
ris dedit procudendo ingenio in illo scripti genere, prius- 
qucim quicquam auditorio commitleret, hoc est, priusquam 
publice recitaret. iliox, inquit, magna frequentia, mognoque 
successu bis ac ter auditus est, ut ea quoqiie, qua prima fecerat, 
inferciret novis scriptis. Scripta sua turn recitavit publice, 
hoc est, satiras illas, quae hodie extant, quibus etiam ea in- 
seruisse dicit, quae prima fecerat: et subjicit auctor bos 
versus : 

Quod non dant proceres, dahit histrio : tu Camerinus, 
Et Bareas, tu nobilium magna alria curas : 
Prafectos PelopeaJ'acit, Philomela Tribunos, 

Haec igitur de illis sunt, quae in prima Satira posuerat, ad- 
versus Paridem composita, cum aliis, quae de poetis et Sta- 
tio Agaven suam Paridi vendente leguntur, nunc Satira vii. 
cui infulta sunt ab auctore, quo tempore scripta sua recita- 
vit et edidit. Positis his versibus annectit Suetonius hjec 
verba: Erat turn in deliciis aula histrio, multiqxie fautorum ejus 
quotidie provehebantur : venit ergo Juvenalis in suspicionem, 
quasi tempora Jigurate notasset : ac statim per honorem militiee, 
quanquam octogenarius, Urbe summotus, missiisque ad prafectu- 
ram cohortis in excrema parte tendentis JEgyyjti. In his cardo 
rei vertitur, quia ex his verbis hallucinandi ansam arripue- 
runt omnes, qui scripserunt, Juvenalem sub Domitiano in 
exilium pulsum, quod oft'eudisset Paridem, et in Paride 
Domitianum. Nam et hos versus de Paride primum factos 
esse constat, et propter hos versus hoc loco diserte scribit 
auctor, Urbe sunmiotmii fuisse Juvenalem, qui in suspicio- 
nem vencrat, quasi iigurate tempora taxasset. Sed nee or- 



3S VITA 

dinem vitae et scriptoriim Juvenalis, nee mentem Suetonii 
attendisse videntur, qui in hunc lapidem impegerunt. Hie 
disertim tradit, octogenarium turn fuisse poetam, eum Urbe 
summotus est. Quadragenarius erat, aut etiam natu minor, 
certe media? aetatis, cum primam illam Satiram composuit, 
qua Paridem laesit. Demus circa initia imperii Domitiani 
scriptam esse, et quadraginta annonim tum fuisse Juvenalem, 
si id quod illi superfuit eevi usque ad octogenarium com- 
putes, in sextum Hadriani annum devenies : non igitur sub 
Domitiano, sed sub Hadriano in exilium actus est. Hoc 
enim necessario concluditur, quandoquidem octogenarius et 
mediae aetatis Domitiano imperante simul esse non potuit. 
Certe octogesimum aetatis annum Domitiani aevo~attigisse 
non est verisimile, cum verum sit penultimam Satiram ab eo 
scriptam fuisse post Junii Rustici consulatum, id est, post 
tertium Hadriani annum. Quare si octogenarius Urbe pul- 
sus est, nee a Domitiano pulsum, nee in gratiam Paridis, 
constanter asseverare possumus. Praeterea clarissime tes- 
tatur Suetonius, Urbe exactum eum propter illos quidem 
versus, quos superius attulimus, sed cum jam eos infulsisset 
novis scriptis, ex prima nempe Satira, qua Paridem tetige- 
rat, translatos. At Satira ilia septima, eui inferti sunt et 
inserti, quaeque hodie legitur, sicut ab eorecitata postremum 
est atque vulgata, Domitiano jam pridera extincto prodiit. 
Nempe et quarta similiter co morluo emanavit, ut ex his 
constat: (Sat. iv. 37.38.) 

Cum jam semiauimum laccraret Flavins orhem 
VlUmus, et calvo serviret Roma Neroni. 

Rem ibi narrat, quae longe ante, ut apparet, aceiderat, Do- 
mitiano nimirum imperante. Eandem Satiram ita clausit : 

Sed periit,postijiiam cerdouibus esse timendus 
Cosperat : 

quod dc Domiliano dictum est. Ex his omnibus colligi non 
absurdc, immo verissime potest, corpus Satirarum, quale 
hodie extat, sub Hadriano frequcnti auditorio rccitatum a 



JUVENALIS. 2S 

poeta publicatumque fuisse, cum satis iitique constet, tre- 
flecimatn et decimara quintam, quae penultima est, initio 
Hadriani scriptas esse, ad tertium regai ejus annum. Tum 
in siispicionem veuit, quasi tempora figurate iiotasset, propter 
ilia verba^ qua? leguntur Satira septima (vs. 90.) 

Quod no)i dant proceres^ dabit histno. 

Singula3 hae voces Suetonii ponderandas sunt, in suspicionem 
venif, et quasi Jigurate tempora nota&sct. Cum cnim tola ilia 
Satira res et homines anterioris temporis carpcre videatur, 
et norainatim Paridem arripiat, qui sub Domitiano floruit, 
et potuit multum in provebendis suis fautoribus, Jigurate ta- 
men etiam praesens tempus notare tum visus est, quo simili- 
ter et histrio quidam potens, et scenicas gratiosaj militias^ 
tribunatus, et pragfecturas, fautoribus suis conciliabat. Hoc 
nee abludit a moribus Hadriani, qui varius in omnibus fuit : 
nam et psallendi canendique studio tenebatur, et coraoedias 
tragoediasque semper in convivio exhibebat. Licet autem 
nihil tale scripserint auctores vitae Hadriani, qui hodie ex- 
tant, non dubitanter tamen id possumus atfirmare> tot certis 
argumentis et testimonio Suetonii, quod omnia superat, in- 
ducti.^ Finge, vero, verba ilia, quod non dant proceres, dabit 
histrio, de tcmporibus Domitiani dici, et in Paridem panto- 
mimum illius asvi, nulla tunc erit figura, nidlum ff-;/^aa, nul- 
lum oblique dictum : nam districte ac directe tempora Do- 
mitiani taxant, et Paridem aperte nominant, et nimiam ejus 
potentiam notaut. Nihil ergo isiicjiguratum, si tcmporibus 
Domitiani, quod dictum est, sicut recte convenit, et expres- 
sum est, accommoderaus. Sed si in personam Paridis dic- 
ta, et in Domitiani imperium dirccta, tacite in historiara Ha^ 
driani, et ad tempora ejus culpanda torqueantur, tum figu- 
ratae orationis et notationis instar id obtinebit, Etenim fi- 
gura est, cum sub alterius persona, quem nominamus, alte- 
rum eeque vitiosum, qui ita designatur, utauditori relinquatur 
inveniendus, fatigamus. Sic Juvenalis sub nomine Paridis 
Domitiani Pantomimi carpere ac notare figurate voliiit 
Hadriani imperium; sub quo et potens aequo histrio 

Delph. et Var. Clas. Jttv, C 



34 MTA 

extitit. Si non hoc V0it.it, certe in suspicionem banc venit. 
Quintilianus : Schema tocatur, in quo per quandnm snspicio- 
nem quod noyi dicimus accipi volumus : inde Jigurafe dicere, ct 
Jiguratcc coritroversia. Atque ideo per speciem honoris ad 
prafecturum cohortis in Mgyptum missus, atque Urbe sumrao- 
tus: non relegatus in Oasa, ut quidara volunt, nee Pentapo- 
lim, ut alii, sed Syenen, qua? urbs ^gypti ultima, in qua 
ties cohortes praetendebant. Id supplicii genus, inquit Sue- 
tonius, placuit ut levi atque joculari delicto par esset. Sed 
inquiet aliquis, si Urbe relcgatus est sub moderate Principe, 
qualis erat Hadrianus, co tantum nomine, quod fig:urate 
tempora ejus taxare visus esset, cur Domitianus adeo inhu- 
manus et immanis Princeps sine noxa poenaque dimisit eum, 
a quo adeo aperto rectoque telo per latus Paridis petitus 
fuisset? Praeter alia multa unum hoc praecipue respondere 
est, Satiram illam, quam primam omnium in Paridem Do- 
raitiani fecit Juvenalis, paucorum versuum fuisse, nee auditam 
publicc, nee editam, sed paucis si forte scliolasticis homini- 
bus et doctis \isam. Ita hoc verisimile est, ut nihil sit 
verius. Nam post hoc experimentum cum di*i multumque 
se in eo scribendi genere exercuisset, senex admodum sub 
Hadriano scripta sua auditorio frequenti bis terque commi- 
sit, atque in vulgus emisit, satiras, nempe has omnes, quae 
hodie extant, in corpus unum digestas, quibus etiam inse- 
ruit ea qua; prima J'ecerat, ut ilia in Paridem. Sic pars earum 
sub Domitiano composita, pars sub Trajano, quaedam sub 
Hadriano factae, omncs autem Hadriani aevo recitatae et pub- 
licatae, quo tempore in suspicionem venit, quasi sub specie 
taxnndorum Djmitiani tcmporum prasentia denotare voluerit. 
Atque ob id Urbe remotus jam octogenarius. Hasc scire Sue- 
tonius potuit, qui eadem fere aetate vixit, nee quisquam 
alius prfxiter eum singTilaria ista de vita et seriptis Juvenalis 
nosse quiverit ct in literas refcrre ; a quo hauserunt omnes, 
qui postea vitam hujus poetae exposuerunt, Dio, Sidonius, 
Suidas, et veteres scholiasta% Sed ex male intellectis Sue- 
tonii verbis errarunt, cum a Domitiano pulsum in gratiani 
Paridis, quern satirico morsu pcrstrinxcrat, dixerunt. Sic 



JUVENALIS. 35 

ct ultimam JEgypti partem alii de Pentapoli acceperunt, alii 
(le Oasis. Praeter ha^c omnia Juvenalcm non ivisse iu exi- 
lium temporibus Domitiani, quemlibet idonco teste potentius 
eviacit Martialis, qui libellis illis Epij^rammatum, qiios sub 
Domitiano scripsit, frequenter Juvenalera compellat, quasi 
in Uibe tunc cum maxime aj^entem, cui et nuces mittit sa- 
turnalicias lib. vii. ep. 91. Pertendere aliquis etiam pos- 
set, sub Trajano potius, quaui sub Hadriano relegatum 
fuisse. Sed illud impedimento est, quod postremas satiras 
scriptitasse eum sub Hadriano constat. Suetonius autem 
-scribit, intra brevissiinum tempus p^ ri/ise, postquam in ^Egyp- 
tum missus est, ibique statim longuorc ac tadto vitam Jinisse, 
quod non mirum est de octogenario. Falsum est igitar, 
quod tradit vetus interpres, poetam in exilio satiras suas 
composuisse ; atque ibi etiam turn fuisse, cum propter su- 
perstitionum diversitatem Ombitae et Tentyritae inteniecivis 
caedibus sese invicem contuderunt: qucisi a temporibus Do- 
mitiani usque ad initia Iladriani imperii in exilio suo per- 
manserit atque etiam obierit. Quod enim dicit in ea Satira, 
<xv. 45.) uotalum sibi, barbaras nationes superioris a^^gypti 
luxurie non cedere Canopitis et AJexandrinis, hoc non refer- 
ri debet ad illud tempus, quo Satiram earn scribebat, quasi 
in re praesenti tunc fuerit, cum ea gesta sunt, quae ibi descri- 
bit. Quippe Romae scriptam esse raulta arguunt. Nee 
rursus ad id tempus referenda videntur, quo in ^'Egypti par- 
tem ultimam a Domitiano missum volunt, quod prorsus fal- 
sum esse ostendimus. An non alio tempore atque alia de 
causa iEgyptum lustrare juvenis potuit Juvenalis? animi 
nempe gratia xxi Tr,c Jo-Topj'a, x°^P^^> "t urbes regionis illius 
populorumque mores cognosceret? Tunc dc luxurie Ombi- 
tarum et Tentyritarum ea notaverit, quae ibidem refert. 
Certe scriptis omnibus satiris et publicatis octogenarium 
ejectum Urbe in .Eg) ptura fuisse per specicm honoris, ibi- 
que intra brevissimum tempus tasdio periisse Suctonio crc- 
dendum. 



86 VITA 



Y I T A J U V £ N A 1. 1 8 

quam perseqiiitur Dodwell. in Annal. Quintilian. 

§ XXXVII — XLI. 

JuvENALEM scripsisse ante Plinium sub Domitiano et a 
Paride actum esse in exilium, recepta est, etiam apud Eiii- 
ditos, opinio. Inde nimiiiim oriunda, quod irati hisiriovh 
exulem ilium appellet Sidonius Apollinaris. (Carm. ix.270.) 
Ira'iim ilium his(rionem Paridem intelligunt, et quidem postc- 
riorem ilium Paiidem, propter aelulterium cum Domitia occi- 
sum a Domitiano. Ab illo credunt Paride, pix)pter pancos 
quosdam Satirge, quilnis ilium perstiinxerit, versi/s pulsum 
fuisse in exilium Juvenalem, missum nimirum per speciem 
honoris ad prcufecturam co/iorlis i/t exlrema parte tendeutis 
JEgypii: inde nunquam rediisse, verum intra brevissimuni 
tetnpus angore at fadio periisse. PIa?c si vera essent, sic ai/te 
repudium Domitia, quo tempore Paris occisus est, oportuit 
scripsisse Juvenalem. Aliquot certe annis ante corisccrafio- 
nem Julia, qua3 anno periit, ut vidimus, JExve, nostras xci. 
multis certe ante finem Domitiani annis, cui adeo ipse su- 
peratcs esse non potuit. Ita periisse necesse erat, antea quam 
scriberet Plinius, tantas illas Quintiliani divilias. (v. Juvcu. 
Sat. VII. 188 sqq. coll. cum Plin. Ep. a i. 32.) Quo tandem, 
quccso, illius nierito? Quo etiam inj'esto Principe, cum Do"- 
mitiani gratia esset florcntissimus? Ubinam ergo beat it ado 
ejus ilia, quam adeo in illo celcbravit discipulus Plinius? 
Mirum est profecio, nondum vidisse Eruditos, quam haec 
onjnia ineptc invicem cohaereant. Atqui illud ipsum sus- 
peclam banc scntentiam facere poluit, (piod longc verisimi- 
lius est a modicis ilWaJacnltatibus, quas memorat Plinius, ad 
divitias nostrum fquarum meminit .luvenalis) ascendissci, 
quam vice versa ilium a divitiis ad modicas facultates rcci- 
disse. Ita certe cum nullo prorsus insigni infortunio nota^ 
tum observarunt veteres. 

Sed miri sunt in hac univcrsa causa tarn reccntiorum 



juvenAlis. 37 

qr.am etiara veteriim errores. Paridem ilium seniorem intel- 
lie^unt vitae Juvenalis aiictor Anonymus, et A^etus ille, quern 
hubemus, Juvenalis interpres, Claudii iiimirum Neronis 
libertum, a Patrono ipso, ut Dio lib. l. et Suetonius Ner, c. 
54. testantur, interfechun. Proinde ad Neroniana tempora 
ilia refert Scholiastes (ad Sat. vii. 92.) in quibus Paridis 
raentionem fecit Juvenalis. Ita Domiliani tempora pertin- 
gere Juvenailis non potuerit, qui paulo jyost exilium obierit, 
quod tamen, vel ex ipso Satirarum opere, constat esse fal- 
sis.simum. AiqynjunioTem ilium fuisse Paridem a Domitiano 
caesum, quern peistrinxit Juvenalis, vel inde constat, quod 
Stoinim poetam dicat, post recitatam cum laude Thebaidem, 
Ag-aven suam tragoediam Paiidi illi vendidisse. Hie sane 
Statins ab eo, quern haberaus, alius esse non potnit. Edi- 
derat ille Thebaidem suam paulo antea quam primum ederct 
Sylvarum librum : probatam nimirum antea recitationibus. 
Ita post initium Domitiani, et tamen ante Paridis ca?dem et 
repudium Domitiae, Agaven vendiderit oportet Statius. 
Adeo prasterea certum est, post cadem Domitiani Satiras 
scripsisse Juvenalem, ut mirum sit profecto, monitos a 
Lipsio, (lib. iv. Epist. Quajst. ep. 20.) et Salmasio de co 
amplius dubitare posse viros eruditos. Non repeto hie 
argumenta, jam ab illis olim observata. Novxmi addo, cpiod 
illos fugerat, sed vero longe certissimum. Murium ille Pris- 
cum dicit (Sa,t. i. 47. sqq. et viii. 120.) uuper Afros discinxisse, 
proinde eiulem factum damnatum repetundarum ; sic tamen 
ut Diis ipse irutis frueretur, provincia autem rictrix ploraret. 
Hanc ipsam Afrorum causam coram Trajano tertium Con- 
sule Plinius egit mense Januario anni c. et quidem eo eventu, 
ut rapta j^sco addicerentur, quaj causa erat proviuciee piorandi, 
veliquis ipse in exilio frueretur. (v. Plin. Ep. ii. 11. 12. ct 
Paneg. c. 7G.) Sunt et ilia Juvenalis de Domitiano verba : 
(Sat. IV. 37. 38) 

Cum jam semianimcm laceraret Flavins urbcm 
Ultimus, et calvo serviret Roma Neroni. 

Hasc verba ad cxdium poetae rctulit vetus Sclu>liastcs. 

75585 



•)8 VITA 

* Propter quod,' inquit, ' sub specie honoris relegatus est ad 
cohortis curara in ^gypto, Hoasa, ubi mortuus est.' Sed 
mitius fingitur Domitiani, quam fuit, ingenium, cum verba 
ilia exilio expiata credimt, et quidem tali exilio, quod speciem 
haberet honoris, quod prafectura potius quam exi/ium appel- 
jaretur. Fuit quidem Juvenalis in exilio, etiam in JEgi/pto, 
ut e Satira ejus colligitur xv. 45. non tamen certe sub 
Domitiano. Imo Juvenalem in ipsa Subura meraorat Mar- 
tialis, (Ep. XII. 18.) anno postquam in patriam rediisset, 
(quod Trajani tertio Cousulatu factum) ad minimum ^Eraj 
nostras Christian^e cm. post ca?dem Domitiani viii . cum tamen 
tadio et angore (exilii scilicet) morluum testetur vitae Auctor 
Anonymus. Nunquam rcdierit oportet, qui tadio exilii et 
angore sit mortuus. Fieri tamen vix potuit quin redierit, 
iServa exules revocanle, qui a Domitiano fuisset relegatus, si 
quidem Domitiano fuisset superstes. Praesertim ille, qui per 
ipeciem honoris exulaverat. Ita pugnant omnia, quo minus 
vera esse possit recepta ilia sententia. 

Sed vero a Sidonii illo testimonio pendent recepti illi 
errores, irafi histrionis exulem Juvenalem appellantis. Addit 
praeterea manifestum, ut putat, Suidae Auctorisque veteris, 
qui vitam Juvenalis conscripsit, Ryckius. Atqui non idem 
dicunt illi, ut mox videbimus, quod putat ille dicere Sido- 
iiiura. Ego potius vicissim ex iilis explicandum existimo 
Sidonium. Sic autem se rem illam totara habuisse censeo. 
Exul erat, uti jam dixi, Juvenalis, cum Satiram scriberet xv. 
Hoc confirmat etiam in vs. 27. Scholiastes : ' De se,' in- 
quit, ' Juvenalis dicit, quia in iEgypto militem tenuit, et ea 
promittit sc rclaturnm quae ipse vidit.' Proinde rixas illi 
ipse afiuit, quam describit inter Ombitas et Tcntyrilas, 
Tempus autem ipse designavit rixas illius, cum et nuper 
illam contigissc dicit, et quidem Consule Junto Sat. xv. 27. 
Scio quidem, Vincuni nonnullos, Juncuin alios in loco illo 
legere. Id quoque scio, in Inscriptionibus, non tamen 
horum temporum, occurrere JEmilium Juncurn. Sed, qui- 
cumque demum is fuerit Consul, Ordiuarium certe fuissc 
verisimiUimum est. Desisnatis enim Consulibnsres, extra Ita- 



JLVliNALIS. ti9 

liam gestas signare non solebant, teste Dionc 1. l. Juncuin 
auteni aut //wcma/z nullum prorsus agnosfuiit horuui tempo- 
rum Fasti inter Consules Ordinarios. Rectius ergo Juninm re- 
ponunt Codices et ftdc pariter et numero potiores, ne quidem 
metri ratione refragante, lit jam olim observavit Salmasius. 
£t quidera Jumiim duplicem habent Fasti coaevi Juvcnali, 
alium Domitiani in x. Consulatu Collegam, Jppiiim Jntihim 
Suhifiii/n, amio Domini lxxxiv., alium Hadriani in sue 
itidem Consulatu iii. collegam Q. Junium Rmticum. Quo 
minus prior intelligi possit, obstant ilia omnia, qua? in his 
ipsis Satiris occurruut, Domitiani temporibus recentiora. 
Posteriorem ergo intellcxerit oportet amio JErse receptfe 
cxix. Hoc ergo anno erat in ei///o J//re;?a/is testis earum, 
quas deridet, rixarum. Sed vero Roma ilium ejicere non 
potuit TrajauuSy qui ab anno usque cxn. Romoe ipse non 
aflfuit, ncc etiam ante annum cxviii. quo Romam venit Im- 
perator, Uadiiattus. Romce enim nata est exiUi occasio, quod 
Jlonne Satiros recitaverit, quod Roma: secundis omnium suf- 
fragiis exceptus fuerit, quod Romce Princeps ille, quicumque 
iuerit^ingeniis foverit, prafeciurisque poetas remunerari soli- 
tus fuerit, et quidem interpellantibus (qui Paridis in loco 
videri possent) seu amicis, seu fibertis. Inde enim factum, 
utquae in Paridis olim c7^/'M«f/i opprobrium scripsisset Juve- 
nalis, ea Princeps in suam amicorumve aut etiam temporum 
suorum contumeliam accepcrit. Inde nimirum, ut lei-i atque 
joculari delicto, ut observavit vitce Auctor, par etiam poena 
deceraeretur. Semeslres Paridis militias, Tributiatns scilicet, 
Puelis venditas exprobrat Juvenalis Sat. mi. 88. 89. 92. Ita 
uimirum, ut Prafeclos Pelopea, Tributws Philomela fecerit. 
Proindeipsc cohortis prcvjeclura donatus est, quasi Satirarum 
piaemio. Plane hoc pro indole Hadriani satis joculari, et 
pan<E loco, et in speciem Iwiioris. Objectat ille venalia ilia 
poemata emtorum nomine edita, captatosque adeo ab illis 
alienorum operum honores. Nescio an proinde i/igenii sui 
foetus sub libertorum nomine ediderit Hadrianus, (hoc enim de 
eo testatur Spartianus,) quo se adeo alienum ostcnderet a 
convitio illo captandi debitos alienis openbus honores, ut 



40 VITA 

contra sua alicuis nominibus supposuerit, et quidcm, qiialis 
Paris fuerat, libertorum. Ifcaque et llonicz fuerit oportet, et 
sure indolis experimenta dederit in literates munificentis- 
sima::, cum Juvenalis ilia in se dicta suspicari posset Hadria- 
luis. Sic ante anni cxviii. finem, aut cxix. initium, niitti 
vix potuit in exilium Juvenalis. Erat autem, cum relegare- 
tur, octogenariiis. Proinde iiafus fuerit vel anni xxxviij. 
fine, vel xxxix. initio. Inde reliqua Juvenalis tempora 
erunt arcessenda. 

Ait vitae Auctor ' ad mediam fere ?etatem declamasse, 
animi magis causa, quam quod scholas aut foro praepareret.' 
SuflVagatur et ipse, cum ait se consilium dedisse Sulla, 
privatus lit allum doimiret. (Sat. 1.16.) Plane declamaiorium 
illud erat argumentum. Inde facundire nomine ilium cele- 
brat Martialis. (Epig. vii. 9J. 1.) Recte nimirum ille, satis- 
que, pro temporum ratione, congrue. Media enim cetas Ju- 
venalis incurretin annum, pro nostris hisce calculis, lxxviii. 
vel Lxxix. multis antea annis, quam scriberet ilia Martialis. 
Sed nulla adhuc meraoratur ejus celebritas a re poetica, ne 
quideui a Quinliliano, ubi agit de scriptoribus Satirarum. 
Non equidem, ut suspicatur Rigaltius, quasi ilium laesisset 
hoc ipso Satirarum opere Juvenalis. Tantum abest, ut id 
raoleste ferre posset noster, ut sane contra nuspiam illius, 
nisi cum honore, meminerit. Sed monet noster lectorem ali- 
quoties, (v. Quintil. iii. 1. et x. 1.) se dedita opera a nomi- 
nibus viventium abstinere. Et multis postea annis scripsit 
Juvenalis illas, quas habemus, Satiras. Addit enim vita? 
Auctor, posteaquam declanialionibus inclaruisset: ' Dcinde 
paucorum versuum Satira non absurde composita in Pari- 
dem pantomimum poetamque Claudii Ncronis, ejus semes- 
tribus militiolis tumentem, genus scriptura; induslriose 
cxcoluit.' Proinde unicam illam liiisse paucorunique ver- 
suum Satiram innuit, quam primam scripsit Juvenalis: 
c*im cum 7ion absurde cuntposilani ipse judicasset, inde 
animos sumsisse od genus scriplurce induslriose excotendum. 
Mansit tamen intra privata Aucloris scrinia prima ejus 
i!la in hoc irenerc scribendi excrcitatio. Adto nimirum 



JUVENALIS. it 

ab eo nondiim edita, ut ne quidcm AmicoruDi auditoriis 
recitanda crederetiir. Sic enim siibjungit Auctor: Et tameii 
din ve modico qnidem Audilorio quicquam commillere est 
ausus. Id quod etiam primis prima; Satira verbis satis 
aperte sig:nificat ipse Jmenalis, Xec enim alio spectare 
videntnr ilia, in qiiibus queritur, tamdiu se fuisse Poe- 
tUTum recitRutiura. audltorem, semper damasse Froutonls pla- 
lauos, et coHviiha marmora, ruptasque assiduo lecfore colitm- 
?ias : cum ipse scilicet nondum in co scripti genere aliorum 
patientiam exercuisset. Tarn longe aberant ilia a Paridh 
ira concitanda, si vel superstite Paride fuissent scripta, eiim 
irritare non posscnt, cum nondum emanassent in publicum. 
Nee tamen verisimile est ante cccdem Faridis vel illam pau- 
corum versuum Satircun scripsisse Juvenalem. Nihil, fateor, 
de scriptionis tempore accuratum tradidit, quern unicum ha- 
bemus de his rebus testem, vitse Auctor Anonyraus. Id 
unum indicat, post medium cctatem ad ilia Juvenalem studia 
deflexisse. Sed nihil plane de studiis ejus poeticis Poeta 
Martialis. (Ep. \n. 24.) Is tamen se ita Juvenah familiarem 
ftiisse gloriatur, ut non niagis Pyladi amicus fuerit Orestes, 
aut Theseus Pirithoo, ne vel arcana Juvenalis stiidia Mar- 
tialem latuisse suspicemur. Imo a mortuis ille (Sat. i. 
extr.) prudenter abstinendum esse censet. Tantum abest at 
vivum Paridem vel in prima ilia Satira laceraret. Juniorum 
ergo Auctorum ista sunt tantimimodo ratiocinia, noa autem 
e veterum monimentorum coaeva fide depromta testimonia. 
Cum vero genus scripturce indnstriose excoleret, turn et reli- 
quum Satirarum corpus scripsit, inque illam, quam retinent 
hodieque, formam redegit, et ea qnoque, qua prima fecerat, 
Hovis scriplis iiifercivit. Sunt enim ilia Auctoris Anouymi 
verba: JSlox magna Jrequenlia magnoque successu bis ac ter 
auditiis f'st, ut ea qnoque, qucc prima feceral, injhciret novis 
scnptis. Recitavit, ni tailor, omnia, emisitque iu publicum, 
anno cxviii. postquam Romam venisset Hadrianus, quem 
ille Principem a benevolo ejus in ha3C studia animo in hac 
ipsa Satira (vii. 1.) in ([ua occurrunt verba ilia de Paride, 
conimendat. Inde, ni i'dllor, animos sumsit scripta sua in 



45 VITA 

publicum eraittendi. Inde taiitus illc rccitantium nuraenis, 
de quo in prima Satira, cum spes ilia lucri appareret, di- 
tante professores, uti vidimus, Hadriano, Omnes ergo 
Satiras sub Hadriano editas existimamus, non postremas 
tautummodo, ut voluit Salmasius. Paratas enini ad editi- 
onem uno eodemque tempore fuisse vel illud arguit, quod bis 
illas terque recitaret. Nou scilicet seorsim, sed unis conti- 
nuisque recitationibus, quas quidem ante exiiinm scripserat, 
universas. Cumque diu se a recitatione continuerit, proinde 
anni cxvni. fine, feriis fortasse, quas recitationibus ple- 
rumque dabant, vindemialibus, non autem asstivis, recitavit. 
Ultimas Satiras a xiii. turn certe scriptas nota ilia sexagc- 
simi a Fonteii consulatii anni docet, etiam observante Sal- 
masio. Ad Trajani etiam tempora cxeuntia spectabant 
terra motus illi, quorum mentio occurrit in Sat. vi. 409. 410. 
observante Lipsio. Erat enim terra? motus ille anno pro 
nostris calculis cxiv. exeunte, pro rcceptis autem ex v. 
itidem exeunte. Et Frontonem ilium, cujus platani et mar- 
mora perpetuis poijtarura recitationibus sonabant, ut nos 
docet Juvcnalis ipso Sat. i. initio, non alium existimo a 
celeberrirao Oratore M. Cornelio Frontone, Marci Luciiquc 
Antoninorum Magistro, qui sub Hadriano praecipuc et Pio 
et Marco floruit, ne ad tempora Hadriano antiquiora possit 
commode referri. Vidit ilium certe audivitque sub Pio Gel- 
lius. (Noct. Att. xiii. 28. xix. 8. 10. 13.) Consulatum 
autem sub discipulo gessit, ut videtur, Marco. Erant, fa- 
teor, alii quoque illis temporibus Frontones, ut observavit 
olim ad locum junioris Plinii Catanacus. In illis etiam 
Pronto Catius sub Trajano Orator et ipse et Senator Plinio 
ipsi coacvr.s et ab eo non uno in loco memoratus. (Ep. ii. 
11. IV. i>, VI. 13.) Ilium grandaevum admodum fuisse opor- 
tct, si Marci tempora attigerit, si Plinii tempore tetate fii- 
erit senatoria. Eundcmque sane credidit Catanaius. Nescio 
an rede. Sed temporum ratio, et favor in illmn Hadriani, 
et par adeo illius in literatos studium id cfliciunt, ut non 
alium ilium fuisse verisimillimum sit a Marci prasceptore, 
de quo loquitur Juvcnalis. Id tamcn prjccipue suadet, uti 



JUVENALIS. 43 

dixi, tantus iUe recifautium tmuienis, temporibus Hadriani 
convenienfior quam Trajani. Trajano ccrte imperante Ro- 
mam ita rcliquit Martialis, ut in patriara discesserit, nee 
inde iinquam postea redierit. Non alia, ut videtur, causa, 
quam quod lucri e studio Poetices quoerendi spes omnis 
deineeps peiiitiis decollaverit. Proinde verisimilius exis- 
timo, qui anno cxviii. Hadrianum offenderit, raissum pro- 
inde in exilium initio anni cxix. Erat turn, inquit vitae 
auctor, ill deliciis aulce liktrio, multiijue fautores ejus guo- 
tidie provehebaiitur. Venit ergo Juveualis in sitspicionem, 
quasi teinpora jigurate not asset. Nempc ilia in Paridem dic- 
teria histrionem, in suum (cujus nomen non prodidit Auctor) 
histrionem dicta interpretabatur Hadiianus, et se magLs in 
illo quam histrionem ipsum, in histrionis sui persona nota- 
tum, quod honores suos viris literatis concessisset interpel- 
lante histrione. Ad Principes enim ipsos pertinebant lau- 
des illae teraporum, aut couvitia. Idque frequentissime illis 
objectum si quid personis vilioiibus in reipubiicas admini- 
stratione tribuissent. Servorum libertorumque gratia nihil 
fere contumeliosius. Sexto Pompeio hoc objectum legimus, 
et Imperatori Ciaudio. Et multa isliusmodi exempla, si 
opus esset, adduci possent. Nee tamen libertorum dignitas 
minori erat in pretio quam Iiistrionum. Inde Juvenali exilii 
causa. Scripsit ergo in exilio Satiram xv. et xvi. si tamen 
vere et ilia Juvenalis fuerit, quod negatum a plerisque tes- 
tatur vetus Scholiastes, Sed cum nnper Consuhm Juniuni 
faisse dicat, jam sane cum Satiram illam scriberet xv, 
elapsum ilium Consulalum innuit. Is ergo cum Consul fu- 
erit anno cxix. proinde ante annum ad minimum cxx. scri- 
bere ilia non potuit Juvenalis. Nee vero postea sdripsisse, 
exinde colligimus, quod intra brevissimum exilii tcinpus an- 
gore i/le et tadio perieril. 



44 



D. JUNII JUVENALTS VITA 

PER ANNOS PROBABILIBUS CONJECTURIS DIGKSTA. 



A. IT. C. Varr. 795. Christi 42. Juvenalis 1. 

Probabilius est, Juvenalem non ante, quam euni post 
hunc annum in lucem editiim esse. Satiram enim deciraam 
tertiam annis lxi. post consulatum Fonteii, adeoque, si ille 
C. Fonteius Capito est, qui a. U. c. 812. consul fiiit, (non L. 
Fonteius Capito cos. a. U. c. 820.) a. U. c, 873., eodemque 
anno, vel potius sequente, satiram xv. scripsit; (v. ad Sat. 
XIII. 16. 17. XV. 27. etinf. ad a. U. c. 874.) in iE^ptumau- 
tem, cum octogenarius esset, missus est, ibique intra brevis- 
simura tempus angore et taedio periit, si tides habenda Sueto- 
nio : nam ita brevitatis causa incertum Vitae supra ascriptae 
auctorera appellare liceat. At vix crediderem, poetam, 
octoginta jam annos natum, satiris adhuc conficiendis ope- 
ram dedisse, nedum in JEgypto, ubi aegritudiiie et moerore 
ita aiflictus est, ut paulo post adventum e vita discederet. 
Quae in contrariara partem laudantur verba poetse Sat. xv. 
45. ad priora quoque vitae ejus terapora referre licet. Quo- 
quo autem modo se res habeat, quae prol'ecto ad liquidum 
perduci neutiquam potest, non mullum certe a vero aberra- 
bimus, si natalem Juvenalis in annum U. c.795. conf'erimus. 
(v. inf. ad a. U. c. 874.) 

Eodem anno Qnintiliaui/m, clarissimum rhetorem, (v. ad 
Sat.vi. 75. et 280.) Juveriilem vero a. U. c. 7i>l. Christi 38. 
natum esse, .suspicabatur Dodwellus in Annal. Quintil. 
Regnabattunc temporis (ab a. U. c. 794-807. Christi 4L-54.) 
Tib. C/audiuaDrusus; ante quern (ab a. U. c. 790-794. Chr. 
37-41.) imperium tenuerat C. Caesar Caligula, qui a. U. c. 
791. Chr. 38. accepto a Caesonia uxore philtro in furorem 
conjectus erat, (cf. Sat. vi. 015 sq.) et a. U. c. 793. Lug- 
duni institucrat certamcn Graecac Latinasque lacundia?, (v. 



VITA JUVENALIS, &C. 45 

ad Sat. 1. 44. et vii. 147 sqq.) quo etiam lemporc ab co 
Ibrsan in exilium missus Secundus Carrinns rhetor, de quo 
V. ad Sat. vii. 204. Hie vero Caligula successerat Tiberio, 
de cujns secessu Caprcensi, (a. U. c. 780-790.) tj'raiiuide et 
amicorura priucipe Sejauo, luijusque potestate ac morte, v. 
Sat. X. 56-113. 

De parenti])us poetEe iiostri nihil memoria) proditura 
reperitur, proeter id, quod tradit Suetonius : ' Juvenalis li- 
bertmi locupletis, incertum filius, an alumnus.' 

Prajnomen Juvenalis Decimum esse, non Decium, praeter 
alios docuit Lud. Carrio Emendatt. cap. 1. Ab antiquis 
eura librariis communiter Elhicum cognorainari, (haud dubie 
propter plurima morum prascepta, qua; satiris suis intexuit,) 
ut Martialem coqunm, Propertium nautum, Ovidium Getam, 
Statium Aquilhmm, Prudentium amauum, monet Earth. 
Advers. ^ i. 1. Eodem nomine passim laudatur a Petro 
Blaesensi in Epistolis, Jo. Sarisberiensi, Vincentio Bellov. 
aliisque hujus aevi scriptoribus, qui et reliquos poetas sati- 
ricos vocare solent ethicos, quoniam ^Sixa potissimum ab iis 
tractantur. Cf. Dan. Heins. de Sat. Horat. lib. i. p. 48. et 
Nicol. Antonii Bibl. Vet. Hisp. lib. i. pag. G2. 

Patriam poetae fuisse Aquinmn, (Volscorum oppidum, 
quod TToAij /xeyaArj Strab. 1. V. p. 1G4. nunc autem Jquinu 
dicitur, et patria quoque fuit Thomee de Aquino, Celebris 
Scholasticorum parentis,) probabili judicio coUigitur e Sat. 
III. 319. Hinc in omnibus fere Juvenalis codicibus, et scrip- 
tis et editis, recte cognominatur ille Jquiuas, in nonnuUis 
vero \itiose Arpinas. In vetustiss. cod. Pithoei ad initium 
Sat. I. haec verba leguntur : ' Juvenalem aliqui Galium 
propter corporis magnitudinem, aliqui Aquinatem dicunt.' 

A. U. C. 801. Christi 48. Juvenalis 7. 

Messalifia, impudicissima Claudii Imp. uxor, palam nup- 
tias facit cum C. Silio, formosissimo juveue, et cum eo in- 
terficitur consilio ac jussu Narcissi, ditissimi potentissimi- 
que libertorum Claudii: v. ad Sat. vi. 115-132. X. 329-345. 
et xiv. 329. sq. Praster Narcissum Pal/as et Fosides liberti 



46 'VITA JUVENALIS 

plurimum gratia valebant apud euradem Claudium Imp. Cf. 
ad Sat. I. 109. etxiv.i)!. 

A. U. C. 802. Christi 49. Juvenalis 8. 

De praeceptoribns Juvenalis nihil potest certa et explorata 
fide tradi. Henninius quidem, Criniti aliorumque auctori- 
tatem secutiis, ad vitam Juvenalis, quee Suetonio tribuitur, 
notat, eura Frontone Grammatico (quern etiam Sat. i. 12. 
innui quidam putant) magistro usum esse, et ab eo summa 
diligentia institutum : hunc enim docuisse illis temporibus 
Romse magna cum nominis celebritate, teste Oellio. Eam- 
dem ob causam fuere etiam, qui Juvenalem in disciplinam 
traditum esse Quintiliano suspicarentur. Sed quam infirma 
sit haec ratio, facile intelligitur. Nam non modo Romae 
alii quoque tunc temporis iique celebres fuere Graramatici 
et Rhetores, quonrni scholas frequcntare potuit Juvenalis, 
cmii puer esset, sed multo quoque probabilius est, eum 
quorumvis potius aliorum institutione formatum fuisse, 
quam Frontonis illius et Quintiliani. Hie enim, quod 
supra diximus, vel eodem, quo poeta noster, anno, vel ali- 
quot, ille autem multis annis post eum natus videtur. Mar- 
cus certe Cornelius Fronto, clarissimus Rhetor, cujus pas- 
sim mentionem facit Gellius, (Noct. Att. ii. 26. xiii. 28. 
XIX. 8. 10. 13.) praeccptor fuit duorum Imperatorum, M. 
Antonini Philosophi, (qui ei statuain in senatu, consulatum 
in duos menses aliosquc honores coutulit,) et Veri. (v. Ca- 
pitolin. in vita Anton, Philos. c. 2. et Veri c. 2. Auson. in 
grat. act., Macrob. Sat. v. 1. et ipsius Frontonis Epist. ad 
Marcum ap. Charis.) Antoninus vero ille regnavit a. U. c. 
914-930. a. Chr. 161-180. et natus est a. U. c. 874. Chr. 121. 
aliquot forte mensibus vel adeo annis post mortem Juve- 
nalis, qui ad sunmiam vixit .senectutem. Quis itaque sibi 
persuadeat, utriusque praeceptorem fuisse Frontoncm ilium? 

Ceterum si p.iter poctac nostri locuples libeiiinus fuit, 
fdium artibus liberalibus honcstisque, quibus nobilium, 
saltern ingemionnn, liberi in.stituebantur, imbuendum curare 
poterat ; idquc omnino curasse videtur. 



PER ANNOS DIGESTA. 47 

A. U. C. 804. Christi 51. Juvenalis 10. 

Ostoriiis in Eritanuia l^ellum gerit adversus Brigantas. 
Cf. ad Sat. xiv. 190. 

A. U. C. 807-821. Christi 54-68. JuvenaJis 13-27. 

Claudio Imp., qui Agrippinae uxoris fraude necatur 
boleto, venenato, (v. ad Sat. v. 147. et vi. G20 sq.) in im- 
perio succedit Nero, cujus et Domitiani temporibiis maxima 
morum corruptela immaniaque vitia vigent et flagitia, quae 
in primis Sat. i. ii. in. vi, et viii. adumbrantur. Ex iis- 
dem intelligitur, Neronem fuisse tyrannum, aurigam, can- 
torem, citharoeduni, histrionem, popinarum frequentatorem, 
paedicatorera, incendiarium, Troicorum scriptorem : v. 
Index et Sat. viii. 193-230. Famosi delatores hujus aevi 
Matho, Heliodorus, Demetrius, Egnatius Celer, Regnlus, 
Massa, Cams, Latinus. Cf. ad Sat. i. 32-36. Xcro dicitur 
Domitius Sat. viii. 228. 

A. U. C. 810. Christi 57. Juvenalis 16. 

Si recte Juvenalis natalem detinivimus, hoc anno togam 
iUe virilem sumsit, quippe quae anno aetatis xvi. ineunte 
sumi solebat illo aevo : v. Ma.ssoni %-ita Ovidii et Horatii, 
nee non Noris. Cenotaph. Pisan. p. 115 sq. Eodem anno 
Cossutianus Capita, Tigellini gener et Cilicife praefectiis, de 
pecuniis repetundis postulatus a Cilicibus et damnatus est. 
Cf. ad Sat. viii. 93. 

A. U. C. 812. Christi 59. Juvenalis 18. 

C. Fonteio Capitone et Vipsanio Coss. nascitur Calvinus, 
amicus Juvenalis. Cf. ad Sat. xiii. 17. 

A. U. C. 815. Christi 62. Juvenalis 21. 

Hoc forte anno priraam poeta posuit barbam. Cf. ad 
Sat. i.25sq. xiii. 56 sq. et Dodwelli Annal. Quintil. p. 
180. 



48 VITA JUVENALIS 

A. U. C. 816. Christi 63. Juvenalis 22. 

C. Sofonius TigeUiuus, Burro mortuo, praetorianis cohor- 
tibus praeponitur a Nerone, apud quem plurimuni gratia 
valet propter similitndinem morum : v. ad Sat. 1.155 sqq. 
Eodem anno, et aetatis triccsimo, P. Mario Celso, L. Asinio 
Gallo consiilibus, moritur A. Persius Flaccus poeta ; (v. 
Sueton. in ejus vita ;) et Nero uxorem ducit Poppaam Sabi- 
nam, quae ita diffluebat luxuria, ut, quocumque iret, sex- 
centas secum asellas duceret, (nam lacte asinio utebantur 
molles homines, ut teneresceret cutis et candesceret,) et un- 
guenta suavissimi odoris ab ea dicerentur Poppaana. Cf. 
ad Sat. II. 107. vi. 462. 468 sqq. 

A. U. C. 817-834. Christi 64-81. Juvenalis 23-40. 

Juvenalem ad mediam fere aetatem declamasse, animi 
magis causa, quam quod scholae se aut loro praepararet, 
tradit Suetonius. Cf. ad Sat. i. 15 sq. Hinc etiam Mar- 
tiali Epigr. vii. 91. facundus dicitm ; nee ulla est satira, quae 
non redoleat ingenium, dedamandi exercitio, pro more il- 
lius aevi, plane formatum, et diutius, quam par erat, occu- 
patum. 

A. U. C. 818. Christi 65. Juvenalis 24. 

Occiditur C. Calpurnius Piso, auctor conjurationis in 
Neionem, vir bonus, ditissimus, liberalis, doctorumque ho- 
rainura patronus, qui a. U. c. 801 . cum Lucio Vitcllio Consul 
fuerat sufTectus. De hoc et aliis Pisonibus, qui illis tem- 
poribus vixere, v. ad Sat. v. 109. Cum eo percunt etiam 
alii, qui et praedivites erant, et impliciti Pisonianae conju- 
rationi, Plautius Laleranus, (Consul designatus et Messa- 
linai adulter,) L. Annacus Seneca, et M. Annseus Litcaitus 
poeta. Vid. ad Sat. v. 109. vii. 79 sq. (ubi Lucanus Ser- 
rano et Sa/eio Basso, pauperibus horum temporum poetis, 
opponitur) viii. 147. et x. 15 sq. Eodem anno prima fuit 
caquc saevissima persecutio Christianorum, qui jussu Nero- 
nis tunica molesta aliorumquc tormentorum inusitato generc 



PER ANNOS DIGESTA. 49 

conficiebantur ; quo respexit poeta Sat. i. 155 sq. et viii. 
235. 

A. U. C. 819.- Christi 66. Juvenalis 25. 

Hoc anno a Nerone damnatur Thrasea Patus, socer Hel- 
vidii Prisci, quae insignia erant virtutum liberiorisque animi 
exerapla. Cf. inf. ad a. U. c. 823. et ad Sat. v. 36. 37. 

A. U. C. 820. Christi 07. Juvenalis 26. 

L. Fonteio Capitone et C. Julio Rufo consulibus (v. ad 
Sat. XIII. 16. 17.) P. Egnatius Celer Stoicus falso testimo- 
nio adjuvat damnationem Burecc Soiani, discipuli amicique 
sui, qui exemplar erat virtutum, et Proconsul Asiae fuerat : 
V. ad Sat. i. 33. in. 116 sq. et vii. 91. 

A. U. C. 821. Christi 68. Juvenalis 27. 

Neronis scelera et ineptias, quas Sat. viii. 193-230 notan- 
tur, vindicant Virginiiis, Vindex,et Galba: v. Sat. viii.221. 
222. Eo caeso summa imperii defertur ad Servinm Sulpi- 
cium Galbam, qui post octennium ex Hispania Romam re- 
dierat. Ab hoc QuinHliunum ex Hispania Tarraconensi, 
cujus opp. Calagurris ejus patria fuit, admodum adolescen- 
tcm hoc anno Romam perductum esse, tradit Hieronymus 
in Chron. Qvve si vera sunt, et Quintilianus, de quo vix 
dubitarc possis, Hispanus fuit, nee Romanus, quod Nic. 
Gedoyn, Gallicus ejus interpres, contendebat; probabile 
est, ilium jam Ronice fuisse ante imperium Galbee, quippe 
qui ipse nos docet Inst. Orat. x. 1. et xii. 11. a se juvene 
auditum esse Domitium Afrum, summum oratorem, quem 
jam a. U. c. 813. Christi 60 mortuum esse, ex Tac. Ann. 
XIV. 19 cognoscimus. Quoquo modo se res habeat, constat 
certc, Quintilianum exinde viginti annos Rhetori.am in 
schola publica Ronice professum esse : v. Dodwelli Annal. 
Quintil. § 12. 13. 15. et conf. ad Sat. vii. 188-198. Ejus 
prtjeceptor PaUmon, (v. ad Sat. vi. 452.) et discipuli claris- 
simi fuere Plinius junior ct C. Caelius orator. 

Delfh. ct Var. Clas. Juv. T) 



50 VITA JUVENALIS 

A. U. C. 852. Christi 69. Juvenalis 28. 

Galba occiditur a M. Salvio Othorie, homine mollissimo, 
qui ita difliaebat luxuria, lit iu ipsis castris uteretiir .speculis 
et faciem madido pane lineret. Idem paulo post, copiis 
suis a Fitellio victis in pugna Bebriacensi, gladio pectus 
sibi transfigit: vid. Sat. ii. 99-109. et vi. 559. Amicus 
ejus erat Seleiicus astrologus: v. ad Sat. vi. 559. 

A. U. C. 822-832. Ciiristi G9-79. Juvenalis 28-38. 

Vitellio interfecto regnat Flavins Fespasianus, Imperator 
bonus, sed tarn avarus, ut urinee etiam vectigal conmiiniiC3- 
retur. Cf. ad Sat. xiv. 204. 

A. U. C. 823. Christi 70. Juvenalis 29. 

Helvidius Priscus, gener Thraseae Paeti^ damnatur a Ves- 
pasiano. Cf. sup. ad a. U. c. 819. 

A. U. C. 828. Christi 75. Juvenalis ai. 

Ex Italia abire jubetur Berenice, pulcherrima Agrippaj 
majoris,^ regis Judaeorum, filia, (ut quidam putaut, Herodis 
fiha et uxor Ptolemaei, regis .'Egjpti,) quaj amorem Titi 
Caesaris jam inde ab a. U. c 823. in se accenderat, et cum 
fratre, Agrippa minore, ultimo Judaeae rege,. incestum fecit. 
Cf. ad Sat. vi. 1.5G sq. Pro Berenice regina et apud cam se 
causam dixisse tradit Quintilian. Inst. Or. iv. 1. 

A. U. C. 830-838. Christi 77-85. Juvenalis 36-44. 

Britannia et Orcadcs insulae cxpugnantur ab Agricola, 
qui tamen llihernia: occupandae consilium exequi non potest ; 
sed revocatus a Domitiano in otio vivit, ut tyrtmni insidias 
cffugiat, et moritur a. U. c. 846. veneno necatus, quod 
vulgo saltern crcdebatur. Cf. ad Sat. ii. 159 sq. iv. 127. 
XI v. 196. XV. 124. Gallia causidicos docuil facunda Bri- 
tamios Sat. xv. 111. 



PER ANNOS DIGESTA. 51 

A. U. C. 833. Christi 80. Juvenalis 39. 

Juvcnalis, qui ad mediam fere cetatein declaraaverat, ab 
hoc tempore, paucorum versuum Satira non absurde com- 
posita in Paridem et Statium, hoc genus scripturae md;js- 
triose excoht; sed diu ne modico quidem auditorio quic- 
quam committere audet, propter tyramiidem Domitiani. Ita 
Suetonius in Vita. 

A. U. C. 834-849. Christi 81-96. Juvenalis 40-55. 

Imperium obtinet T. Flavins Sabinus Domi/ianus, qui 
ultiinus Flavins, Nero cahus, et Pontifex suninius dicitur Sat. 
IV. 37. 38. 46. 137. ^Evum ejus simile Nerouiano, (v. ad a. 
U. c. 807.) et insigne copia delatorum in dies crescente, e 
quibus famosissimi erant Regu/us, (v. ad Sat. i. 33 sq.) 
Behius ATassa, (Sat. i. 35.) Metius Cams, (Sat. i. 3G.) Pal- 
furius Sura, (Sat. iv. 53.) Armillatus, (ibid.) Pompeius, 
(Sat. IV. 110.) Catullus Messalinus, (Sat. iv. 113 sq.) et 
Fabricius Veiento. (Sat. III. 185. iv. 113. 124. vi. 113.) 
Hujus Fabricii, senatoris hominisquc adulandi peritissimi, 
uxorem Ilippiam cum Sergio gladiatore in vEgyptum mi- 
giasse, navratur Sat. vi. 82-113. Prajfecti Urbi sub Domi- 
tiano erant Pegasus et Rutilius Gallicus : v. ad Sat. iv. 
75 sq. et xiii. 1-57. 

A. U. C. 836. Christi 83. Juvenalis 42. 

Domitianus ridicrJa expeditione in Cattos facta a Senatu 
triumphum et cognomen Germa/iici accipit. Cf. ad Sat. m. 
205. 

A. U. C. 837. Christi 84. Juvenalis 43. 

Domitianus x. et App. Junius Sabinus consules. Hunc 
Junium nonnuUi perperam innui putant Sat. xv. 27. 

A. U. C. 838. Christi 85. Juvenalis 44. 

Domitianus, repudiata Domitia occisoque propter adul- 
terium ejus Paride histrione, (Sat. vii. 87.) palam tanquam 
cum uxore consuescit cum Julia, Titi fratris sui filia, Sabino 



52 VITA JUVENALIS 

niipta, qu8e coacta a se conceptum abigerc moritiir, et a. U. 
c. 844. Chr. 91. consecratur. Eodem tempore Domitianus 
severas de adultcriis et pudicitia leges, Juliam et Scaliniam, 
revocat. Cf. ad Sat. ii. 29-44. et Dodwell. Annal. Quintil. 
§24. 

A. U. C. 838-845. Christi 85-92. Juvenalis 44-51. 

Bellum geritur adversus Dacos, in quo App. Junius Sabi- 
nus et Corn. Fuscus pereunt. Domitianus tandem annuo 
tributo promisso pacem ab hoste emit, et tamen de victori- 
bus falsum agit triumphum, cognomenque Dacici sumit. Cf. 
ad Sat. IV. 111. vi. 205. et Dodwelli Annal. Quintil. § 22. 
et p. 190. ubi suspicabatur etiam, eodem tempore ridiculum 
Patrum consilium de inusitatas magnitudinis rhombo a Do- 
mitiano habitum esse, (si verum fuit, non fictum,)ante quam 
in Dacos mitteretur Fuscus, et cum tristes tarn e Britannia, 
(cujus rex praeter alios fuit Arviragus Sat. iv. 127.) quam 
de Cattis et St/gambris nuntii vcnissent. Cf. ad Sat. iv. 
37 sqq. 111. 126. 147. Ei consilio affuisse dicuatur Pegasus 
JCtus celeberrimus, qui sub Vespasiano Consul fuit suf- 
fectus cum Pusione, et postea Praefectus Urbi, (v. ad Sat. 
IV. 75 sq.) Vibius Crispus, senex jucundi et mitis ingenii, 
(Sat. IV. 81 sq.) Jcilius Glabrio cum lilio, (Sat. iv. 93-103.) 
Riibrius, (ibid. v. 104 sq.) Monfanus abdomiiie tardus, 
(v. 107.) Crispinus, matutino sudans araomo, (qui servus 
olim fuerat ^gjptius, sed a Domitiano ad dignitatem pro- 
vectus equestrem luxuria diffluebat, de quo v. ad Sat. i. 
26 sq. IV. 1 sq. 108. 109.) Pompeius delator, (Sat. iv. 110.) 
Corn. Fuscus, (ibid. a\ 111. 112.) Catullus Messalinus et Fabri- 
cius Feiento. (v. ad Sat. iv. 113 sq. et sup. ad a. U. c. 834.) 

A. U. C. 839. Christi 86. Juvenalis 45. 

Agones Capifolini a Domitiano institmmtur in honorcm 
Jovis Capitolini, et Britannia insula circumveliitur ab Agri- 
cola, octavo pra;i'ectura3 ejus in Britannia anno. Cf. ad Sat. 
VI. 387. vji. S6, et Dodwell. Ann. Quintil. § 22. 



PER ANNOS DIGESTA. 53 

A. U. C. 845. Christi 92. Juvenalis 51. 

Qiiintilianiis, Rhetor celeberrimus, idemque ditissimus, 
inslitutioni filionim sororis a Domitiano praeficitur, et forte 
per patrem eorum, Flavium Clementem, oruamenta impetrat 
consularia: y. ad Sat. vii. 188-198. 

A. U. C. 846. Christi 93. Juvenalis 52. 

Baebius Massu accusatur a Plinio juniore et Senecione, ac 
damiiatur: v. ad Sat. i. 35. 

A. U. C. 847. Christi 94. Juvenalis 53. 

Domitianus philosophos Urbe Italiaque summovet. Cf. 
not. ad Argum. Sat. ii. et Dodwell. Ann, Quint. § 14. 
et26. 

A. U. C. 848. Christi 95. Juvenalis 54. 

Acilius Glabrio, qui cum Trajano consul fuerat, jussu 
Domitiani occiditur cum Herennio Senecione, L. Junio 
Rustico, (v. ad Sat. xv. 27.) Sallustio Lucullo, .-Elio 
Lamia, Metio Pompesiano, et aliis : v. ad Sat. iv. 94 sq. 
154. Eodem forte tempore Judaeis, a Domitiano, ut quon- 
dam a Claudio, Roma pulsis, locatur lucus Camcenarum, a 
Numa his sacratus, unde in Urbeni mendicatum vaticiua- 
turaque veniunt. Cf. ad Sat. iii. 13 sq. et vi. 542 sq. 

A. U. C. 849. Christi 96. JuvenaUs 55. 

Domitianus, qui omni nobilitate extincta jam in plebcni 
quoque saevire coeperat, tmcidatur: v. ad Sat. iv. 153. 154. 
Eodem anno moritur P. Papinius Statins poeta, qui a Domi- 
tiano et Paride divitiis honoribusque auctus crat. Cf. ad 
Sat. VIII. 82-93. 

A. U. C. 849-851. Christi 90-98. Juvenalis 55-57. 

M. Cocceius Ncrva Irapcrator est, ad quern forte .spcctat 
initium Sat. vii. 



r»4 VITA JUVENALIS 

A. U. C. 851-870. Christi 08-117. Juvenalis 57-76. 

Regnat M. Ulpius Nerva Trajanus, ad quern nonnulli 
referunt principium Sat. vii. 

A. U. C. 853. Christi 100. Juvenalis 59. 

Marias Priscus, direptis Afris, quorum causam agit Pli- 
nius junior, repetundarum damnatiir (v. ad Sat. i. 47 sq. et 
VIII. 120.) hoc anno, quo tertium cum Trajano consul erat 
M. Cornelius Fionlo, orator insignis et patronus virorum 
doctorum, qui, ut Maculonus, alius dives homo hujus asvi, 
poetis rccitaturis aides suas commodabat : v. ad Sat. i. 12. 
13. et VII. 40. Eodem anno Trajanus consulem sibi suflfe- 
cit Plinium juniorem. 

A. U. C. 854. Christi 101. JuvenaUs 60. 

Hoc forte anno Martialh, quern poetse nostro familiarissi- 
mum t'uisse, ex ejus epigr. 24. libri vii. intelligitur, obiit in 
patria, (Bilbili, Celtiberiai opp.) quam senex, relicta Roma 
a. Chr. 100,, (v. Massoni ,rit. Plin. jun. p. 112 sq.) vel, si 
Dodwello (Ann. Quint. § 38.) fides habenda, a. Chr. 103. 
repetiit, et ubi paulo post mortuus est. Ibidem scripsit 
epigr. 18. libri xri. unde Salmasius et Dodwellus recte 
collegernnt, Juvenalem tunc temporis Romae fuisse, non in 
-^gypto. — Eodem anno, Trajano vi. Sex. Articuleio Pasto 
Coss., Praetor fuit P. Juventius Celsus, JCtus celeberrimus, 
qui a. U. c. 882. secundum gcssit consulatum regnante Ha- 
driano: v. ad Sat. vi. 245. et viii. 194. 

A. U. C. 867. Christi 114. Juvenalis 73. 

Terrse motus Antiochiam et vicina loca concutit, quo 
tempore Trajanus expeditionem susceperat in Armenios et 
Parlhos. Cf. ad Sat. vi. 407-411. et Dodwell. Ann. Quint. 
§40. 

A. U. C. 870. Christi 117. Juvcmdis 76. 

P. ^']lius Hadrianus, ab cxercitu Antiochife Imperator 
salutatus et Augustus, Romam venit; quo tempore Quinti- 



PER ANNOS D1GE8TA. 55 

liano data esse oruamenta consularia, multosqiie poetas re- 
citasse, in his quoqiie Juvcnalem, suspicabatur Dodwell. 
Ann. Quint. § 36-41. Cf. ad Sat. 1. 1 sq. ct vir. 188-198. 
Hadrianiis imperavit paene annos xxi. et Princeps fiiit om- 
nibus litcris pcrpolitas doctorumque hominuni amantissi- 
mus ; nnde ad eum videntur pertinere, qua3 Sat. vii pr. le- 
guntin-, ct ad haic tempora, quaj refert Suetonius : mox 
magna frequeutia maguoque successu bis ac ter oitfiilus est 
Juvenalis, ut ea qnnque, qucR prima fecerat, inferciiet novis 
scriptis: v. c Sat. vii. 90-92. 

A. U. C. 872. Christi 119. Juvenalis 78. 

Jtiiiio Rustico consule gesta sunt, quae Sat. xv. 27-92. 
memorantur de Ombitis et Tentyritis. 

A. U. C. 873. Christi 120. Juvenalis 79. 

Hoc anno Juvenalis scripsit Satiram xiii. quod ex ejus 
vs. 16. et 17. intelligitur. 

A. U. C. 874. Christi 121. Juvenalis 80. 

Satira xv. hoc forte anno scripta, non superiore ; nam si 
tarn rccens factum esset, quod in ea narratur, poeta, opinor, 
vs. 27. simpliciter dixisset 7iuper, neque adjecissct consule 
Juriio. 

Si recte annum U. c. 795. natalem Juvenalis statuimus, 
ille hoc anno, quo turn octogenarius fuit, in suspicioneni 
venit, quasi Sat. vii. 90 sq. tempora proesentia figurate no- 
tasset, ac statim per honorera militia) Urbe summotus est, 
et, ad prsefecturam cohortis, in ^Egyptum missus, ubi intra 
brevissimum tempus angore ct tasdio periit. Sed pocta 
forte extremis demum Hadriani temporibus, non primis, in 
cxilium actus est, et initio imperii ejus sexagenarius fuit, 
satirasquc tantum non omncs et fecit ct recitavit; quod 
minus convenit octogenario. Cf. sup. ad a. U. c. 795. Cc- 
terum de loco cxilii ambigitur. Salmasius putabat, cum 
fuissc Sienen ; Jo, Malalas vero in Chronogr. T. i. p. 341. 
cujus verba repctiit Suidas, Pentapolin Libya^, h. e. Cyre- 



5G DE SATIRA 

naicam, de quo v. Plin. v. 5 pr. vetus Schol. ad Sat. n'. 38. 
Oasa s. Oases, de quibus docte et copiose egit Michaelis 
nota 54 ad Abulfedaj descript. ^gypli p. 21-33. iibi docet, 
tres Oases, et prope majorem fuisse prsesidiiim Rom., hunc 
autem esse exilii locum, e jure Romano et historia ecclesias- 
tica (v. c. de Nestorio) notissimum, in qucm, ut in insulas, 
deportati dim sint rei et relegati. 



DE 

SATIRA ROMANORUM. 

AccuRATA hujus aigumenti et copiosa pertractatio aliena 
est a consilio nostro, neque paucis absolvi potest verbis ac 
paginis. Qui earn desiderant, iis consulendi sunt viroruni 
doctorum libri, in quibus omnia, quae hue spectant, quoad 
per magnam renim obscuritatcra veterumque testimoniorum 
paucitatem fieri potuit, tarn diligeuter excussa sunt et sub- 
tiliter, ut novis vix curis conjecturisque locus sit relictus.' 

NOT^ 

' Conferendi in primis sunt : Ca- Jul. Scaliger de arte po'ctka I. i. 

SAUBONi de Satyrica Gracorum Po'esi c. 12. Dan. Heith^ivs de Satyra Ho- 

et liomanorum Satira Libri duo, Hal. ratiana, in cd. Herat. L. B. 1612. 

1774. ed. Rameack. qui propter suas Vllpivs de Satyra; Latino: vatura (t 

et Cremi iiotas adjecit ctiani pag. ratione, cjustjue scriptoriius qui siiper- 

331-400. Spanhemii Diss, sur les Cd- sunt, Horatio, Persia, Juccnale. Pata\ii 

sars de Julien el en ghieral sur les ou- 1744. 8. Drvde.n in Essay concerning 

vrages satyriques des Anciens, quam is the origin and progress of Satyr, ciijus 

prsefixerat versioni Gall. Cacsarum rommontat. versioGerm. reperiturin 

Juiiani Anist. 1728. 4. Dacier in Sammlung vermischter Schri/tat zur Be- 

I'riface de I'origine et du progres de hi fwderung dcr schiinen Ji'issenschaft, utid 

Satyre del Ilomains etde tons Uscha7ige- freyrn hiinste V Bd. 2 Stiick. Bcrol. 

tn ens qui lui sent arrivh, in Edit. Ho- 17(i2. Brumoy Discours sur le Cy- 

rat.T. VI. Paris. 1709. ttin !\K-moires dope d'Euripideet swr le spectacle sa- 

de I'Acad. des liist-r. ct belles let- tyrique in Theatre des Grecs T. vi. 

trch T. II. p. 199 sq. Jos. Scaligeri p. 3.57 sq. ct T. X. p. 18 sq. Masco- 

Caatigalt. ad HIaniliiun\&.Hiii. p. 2SZ. mi Excrcitat. i. in Ilnratii Saliraa. 



ROAfANORUM. 



sr 



Equidcm officio mco satis fecisse raihi videor, si, quae alii 
fimi recte turn copiose praiceperunt, in cpitomen rcdegero, 
et capita attigero ha rum leruni, quarura veras notiones men- 
tibus informatas habere multum interest juventutis, cui po- 
tissimum opera mea consulere volui. 

Rideudi et cavillandi mos communis est hominibus, quip- 
pe qui ipsa natura et hilaritate ad eum invitantur. Hinc 
idem quoque obtinuit in primis eorum conventibus, in lietis- 
simis iisdemque vetustissimis festis, quae post messem et 
vindemiam, rusticis laboribus vertentis anni exactis, in ho- 
norem Deorum ruralium, Cereris potissimum et Bacchi, 
agebantur. In iis pubes rustica, curis vacua et genio in- 
dulgens, non modo Diis gratias agere et primitias oflerre, 
sed rudem quoque et cum gesticulatione conjunctum edere 
solebat cantum. Is primum ad laudes Deorum heroumque 
spectabat, deinde, inter et post epulas, ad dicteria deflecte- 



NOTjE 

Lips. 1714. HiGAVriiDiss.de Satira 
Juvenulis, in edit. Jiiven. Henniu. 
Piole<^oin. Sect. iii. DuscH in Brie- 
fen zur Bitdung dcs Geschmacks. P. vi. 
I>ag. 1-77. Bresciano della Satira in 
Lettere scelte di varie Materie T. iii. 
Venet. 1753. Robortelli lib. de 
Satyra, adjunctiis Paraphrasi ejus in 
Horat. A. P. Patav. 1548. Cooke 
Grunds. der dram. Kritik. Heyde de 
satyrica poesi Grcccorum et sutira Ro- 
manorum, in ejusd. vers. Persii Lips. 
1738. Clodil'S in Versitche aus der 
Litcrulur und Mural. 1. Si. p. 123 sq. 
Lips. 1767. Flogels Geschichte der 
komischen Liferatur Tom. i-ni. inpr. 
Tom. 111. Lieguitz 1784. Sulzers 
Theorie dersckonen Kiinste und Jt'isscn- 
scha/ten T. i. v. Comoedie ct Aristo- 
phanes, et T. IV. V. Satire. Blan- 
ke.nburgs Anm. z. Sulzer I. I. Es- 
CHEN BURGS Tlieorie und Literutur 
der scliuHcn fl'issensch. Berol. 1785. 
Bl'Hi.E Progr. de fabula satyrica Grie- 
corum Gtttling. 1787. 4. Meineks 
Geschichte des Ursprungs, Forlg. und 



Verf. der Wissensch. in Griech. u. Rom. 
T. II. lib. VI. c. 2. EicHSTAEDT de 
dramate Graxoruin comico-satyrico, inpr. 
de Sosithei Lytiersa, Lips. 1793. 8. 
CoNZ iiber die Salyre der Romer und 
iiber Juvenal, in s. 3Iuseum f iir die 
griech. und rora. Litcratiir iii St. 
p. 31-49. Ziirich u. Leipz. 1795. 
M^NSO iiber die r'umischen Satiriker, 
in Nachtragen zu Sulzers allg. Theo- 
rie d. sch. Kiinste. iv B. 2. St. S. 
409-496. KcENiG de Satira Romana 
tjusque auctoribus prtecipuis, Oldenb. 
1796. 8. Multi quoque editores Ho- 
ratii, I'ersii, et Juvenalis in Proleg. 
de Rom. Satira, scd parum subtiliter 
et brevissinie, disputarunt. Mihi 
quidem non onines, quorum titulos 
raeinoravi, ad manus fuere libelli, at 
pra cipui tanien, quo rtfero eos, quos 
scripsere Casaubonus, Eichstacdt, Man- 
so, et Kanig, quorum diligentiae ct 
acumini me phuimum debcrc gratus 
profiteer, quorumqne nomina tautum 
intra passim laudajse sufficiet. 



58 Dli SATIRA 

bat salsa, versibusqiie plerumque alternis et incomtis s. ex- 
temporalibus ('auroa-p^sSiacrju-ao-*) expressa, quilius agricoloe, 
vino pleni, et praeteieuntes et se invicem lacessebant, ani- 
moriim remissione et temulentia excusante jocandi et irri- 
dendi licentiam/ Sensim vero ars adhiberi coepit, rusti- 
cique homines ad numerum (puS/xov, ju-gVpa net) dpi^ovluv) et 
caneie et gesJiculari seu saltare discebant. Inde chorus, 
qui principio e Satyris ut plurimum componebatur, ipsaque 
poesis (Qsarpi^Y] /xowcrijc^) oii^inem duxit.' Duplex autemillud 
canticorum genus paulatim scenicam dramaticamque Grae- 
corum artem, et alterum quidem trugadias {rpaywliui; s. 
Tgyyc/j§jaj) alterum coniccdias (xcuixcotlx;) peperit.''- Ex iliis 
praeterea choris Satyrorum, quos priscis tcmporibus ruri- 
coloe, vino gaudioque exultantes, omnique dicacitatis et 
petulantiae genere risum cientes, agebant, natae sunt Salt/- 
rica Gicecorum fabulcc, qua3, cum argumento tragoediis, 
compositione comoediis pioximae essent, illarum severita- 
tem harum hilaritate temperabant, et non ita multo post 
Thespidis inventoris tcmpora in scenicis tragiconim poeta- 
nim certaminibus s. Tsr^aXoylouc, qu« tribus festis Bacchicis 
vel LibcralibllS (Aioava-loig toij ev yilfxvcuc, tojc hut a<TTV et ToTj 
■/.XT ayf,ovi) celebrabantur, trinis tragoediis, ab eodem pro- 
positis pocta et argumento fere baud disparibus, eum in 
fmem suljjungi solebant, ut quicquid tristitiae ex illis forte 
haustum essct, bis relaxaretur.^ Praeter has vero J'abulas 
tragico-satyricas, e quibus una tantum, Cyclops Euripidis, 
integra superest, fuere etiam comico-satyrica:,^ non a tragicis, 

NOT^ 

2 Cf. loca class. Virg.Gc. ii. a85 5 Conf, Casaiib. lib. i. c. 2-6. 
sqq. Horat. Epist. ii. 1. 139 sqq. inpr. p. 117-125. Buhle 1. I. Eich- 
et Tibiill. I. 7. 35 sq. II. 1. 51 sq. stacdt p. 25 sq. Fltigel T. i. p. 337 
Sciirrilitatis illius excmpla nota ex sqq. Potteii Arch. Gr. T. i. 
Hoiat. Sat. i. 5. 51 sq. 7. 1 sq. 28 C Id qtiklem non fiigilCasaabonum 
.'q. Virg. Erl. iir. ct Spanliomium, sed leviter tantinu 

3 Conf. Aiistot. Poet. c. 4. Tibull. (illc p. 154. liic p. 34G) rem tetige- 
!• 1. runt, quam prolixe primus et non 

4 V. Aristot. 1. 1. et Allien, ii. p. 40. minus ingoniose quam docte tractavit 
ed. Casaub. Blaukcnburg. T. i. p. 504 Eichstacdt 1. I. 

sq. 



ROMANORUM. 



59 



sed comicis scriptfc poel.is, (nam quaj his tribuuuUir dramata 
satyrica noii tragica fuisse sed comica, vel ex eo intelli- 
gitur, quod qralibet poiita Gra^corum non nisi unum poeseos 
genus tractate et excolere solebat,) qua?, illis jam deflores- 
centibus, diu adhuc viguere, sed raio et inscriptionis tan- 
tnm, non argumenti ratione habita memorantur, et vel simpl. 
nominibus Satyionrn insionitne,^ vel variis titulis desig- 
natse/ vel commimi comoediarum genere comprehensae vi- 
dentur: unde difficillimum dictu, quae vera comicae Graeco- 
rum Satyrices fuerit indoles, et quibusnam in rebus a tragica 
discrcpaverit.9 

NOT^ 



7 Sic Athenaeus laudat Anaxandri- 
dam 4v "Xarvpc^, Cratimim, Ecplian- 
tideiii,et Phryniclmni tV 2aTi/pois,(quae 
vox phir. num. s;ppe iinain taiitiuii 
fabulani sigiiificat, quo res niagis tiir- 
batur,) Timoclis 'I/capious laTvpovs et 
ArifJLO(TaT{>povs. 

8 CI. Eichstacdt eo refert Ka>/iro5o- 
Tpo7^3iav Alcapi,'IAapoTpa7(f>5i'o5 Kiiiii- 
tonis, et Tragico-como'diam in Plauti 
Prol. Aniphitr. v. 59 sq. nbi poets 
nienti Anipliitruonem Rhintonis ob- 
versatum esse siispicatnr. 

9 Eiclistaedt 1. 1. p. 46-85. conjec- 
turis, non certis qnidem, at proba- 
bilibus, saltern ingeniosis, ductus, 
hac inter utruniqne satyricae poeseos 
genus discrimina intercessisse arbi- 
tiatur. 1. Tragiri poiita;, uti tra<roe- 
diarum, ita satyricoi uin quoque dra- 
niatum, niaterieui e cyclo niythico 
{ictiere, qui phiriniuni iis pr^stabat 
ct coniriioditatis ad fingendi probabi- 
litatem,et varietatis ad spectatoriiin 
delectationeni. QuiU argumenta licet 
comici poeta> non piorsiis asperna- 
lentur ; niulli tanien c vita commnni 
nialuerunt qnotidiauaque consiietii- 
dine ea lepeteie : in quo utique di- 
vorsuni sunt a Tiagicis consilium sc- 
cuti. Nimiruni a ('omrediis scriben- 
dis quoniam ad I'abulas accesserant 
satyricas, ad has ila quasi ti°an>tu> 



disse videntur Comoediaa indoletn, nt 
cum alii maledicendi licentiam ex ea 
assnmsissent, alii in tragoediaium 
essent perversa et ad risum compo- 
sita iniitatione occupati, proseniina- 
rentur diiop velut familia^, multis or- 
nanda? fabnla' generibus £oci<?, in hoc 
quidem certe aliquantum disjunctae, 
quod delectationeni spectatorum ap- 
probatioaemque diversa arg-umenii 
trnctntione quaprerent. Etenim qui 
in domesticis argunientis habitarunt, 
priscffi Comciediae os dicacitatemque 
aemulati, dicteriis in populares con- 
jiciendis risum excitare voluerunt. 
Contra qui ad mythicum se orbem 
contulerant, non tarn id unice et in- 
primis animo videntur intcndisse, 
quod perficere Tragici studebant, ut 
actionis quadam et orationis ridicula 
conimixtione spectatorum Iiilararent 
animos, et Satyroruni protervitate 
delectarent, quam hoc, ut tragoedias 
turpicula iniitatione detbrmarent, ea- 
rnm et argumenta, juvante mytiio- 
runi varietate, ad hidum et jocum 
converterent, et personas populo de- 
ridendas proponerent. Quamvis enim 
media, quani vocant, Comoedia banc 
sibi provinciam tanquam propriaiu 
vindicavisset: comica tamen Satyrice 
earn et crebrius invasit, et obtinuit 
diutius. — Comica Satyrice, quod e 



00 



DE SATIRA 



In his Graecomm fabulis satyricis, praecipue comico- 
rum poetarum, et comoediis, antiqua in primis et media, 
harumque choris, (quorum cantus, cum musica et salta- 
tione conjuncti, nou sermones, cam actione potissimum co- 



NOT.E 



Roraanarnm Atellanis, ejus imitatri- 
cibus, concluditur, tvque ac tragica, 
priscani quidem retiiiuit adoniationis 
simplicitatem, ita ut fabiiloe ncc iin- 
plicata; essent, ncc valde productas ; 
sed ill notandis civibiis liccntia ei 
dissimilis fiiit. Haec enim pristiiiam 
nialediceiidi libidinem etsi non'exuit, 
tamen temperavit. Ista vero ratio 
oiiinis popuiares cavillandi in Attica 
scena transmissa est ad Comicos, — 
quibus propriiiin hoc puto fiiisse, ut 
lion solum leqiialiuni mores et insti- 
tuta carpendi malevolani liberfatem 
assumerent, sed omnis generis scur* 
rilitatem et licentiani amplexarentur. 
Equidem Tragicos dixeriin severitati 
aptiores, virilem sapientiam ac sen- 
tentiaruin gra itateni Satyrorum ju- 
venili hilaritate temperasse; Comi- 
cos, animo ad irridendum nato, ad 



tis satis longa consuetudiiie proba- 
tam, et ad rtlaxandos animos, tragi- 
carum forte rerum atrocitate paulo 
afiectos vehcnientius, mire quam ac- 
commodatam. Limafa snbinde hsec 
ratio arte poetarum, acccpit aliquam 
suavitatis velut accessionem, quae 
perse verantiani ejus retinendae affer- 
ret. Longe alia fuit in dispari con- 
silio Comicorum ratio, qui jocnlaribus 
f undendis ita peragrabant per animos 
hominum, ita sensus mentesque per- 
muicebant, ut opus non esset isto 
novae et aliunde arcessitae choragio 
delectationis. Malti quoque Comici 
res, e vita communi petitas, adeoqne 
non eas consectati sunt, in quarum 
comnuinionem quandam Satjri pos- 
sent probabiliter adduci : ut taceam, 
nequede cboris Satyrorum in fabulis 
comico-satyricis, neque de choris ea- 



solutiisimas descendisse jocationes, rum in universum quicquam relatum 



ac subabsurda quaevis et ridicula ver- 
sibus effutiisse. Quippe illi delecta- 
tioncm spectatorum cum utilitate 
quadam copulabant ; hi, plebis tan- 
tum modo favori velificati, adhibere 
animis voluptatem, eosque dare ju- 
cunditati volebant. — 2. Tragici po- 



inveni. — Quemadmodum vero poiitaj 
comico-satyrici, qui contumeliae et 
irrisionis causa fabulosa sumserant a 
Tragicis argumenta, heroibus prisci 
a?vi mores tribuere inhonestos, et ri- 
diculum habitum affingere solebaut, 
qui Satyrorum pa;ne turpitudinem 



etae, antique retinentissimi simplici- exa?quaret : ita in fabulis, ad domes- 



tatis, Satyrorum saltantes choros in- 
troduxere, comici aut excluserunt 
plane, aut, serioribus ccrte tempori- 
bus, viccm eorum et munns irrisionis 
causa ad alios dctulernnt. Quos cnim 



ticae vitte imaginem adumbratis, si 
civi cuipiam illuderc vellent atqiie 
incommodare, haec videtur non raro 
fraus versata esse, ut eum Satyri 
personam et mores gcstu juberent 



superslitio in Bacchi quoddam quasi atque liabitii referre. Qiiod quidem 



satellitium as<-iverat, Sileni Satyro- 
rumque cliori, cum nidi agricolarum 
imitdlioiie reprjcsentati primordia de- 
dissent istis fabulis, inter cetera Dio- 
nysiornmsolennia celebratis : Tragici 
pa-ne nccessariam judicaveruiit banc 
Satyrorum inductioucm, ct anliquita- 



poetaium iustitutum media! in primis 
ac nova> Comoedia! temporibus miri- 
fuc juvabatur insigni ilia persona- 
rum sen larvarum, quibus instruct! 
Iiistriones prodibant, et varietate et 
deformitate. Quo magis autem Sa- 
lyri turn corporis vitiis, tum lascivie 



ROMANORLM. (>1 

piilati, mcdia3 comadiac temporibus conticuere, post- 
quam publica lege non chorus, scd lualedica ejus licen- 
tia sublata erat, et ingentes sumtus, in illius appara- 
tum irapendendos, ultra suppeditare recusaverant il, quos 
ille si^pius aceibiusque perstrinxerat ; de quo v. Eichstaedt 
de dram. Grace, coraico-sat. p. 73.) maxime dominabatur 
iutemperans ilia cavillandi civiumque deridendorum lil>ido. 
Eaudem vero spirabant non modo (harnotica Gra^corum 
carmina, sed etiam epica, (v. c. illud, quod inscriptum est 
MapyiT-^i, et perperam Homero tribuitur, de quo v. Fabric. 
Bibl. Grsec. Vol. i. p. 383. ed. Harles.) lyrica vel iamhica, 
(ut Archilochi, quem, ut verbis Horat. Ep. ad Pis. v. 79. 
utar, -propria rubies armavit iamho,^° et Hipponactis, inven- 
toris versus iarabici scazontis, qui amaritudine carminum 
quosdam ad laqueum compulisse credebatur, teste Plin. 36. 
o. quod etiam de Archiloclio praiter alios tradit Horat. 
Epod. 6. 13. et Epist. i. li). 25.) et didaclica, ut Simonidis 
pocma de mulierum moribus, et Silli, HiWoi s. ^lAAoi, car- 
mina maledica, non a dicacibus ^iXrjvoic, sed a o-Ixxbiv vel 

moTiE 

oiunique dedecore erant iufames : eo quo minus actionem fabulfe ex agris 

amplior suppetebat poetis ad jocan- in urbem deducerent, scenaraque ail 

dura maledicendumqiie materies ; eo- comoediae similitudinem compararent. 

que ducendum erat ignominiosius, — 4. Cum tragica Satyrice plausum 

Safyrorum habitii indutum exagitari esset consecuta celebiitatemque, non 

in theatre. — 3. Aliud disciinien cer- sustinebat in scenam prodire, nisi ad 

nebatur in loco actionis deligendo, publican) comnuinitatem cum tiagoe- 

fcenaque dramatis instrnenda. Nam diis consociata. Comica solam sese 

C'un tragici poetfE, priscum niorem et sine pra^eunte comite offerre po- 

secuti, Silenis ac Satyris primarias pulo nihil verecundabatur. Tametsi 

quasdam partes detulissent: consen- enini comicis poetis ceque ac tragicis 

taueuni, uti erat, ita putabant, see- artis quirdam erant certaraina ; ea 

namruriaperire,eamqneornare arlio- tanien, ob diversum poiitarum consi- 

ribus, spelnncis, niontibus, reliquis- Hum, non eodem fuerunt inslructu 

que agrestibus rebus, in topiarii operis fabularuni coniitatuque ornata. 

speciem deformatis, quoniam Bac- 10 Ex his verbis male (piidam col- 

chus ejnsque socii sylvestres colere ligunt, Archilochum t'uisse iuveuto- 

regiones ac frequcntare credebantur. rem Iambi s. ianibici versus, qui jam 

Major erat bac in re libertas Comicis multo ante ad dicteria adhibitus, iis- 

pcrmissa. Hi enim nt, Satyris ex- quo proprius fuit ; wndela/Mfii^ui' con- 

pulsis, vetere et tradito quasi ornatu viciari, ctiafiffos carmenmaledvKfn. 
dcnudaraut Satyriccn, nihil obstabat, 



62 DE SATIRA 

(TtXKcilysiv, per ludibrium oculos ac itare et dicteriis aliquem 
proscindere, sic dicta, (unde etiam <ji\Xo5 scomma et dicaci- 
tas vocatur,) qualia Timon Pidiasius Ptolemasi Philadelphi 
netate et Xenophanes Lesbius heroicis, iambicis, et elegiacis 
versibiis scripsere : nam plurium Sillographonim vix nomi- 
na innotuere, et horum quoque pauci tantum versus restant, 
a Diogene Laertio Sextoque Empirico meraorati, et ab 
Henr. Stephano, (in Poesi philos.) Langlieinrich (in Diss. 
II. dc Timone Lips. 1720. 1721.) Casauboiio (de Sat. Rom. 
p. 222. 226.) et Brunckio (in Anal. V. P. T. ii. p. 67 sq.) 
collecti, quibus philosophi cujuscumque generis dicaciter 
illuduntiir, et a Timone graves saepe et magnificaB Homeri 
locutiones, nt in Trupwllai} fit, transferuntar ad res kidicras. 
Quae Xenophanes praeterea yeypafs Iv eVjo-j xui sXsyF.lx; xal 
]a.fj.^oui (forte sKiyuuii et Idfji-jSoii) xaQ' ' H<Ti6lov xai 'Oi^f;pov, 
STrixOTTToov (f. eTTKTXuiTrTMv) auTcav Toi TTSp) Sscbv clpriixivot, si Laer- 
tio IX. 18 extr. fides l^iabenda, interciderunt. 

A Graecorum carminibus maledicis jam progrediamur ad 
Romana, et simul a Graecas poeseos primordiis et incre- 
mentis, quae paucis delibavimus, ad similem, neque a Grse- 
corjim imitatione, (quae tunc demum coepit, cum ingenium 
arte formaretur,) sed a natura profectam origincm lentum- 
que progiessum Roraanae poetices. Ex locis classicis Virg. 
Ge. II. 385 seq. et Horat. Epist. ii. I. 139-167 intelligitur, 
priscis temporibus ab agrestibus Latii Liberalia et festos 
dies post messem conditara eodem fere modo, quo a Grae- 
€is, eademque ludicra per pagos acta esse ; cos in Deorum 
ruralium honorcm cecinisse hymnos, et non modo oscilla 
sive larvas e corticibus factas arboribus appendisse, ut his 
Bacchi imaginibus vento quaqua versus agitatis maxima 
agrorum ubertas dilFunderetur, sed iis quoque ora obduxisse 
sua ; eosdemque ita personatos et vino graves pra^tereunti- 
bus sibique invicem ingessisse dictcria et probra, versibus 
ut phnimmn inconditis, amcebacis et cxlemporalibus (uuto- 
a-p(_sCiioig aV/xao-J S. 7ro»:^jxa(7i, Lnprui/tptua, Improvisare) tcmere 
ac sine arte adundjrata. Tales versus erant Saturnii, h. e. 
prisci ac rudes, et Fesceniiiiii, a Fescennia, Etrmiae oppido. 



ROMANORU^r. 63 

sic dicti ; obscoenis illi procacibiisqiie jocis pleni, nee ullis 
vel honesti et decori, vel metri legibus astricti, quamvis 
rhythmi non plane expertes, quos, ut verba Ennii mea 
faciam, 

olim Fauni vatesqiie canebant. 
Cum neque Musarum scopulos quisqiiam superarat. 
Nee dicti sUidiosus erat. 

Horum versuum usus frequens et diiituinns fuit Romae, 
turn in fastis, turn in aliis solennibiis, preecipue nuptiarum et 
tiiumphorum, 

Libertas e recurrentes accepta per annos 
Lusit amabilitcr, donee jam saevus apertam 
In rabiem verti coepit jocus, et per honestas 
Ire domes impune minax. Doluere cruento 
Dente lacessiti ; fuit intactis quoque cura 
Conditione super communi : quin etiam lex 
Poenaque lata, malo qua^ nollet carmine quenquani 
Describi : vertere modum, formidine fustis 
Ad bene dicendum delectandumque redacti. 

Haec est lex ilia xii Tabularum, et quidem Tab. vii. Si 
qui pipulo (publice, vel convicio) occentasit (al. actitavisset) 
carmenve condisit, quod infamiam fuxit Jiugitiumve alteri,fusfe 
ferito.^^ 

Eorundem versuum usus Saturam s. Satiram Romano- 
rum, et primum quidem dramaticam, deinde vero didacticam 
quoque procreavifc. Illud docet insignis de origine rei sce- 
nicae locus Livii aii. 2. quern apponere liceat et paucis an- 
notationibus illustrare. ' Et hoc et insequeuti anno, [a U. 
c. 390.] C. Siilpicio Petico et C. Licinio Stolone considi- 
bus, pestilentia fuit. Eo nihil dignum memoria actum, 
nisi quod pacis Deum exposcendae causa tertio turn post 

NOT/E 

11 De xp.x&xhyi?, Saturidh vt Fescen- ad Horat. Epist. ii. 1. not. 22. et 
■ninis cf. Casaub. p. 177. et Wieland 23. 



C4 DE SATIRA 

conditani urbem lectisternium fuit. [Primum a. U. c. 356. 
et eandem ob causam factum esse, tradit idem Li v. v . 13.] Et 
cum vis morbi nee humanis consiliis nee ope divina leva- 
retur, victis superstitione animis, ludi quoque scenici, nova 
res bellicose populo, (nam Circi modo spectaculum fuerat,) 
inter alia coelestis irae placamina instituti dicuntur. Cete- 
rum parva quoque (ut ferme principia omnia) et ea ipsa 
peregrina res luit. Sine carmine ullo, sine imitandorum 
carminum actu, ludiones ex Etruria acciti, ad tibicinis 
modos saltantes, baud indecoros motus more Tusco da- 
bant.'^ Imitari deinde eos juventus, simul inconditis inter se 
jocularia fundentes versibus,' (simul ad tibiam alternis ca- 
nentes versus Saturnios et Fescenninos, actionemque ad- 
jungentcs saltationi vel gesticulationi) ' coepere ; nee ab- 
soni a voce motus erant.' (non a cantu abhorrebant 
gestus.) * Accepta itaque res saepiusque usurjiando exci- 
tata. Vernaculis artificibus, quia bister Tusco verbo 
ludio vocabatur, nomen histrionibus inditum ; qui non, sicut 
ante, Fescennino vcrsu similem incompositum temere'^ ac 
rudem alternis jaciebant, sed impletas modis saturas,'"*^ de- 

NOT/E 

12 Etnisci ludiones vel histritmes, h. pria fuit conjunctio sermonis cum 

e. Mimi, (quse propria illonim verbo- gesticiilatione, vel actio ad modos 

rum vis est, et hinc translata ad om- et tibiam facta ; quam mox saltationi 

nes fabularum actores, qui simul adjunxisse dicitur jjafH/ifS Roniana. 

erant Mimi,) ad tibicinis tantum mo- Qua in re potissinium Mimi differe- 

dns (nunieros, pvBfxbv /cal apfjioviav) sal- bant a Pantomimic, qui non sermone, 

tahanl, li. e. gesticulabantur vel mi- sed sola gesticulatione utcbantnr, ac 

mum anebant, (nam saltatio veterum praptcr,.%ac\quisitioricum arteetpsal- 

magis fere manuiim, (|uam pedum lebant et saltabaut, nee nisi Augusli 

motu artificioso continebatnr,) 5/Jie a?vocelebritateiu consecuti videntur. 

ttUo carmine, cantu et declamatione, Conf. Ziegler de Mimis Romanornm, 

.s/nf «c<M, drauiatica et mimica reprae- Gott. 178S. 

sentatione carminum, eoruin, qua; ca- 13 Legendumcrediderim: Fescenni- 

nfnda, declamanda, et Jwi/«Mrffl,scita no versui similem, i.e. compositum te- 

iuiitationo aptisque gcstibus expri- vtere, nisi niali?, vel compofitum tc- 

nieiida erant : nam carmen \\. 1. est, mere ac rudem. 

<|uicqiiid cauitur it tJec'ainatur, quo 14 Hacc est prisca Romanornm 

scnsu ctiam mox suorum rnrminum, Satura s. Satira, eaqtie dramatica, 

dramatum, actor dicitur. Hoc est [Farce, Miselispicl) e Hvilurn'nset Fes- 

primum ac rude mitnorum genus, sine cenninis versibus cnatajTel ad corum 

vcrbi.^ actum: postoa cuim ii^ pro- siniilitudincm efficta, (nam Livius 



ROMANORUM. 



65 



scripto jam ad tibiciuem cantu, raotuque congriienti pera- 
gebant. Livius post aliquot annos, qui ab saturis ausus 
est primus arguraento fabulam serere,'^ (idem scilicet, id 
quod omnes"^ turn erant, suorum carmimim actor,) dicitur, 
cum saepius revocatus voccm obtudisset,*^ venia petita 
puerura ad canendum ante tibicinem cum statuisset, canti- 
cum egisse aliquanto magis vigente motu, quia nihil \ ocis 
usus impedic])at/^ Indc ad manum cantari histrionibus 



NOT^ 



mox dicit, his versibus ridicuJa fuisse 
intexta, quae juventus Romana intei' se 
more antique jactitacerit,) illisque siib- 
stituta in scenis, sed minus rudis vel 
temere composita, et impleta modis, ad 
modulos ceitos legesque rhythmi de- 
scripta, et quodaoi saltationis actio- 
nisque artificio constans, cant u jam ad 
tibiaruin modos sonnmqne nioderato. 
Erat qnidem fabn'a, sed rudis adhuc 
et incondita, neqiie unius ac certi 
alicujus, sed raixti argumenti ; a cu- 
jns etiam varietate. acqne ac poste- 
rior et clidactica Romanurum Satira, 
iiomen traxit, quod infra nionebimus. 
Eaedem Saturcp postea vocabantur 
Exodia. Cur et quando hoc factum 
sit, mox docebit nos Livius. 

15 L. aut M. Livius Andronicns, 
Gra?cin, M. Livii Salinatoris libertus, 
a. U. c. DXiv. C. Claudio Appii 
Claudii Caeci fiiio et M. Tuditano 
Coss. anno ante natum Enniura et 
post confectum bellum Puuicum i. 
(v. Cic. Brut. 18. et Tnsc. Qii. i. 1. 
Gell. XVII. 21. ct ad h!i. 11, Intpp.') 
ab Saturis, post Saturas, qiiae din in 
scenis viguerant, ausus est primus 
fabulas (ex Graeco in I^tinum senno- 
nem versas) serere, construere, argu- 
mento, h. c. scribere, doccre, et agere 
fabulas unius ejnsdenique argument!, 
quas partibus inter se connexis et ap- 
tis constarent, non, ut Saturae, cou- 
fnnderent et miscerent res plane di- 
vcrsas ac varias. Distiuctius Tia-c 



Dclph. cl Var. Clas. 



expressit Valer. Max. ii. 4. 4. ubl 
Livium exscripsit : ' A Saturis pri- 
mus omnium poiita Livius ad fabu- 
laruin argumenta spectantium animos 
traustuiit.' 

16 Omnes scil. fabularum auctores, 
vel potitae dramatici. Ellipsis dura 
est, et verba quoque, parenthesi in- 
clusa, videntur loco suo mota esse, 
atqne post voc. revocatus vel obtudia- 
sei ponenda. 

17 Vocem obtudisset, sapius cantaij- 
do vocem fecisset infirmiorem et rau- 
cam. 

18 Livius Androcicus, cum raucns 
esset factus, puerum accivit, qui ad 
modos tibiff caneret s. deciamaret, 
ipse vero canticum egit motu scil. ma- 
nuuni et totius corporis, h. e. solilo- 
quium, quod a puero canebatur, his- 
trionum more expressit gcsticula- 
tione, (quo sensu etiam canticum agere 
dixit Suet. Galb. 13. ubi v. Ernesti,) 
et quidem multo acriori ac vehemen- 
tiori, cum non simul canere vocem- 
que intendcre opus esset. Ita quo- 
que Valer. Max. u. 4. 4. haec verba 
interpretatus est : ' Adhibito pueri 
et tibicinis concentu gesticuiationem 
tacitus peregit.' — Cantinm Komar.i 
vocabant fxovoXoyiav vel soliloquiunn, 
quod scil. ad modos tibisp canitur aut 
rccitatur; direrbia auteui dialognm «. 
colloquia duoruni plnrinmve acfo- 
rum. Diomedes ni. p. 48S. collect, 
Putsch. ^ Membra,' inqiiit, ' coma;- 



Juv, 



6G 



DE SATIRA 



cceptum, diverbiaque tantum ipsorum voci relicta/9 Post- 
quam lege hac fabularum ab risu ac solato joco res avoca- 
batnr, et Indus in artem paulatim verterat ; juventiis, his- 
trionil)us fabellarum acta relicto, ipsa inter se more autiquo 
ridicula intexta versibus jactitare coepit : ^° quae inde exodia 
postea appellata/' consertaque fabellis potissimiim Atel- 



NOT.E 



diarum tiia sunt, diverbinm, canti- 
cum, chorus. Diverbia sunt eve co- 
moediavum partes, in quibus diver- 
sorum person.v; vf rsantur. In canti- 
cis autem una tantum debet esse per- 
sona ; aut si duae fuerint, ita debent 
esse, ut ex occulto una audiat, nee 
coiloquatur, sed secum, si opus fue- 
rit, verba faciat. In choris vero nu- 
merus persouarum definitns non est.' 
19 Interpretes tantum non onines 
junxisse verba ad manum histrionibus, 
eaque pro ad manum histrionvm posi- 
la accepisse ridentur. Gronovius et 
Kambach. ad Casaub. p. 183. expo- 
nunt : tacitae histrinnis gestioula- 
tioni, qua; saltando fiebat et ioquaci 
manu, cantando respondere, et pro- 
iiuncia. e modulate, qua; Idstrio agat. 
Turnebus in Animadv. in. 23. et Fer- 
rarius : histriones coeperunt ad ma- 
num, in promtu, in prasentia, {zur 
Seitc,) babere, qui cantaret, et quo 
pronunciante ipsi saltarent. R<jenig : 
Histriones dicebantur, qui saltabant 
et gesticulabantur, quorum voci e- 
tiam diverbia (diaiogus, das, was ges- 
prochen wurde) relicta erant, cunlica 
auleni (soliloquia) relata ad tragoe- 
dos, qui ad histrioiium gestus accom- 
modate caiiel)ant. Eincsti : Cuntarc 
ad manum dicitur de bistrionil.ius cum 
recitautes s. cantantcs illud ipsuni 
exprimiint, quod ab sallatoribiis ges- 
ticulando signilicatur. Salmasius ad 
VopibC. Carin. ID. emendabat ad ma- 
num saltari, x*^P°''"H-^^''- ' — Kqnidem 
verba ad manum canlarc eodem sensu 
capio, (juo Livius niodo dixerat canti- 



cuM agere motu, ut sententia ii. 1. sit : 
Inde ab bistrionibus cantica gtsticu- 
latione, sola vero diverbia voce s. 
canendo exprimi coepta. 

20 Bene ha;c iropo^pafet Casaubo- 
nus p. 182. ' Fabularum composi- 
tione inventa, reiVixit initio fsatira ; 
verum hoc tantisper, dura mos obti- 
nuit, ut ipsi poeias snas in scena 
fabulas agerent : ubi vero ageudi 
partes ad histriones sunt translatae, 
retulit in scenam ipsa juveutus Ro- 
mana risus jocosque priorum Satira- 
rum ; non quidem, ut fabulas exclu- 
derent, sed ut fabulis ipsis, praeser- 
tim autem Atellanis, adjungerentnr 
sive insererentur.' 

21 Satirae cum fabulis adjungeren- 
tnr, Exodia (^Intermezzi, Nachspiele) 
dici ca>pcre. Cf. Juven. iii. 175. 
VI. 71. Suet. Tiber. 45. et Domit. 10. 
Casaub. p. 184. sq. ' Ut Satyricff,' 
inquit, ' tragicis dramatis adjecta; sunt 
a Grajcis ad temperandara tragcediae 
moestitiam ; sic Satiras, sive Exodia, 
similliuiam ob causam post tragadias 
|)roduci solitas, niemorin: quidam pro- 
diderunt. Scboliastes Juven. iii. 175, 
' Exodiarius apud veteres in line hi- 
dorum intrabat, quod ridictilus forct: 
ut quicquid lacrymarum at(jae tris- 
titiiP coi^gissent ex tragicis alfectibus, 
hujus spectHculi risus detergeret.'^ — 
Exudium ita tlii tuni, vel (piia singu- 
lorum diverbiorum fini subjit iebatur, 
vel (juia extrema; fabula; semel. Sic 
inter chorica mcle Gra-corum draina- 
tuni, quod ab iutroi-untibus in sce- 
nam cantabatur, tladdwy diccbant; 



ROMANORUM. 6t 

hinis sunt. Quod genus ludorum ab Oscis acccptum tenuit 
juventus, ncc ab histriouibus pollui passa est. Eo inslilu- 
tum manet, ut actorcs Atellanarum ncc tribu moveantp.r, ct 
stipendia, tanqiiam expertes artis ludicrae, faciant.' In his 
fabiilis, ab Alella, Oscorum in Campania oppido, sic dictis, 
(unde actores earum Osce etiam loquebantnr,) sermo quidem 
rudis erat et impolitus, sed facetus potius et ridiculus, quam 
obscoenus et lascivus, argiimentum qnoque castuiu, et sen- 
lentias purae atque lionestae : unde Valer. Max. ii. 4.4. 
dicit, ' hoc genus delectationis Italica severitate'^^ tempcra- 
tum ideoque vacuum nota' fuisse. Videntur illa3 proisus 
fere congruisse tabuHs Graecorum comico-satj ricis, turn in 
argumenti delectu et tractatione, in petulantia, dicacitate, et 
audacia dictionis, in actorum et saltationis indole, et in ipsa 
actione, turn in eo, quod seorsiuu, nee adjuuctae tragoediis, 
exhiberentur. (v. Eichstaedt de dram. Graec. com. sat. p. 
53. G4. G5. 75 sq. et 84. ubi etiam de noto Diomedis loco 
Jib. III. p. 487. ed. Putsch, ita disputat : ' Diomedes Atel- 
lanae Ronianae a Graecorum Satyris distantiam sic aperuit, 
utriusque ut Satyrices, a Grsecis tractatae, specicm et for- 
niani quodam modo indicasse videatur. Latina, inquit, 
Atellana a Grceca Satyrica diffeit: quod in Satyrica FERE 
Satyrorum perso/ice itiducuntur, ant si qua:, sunt ridicule, 
similes Satyris, Aiitotycus, Busiris; in Atellana Usac persona, 
ut Maccus.^^ Quo in loco duo se nobis oti'erunt digna ob- 
ser\ atu ; altcrum, quod Satyrorum inductio ab Atellanis 
plane aliena judicatur, alterum, quod eadem Graecorum 
satyricis fabulis non sine exceptione quadam tribuitur. At 
vero si fabulas unice respiciamus, a tragicis poetis profec- 
tas, ignoraverunt sane banc exceptionem Gra^ci. Diome- 
dem itaque arbitror fabulas comico-satyricas simul mente 
descriptioneque comprehendisse, et sicuti tragicis Satyros, 

NOT.E 

qiiod ab cxeuntibus, i^ootov.' Cf. 23 Ita liunc locum emendanint Ca- 

Eiclistaedt p. 84. saiib. p. 95, 90. Voss. Inst. Poet. ii. 

22 Hac Italica sereritate designari 35. § G. Blankeuburg ad Sulzer, T, i, 

Satiram, Atellanis conjimctam, noo p. 618. 
persuasit nobis Casaub. p. 184. 



<?S DE SATJRA 

ita his Aulolyciim et Busirin adscripsisse.') Conf. tamen 
€xtrcma hujus Comment, verba. 

Praeter ilia, quae breviter memoravi, carmina Romanorum 
maledica, etiam iamhka ^+ ab iis Graecomm exemplo et 
imitatione sciipta, scd sero demum, etsi jam a Catullo, 
Bibaculo, et aliis ante Horatium, qui tamen illormn nomina 
gloriamque obsciiravit, et hinc gloriatiir in Epist. i. If). 23 
—34. ' Parios ego primus lambos Ostcndi Latio, [in Epo- 
dis et Odis quibusdam contumeliosis] numeros animosque 
secutus Archilochi, non res et agentia verlia Lycamben,' 
cet. Conf. Horat. Od. in. 30. 13. 14. Propcrt. in. 1. 3. 1. 
et ad hh. 11. Intpp. Quintiliaims (Inst. Or. x. 1. § 96.) 
* Iambus,' inquit, *non sane a llomanis celebratus est, ut 
proprium opus; a quibusdam interpositus : cujus acerbitas 
in Catullo, Bibaculo, Horatio: quanquam illi [Catullo] 
cpodos intervenire [h. e. ex interpretatione Gesneri, licoolohc, 
versiculos breviores longioribus, dimetros trimetris, acci- 
nentes quasi s. succinentes, i. e. subjunctos, ut in xi pri- 
oribus Horatii Epodis] non repcriatur.' 

Ad Siitiram Romanorum dgoi^aTixY,v et Sj«Aoy»x^v, quae an- 
tiquisisiraa luit, et tum ante Livii Andronici temppra, turn 
Exodiorum nomine post ilia diu viguit, (v. sup. not. 14.) 
acccssit delude Satiia S»8a?cT»x^ et o»r]y>5|aaT»jc^, et quidem du- 
plicis generis, F.nniana et J^uciliana ; nam r arro/iiaiia com- 
mode ad priorem referri potest. Q. Ennius, poeta cele- 
berrimus, Grcucis Uteris jam aliquantum imbutus et Scipio- 
ni Afiicano majori familiarissimus, qui natus est Riuliis, 
opp. CalabrirTR prope Tarentum sinumque Tarentinum,^^ et 
\ixit ab a. U. c. dxv. ad ulxxxv.^*^ non modo caiminis 
Romanorum heroici poiitarumque cpicorum parens fuit, sed 
etiam Horat. Sat. i. 10. 66, rudis, (h. e. novi et adhuc im- 
polili) et Gracis intacti caf7ninis (Satira? didacticte) auctor 
dicitur.'^^ Quot Satiias scripscrit, non constat : liber iv. a 

NOT/E 

2i (;r. sup. not. 10. tinua Hieron. Cliron. Eiiseb. Olymp. 

2.'> liuic Rudim homo dicitur Cic. 135. 
Arch. 10. Rtidinm Cic. Or. lu. 42. 26 V. Cic. Brnt. 18. et de Son. 5. 

cxtr. ct Auson. Idyll, xii. 17. Taren- 27 Ca^aubonus p. l'J7. ingcniosc 



ROMANORUM. G9 

Porphyrionc, et vi. a Donato ad Terent. Phorm. ii. 2. 25. 
laudatur (nisi liliiariorum incuria numeri sunt confusi) ; ct 
siiifiuli libri singulas comprchendisse \ identur Satiras, iinde 
iili pleruraqiie, non hx memorantur. Earum non nisi per- 
paucaj inveniuntur reliquiae, quas e Gell. ii. 29. xviii. 2. 
Servio ad Viif^. yEn. xii. 121. N'onio (in voce, obstringil- 
lare, politioiies, et crimiuat), aliisque Grammaticis collegere 
Columna, Merula, Hesselius, ct Casaub. de Sat. Rom. p. 
103. 194. ubi nota cxhibct duo majora iragmenta, sed fon- 
tem, unde hausta sint, non indicat. Alterum astrologos som- 
niommque interpretes notat, et Juvenalis forte nirtili in Sat. 
VI. 511 — 591 obversabatur : alterura venustam libidincsti3 
mulieris descriptionera continet. Illud legitur ap. Cic. Div. 
I. 58. et ibi Ennio eerie tribuitur : utrumque vero e Satiii.s 
potius, quam fabulis liujus poiitae depromtum esse eredidc- 
rim. Ceterum de indole Satirarum Ennii ab antiquis serip- 
toribus baud scit> an quiequam memorice proditum sit, nisi 
quod Quintilianus Inst. Or. ix. 2. 36. tradit. Mortem ac 
Vitam contendentes ab eo induetas esse, et aliis lacdatur 
Asotus s. Sotadieus, titulus Satirae Ennianae, in qua luxu- 
riosi vel dissoluti hominis iuiaginem adumbrasse videtur.'^ 
Ex his tamen indieiis et ex ipsis fragmentis hujus poetae 
probabili judicio colligitur, Satiras ejus fuisse vaiios car- 
minum lusus, magna et metri et argumenti diversitate coa- 
spicuos, et non plane quidem respuentes dialogi formam, sed 
animandis tantum orationis coloribus adhibentes, neque co- 
micuni derisum, sed risum potius satiricum sectantes^? in 
rebus e vita communi petitis, et ad utilitatem comniunem 
moresque hominum spectantibus. 

Ab hac Saliia Einiiana difl'erebat Luciliana, cujus aurtor 
C. LuciLius, eques Romanus ct magnus avunculus Pom- 
peii Magni, quia a patria, Suessa Aurunca, opp. Ciunpa- 

NOT.E 

snspicatiirlegendsimesse : Quam Ru- 29 Ita mum a (/fmudistinxit Eich- 

dius, (tiacis i7itactl carminisauctor.Ct'. stacdt p. C2. dnce Quintil. I. (). vt. 

net. 2.'>. 3. ct iiipr. I'latntro in Nova AiUliio- 

•28 V. FliiKcl. T. u. p. 7, ot Blan- pol. T. i. p. 389-400. 
ktjiburg T. i\. p. 11 J. 



70 



DE SATIRA 



niae, Juvcn. i. 20. magna s Jurunc^ alumnus dicitur, vixit ab 
a.'U. c. Dcvi.ad DCLi.et Satirarum libros x x x . (vcltotidem 
forsan Satiras) scripsit, quarum fragmenta tantiim, sed rion 
pauca, supersunt.'^ Is enim primum heroico plerumqiie 
metro iisiis est, et raro tantum iambico vel trochaico. De- 
lude turn facetior ct uibanior, turn limatior tuit, qnam En- 
nius et poetarum seniorum turba.'' Denique Satira ejus ab 
Eimiana discrepat et in materia ct in forma, sive in argu- 
mento et in ratione consilioquc, quod in eo tractando secu- 
tus est : non enim sa?pe, iit Ennius, sed unice ac semper id 
egit, lit mores hominum, et quidem acerbissime, notaret, 
nee vitia tantum, sed personas quoque, iis containinatas, 
nominatim et summa libertate, nulla dignitatis ratione ha- 
bita, perstringeret ;'* cumque veteris Graicorura comoe^ 
diae studio ingenium ejus formatum hujusque veluti succo 
nutritum esset, illius non raodo sermoncm quotidianiira ac 



NOTiE 



30 C«)Uccta sunt ea primum a St'i- 
|)lianis, deinde a Fr. Dousa Liigd. 
Bat. 1597. 4. quani cditionem recii- 
tlendani ciirariint Vnlpins Palavii 
1739. Maittaiius in Corp. Lat. Poet, 
Havercamp. ad calcem Censorini 
Liigd. Bat. 1743. 8. ft tditores Bi- 
pont. Jiiven. et Persii. 

31 V. Horat. Sat. i. 4. 7. 8. et 10. 
64. sq. Cic. Or. i. 16. ii. 6. ct ad Div. 



probat Quintilianus Inst. Or. x. 1. 
93. ' Liuilius qnosdani ita deditos 
sibi adhuc bal)et amatores, nt eum 
ncn rjusdem niodo opeiis auctori- 
biis, sed omnibus poetis pra>t'erre 
non dnbiteut. Ego quantum ab illis, 
tantum ab Hotatio dissentio, qui (Sat. 
1. 4. 11.) Lucilium Jluere lutulcntum, 
et, esse aliquid, quod tollere possis, pu- 
tat. Nam et eruditio in eo mira, et 



IX. 1.5. ubi antiqua ejus et rernacula libertas, atque inde acerbitas, et 



festivitits laudatur, qua" videtnr prap- 
cipua fiiisse causa, quare Lucilius 
ejusquc Salira Komanis tarn din in 
dcliciis fnerit : v. Wicland ad Horat. 
Sat. I. 4. not. 1. et Manso p. 419-442. 
Nam idem Horatius II. II. Sat. i. 4. 
8. sq. et 10. 1-30. 4G-7I. contendit, 
enm fuisse durum componere versus 
— pigrum ferre rede scrihendi laborcm 
— eum Jluere liitukntuin, swpe fircn- 
tcm pluru tollenda rctiiiquendiH ■ - ^\\l\ 
delcreret sihi multa, si foret hoc nos- 
trum fdlo drlatus in cevum, et tpii 
lion muf^num fecit, quod verbis Graca 
Lalinis miscuit. Hoc jiuliciimi ini- 



abunde salis. Multo est tersior ac 
purus magis Horatiin<, ct ad notan- 
dos hominum nu)ies prarcipuus.' E- 
nimvero Horatius easdeni ei laudes 
tribuitjCt (lua- vituperut, recte vitu- 
perasse vidctur, imiiio cxcusare, par- 
tem vitiontm tenipori ini|iutans. (f. 
Wieland ct IManso II. II. 

32 Doiisa (in nota p. 185. ed. Ha- 
veicamp.) monet, in paiicnlis iVag- 
nientis cxagitari xvi. elarissimos 
Komanos, et mortuos qiioqiie poetas, 
Euripidem, Ennium, Ca'ciliiim, Pa- 
cuvium, Accium. 



ROMANORUM. 71 

paene pcdcslrem, qui satiiis iside proprius fnit, (v. Horat. 
Epist. I. 4. 1. et Sat. i. 4. HO — 02. ii. G. 17.) sed veneiiatos 
etiam sales et dicacitaleni itmiilatiis est. Atqiie hie est 
singulaiis character Lucilianus (Varr. R. R. ill. 2. 7.) et 
Satira? Lncilianas, qui turn ex fraomentis ejus, turn ex ve- 
lerum scriptorum tostimoniis coj^roscitur. Diomedes 1. ill. 
p. 482. ed. Putsch. * Satira,' inquit, ' est carmen apud Roina- 
nos nunc quidem maledicum, et ad carpenda honiinum vitia 
archa^fis com<xdict! charactere compositum : quale sciipse- 
runt Lucilius et Hoiatius et Persius. Sed olim carmen, quod 
ex variis poiimatibus constabat,Sutiradiceba(!ir, quale scrip- 
serunt Pacuvius et Ennius.' Quintilianus Inst. Or. x. 1. J^3. 
* Satira tota nostra est : in qua primus insignem laudem adep- 
(us est Lucilius.' Plinius in Praef. Hist. Nat. * Lucilius primus 
styli nasum [dicacitatem] condidit.' Hoiatius Sat. i. 10. 46. 
sq. * Hoc [carminum genus, satiricum,] erat, cxperto Irustra 
Varrone x'Vtacino, Atque quibusdam ahis, melius quod 
scribere possem, Tnvcntore minor : iieque ego illi detrahere 
ausim Hasrentem capiti cum multa laude coronam.' Idem 
Sat. II. 1, 02 — 70. ' Quid? cum est Lucilius ausus Primus 
in hunc operis componcre carmina morem, Detrahere et pel- 
lem, nitidus qua quisque per ora Cederet, introrsum turpis ; 
num Lajlius, et qui Duxit al) opprcssa meritum Carthagine 
nomen, Ingenio ofiensi ? aut hieso doluere Metello, Famosis- 
qxie Lupo cooperto veisibus 1 atqui Primores populi arri- 
puit populumque tributim, Scilicet uni a^quus virtuti alquc 
ejus amicis.' Id. Sat. i. 4. 1 — 8. ' Eupolis, atque Cratinus, 
Aristophanesque poeta;, Atque alii, quorum comoedia prisca 
viiorum e.'^t. Si quis erat dignus describi, quod maUis aut 
fur, Quod moechus loret, aut sicarius, aut alioqui Famosiis, 
muita cum libertate nolabant. Hinc omnis pendet Lucilius, 
hosce .secutus. Mutatis tantum pedibus numerisquc ; face- 
tus, Emunctce naris,' cet. (Cons. Cic. ad Div. xii. 10. Ju- 
ven. 1. 65. sq. et Pers. i. 114. sq.) Evanthius, sen quisquis 
auctor fuit libelli dc Trag. et Com. (inTlies. Gronov. T. viii. 
et in editt. Terent. Westerhov. T. i. p. 55. Lindeubrog. 
p. 27. et Zcuniana) * cum poeta? abuti licentius stylo [in 



72 DE SATIRA 

versibus Fescenninis] et passim Isedere ex libidinc ccepis- 
sent plures bonos, ue quisquam in altcrum carmen infame 
proponeret, lej>e [in xii. Tabulis] lata siluere. Et. hinc de- 
inde aliud genus tabulae, id est Satira, sumsit exordium :' 
Fescenninis versibus in scena successit Satura prisca et 
dramatica'^ ' quae a Satyris, quos illotos semper ac petulan- 
tes Deos scimus esse, vocitata est; etsi aliunde nomen 
traxisse prave putant alii. Hasc, quae Satira dicitur [et 
Exodia] ejusmodi fuit, ut in ea quamvis duro et veluti 
agresti joco, de vitiis civium tamen sine ullo proprii nomi- 
uis titulo carmen essct. Quod item genus comoedia? [Satira 
dramatical multis obfuit poetis, ciun in suspicionem poten- 
tibus civibus venissent, illorum facta descripsisse in pejus 
ac deformasse genus stylo carmiuis ; quod primo Lucilius 
7WV0 conscripsit 7nodn, ut poesin inde faceret, [singulare car- 
minum genus, quod non ageretur in scena, sed legeretur ; 
non dramaticura esset, sed didacticum] id est, unius camii- 
nis plures libros.' 

Satira itaquc a Lucilio inventa, et praecipue ab Horatio, 
Persio, ac Juvcnale, sed ab unoquoque diversa ratione ex- 
culta, est illud carminum genus, quod vrvis coloribus imagi- 
nibusque mores hominum adumbrare, et turn virtutem prae- 
ccptis, quorum gravitas comitate plerumque ac festivitate 
condita est, commendare, tum errores potissimum ac vitia, 
luculentis exemplis salibusque, modo urbanis modo nigris, 
vel risui vel invidiae exponere, adeoque multiplici poeseos, 
dramaticai potissimum, arte argumenta e vita quotidiana 
depromta tractare, et sic lectores tam delectare, quam do- 
eere et emendare conatur. Jam si quferitur, utrum et nomen 
et ipsum carminis geims, sive alterutrum, llomanis pro- 
prium fuerit, an a Graecis, ut quicquid ad artes scientiasque 
spectat, petitum, et satyricae eorum poesi cognatum ; Gram- 
niatici certant, et adhuc sub judice lis est. lilud propugna- 

yiOTJE 

U3 Ita ohscnnun Cianiinatici lo- zcr. T. iv. p. 12(i. 138. alio Eiclistacdt 
mill intcUi)i;o, quern alio st'ii>,u ccpit p. 50. 57. ct alio dciiitjiic Maiiso p. 
Casaiih. j). 23. alio IMankciib. ad Sul- 410. 111. 



ROMANORUM. 



73 



runt ill primis Jos. Scaliger, Casaubonus, Spanhemius, Ram- 
l)achius, Rigaitius, Dacerius, Manso, et Koenig ; hoc Jul. 
C^s. Scaliger,'+ Dan. Heinsius, Vulpius, Flogelius, Blan- 
keuburg, et Conz. Hinc etiam nomen varie scribitur ; ab liis 
Satyra, ab illis vero, qiios secutus sum, Saturn vel Satira, 
nam utraque sciiptina in plerisque Satiricorum codicibus 
Mss. reperitur, et nihil diftert inter eas, ut inter optumus et 
optimus, maxumus et maximus, al.) quaranonnulli dictam exis- 
timant a saturitate sive abundantia, (voce et signilicatione, a 
Graecis desumta, quod colligitur ex Hesychio, qui docet, 
o-aTv^opouf esse axcK^a; /Sorgowv, vasa racemorum plena, 7rac« 
AuKoio-iv,) alii a nomine satur, (v. c. Isidorus, qui facete mo- 
net : * aut a saturis nomen Saturae dictum, qui multa habent; 
vel ob ea, quae per vinolentiam dicunt, ut ebrii,* quam poste- 
riorem rationem distinctius exponit Poi-phyrion,) plerique 
antem a saturu sc. lance, (voce a rebus sacris ad alias di- 
versi generis translata,^^ adeoque a mixtura variarum rerum 

NOT.E 



34 In Alt. poet. i. 12. ' Idcirco 
falluntnr,' in(|uit, ' qui putant, Saty- 
ram esse Latinam totani : a Graecis 
enim et incboata et perfecta piinium, 
a Latinis deinde accepta, atque ex- 
tra scenam excuita. Quaniobrem noii 
a satura vel lege vel lance dicta est, 
ut frustra et teniere satagunt gram- 
matici : quin has a Satyris dictas 
puto. Cum iancibns enira prodibant 
et canistellis pomorum oniiii genere 
plciiis, quibus Nympbas allicerent.' 
Fuere etiam Grammatici, qui Sati- 
ram vel potius Salyram a Satyris dic- 
tam putarent, v. c. Evanthius in loco 
supra ascripto, et Diomedcs, qui mox 
a nobis laudabitur, sed dubitanter 
scripsit. 

35 Casaub. j). 250-255. ' Erat nios 
antiquorum, qnando Cereri, Bacclio, 
aut aliis i)iis agri annua vota solvc- 
rent pro lato frugum fructuuuKiue 
proveutu, ut priinitias roruni collec- 
tariim iu lancem congestas cuiqiie 
Deo pro ratione ejus cultus ofllrrcnt. 



In ritibus GrEPCorum hujusmodi sa- 
cra miscella vocantur TrdyKapiros 6v- 
trta, et wapffirfpf^la, aut Trvavia, vel nva- 
vf<pla, cum legnminibus fiebat sacrum ; 
item elpfjiiinri. Latini vero lances ita 
refertas variarum rerum copia lances 
saturas, vel simpl. saturas appellarunt. 
Satur enim pro pleno et cui nihil de- 
esset, usurpabant : sic color satur, 
cui ad perfectionem nihil deest, 
quando lana colorem devo-onothv imbi- 
bit. A similitndine hujus lancis etiam 
aliarum rerum mixturas appellarnnt 
saturas. Verrius Flaccus : ' Satura 
cibi genus, ex variis rebus condi- 
tum.' Hoc quoque uberius Diome- 
des. ' Quoddam,' iaquit, ' genus far- 
ciminis mullis rebus rcfertum Satii- 
ram (licit Varro vocitatum. Est au- 
tem hoc positum in ii. libro Plauti- 
iiarum qua'stionum. Satura est ubi 
uva passa et polenta, et nuclei pinei 
ex nuilso conspersi : ad hiec alii ad- 
dunt et de m;ilo pimico grana.' Sic 
et voces iTM'(Tntpf.dtt et ndyKapiroj 



74 



t)E SATIRA 



(vel ar^imcntf, vel raetronim, vel sernionis poetici ct podes- 
tris). Qiiam etymologiam omnibus Satira^ Ronianns specie- 
bus (aiitiquissimfe, Enniana^, Luciliana^, et Varronianee^'^) 
congruerc dicunt, camque iirmant turn verbis Jiivcn. i. 
85. 8G. 

Quicquid agunt homines, votiim, tinior, ira, voluptas, 
Gaudia, discursns, noslri est Juirago libelli : 

turn testimoniis Teterum Grammaticonira ; v. c. Diomcdis 
1. HI. J). 480. collect. Putsch. ' Satira dicta sive a Saft/ris^ 
quod similiter in hoc carmine ridiculaj res pudcndaeque 
dicuntur, quae velut a Satyris proferuntur et hunt; sive a 
Salura luiice, qua? referta variis multisque primitiis sacris 
Cereris inferebatur ; vel a copiii ct saturitate rei Satura 
vocabatur: cujus generis lancium ct Virgil, in Ge. ii. 194. 



NOTiE 



quamlibet mixticnem c niiiltis diver- 
sisque rebus ac KVKiwva cicnotant : — 
et cum in foio leges uiiica rogatioue 
ferebantur multorum capituni, aut 
veteres leges intcrpolabaiitnr adjec- 
tione novonim capitiuii, snturas vo- 
rabant h. e. niiscellas, qnomodo a 
JCtis lex Julia Papia Poppaea ncmi- 
natur miscclla, quia et niulta et di- 
versa capita continebat. Hinc na- 
tum proveibiuni, per sufuram legem 
ferre, cum raptim, neque viritira dic- 
tis sentcntlis aliquid scnatores de- 
coinebant ; ct ut apud Festum loqui- 
tur Lvrlius, quasi per saturam senteniiis 
exquisilis. (Cf. Crenii not. ad Casaub. 
p. 253. 251. VV. DD. ad Sallust. b. 
Jug. c. 29. et Ernesti clav. Cic. ad 
leg. Caeciliani Didiam) ■ — Laiuiatiir 
etiani Lart.iiit. i. 21. Pesccunius Fes- 
lus ill libiis Ilistoiiuruin per saturam; 
hoc est, lit Graci siniiio libros in- 
snibere .soliti, FIoi/ciAtj? ItTTopiaSj vol 
'A,uoA.0«ias K(pas, aut TaJv cnropdSrjv \f- 
•ynij.iv(jiv, aut denii|ii(', Sosipsitio in- 
tcrpreif, FIovoe'/fTT/s iaropiaiv. J'ropius 
ad Aoccin Satura acccsserunt, qui li- 



bros siios inscripserunt UivaKas li. e. 
Lances, (iinmo tabulas) vel XlLvaKl^ia. 
Quaruni imypacpitiy cxempla in Pra'f. 
Plinii et ap. Sueton. in Aurelio Opi- 
lio (.'rammatico.' (Cf. Cell. i. 8.) ■ 
36 De Satira Varroniana sernio 
erit in comnientatione seq. De reli- 
quis jam supra egi. Qui veio Sati- 
ram liinc ita definierunt, ut sit car- 
men, ciijds argumentuni t'arragine vel 
mixtuia diversoruni vitiorum conti- 
neatnr, uouiinis potius vim et etyuio- 
logiaui, (juam carminis iiuturaiii re- 
spexcrunt; quod recte jam explosil 
D. Heinsius. Oiiinino autem notar.- 
dum, Grapris et llomanis non, ut no- 
bis, distinctas luissc ct accuratas di- 
versoruru poiiscos gcnerum carmi- 
immque divisiones, nc(pie ex iiatura 
scmjKT ciijus(|ue petitas, scd sa'pe a 
metro, (undc Iambi v. c. dicti,) vel 
aliunde dcsumtas. \'elcres (pioque 
scri[)t()rcs libros suos pleruni(|ue sine 
titulo in vulgus videntur emisisse, 
vel de CO non adniodum laborassc : 
ct inscriptiones illorum Graniinaticis 
fere debcutur, Cf. not. 38. 



ROMANORUM. 75 

et 394 meniinit. Alii dictam putant a lege satura, quae uno 
rogatu multa simul coniprehendat, ut scilicet et Satira car- 
mina multa siniul et poemata comprehenduntur : cuji.s legis 
Lucilius meminit in primo : Per Sutiiram Mdilcm factum, 
qui legibii' so/vat.' Isidor. Orig. v. (J. * .*Satura vero lex est, 
qaa3 de pluribr.s rebus simul loquitur, dicta a copia rerum 
et quasi a satielale^ unde et Satiram scribere est poemata 
varia condere, ut Horatii, Juveualis, et Persii.' Conf. Festus 
in voc. Sutuia, et Acron vel Porphyr. ad Herat. Sat. i. 
1. pr. 

Meo qualicumque judicio omnis quidem res, toties et a 
tarn multis in qiiaestionem vocata, non magni adeo momenti 
est, et quemadmodum Casaubomjs, quique ejus sententiam 
amplexi sunt, etymologi;e vocis Satura vel Satira, ita Jul. 
Scaliger, Dan, ITcinsius aliique similitudini vocabulorum 
Satj/rice vel Safj/ri et Sati/a nimium tribuisse vidcri pos- 
sunt : at multo probabilius est, hoc carminmn genus, de 
quo qua3ritiir, et hinc qroqiie noraen ejus, Eoinanis pro- 
prium fuisse, quam a Gratis prolectum. Nam primura 
omnem fere dubitationom eximunt testimonia Horatii (Sat. i. 
10. 66. ubi Ennius ' rudis et Gr^ccis iiitacti carmiuis auctur' 
dicitur) et Quintiliani, (Inst. Or. x. 1. 93. ' Satira tota nostra 
est, in qua primus insignem laudem adeptus est Lucilius') 
quae profecto longe digniora sunt fide, quam incertas recen- 
tiorum Criticorum conjectured. ^ 7 Deinde ilia, quam supra 

NOT.t: 

37 Wielantli nota 15 ad Horat. 1. !. ware. Jenokonnten mit voller Kennt- 

cst h?ec : ' Vernintlilich ist liier dcr iiiss der Saclie sprechen ; denn sie 

hlte Dicliter I'liniiis gemeint. ^Vie hatten noc li alle Pioductedcr giicchi- 

i;biii;ens, nachdeni Horaz, dcr iJiit der schen Litt 'atur vor sicli. Wir spre- 

tricchischen Literattir sehr bekaniit cheii voin yargites des Homer, von 

war, die Satyre so ausdriicklicli zii den socrc.ianntfii Sillen des Xeno- 

einer roniischcii Ertindiiiifj niacht, phancs mid 'rimOM, die uir niclU mehr 

iindhierin von einom beyderSprarliiMi haben, »u<i abo mit den Satyren der 

?o knndigen Kunstrichter, als QtiiiUi- Roiiier uicht vergleichen komieii, imd 

lian war, unterstiitzt wird, eiii nio- vvoUen g!eichw<ihl nielir von der 

ilcrner Ciamniatiker sich eiiifallen Saclie wissen als Hoiaz und Quin- 

lassen kouiitc, das Gogentliei! zn he- tiliati ! — Hr. Fibgel hat diese Mat rie 

liaupten, vviirde kaiini begreislich in s. (ieseh. d. koai. Lit. ii B. S. 12. fF. 

scyn, wenn es nicht Jul. Cies. Scaliger mit so vielrr Saclikenntniss,als davon 



76 



DE SATIRA 



dedi, Eimianae ot potissimum Luciliana3 Satiia3 descriptio ad 
nullum, a Gravels excultiim, poeseos carminumque genus ita 
transferri potest, ut non magna deprehendatur dissimilitudu.^^ 



NOTiE 



zii haben ist, aiis einander gesetzt, 
»!iul gegen die Rehauptuiig des H. uud 
Q. mit vieler Bescheidenlieit Zvveifel 
vorgetiagen, die, wie niicli diiuclit, 
bios deswegen nicht aiifziiliisen siiid, 
weil keine griecliische Gedichte inelir 
vorhanden sind, die mit den Lucilis- 
chen, Horaz. oder Jiiven. Satjreii 
vergliclien werden kbnuten.' 

38 Ra;nig p. 11. ' Oninino,' inqiiit, 
' haec vitia, stultitiani et pravos ho- 
minum mores ridendi et vitiiperandi 
ratio nunquam singidare aliquod car- 
miniiin genus, proprio aliquo nomine 
insignitum, apud Grwcos constituit, 
sed modo epica, niodo lyrica, modo 
dramatica, nrodo didactica forma pro- 
diit induta, ita tamen, ut dicacitas 
semper fere in certos quosdam ho- 
mines, non in vitia ipsa, a personaruni 
complexu disjuncta, exerceretur.' 
p. 23. * Sed sit nomon vel maxime 
Grascae originis,quod de multis verbis 
Latinis probabili rations disputare 
possis, hoc tamen constat, Graecos 
eodem ad carminis aliquod,genus, 
praesertim satiricum, nunquam fuisse 
11*108, adeoque usus saltern, ad queni 
Komani illud adhibuerunt, novus est 
diccndus.' p. 24. ' Genus hoc car- 
pendi alios et ridendi, verbisqiiemor- 
dacibus incessendi, nusquam CJraeci 
\crbo aliquo, a Satyris petito, insigni- 
verunt, sed aliis omnibus potius usi 
sunt, aKwimw, Siaavptiv, K^ixcfiSuv, la/x- 
fliffii/, i<pvfipi^fii', i|)sum(]ue aarvpi^dv 
de lascivia petulantcr so exerente, 
non de uiordacitate et siibsannationc 
i.cceperunt ; atque toD -Kal^ttv vis et 
significatio, (|uodSatyroruui proprium 
esse dicitur, de petulanti eorum salla- 
tionc potius, qiiani de dicacilatc in 
alios sc exerente interprctandinu est. 



Satyri qnidem erant salaces, petu- 
lantes, saltatores ; eos autem dicteriis 
alios incessisse, nusquain apud Gra;- 
cos, eo saltern nondum tempore, quo 
drama satyricum vigeret, legere me 
memini, neque hoe in illo dramate, in 
sccna agendo, obtinuisse existiino.' 
p. 2>. ' Nomen satira ad Ennianas et 
Pacuvianas satiras, in quibus pri- 
mum adhibitum est, propria pcrti- 
nuit,uon ad singula carmina Horatii, 
Persii, et Juvenalis. Nam ab Ennio 
et Pacuvio iibros integros Sutiraruni 
nomine insignitos fuisse, non singula 
librorum segmenta, quorum varieta- 
te erant compositi, satis constare 
videtur ex Varrone, illoi um vironnn 
imitatore, cujus satiram eandem 
Gellius I. 22 sub satires, et xiii. 11 
sub llbri nomine excitat. (Cf. qu« 
supra de Ennio dixi.) Forsan etiam 
Lucilius Iibros, non eorum diversi 
argunieuti sectiones, Satiras inscrip- 
sit. Verum progressu temporis tan- 
dem verbum hoc antiquam suam 
vim amisisse, et ad scribendi genus 
Lucilianum translatum esse, valde 
probabiie est. Cf. Horat. Sat. ii. 
l.l. et Stat. Sylv. i. 3. 103. Sed 
Horatium singulis carminibus Sati- 
rarum nomen non imposuisse, Cru- 
qnius in comni. suo ex vetustiss. 
codd. in quibus ha^c eaiuiina Eclogtc 
inscribuntur, extra onmem dubita- 
tionis aleam mihi videtur postiisse. 
Ex ipsis t'tiam carminibus constat, 
singula priiiium ad amicos esse missu 
et |)uucis admodtun recilata. Sat, i. 
4.73.sq. dcinde vel ab i|)so auctore, 
vel ab alio \'enusinai musn; amante, 
(immo aCJrammaticis ; cf. Heync de 
carm. bucol. T. i. edit. Virgil, sec. 
p. lH.)<'ciopt nomine singidis fortassc 



IIOMANORUM. 



77 



Aliquam qiiidcm cum ilia Salira cos^nationem habiierc fabula* 
Graecorum satyrica% in piimis comicoriim poetariim ; et 
majoreiii forte Silli, de qiiibns supra disputavi. Sed illaruni 
et matcries et forma fuit diversa -.'^ hi vero didactica quidem 



NOT 

' indito, in libros collecta et digcsta 
' videntur. In ipsorum nuniero q\ra?- 
' dam quoque sunt, quibiis Satirce 
' titiilus, sive antiquam verbi vim re- 
' tinueris, sivenovain illam subjeccris, 
' parnm conveniie videatur, nisi con- 
' tenderis, Horatium vel «a carniina, 

* qiiaecerto et finito alicui generi sub- 
'jungi non potnissent, eadein inscrip- 
' tione, cui mininie responderent, 
' gaudere voluisse. Fail niodo Ser- 
' monuiii et Epistolarum inscriptionem 
' ab Horatio esse piofectam, probari 

* miUo mode potest, qiianquam ipse 
' huic rei occasionem dedcrit Sat. i. 
' 4. 39. sq. Epist. i. 4. 1. ii. 1. 250. sq, 
'.(Libellos vocat Satiras Epist. 1. 13.4.) 
' Sed vetustani earn esse probatSidon. 
' Apollin. Epist. ad Tenant. Etiam 
' grammatici epistolas Horatii et ser- 
' tnones citant. Dc Persic quomodo 
' librum suum inscripserit aut singula 
' carmina, nihil certi liquet. Pithoeiis 
' in vetusto aliquo cod. in singulis pa- 
' ginishunctitulum invenissetestatnr: 
' Thcbaidorum Persii Satyra: et in 
' extreme: Explicuit Tlieb. P. satyra 
^ j elicit er. Ceterum a Sosippo Cbaris. 
' p. G6, in collect. Putsch. Satira i 
' Persii citatur. In Juvenaie autem 
' libri a gramraaticis semper niemo- 
' rantur. — Quia autem Horatius, Per- 
' sius, ct Juvenalis, Lucilii scribendi 
' genus, sua tamen quisque ratione, 
' secuti sunt, inter eos auctores, qui 

* saturam sen saturas scripserunt, 
' jure sunt relati,eorumque libris seu 

* carminibus singulis is titulus, cujus 

* ipsi auctores forsan non fuerunt, a 

* librariis est inscriptus.' Cf. not. 36. 

39 Eirhs(aedtp. .59-04. ' Iniragicis,' 
iuquit,' Gra:coruniSaiyris,adquosre- 



vocata fere est oninis quapstio, quem- 
admodum permulta sunt, qua; di- 
versa reperiantur a Romanae ingenio 
Satira; : ita si banc conferre cum ea 
Satyrica instituerimus, quam comiui 
Grapcorum poetae variis modis exco- 
luerunt, (v. sup. not. 9.) facillime 
arctiorem quandam fuisse harum 
propinquitatem ac necessitudinem, 
intciligemus. Nam ut omittam nunc 
Saty rorum choros, quos comica Grae- 
corum Satyrice, aeque ac Romano- 
rum Satira, aut parcius ascivit, auf 
penitus sustulit; (v. sup. not. 9.) 
utrainque etiam hac in re deprehen- 
dimus conspiravisse, quod argu- 
raenta peterent e vita quotidiana, 
quod notarent et designareut turpi- 
tudinem domesticani, sacpe numero 
etiam turpiter, quod aequales vi 
ridiculi vulnerarent. Quorum nihil 
cadit in tragicamSatyricen. Veruni 
enim vero propter banc similitudi- 
nem equidem non ausini partes illo- 
runi sequi, qui Graecam Satyricani 
procreatricem quandam Latinarum 
Satir.irum et quasi parenteni judica- 
veruiit. Nam etgravissimi auctores, 
Horatius et Quintilianus, inventioni 
eas Romanornm vindicant, et a veri 
specie neutiquam abhorret, eas e 
compositis lemcre ac rudibus jocis 
et dicteriis fuisse enatas, quae pris- 
cis temporibus juveutus Roniana 
per otium et iasciviam alternis sole- 
ret in scena effnndere. Prsetcrea 
non mode in arguinento ejusque 
tractandi consilio, veruin etiam iu 
ipsa tractationc magna reperiuir 
dissiniilitudo. I'rimum enim si or- 
gumcntum spectetur, quod situm est 
in \ ariis ridiculi jfcneribuj, cum fa- 



•7« 



DE SATIRA 



Grant carmina, at diiterebant argumento ejiisqne tractandi 
consilio, quod ad solos vel philosophorura vel poetarum cr- 
rores, non ad vitae quotidiana? mores eorumque emend ationein 
spectabat ; neque dubito, quin rerum quoque tractationem 
magnopere discrepasse iutelJigeretur, si integri superessent 
Silli, nee potius perpauca eorum fragmenta, quae exactam 



NOT.E 



* bulls oomico-satyricis Grapconiin 
' componi nuUo parto potest Hora- 
' tiana Satira, potest qiiodani iiiodo 
' Luciliana, quae imaginem it ferebat 

* antiquas Comicorum dicacitatis. 

* Qnippe qiiam Horatii venusta ur- 
' banitas coluit, Persii gravitas acuit, 
' ct Juvenalis austeritas tanquaiii ve- 
' reno armavit, Satira, qiiod a uioniiii 
' integrifate seveiitatcqne profecta, 
'judicio de rebus bunianis liberali 
' mentisque gentrosa' honesta in- 

* dignatione niteretur, (v. Duscb. 

* Briefe zur Bild. d. Geschmacks P. 

* VI. p. 1 — 77.) materiem ouineni ridi- 
' culi repetiit ab istis gravioribus vi- 
' tiis, quae essent in vita hominum et 

* moribus, qua?que satyricis salibus 
' perfricata, coiirceri possent et saUi- 

* tis publioae causa emendari. Grar- 

* corum contra Satyrice, dicacitatis 

* iaude contenta, non taui risuin sec- 
' tata est satyriciini, quam coinicani 
' derisum, (cf. sap. not. 29.) et cavil- 
' landi niagis Ubi(bne excitata, quam 

* corrigendi studio iinpulsa, modo 
' fortunas civiuui, niodo corporis dc- 

* formitatcni ct alia Icvioia vitia,qiia; 

* C'omicoruin soKmt huiibriis agitari, 

* contuniclii'.Mini aculcis laccssivit, 

* ita, ut nu ingcnuitateni quidcni pra?- 
' staret et ruborcm sniim vcrboruin 

* turpitudinc ct reruni obsca'uitate 
' vitandii. Uuiuu (piidem ridiculi 
' speciem, inorationc Coniiconiin vp- 
' bit cxubcranteni, b)nge siipcravit 
' Roniaiu)rinu poi'taruin, quos .sui>ia 
' nouiinabani, bb( iali.> fcsiivitas, non 

* ilia <piidcni in ccbritat(! attpic dicio 

* posita, sell in pcrpctuitate scrino- 



■ nis : quanquam propius ad illam 
accessisse superiorem Luciliana; Sa- 

■ tirre videntur, quanim plerisque par 

• fuit ridendi materies, simile consi- 

• lium, eadem impudentia, gemina 
audacia. — Deinde ubi de tractandi 
ratione quzeritur, dedncenda sine 

' dubio erit disputatio ad certas quas- 

■ dam satyricie poiiscos formas, qiii- 
bus exlerno ctiam babitu, seu com- 
ponendi lege et artificio, impressa 
similitudinis vestigia inveniautur. 

' Jam vero illud perspicuum est, saty- 
rica Graecorum dramata nou compa- 
rari cum Lucilii aliorumque didac- 
fit?5 Satiris satis insigniteafque com- 
mode posse. At tametsi Romani 
in scribendis Satiris interdum prox- 
ime reperiuntur abfuisse a drama- 
tico geneic, quod spretis vias an- 
gustiis, qiiibus docendi ratio inclu- 
ditur, liberiore cursu fertur, rcruni- 
que tractationi varietatera dialogi 
impertit ac subitaneam quandam 
vim : tamcn ouine boc dramaticac 
compositionis artificium frequenta- 
tuui dt-nium e<t ab iis poi'tis, qui 
poliuudis Satiris limum adbibuissent 
suam, et in medio est posita Comoe- 
diap Roiiianiv, species, arctiore dra- 
malicic actionis vinculo istis Grae- 
corinn fabulis astricta. Atellanae 
cui non succuirunt t'abcIUr, quas 
(initimas esse Gracoruin Satyri.s 
vct»'resj;im imiverse pronuntiarunt, 
qiu)runi j.idic iis cam lictbit mode- 
ralionem a Ihiljcrc, ut couiicam max- 
inie Satyricen ad comparationcin 
voccmus?' 



ROMAMORUM. 7^ 

comparationem nou adiniUuiit. Non ctiam repugnabiinus, 
si quis conteiiderit, Emiium, ci praecipuc Luciliura cjiisque 
imitatores, duxissc colorcs quosdam ct s;dcs lianr,isse ex 
Grajcoruin vcterc comoedia, (v. Horat. Sat. i. 4. 1. seq. 10. 
14. sqq. Pers. i. 123. sq.) lambis, Sillis, et fabulis satyricis. 
Verum piopterea ncc GraDci Satiras scripsisse, nee Romani 
has illis acceptas retulisse censendi sunt. Pra^terea Roma- 
nam, non Graecam, Satirae originem fuisse, ex historia et 
ipsa quoqiie nominis forma probabile fit. Teraporibus priscis, 
quibus nee Satyri et Satyrica dramata, nee ulla Gra^eae poe^ 
sees genera, jam innotuerant Romanis, versibus Salumiis 
Fescenniuisque in seena successit Satura, ut supra vidimus; 
et hasc deinde appellatio propter similitudinem aliquam, 
quae argumenti potissimura varietate conrinebatur, tarn ad 
ilia carminum genera, quaj ab Ennio, quam ad ea, quae a 
Lucilio iaventa dieuntur, ab auctoribus eoram translata est. 
Enimvero neque Graecis scriptoribushaec carmina, vel, quae 
vulgo iis tribuuntnr, nomina, Salura, Satira et Satyr a, me- 
morantur, neque Romanis aut Satira sua unquam Satyrke, 
aut satyrica Graecorum poesis, s. fabula s. dramata Satira 
vel Safyrce dieuntur. Romani quoque vix ullam satyricarum 
fabidarum, vel nominis certe bujus, meniionem faciunt; ne- 
que ab iis cannina ejusmodi seripta, (nisi forte a Lucano, 
cui satyiicae fabulas xiv. tribuuntnr, quae tanien cujusmodi 
fuerint non constat,) aut Satyri unquam Romas inducti vi- 
dentur. Contrarimn certe mihi non persuaserunt, qui pro- 
vocant ad loca Horatii Ep. ad Pis. v. 220-250. Dionysii 
Halic. VII. 72. (p. 400. ed. Hudson, et T. iii. p. 1191. ed. 
Reisk.) AtheUcTi vi.7. (p. 2G1. ed. Liigd. 1G12.) et Marii 
Victorini 1. iv. p. 2591 collect. Putsch. Horatius 1. 1. non de 
Romanorum, sed de Grcccorum fabulis satyricis, et de nor- 
ma, ad quam illas sint exigendie, judicium I'ert criticum, do- 
cetque, quam rationem Satyrorum srriptor, (v. 235.) h. e. si 
ipse satyrica scriberet dramata, scquendam putarct.+'' Dio- 

NOTjE 

40 Kop.nisr piitat p. 21. Horatimn nione imitandis, Tliirdius in Comm. 
loqiii de Satyris Gra-cis, Latino ser- ad Epp. Horat. (T. i.p. 173. vers. Ea- 



60 DE SATIRA 

uysius, qui et popiili Roraani ct omnium ejus rituum origi- 
nem a Graecis deducit, illos ab iisdem tradit hunc asci^^sse 
morem, ut in vetiistissimis triumpborum pompis non modo 
cxcrcitus victor imperatorem triiimpliantem, sed etiam Satyri 
quoscumque spectatores jocis dictisque petulantibus laccs- 
sierint, quam xspToixov xx) (rciTvgixrjv ^a«Sjav appellat. Ille vero 
non a Graecis repetendus est, sed ab antiquissimis potius 
temporibus similibusque priscorum festorum et pomparum 
solennibus, dc qui])us supra dixi, et exinde jam viguisse vi- 
detur non alius mos, quam notissimus ille, quern Dionysius 
seriori tantum aevo tribuit : vDv 8r 7roififx,uTu aSoyo-*v avToa-^iita, 
h. e. versus inconditos et Fescenninis similes/' Preeterea Sa- 
tyros illos non nisi Mimos fuisse, ex his ejus verbis cognos- 
citur : oOrot Ss HixTugoi xaTsa-xooirTov re xai xarefiiiJiOvvTO raj a-KOvZai- 
Mc xiv7)Te»j, ETTj TO. ysXoiOTsqo, usTupepovTsg. Neque illud mirabitur, 
qui meminerit, non tantum Graecas voces (rarvgoi, o-ctTvciK^w et 
(ToCTvpixhg ad omnes personas et res joculares atque hilaritatis 
parum honesta? plenas transferri,*^ sed Mimos etiam ct Pan- 
tomiraos saepe tum induisse personas Satyrorum ridiculas 
turn egisse. Hinc quoque ad mimos potius, quam ad fa- 
bulas sive satyricas sive Atellanas, retulerim loca Athenaei 
et Marii Victorini, quas supra laudavi. Hie afl'ert versum 
iambicum dimetrura : ' Agite, fugite, quatite, Satyri ;' quo 
finem factum esse mimo, probabile fit ex Cic. pro Coelio c. 
27. ' Mimi jam exitus est, non fabulfe : in quo cum clau- 
sula non invenitiir, fugit aliquis e raanibus, deinde sca- 
bella concrepant, aulanim toUitur.'*' Ille memorat, Sullam 

NOT.E 

dicnb.) Horatii actate Oscas pcr?o- intra consilii fines stcterit. 

nas in Komana sccna Satyris cesjisse ; 41 Cf. Nadal in Hist, de I'Acad. des 

sed Eiclistaedt p. 7S. Horatiuni, see- Insrr. T. in. p. 96. Casaub. p. 214. 

iiicae poeseos, qua- inter Komanos vi- ct Eichstaedt p. 54. 55. 

guerit, intellip«^ntissinnini et conso- 42 Cf. Casauiion. p. 94, 95. Heins. 

rem et cmendatoreni, suasisse id p. 18. Voss. Inst. Poet. ii. 19. 

aequalibus, ut relicta Oscanini per- 43 Uc scahellis s. sc»b'iUis {.'oraxncync 

sonariim ignobilitate Graces Satyros crepitn v. Einestielav. Cic. et ZTc- 

Introdi'.rcrent, paiiliiluni tamen illos glcr de Mimi.s Rom. p. 20. De versu 

poliios et ad snecnli elegantiain for- autem illo, qucni ex fab\iia aliqna sa- 

matns ; incertum autem esse nobis, tyrica petitnni putabant Casaub. p. 

iitrum ea res cvcntuui liabiuvit, an 213. Kanig p. 24. ct alii, ita dispu- 



ROMANORITM. 81 

insigni favore amplexum esse Mimos, etpatriosermone scrip- 
sisse xctifjicodloi; a-cnTvpixoig, h.c. mimos, imitatioiie expresses ex 
ihamate Graecorum comico-satyrico :'^+ quas forte explica- 
tio non displicebit ei, qui modo dicta et seriem narrationis 
expenderit : ^TuAAav frja) NmoXaog (Nicolaus Damascenus, 
philosophus peripateticus, poeta, orator, et historicus ab 
Herode M. Judasorum rege orator missus ad Augustiim 
Imp.) Tov 'FoJixalwv a-TpaTYiyov ovtm ^ccIqsiv jai/jtojj xa» ysKu)^ 
TOTTOJoIf (piKoyzKMV ysVQixsvov, (ug xai ttoWu yrjf ixsrgu auTolg 
^apli^scr&ai rrjg Srj^aotrj'af. 'E[J.(pa.vl^ov(Tiv 8' auTOiJ to Trsp] tuvtoc 
iKtxpov a\ ut: olutov ypufftTdi (rurvgixai xcu[ji,cudlcii TrjTraTpcuaxpoo^Yj. — 
Quid vero ? nonne fabulis Graecorum comico-satyricis Atel- 
lanas, ab Oscis inventas, simillimas fuisse supra professi 
sumus? Id qnidem non dissimilamus: enimvero ha3C conve- 
nientia, si non tota, certe maximam partem, fortuita potius 
fuisse videtur, quam ab imitatione profecta. Ea quoque 
non nisi ex Grammaticorum (Diomedis in. p. 487. et Marii 
Victorini II. p. 25*27. ed. Putsch.) testimoniis, quibus non 
nimium tribuerim, suspensa est; et neutiquam dubitamus, 
quin praeter personarum diversitatem (v. sup. not. 23.) alia 
quoque deprehenderentur discrimina, si vel imius fabulae et 
comico-satyricae et Atellanas exempla haberemus, quas com- 

NOTiE 

tat Eichstaedt p. 79. ' Ille versus eodem forte loco petenda est lux, 

primum universe allatus est, et eo quam adhuc desiderare videntur ver- 

modo, quo Crammatici abuti solent, ba Juv. viii. 187. et xiii. 111. 

id est, non indicato fonte, unde due- 44 Eandem explicationem, quam 

4us sit. Deinde tanto ei minus fidei nobis snggessit narrationis series, in 

habendum dnco, quanto manifestius Jen. AUg. Lit. Zeit. a, 1790. \. 191. 

est, Marium, ut singula metrorum proposuit vir quidam doctus, cui ac- 

genera exemplis illustraret, et alibi ceptnm referinius judicium, quod de 

suopte ingenio continxisse versus, qui illo Marii Victorini versu mode tuli- 

declaratis numeris responderent, et mus. Atellanas tabulas, liilaritatis 

metra in primis, Graecorum tantum- minus honcstir plcnas, designari exis- 

modopoetaruni nsu nobilitata, Latinis timant Eiclistaedt p. 77. et Casaub. p. 

numeris expressissc. Cujus rei lucu- 243. qui tamen p. 94. dubitanter dix- 

lentuni exemplum inveni 1. ii. p. crat, fabulas illas vel Atellanas fuisse, 

2546.' Ceteruui ex Cic. 1. 1. intelligi- vel tabernarias, aut certe mimos 

tur, Mimis, si non unilatem actionis, tjuosdam. Ipsa dramata satyrica 

nexum tamcn et solutionem, gravi.ssi- significari vult Kccnig p. 24. ne fri- 

ma fabula; momenta, defuissc ; et ex gcant verba cxtrema rfj iro.Tp(f<f <pvy^. 

Delph. ct Var. Clus. Juv, F 



82 DE SATIRICIS 

parare liceret. Quas facultas cum nobis praerepta sit tristi 
literariim fato, et illius dramatis vix ulla fragmenta, aut du- 
bia tantum, (qiialia sunt Sositheanum et alia, quae eo refe- 
nintur) hujus vero admodum paiica reperiantur; oinnis haec 
disputatio, quaravis doctissima et ingeniosissima, qiialem 
CI. Eichstaedt instituit, (cnjus praecipua fere momenta ex 
utriusque tabulae exacta convenieutia pendent) incertis niti- 
tur conjecturis. 



DE 

SATIRICIS ROMANORUM 

POET IS. 

In superiore commentatione ostendimus, Saturam sive Sati- 
ram Romanorum tum dramaticam fuisse tum didacticam,et 
banc sive Ennianam sive Lucilianam. Jam breviter recen- 
sebiraus poetas, qui vel Ennium vel Luciliura imitati, adeo- 
que yei varia argumenta versibus persecuti, vel in vitia 
saeculi sui invecti sunt ;' et simul ostendemus, quam varie 
ab iis tractata sit Satira, et quam divcrsas indc species in- 
duerit. Quod consilium veyem accuratius perfici posset: 
sed primum duplex hoc carminum genus, praecipue Lucilia- 
num, qiiod gliscente morum corruptcla sub malorum Princi- 
pum dominatu et indignatione versum faciente(Juven. i. 79.) 
prae ceteris nrrisisse non est quod miremur, nudtorum baud 
dubie ingcnia excrcuit, quorum omnis intcrcidit mcmoria ; 
deinde plerorumque poetarura, quos memorabimus, nomina 

NOT.E 

1 Cf. inpr. Casavib. de Satyr. Giaec. lAX. quonini coiiimentationes a nobis 

poc6i ct Roin. Satira ii. 2. ct 3. p. niodo ainplificatas, modo coutractas, 

108-21 1 . 225-2 10. et Wernsdorf. Poet, modo emendatas vidcbis. 
Lat. Min.T. 111. p, xui-xivii. etXLv- 



ROMANORUM POETIS. 



S3 



tantum nobis innotuere, non carmina qiioque relicta sunt; 
denique novimus quidem, ab his vel illis Satiras esse scrip- 
tas, sed ignoramus saepe, utrum Ennianae fuerint illae, an 
Varronianaj, an Lucilianae, an adeo dramatical. Rem quo- 
que turbarunt viri docti, qui vel in coecam molem conges- 
sere carmina omnia, quas satirici quid, h. e. sive miscelli 
sive dicacis, spirarent,^ vel recentiora antiquis auctoribus 
tribuere,' vel ea adeo commenti sunt, quae nemo scripsit.'*^ 
Neque dissimilamus, nos ipsos etiam vereri, ne finibus ter- 
minisque ultra, quam satis sit, prolatis, et multis diversisque 
satiricorum carminum generibus coagmentatis, implicatior 
facta sit disputatio nostra. Quicquid vero ita peccaviraus, 
juvenum causa peccatum est, eoque consilio, ut hi omnium 
poetarum Latinorum, qui inter satiricos vulgo referuntur, ve- 
ram indolem perspectam haberent, et, quoties horum nomina 
vel legerentur ab lis vel audirentur, recte de iis judicarent. 



NOTiE 

2 Quo refeio a) Sutiias, in singula- 
res adversarios scriptas, v. c. a Lena-o 
Grammatico, Pompeii M. liberto, in 
Salhistium liistoriciini, (v. Sueton. 
Granim. c. 15.) ab Ovidio in adversa- 
rium nobis ignotum, quod carmen 
invectivum Callimachi exemplo Ibin 
inscripsit; ab Euc/tena, muliere Aqui- 
tanica vel Galllca, qu£e forte Saec. v. 
vel VI. vixit, in serviun quendam, 
ejus nuptias ambienteui, (vid. Werns- 
dorf 1. 1. p. Lxv. sq. et ipsam Sat. 
ibid. p. 97. sq.) Similia carmina fa- 
mosa sive nialedica a multis in mullos 
scripta, v. c. a Sex. Vestilio in C 
Caesarem, (v. Tac. Ann. vi. 9.) ab 
Autistic Sosiano in Neronem, (Tac. 
Ann. XIV. 48. el xvi. 14.) ab JEWo 
Saturnine, C. Cominio et Sextio Pa- 
coniano in Tiberium, (Dio Cass. lib. 
Lvii. extr. Tac. Anu. i v. 31 . et vi. 39.) 
a Lucano in Neronem et potentissi- 
mos ejus amicos, (Sueton. in vita Lu- 
cani) a Nerone in Afraninni Quincti- 
anum, (Tacit. Ann. xv. 49.; cet. quve 



non magis hue spectant, quam epi- 
grammata INIartialis aliorumque. 0) 
Carmina detestanda Curtii Montani. 
(v. Tac. An. xvi. 28.) 7) Diras, v. c. 
Val. Catonis, qui in iis primuni agros 
licentia Sullani temporis amissos, de- 
lude Lydiani amasiam sibi ereptani 
esse queritur. (v. Wernsdorf. 1. 1. p. 
XLVi. sq.) qui et carmen ipsuni typis 
recudendum curavit p. 1. sq. 

3 Sic Pithoeus, Henr. Stephanus, et 
Casp. Bartbius veteri cuidam poetje 
tribuendam putarunt Epistolam s. 
Satiram de Lite, cujus anctor potius 
fuit i\]ich. Hospitalius, celcberrimns 
Francia; Cancellarius et vir siimnii 
ingenii, qui a Ciir. l.")73. mortuus est: 
V. Fabric. Bibl. Lat. iv. 1. T. iii. p. 
244. et Wernsdorf 1. 1. p. uv. lv. 

4 Ita Stratoniciim Satirarum scrip- 
toribus annumeravit Scliottus in In- 
dice Auctoruni Plinii Majoris An- 
twerp. 161G. 8. Sed Stratonicus 
sculptor fuit, qui Satyruui finxit : v, 
Plin. xxxm. 12. 



84 DE SATIRICIS 

Cn. N.'Evius, antiquissimus Romanorum poiita, qui IjcI- 
lum Punicum i., quo stipendia fecerat, versibus dcscripsit 
Saturniis, Satiram quoque composuit, teste Festo p. 411. 
edit.-Dacerii, Ha;c vero hand dubic fuit dramatica: nam 
Xa3^«us jam inde ab a. U. c. dxix. adeoque quadriemiio 
post natum Ennium, fabulas dedit, (v. Gell. xvii. 21. extr.) 
et mortuus est a. U. c. dxlix. v, Hieron. in Chron. Euseb. 
ad Olymp. 114. ubi etiam tradit, cum ob maledicentiara Sci- 
pioni Afiicano et Metello invisum fuisse, et primum in car- 
cerem a triumviris capitalibus conjectum, deinde in exilium 
actum, nee inde rediisse Romam, sed Uticae obiisse. Talem 
quoque suspicor fuisse Satiram L. Pomponii, quae in sexto 
Prisciani libro laudatur. Fuit is Bononiensis et clarissimus 
Atellanarum scriptor, quem Velleius Pat. ii. 9. Sullanis 
dicit temporibus vixisse, ac sensibus fuisse celebrem, verbis 
rudem, et novitate inventi a se operis commendabilem 
Atellana? ejus memorantur Gell. x. 24. xii. 10. xvi. 6. 
XVIII. 6. Ad idem forte Satirarum genus referendae sunt 
illae, quas T. Quinctii s Atta Ciceronis actate, prseter To- 
gatas fabulas et Epigrammata, scripsisse perhibetur. V. Dio- 
mcd. et Macrob. 

Ennianas Satiras scripsit M. Pacuvius, poiita tragicus et 
pictor, Ennii nepos ex sororc, si Plinio xxxv. 4., vel ex 
lilia, si Hieronymo fides hal^enda in Chron. Euseb. Olymp. 
CLVi. 3. ubi is hoc anno ilium Brundisii natum esse, et 
prope nonagcnarium Tarenti obiisse refert. Utrum vero 
pressius Ennii vestigia persecutus, an proprio consilio usus 
sit, non constat: quin satiricum quoque poetam eum fuisse 
ignorarcmus, nisi id docuisset nos Diomedcs lib. in. p. 483. 
ed. Putsch, cujus verba jam supra laudavimus: * Olim car- 
men, quod ex variis poematibus constabat, Satira vocaba- 
tur, quale scripserunt Pacuvius et Ennius.' Pacuviana 
quidem servarunt Cicero, (de Uiv. i. 57. et ad Ilercn. ii. 
23.) Gellius (i. 24. ii. 2«. iv. 17. ix. 14. xiii. 2. 8. 29. 
XIV. 1.), el alii: sed hajc traga>diarum ejus vel epigramma- 
tum, nou satirarum, fragmenta sunt et tituli. De ingcnio 



ROMANORUM POETIS. 85 

illius ita judicavit Quintilianus I. O. x. 1. 'Hie ^avitate 
sententiarum, poudere verboriim, auctoritate personarum 
clarissimus fuit, citra tanien iiitorem.' 

Quiiiam poela? pra?ter Pacuvium Ennianas conscripserint 
Satiias, iioii habco dicere. In eoriim forte niimenim turn 
qiiidam ex iis referendi sunt, quos infra in Lucilii iniitatores 
reposui, turn S.EVius Nicanor Grammaticus, qui Varronis 
£evo, vel non ita multo post vixisse videtur, et do quo h^c 
memoria; prodidit Sueton. de ill. Gram. c. 5. ' Fecit proeter 
commentarios, quorum tamen pars maxima intercepta dici- 
tur, et Satiram quoque, in qua libertinura se ac duplici cog- 
nomine per hoc indicat: Sa^viu' Nicanor Marci libertu' ne- 
gabit; Sccviu' Postumianus idem, sed Marcu' docebit.' 

Ad Emiiana? Satiras similitudinem accessit Varroiiiana, 
quae tanien non varia tantum metra et argumenta, et seria 
cum jocis, sed pedestrem quoque sermonem cum poetico, 
€t, ut Luciliana, Gra?ca cum Latinis miscuit. Quintilianus, 
qui in Inst. Or. x. 1. s. 93. de Satira Luciliana disputave- 
rat, mox s. 95. ha?c adjungit: * Alterum illud est et prius Sa- 
tiras genus,' (scil. Ennianum, quod antiquius cst)^ ' quod non 
sola carminura varietate' (sed etiam orationis, prosa^ et nu- 
meris astrictce, Latinae et Grsecae) 'mixtum condidit JNI.Te- 
RENTius Varro, vir Romanorum eruditissimus. Plurimos 
hie libros et doctissimos composuit, peritissimus linguae 
Latinae, et omnis antiquitatis, et rerum Graecariun nostra- 
rumque, plus tamen scientiae collaturus quam eloquentia?.'*^ 

NOTyE 

5 Gcsnerus ad Quintil. 1. 1. piita- a. U. c. 038. moituus a. U. c. ""iG. vel 

bat, ;)ri«*g-t')iMS hie dici praestantius, 727. (cf. Plin, xxix. 4. s. 18.) inagis- 

vel illnd prius ex conipendio vocis tro usus eruditissimo L. ]£A\o Stilone, 

postcritis ortiim esse, nostiam veio in- (Gell. i. 18. xx. 11. Cic. Acad. Qu. 

terpretationem diseite contra dlcerc i. 2. et Bint. 56.) in Ciceronis alio- 

iis, quee s. 93. disputaverit Fabius ; runique viioiuni clarissimoiuni faini- 

quodequidem non assequor : eum ta- liaritate vcrsatus, (Cic. Acad. Qu. i. 

men non satis perspicue locutiuu esse 1. et ad Div. xiii. 10.) tribunatu et 

crediderim. aliis m'lneribus functus, Pompeii 

(5 Vir et doctissimns fuit, et inge- partes aniplexus in bello rivili, (Plin. 

niosissimus ac voKvypacpciraTos, (v. vii. 30. Appian. b. Mitlnid. 95.) Cae- 

Dicnys. Hal. ii. 21. Senec. Cons, ad sari reconciliatus et ab eo Bibliothe- 

Helv. 8. Cic. ad Att. xiii. 18.) natus ci.s coniparandis et digerendis prag' 



8G DE SATIi?lCiS 

Quod consilium secutus sit Varro in Satiris suis, qu^ et 
libri passim dicuntur, et quarum non nisi pauca supersunt 
fragmenta et tituli/ ipse declaravit ap. Cic Academ. Quaest. 
I. 2. his verbis: ' Quae nemo adhuc docuerat, nee erat, 
unde studiosi scire possent, ea, quantum potui, (niliil enim 
magnopcre meorum miror,) feci, ut essent nota nostris : a 
Graecis enim peti non poterant, ac post L. JElii nostri occa- 
sum ne a Lutinis quidem. Et tamen in illis veteribus nostris, 
qu8e, Menippum imitati, non interpretati, quadam hilaritate 
conspersimus, multa adraista ex intima philosophia, multa 
dicta dialectice : quas quo facilius minus docti intelligerent, 
jucunditate quadam ad legendum invitati, in laudationibus, 
in iis ipsis antiquitatum prooeniiis philosophiae, scribere 
voluimus, si modo consecuti sumus.'^ Varro itaque in Iioc 
opere numeroso et multiplici orationis rerumque, ex omni- 
bus literarum et artium generil)us decerptarum, varietate 
conspicuo, philologiam cum philosophia temperavit, et imi- 
tatus est Menifpum, philosophum Gadarenum, Cynicum et 
(Ti:ouloyi\om '^ unde etiam turn ipse, turn Satira? ejus olim 
dicebantur Moiippece et CynicaJ^ Hanc et denominationem 
et imitationem ad solum scribendi genus ej usque similitudi- 
ncm spectasse, jam monuit Probus ad Virgilii Eel. vi. his 
verbis : * Varro Menippeus non a magistro, cujus aetas 
longe praecesserat, nominatus, scd a societate ingenii, quod 
is quoque omnigeno carmine expoliverat satiras suas,' h. e. 

NOTiE 

fectus, (Plin. vii. 30.) ab Antonio lestant. 

autem a. U. c. 710. pioscrlptiis. (Ap- 7 Conf. Gell. i. 17. et 22. iii. IG. 

pian. b. Civ. iv. 47. _) Ipse ap. Gell. et 18. vi. 5. vii. 16. xiii. 4. 11. 16. 

III. 10. extr. mcmorat, se jam duode- 21. 28. et 30. xv. 19. xix. 8. Macrob. 

cimani annoiuni iiebdoniadam (annum Sat. i. 7. ii. 8. et 11. in. 8. et 12. 

2Ptatis84.) ingressum esse, et ad eum Fabric. Bibl. Lat. i. 7. ed, Ernest. 

dicniLXX. hebdoniadaslibroruni (h. e. T. i. p. 128. seq. 

490 libros) conscripsisse, ex quibus 8 Ita liiinc locum ingeniose eraen- 

aliquani multos, cum piosciiptus es- davit Ernesti. 

set, direptis bibliotliecis sujs non 9 Conf. Gell. i. 17, ii. 18. xiil. 29. 

comparuisse. (cf. Gell. xiv. 7. et xix. al. 30. Macrob. Sat. 1. 11. Strah. xvi. 

14.) Hodie ex iis non nisi libri 111. de Athenaeus xiv. 7. Casaub. de Sat. 

ie rustica, sex de lingua Latina, et Rom. p. 202. seq. Diog. Laert. \l. 

pauca reliquorum fragmenta et titiili 99. ibique Meuag. 



KOMANORUM POETIS. 87 

libros suos, Romanis satirLs similes : nam Probiis, non ipse 
Menippus, ita eos appellase censendus cst.'° 

Menippi et Variouis exemplo etiam alii prosam vario 
carmiiiis genera tauquam iuteijcctis gemmulis ac slcllulis 
distinxere : v. c. Julian us, turn in libello de Ca?saribus, in 
quo priraos perstrinxit Imperatores, tmn in Satira, cui titulus 
est A/tcro7rwya;y s. baiba? osor, et in qua acerbe notavil mores 
Antiochensium, quibusbaiba, quam alebat, ludibvio fuerat: 
L. Ann^eus Seneca, in lepidissimo ludo de morte Claudii 
Caesaris, in quo confingit, huoc ingentis stuporis hominem 
non in Deos, sed in cucurbitas relatum esse: nam esu vene- 
natiboleti, xoAoxuvtjjj s. xoXoxovSrjc, Claudius, hujus cibi avidis- 
simus, periisse credcbatur, et inepti homines cucurbitis com- 
parari solebant (cucurbitas caput habere dicunlur Apul. 
Met I. p. 109. ed. Elmenh.); unde Seneca libelhun suum non 
Sutiram, neque a.i:o^ia)<nv , sed aTroxoXoxuvTwo-jv facete inscripsit: 
T, Petronius Arbiter, (Massiliensis, equestri genere 
natus, consularis, Neroni familiaris et elegantiae arbiter, sed 
artibus Tigellini femuli ad mortem compulsus, quam sibi 
lente, incisis venis, intulit; de quo v. Tac. Ann. xvi. 18. 
19.) in Saiirico vel Satiricon libris," in quibus mores suae 

NOTiE 

10 Quod cum non reputaret Casau- Varroniana : ipse tamen Saturicum 
bonus i. 1. p. 205. sq. noduni in scirpo sive Satiricum nialoit inscribere ; quo- 
qujesivit. Id jam inonuit Koenig de niodo Comrnentarhtm dicitur pro com- 
Sat. Rom. p. 32. et praeteiea ha^c : meutario libro, Apolngetictis pro apo- 
* Quod Casaubonus de scribendi se- logetico libro. At qui Satyricon titu- 
neie Menippeo dicit, non puto ad lum Petronii reliquiis iniposuerunt, ii 
omnia ejus scripta transfercnda esse, sinednbioGra:cam vncis Satiiaorigi- 
inter qua» etiam ea poteiant esse, nem spectabant: cujiis rei nnnquani 
quorum stilum Varro sequi potuerit. auctori venisse in mentem, pro terto 
Hoc quoque cum eo nun statuerim, habeo. De Martimw Capellaminns aii- 
Menippum a Luciauo T. i. p. 455. sq. sim affirmare propter antiquitatem 
ed. Reiz. epicorum et trajicorum Inijus erroris. Et tamen ipse in causa 
flosciilis utentem, ad ejus scribendi explicanda, cur opus suum Sntivam 
genus ridendum inductum esse, sed inscripserit, nobiscum facit. Sic e- 
ut illorum poetarum tumorem exagi- nim ait : Tandem senilem Martiane fa- 
tantem, quod ipse Lucianus niultis bulam MiscUlo lusit quam lucernis fia- 
locis facit.' mine Satira.' P. Burniannus in Praef. 

11 Casaubonus 1. 1. p. 259. 'Petro- edit, suas Petronii libros Graecafor- 
nii,' ioquit, ' libellu* meraestSatura, nia Satyricuv », Satiricwv soil, libros 



88 DE SATIRICIS 

aetatis, prcecipue avaritiam, liixum, superbiara, aliaqiie vitia, 
discord ias bellaque civ ilia gignentia et rei publicae coiiver- 
sioncm miiiantia stylo niordaci et piano describit, insertis 
passim canninibus, modo longioribus (inpr. de bello civili 
vel de mutatione rei publicae), modo brevioribiis ; imde in- 
telligitur, eum non magis Varronem qiiam Luciliiim sibi 
imitandum proposuisse, et novum aliquod mixtiimque Sa- 
tirae genus tractasse (ad quod tamen Juliani quoque et 
Senecce libelli modo laudati quodam modo referri possunt) : 
Marcianls Mineus Felix Capella Madamensis vel 
Carthaginiensis, scriptor semibarbarus, qui Saec. v. tempo- 
ribus Leonis Thracis vixit, in Satira sua, cujus duo priorfs 
libri Philosophiae «7ro9e«;o-iv sive fabulam dc nuptiis Philo- 
logias et Mercurii, reliqui vero septem singularum artium 
liberalium, Grammaticae, Dialecticae, Rhetoricae, Geome- 
tria?, Arithmetica?, Astronomiae, et Musica?, laudes ac prae- 
cepta continent: Anicius Manlius Torquatus Severinus 
BoETHius consularis, (natus Romae a. Chr. 455. et securi 
percussus a. 524. cum reus majestatis factus esset,) in libris 
prasclaris, et tam argumento quam stylo conspicuis, de 
consolatione philosophiae, quos in carcere scripsit, in quern 
jussu Theodorici Gothorum regis conjcctus crat. — Alise 
Satirce Meiiippecc etiam ab aliis turn ante tum post renatas 
literas scriptae sunt, v. c. a P. CuNyEO, JCto Batavo, 
* Sardi Venales seu Satira Menippea in sui saeculi homines 
inepte eruditos; a Justo Lipsio Somnium s. Satira Me- 
nippea in criticos et poetas inscitos; a Dan. HeInsio 
Hercules tuam fidem, sive Munsterus Hypobolimaeus, id 
est Satira Menippea de vita, origine, et moribus Casp. 
Scioppii.' 

TsOTHL 

appcllari malebat, ut Ovidii Meta- suam nobis persuaseie, qui anctoieni 

morphoseuv, Hygini roUkSiv Adrono- illonim vel Claudii, vel Seveii, vel 

mkiiv, Fulgcntii Mijtlwloi^icwv, Solini Aiitoninorum a'tatc vixissc o|iii)ati 

Ponticwu, cet. Koruni vero argiimen- sunt. Tiius P. Buiniannus, alterum 

turn plane convcnit et tempoiibns Statilius, et posterius Valesii conten- 

Neronianis et ingenio nioribusque dcrunt. 
illiui* J'etronii ; neciue scntentiam 



ROMANORUM POETIS. 89 

Sed jam piogrediamiir ad recensumeorum, qui Lucilium 
et Satirae ab eo invenlce genus imitati sunt. Huic Satirae 
primum novam plane multoque meliorem induit iormam in- 
genium Horatii, qui maculas et labes, turn incuiia auc- 
toris, turn snsculi genio ei aspersas, eluit; veiborum contu- 
meliis et pctulantiae jocos et sales, orationique subitoe et 
incuriosas, horridae et scabrae, obscoenos et procaci, tersam 
et liniatam, puram et a;qualjiliter fluentem, facetam et urba- 
nam substituit ; et neque Graeca iramiscuit Latinis, neque 
alium quam heroicum versum adhil)iiit. Ilium sibi exem- 
plar proposuere posteriores poeta3 satirici, etiani secundi ab 
eo, Persius et Juvenalis: at quisque eorum singulari 
genere diceudi usus est, et diversa ratione, pro ingeniorum 
temporumque diversitate, argumenta tractavit. Quod intel- 
ligetur ex proxima comraentatione, in qua de Horatio, Per- 
sio, ac Juveiuik seorsum disseremus, et hos poetas satiricos, 
quorum opera manibus adhuc nostiis teruntur, inter se com- 
parabimus. Nunc sufficiat breviter recensuisse ceteros Lu- 
cilii imitatores, quorum Satiras tantum non omnes intercide- 
rmit : quod quo minus gravius doleremus, eo prohibuit 
fortuna, quod triumviros illos nobis servavit. 

Ante Horatium, qui a. U. c. 689. adeoque XL fere annis 
post Lucilii mortem natus est, non defuisse, qui hujus qui- 
dem exemplo, sed parum prospero conatus successu, ad 
Satiras scribendas animum appellerent, ille nos ipse docet 
Sat. I. 10. 4G. seq. ' Hoc [satiricum poeraa] erat, experto 
frustra Varrone Atacino Atque quibusdam aliis, melius quod 
scribere possem, Inventore minor.' Hie est P. Terentius 
Varro, natus circiter a. U. c. 070. et a patria Atace, Gal- 
lias Narbonensis vico, (v. Hieron. in Chron. Euseb. ad 
Olymp. 174. a. 2.) vel ab Atace, Narboneusi fluvio, (v. Por- 
phyr. ad Horat. 1. 1.) dictus Atacinus. Is praeter Satiras 
scripsit Argonautica bellumque Sequanicum, et judicio Quin- 
til. X. 1. s. 87. ' in iis, per quae nomen est assecutus, inter- 
pres fuit operis alieni, non spernendus quidem, verum ad 
augendam facultatem dicendi parum locuples.' Praeter hunc 
quosdam alios satiiicum dicendi genus frustra ante se ^x- 



90 t)E SATIRICIS 

pertos esse monet Horatius 1. 1. at quinam hi fuerint iguoia- 
mus. Casauboims hue reiert Savium Nicafiorem ct Lenaiim 
Grammaticos ; quorum Satiras forte non Lucilianas fuisse 
supra diximus. Omisit autem Allutium, quern nos in 
horum locum substituimus ex Varrone de Re Rust. in. 2. 
s. 17. ' Nonne item L. Albutius homo (ut scitis) apprime 
doctus, cujus Luciliano charactere sunt libelli, dicebat in 
Albaiio fundum suum pastionibus semper vinci a villa ? 
agrum enim minus dena millia reddere, villam plus vicena.' 
In optimis Varrouis codicibus legitur Abuccius, ut et IIT. 
6. 6. sed praenomeu forte, non nomen emendandum et repo- 
nendum T. Albutius s. Albucius. Is fuit aequalis Lucilio, 
qui passim ejus meminit in Satiris, (v. c. ap. Cic. Fin. i. 3, 
et Orat. 44.) Propraetor Sardiniae a. U. c. 648. (Cic. Div. 
19. Pis. 38. Off. II. 14. Prov. 7. Brut. 26.) perfectus Epicu- 
reus et paene Graecus, qui primum adolescens, et postea 
exul Athenis vixit. (Cic. Brut. 35. et Tusc. Qu. v. 37.) 

Horatii aetate Julius Florus, et, si Porphyr. ad Horat. 
Epist. I. 3. fides habenda, ' hie Florus fuit Satirarum scrip- 
tor, cujus sunt electae ex Ennio, Lucilio, et Varrone:' adeo- 
que diversa Satirae genera tractavit vel miscuit. Ei iuscriptae 
sunt Horat. Epist. in. 1. i. et ii. 1. ii. ex quibus (et quidem 
ex Ep. III. 21. 24. et ii. 59. 60.) Casaubonus pag. 230. et 
Wielandus (ad Horat. Ep. T. ii.p. 129) conjiciunt, eum 
non nisi 'Equinxa scripsisse. Ingenium tamen ejus varium 
fuisse et ad diversa scribendi genera aptura, ex eadem 
Epist. III. 22. seq. cognoscitur: ex quo loco etiam probabile 
fit, de eodem Floro loqui Quiutil. x. 3. 12. seq. et Senec. 
Controv. xxv. Hicmemorat, eum declamatorem ; ille vero, 
eum principem in eloquentia Galliarum et inter paucos di- 
sertuni fuisse. 

Post Horatiura praetor Persium et Juvenalem, horuraque 
aetate, multi alii ex.stitere Satirarum scriptorcs, Tunius, Le- 
Jiiiis, Silius, Su/picia, Tucca, Manlius fopiscus, forte et 
Julius Rujus, Cornutus, Gavins Bassus, et liabirius s. Ru' 
brius, aliique, quos fama obscura recondit. (Quintil. X. 1. 
a. 94. laudatis Lucilio, Horatio, et Persic, haec subjungit : 



ROMANORUM PORTIS. 91 

* Sunt clari hodieqiie, et qui olim nominabuntur/) Tres 
priores, Aurunca^ natos, quae Lucilii quoque patria fuit, 
memorat vetus Scholiastes Juvenalis ad Sat. i. 20. ubi haec 
notavit: 'Turnum dicit Scaevce Memoris tragici poetae 
fratrem, qui libertini generis ad honores ambitione provec- 
tus est, potens in aula Vespasianorum Titi et Domitiani : 
vel Lrmum dicit, qui et ipse Satiras scripsit; vel SiLiUM, 
et ipsum sui temporis Satiricum. Qui omnes ex Aurunca 
fuerunt.' Lenius et Silhis, quod sciam, non aliis laudantur, 
nisi potius illi nomen fuit Lencco, de quo supra dixi, et huic 
cognomen Basso vel Sparso, qui rhetores fuere. (v. Senec. 
Controv. in. vi. et vii.) Tioiii autem Satiras amplissimis 
verbis ornant Martial. ^ ii. 97. xi. 10. Rutil. in Itiner. i. 
600. et Sidon. Apollin. Carm. ix. excusat. ad Felicem vs. 
267. Conf. Wernsdorf. P. L. M. Vol. iii. p. 59. sq. qui non 
vanis rationibus ductus suspicatur, eum auctorem fuisse 
Satirae prolixae, quae Neronis vitia sceleraque omnia libe- 
rius et longo ordine enarrasse videtur, et cujus fragmentum, 
XXX. versus complectens, ex P. Burman. Anthol. Lat. T. 
II. p. 645. ille cum notis exliibuit ibid. p. 77. seq. Exeadem 
vel alia Turni satira petiti duo versus, qui admodum cor- 
rupte leguntur in vett. Scholiis Juven. ad Sat. i. 71. ' Ex 
qua Caesareas soboles horrida Locusta Occidit cura sui 
verna nota Neronis.' Quos varie emendarunt viri docti: 
Casaubonus de Sat. Rom. p. 231. ' Ex quo C. s. homicida 
L. Occidit, curaeque veneni admota Neroni est;' Barthius 
Advers. xxiv. 11. ' Circes vi vernae nota Neroni,' vel ' cura 
vivaria [h. e. praedia a Nerone donata] nacta Neronis ;' vir 
doctus in Miscell. Obss. T. v. p. 264. coll. Suet. Ner. 33. 
' Et quo Cassaream sobolem Locusta cecidit Horrida, 
caede suis vernae jam nota Neroni ;' Wernsdorf. 1. 1. p. 82. 

* Ex quo C. s. liorrenda Locasta Occid.t, Circe inter vernas 
nota Neronis,' vel ' curans saevi fera vota Neronis.' 

SuLPiciA s. SuLPiTiA, Caleni uxor, praster carmina 
amatoria Satiram, de corrupto rei publicae statu teniporibus 
Domitiani, tunc scripsit, cum tyramius ille edicto philoso- 
phos Urbe expulisset. Ea adhuc extat, et multis exem- 



92 DE SATIRICIS 

plaribus tnm Ansonii, (inter cujus carniina primum leperta 
est ct edita a. 1500 a Thadda30 Ugoleto) turn Petronii, Ca- 
talectorum, Persii et Juvenalis annexa est : recepta quoque 
a Weinsdorfio in Poet. Lat. Min. T. iir. p. 83. seq. Ipsa 
poetria impense laudator a Martiali x. 35. et 38. et Scaliger 
in Hypercritico monet, ' in ea multum dexteritatis ad satiri- 
cam araarulentiam aspirantis esse, numeros vero, ut in eo 
genere poematis, non contemnendos.' Contra Casaubonus 
de Sat. Rom. p. 23G. ' Non erraverit judicio meo,' inquit, 
* qui Satiram id poema nominaverit : eruditionem tamen 
et probitatem nobilissimae foeminae ex carmine potius laudes, 
quam acrimoniam et ad satiricos morsus su'^uiuv ; lacertis 
enina caret oratio et ayoji/urjxw; spiritu.' Cf. Wemsdorf. 1. 1. 
p. LX. sq.— TuccA ineptus fuit Satirographiis, et deridetur 
a Martiali xii. 95. al. 94. et al. 90. e cujus epigr. versu 7- 
(* Audemus Satiras : Lucilius esse laboras') Casaubonus et 
Wernsdorf. perperani colligebant, Martialem, si eum serio 
scripserit, ipsum quoque satiricorum poetarum choro inse- 
rendum esse. Qni totum perlegerit epigramraa, non ita 
judicabit. — Manlii Vopisci ingcnium et ad alia carmina, et 
ad Satiras scribendas aptissimura Statins summis laudibus 
celebrat in Sylv. i. 3. 101. seq. idemque in Epistola ad Stel- 
1am, Sylvis praefixa, Vopiscum appellat ' virum eruditissi- 
mum, qui praecipue vindicet a situ literas jam pjene fugi- 
entes.' 

Satiricis horum temporum poetis annumcrantur etiam 
Julius Rufus, Cornutus, Gavius Bassus, et Rahiriu<;, s. Ru- 
brius: sed Rufus nullas forte Satiras, et reliqui alias, quam 
Lucilianas, scripsere. Julii Rufi mentionem facit Mar- 
tialis in disticho, figuraj Sociatis subscripto, lib. x. epigr. 
99. * Si Romana forcnt ha^c Socratis ora, liiissent, Julius 
in Satyris qualia Rufus habet.' Casaubonus dc Sat. Rom. 
p. 231. existimat, his verbis gravitatem Ruli in Satiris lau- 
dari, Crenius autem ibid, in annot. vi Raderus ad Martial. 
1. 1. suspicantur, hunc virum iilustrem fuisse et doctum, ad 
qucm Plinius Epist. v. 21. ct vii. 25. scripserit. Sed 
Wernsdorf. 1. 1. p. xvii. jam bene contra cos ita disputa- 



ROMANORUM POETIS. 03 

vit : ' Ut hoc affirmari vix tuto licet, cum plures Rufos in 
epistolis mcmoret Plinius, ita et illud valde dubium, an 
Satiricam Ruli poesin Martialis laudare voluerit. Nam 
cum de imagine Socratis sermo sit, queni simo vultu et 
Silenis simili fuisse, gemmas antiqua? docent, potest hcec 
esse sententia Martialis, ut dicat, vultum Socraticum Rufi 
quasi inter Satyros fuisse, aut eum irrisum a Satiricis poe- 
tis.' Annuls Cornutus, philosophus Stoicus, tragicus 
poeta, (v. Sueton. vit. Persii,) et prgeceptor Persii, (cujus 
Satira v. ei inscripta est,) multa sciipsit philosophica et 
rhetorica, (v. Euseb. in Chron. ad a. 2083. Ilieron. in 
Epist. ad Magnum oratorem, et Suidas, qui tamen multa 
de eo falsa et inepta tradit,) forte et libellum de natura 
Deorum, qui Plmrnuti vulgo nomen pra? se fert, nee non 
commentaria in Virgilium et libros de tiguris sententiarum : 
(v. Gell. II. 6. IX. 9. et Macrob. v, 19.) a Xerone autem 
propter liberius de ejus carminibus judicium exilio mulc- 
tatus est, (v. Euseb. 1. 1. et Dio Cass. lxii. extr.) et postea 
interfectus cum Musonio. (cf. Suidas et Voss. de hist. iat. 
I. 26. ubi diversas narrationes illas ita conciliavit.) Eun- 
dem composuisse Satiras, colligitur ex verbis Fulgentii 
Planciadis in exposit. serui. ant. ' Titivillitium dici volu- 
erunt fila putrida, quae de telis cadunt. Plautus Casina ii. 
5. 39. Non ego istud vcrbum emsitem titivillitio, id est, 
re admodum vilissima. Nam et M. Cornutus in Satyra 
ait : Titivilles Flacce do tibi.' Ita hunc locum exhibuit 
Muncker. in Mythogr. Lat. T. ii. p. 175. Casaubonus 
vero de Sat. Rom. p. 234 et 235. ita citavit postrema verba : 
' Titivillitii sat cedo tibi,' et h^ec annotavit : ' Fortasse 
legendum : Titivillitio istas cedo tibi.' (Sed v. Gronov. 
ad Plant. 1. 1.) Videtur hie esse Annaeus Cornutus : quam 
ob rem verba Persii Sat. v. 15. quae sub persona Cornuti 
pronunciantur : ' pallentes radere mores Doctus, et ingenuo 
^ulpam defigere ludo,' ita puto accipienda, ut dicat Cornu- 
tus, se Pcrsium discipulum suum in scribendis Satiris exer- 
^uisse, et hac occasione intcrdum, velut exempli causa, 
Satiras scripsisse.' Satira Gami (non Galbii vel Gabii, 



94 DE SATIRICIS ROMANORUM POETIS. 

quae ignota sunt gentium nomina) Bassi, forte ejus, quern 
Trajanus Ponticae praefecit orae, (v. Plin. Ep. x. 18 et 32.) 
laudatur eidem Fulgentio 1. 1. p. 179. * Veruina jaculi genus 
longum, quod aliqui vemtum nominant. Gavius Bassus, 
Satira : Veruina confodiende, non te nauci facio.' Sed 
Wernsdorf jam bene monuit 1. 1. p. xix. vocabulo Satira 
commentarium fortasse miscellarum observationum indicari, 
quales Bassi fuerint libri de Diis et de origine verborum, 
de quibus v. Macrob. Sat. i. 9. ii. 14. et Gell. ii. 4. v. 7. 
XI. 17. Rabiru Satiiam memorat idem Fulgentius 1.1. 
p. 183. (ubi in quibusdam codd. Ruhrius legitur) * Abste- 
mius observans. Rabirius in Satira: Abstemium meru- 
lenta fugit Methenia nomen.' Vulgo putant, C. Rabiriura 
designari, poetam epicum et secundum a Virgilio ; de quo 
V. Vellei. ii. 36. Ovid. Ep. ex Ponto iv. 16. 5. et Quintil. 
X. 1. 90. 

Seriores Satirographi fuere L. Apuleius, quem vide in 
Floridis p. 346. et p. m. 363. edit. Eimenh. — Tetradius, 
Ausonii Burdigalensis amicus, a quo Satira? ejus et sales 
laudantur in Epist. xv. — C/ECINa Decius Albinus, Praif. 
Urbi et Tusciae regnantibus Honorio et Thcodosio ii. aut 
potius pater ejus Lucillls vel Lucullus, quem Turno 
et Juvcnali tequat Rutilius in Itinerario i. 599. seq. et de 
quo docte ac copiose egit Wernsdorf in Poet. Lat. Min. T. 
III. p. xxii. seq. T. iv. p. 824. et T. v. p. 182. — Rusticus 
Elpidius, Theodoriei Italia; regis medicus, qui olim se 
dolore ol) injurias a quibusdam acceptas incensum Satiras 
scripsisse, easque postea danmasse profitetur in carmine de 
Christi Jesa bcneficiis p. 757. Poet, eccles. Ge. Fabricii. 
— Claudiiis Marius Victor Massilicnsis rhetor et poeta, 
mortuus Thcodosio ac Valcntiniano regnantibus, auctor 
Epistobc ad Sahnonem Abbatem, vel pot ins dialogi de 
perversis suic afalis morihus. (v. Wernsdorf. P. L. M. iii. p. 
LXViii. sq. et ipsum dialogum p. 103.seq.)— Probus, quem 
Lupus Ferrariensis in Epist. xx. ct ex eo Barthiiis Advers. 
XLViii. 16. lloruisse dicunt circa a. Chr. 840. et in Satira 
quadam ostendisse, Christum etiam pro paganis sapientibus 



DE SAT. LUCILII, HORATII, &C. 95 

mortuum esse. Quae Satira vel non Luciliana fuerit, vel 
hoc argumentum non solum tractaverit necesse est. (Cf. 
inf. Ind. Editt. ad a. 1585.)^-Joannes de Garlandia 
s. Garlandria, Anglicus poeta, grammaticus, chymicus, 
luathematicus, et theologus, qui Saec. xi. vixit, et cujus 
Satirarum mentionem fecit Jo. Baleus Scriptor. Britan. 
Cent. II. n. 48. — Godfridls, Wintoniensis in Anglia coe- 
nobii Prior, mortuus a. Chr. 1141. cujus Epignimmata Sa- 
tirica, et libros de diversis hominwn tnonbus memorat Baleus 
1. 1. Cent. II. c. 59. p. 168. et Jo. Pitseus in relatt. hist, de 
rebus Angl. p. 192. 193. — Walo s. Gualo alius Britannus, 
qui Saec. xii. exeunte vixit, et praeter varia carraina Sati- 
ram quoque in sacrilegos monachos scripsit, quae reperitiir 
in Matth. Flacii poemat. doctorum piorumque virorum de 
corrupto ecclesiae statu. — Bernardus, Monachus Clunia- 
censis initio Saec. xii. qui in tribus Satiris acriter invectus 
est in cleram et curiam Romanam. (v. Wernsdorf. 1. 1. p. 
XXVII. — Bernhardus Geystensis Palponista, qui ita 
inscripsit duos libros de vita privata et aulica, rhythmicis 
hexametris compositos. (v. Wernsdorf. T. iv. p. 826.) 



DE 

D I V E R S A SATIRARUM 

LUCILII, HORATII, PERSII, ET JUVENALIS INDOLE, DEQUE 
FRUCTU EX EARUM LECTIONE PERCIPIENDO. 

Declaratis jam variis Satirae Romanae generibus, poe- 
tisque satiricis recensitis, superest, ut breviter horum prin- 
cipes, Lucilius, Horatius, Persius, et Juvenalis, inter 
se conferantur, qua^quc cuivis et virtutes et vitia sint 
propria, ostendatur.' Comparatio ilia jam a multis est 

NOT^ 

1 Dc fmctu ex Horatii, Peif^ii, et mill ti accurate atqiie copiose praece- 
Jnvenalis lectione pcicipiendo, paiica periiit, et pleraqtie, ad illaiii rem 
tantiim iiifia disputavi, cum de poe- propiie spectautia, sint talia, ut, nisi 
tici studii utilitate in universum jam quis tardissimi sit ingenii, hac facile 



90 DE SAT. LI CILII, IIORATIIj 

iiistituta : sed dici vix potest, quantopere inter eos dis- 
crepet.^ Neque hoc adeo mirum videri debet. Nam, ut 
taceam, eiim plenimque scriptorem aliis ejusdem generis a 
nobis antcfcrri, ciijus in^enium moresque cum nostris maxi- 
me congriiant, quiqiie adeo nobis potissimnm in deliciis sit, 
viri docti non satis reputarimt, illam comparationem fere 
totam pendere a diversitate temporum, ingeniornm, mormn 
stiidiommque cujusvis poctae. Omnis vero disputatio fluc- 
tuet necesse est, si non nisi in universum res aliqua in 
qiiaestioneni vocatur, neque certa constituitur formula regu- 
laque, ad quam judicia exigantur. 

In diversis Satirae generibiis auctoribusque dijudicandis 
ratio pr^ecipue habenda est saeculi, quo poeta quisque vixit, 
et morum studiorumque, quee eo viguerunt. Nullum cnim 
poiiseos genus est, quod magis sit filia temporis, quam 
Satira, qua3 inde depromit avguraenta, et omnem fere suc- 
cum atque colorem ducit. Preeterea dispiciendum est, 
quod cuivis poetce fuerit ingenium, quae institutio et victus 
consuetudo. 

LuciLius, ut de eo primum queedam et seorsum dicam«s, 
ab obsessa Carthagine ad initium quinti consulatus Marii, 
in quo Cimbri et Teutones victi sunt, adeoque ea vixit 

NOT7E 

ex iis, qua; de poctarum illonim vir- Epist. Quaest. ii. 9. et Rigaltiiis in 
tutibiis ac propria indole dixi, colli- Diss, de Sat. Jiiven. pahnani defe- 
gere possit. Constitueram quoque runt. Conf. etiani Vulpius de Sat. 
disquirerc, utrum Satira justnni sit Lat. c. xi. et xu. Cunaeus in Orat. 
poeina nee ne. Quam qiiajstionem xi. xii. et alii. Nemo auteni vel co- 
ab Horatio propositani Sat. i. 4. 39- piositis vol accuratiiis de vera cujus- 
04. excnssere Casaiib. de Sat. Rom. vis poetae atque propria indole dispu- 
II. 5. (ubi conf. Kambacb.) Wieland tavit, quam Manso in libro, qui in. 
ad Horat. 1. 1. not. 7. et alii, qui in i-vri\^Uiii est Nachtrii^ezji SulzcrsTheo- 
poiiseos naturam diligentius inqui^i- rie T. iv. Fasc. ii. p. 446-49G. (quaj 
verunt. Ad lios vero remittendi sunt tamen oommentatio nondum absoluta 
l^ctores, ne paticntia eorum abuti est, ct ad Lucilium tantum Iloratiuni- 
videar. que spectat) et Krenig de Sat. Rom. 
2 Horafio D. Heinsius de Sat. Ho- p. 3 4-104. quos libellos legissc nemi- 
rat. ct Jlacicrius in Pra^fat, editioni ncm poenitcbit. Nos prinias inodo 
liujus poi't.c pra?fixa, Persio Casanb. lineas diiximus, et neutro jam con- 
in Prolegoni. in Pcrs., Jnvonali Sea- sulto cadem fero animo nobis infor- 
ligcr in lib. ill. et vi. Poi't., Lipsius mavcramus judicia. 



PERSII, ET JUVENALIS. 97 

aetate, qua in dies quidem ardescebat quasi certamen, in 
quod antiqui mores cum novis, probitas cum improbitate, 
descenderant, seJ virtus pleniore adhuc ore et palam lauda- 
batur et innocentia a multis protegebatur ; qua numerus 
infirmorum ae^otorumque quotidie gliscebat, sed non de- 
erant medici, quorum remedia, si non arcerent conta!:^ioaem 
pestemque, ex Asia, Graecia, et Macedonia importatam, sal- 
tern vim ejus infringerent ; qua adhuc bonis potius quam 
malis artibus, et virtutibus magis quam nobilitate et divitiis 
summus dignitatis gradus obtinebatur, et juvenes virique 
natalium splendore conspicui bonis exemplis, aspectu ima- 
ginum et meraoria rerum a majoribus gestarum, ad mores 
eorum constanter tuendos, et ad ea, quae honesta, prasclara, 
et magnifica sunt, sectanda inftamniabantur ; qua libertas 
loquendi scribendique nondum vel legibus vel metu tyranno- 
rum pr^cisa erat, neque magna vel generis vel ordinis ratio 
habebatur ; qua praeterea Romani, scriptis Menandri alio- 
rumque Graecorum exculti, jam paene exuerant rusticam 
jocorum morumque asperitatem, et linguam suam plane ad 
Graecam formare coeperant. Idem poeta La^lii, Scipioris, 
aliorumque summorura virorum consuetudine politus, hilari 
et prornto ad jocandum animo, et ingenii dotibus egregie a 
natura instructus erat. (v. Horat. Sat. ii. 1. 62-74.) Hinc 
ilia audacia magnaque verborum libertas, qua Lucilius 
sensa mentis palam expromit et explicat, neque tam vitia 
quam ipsos stultos et improbos cujuscumque generis, loci, 
ac dignitatis vel nominatim insectatur ; hinc antiqua ejus 
et vernacula festivitas, et sales magis nigri quam urbani, ex 
auctoribus veteris Graecorum comoediaj hausti ; hinc incon- 
dita orationis asperitas, et versus ill!, Graeca saepe verba 
Latinis inserentes, atque limatiores quidem Ennianis, sed 
minus politi et comti quam poetarum, quos Ca?saris et 
August! saeculum tulit. (Conf. sup. de Sat. Rom. not. 31. 
et 32.) 

Ab aevo Luciliano multum differebat Horatianum. Sta- 
tum rei publicae Romanae luxus, avaritia, ceteraque vitia, 
quae una cum divitiis peregrinis immigravcrant, in dies ma- 

Delpli, et Var, Clas. Juv. G 



^8 DE SAT. LUCILII, HORATII, 

gis labefactanint, et minim in modum concussere primum 
Gracchauae, Drusianae, Apulcianae, alioeque seditiones tri- 
bunitiae, mox bella civilia, proscriptiones, dictaturae perpe- 
tiiae, et trimuviratus. Mores enim, antea sensim paiilatim- 
que lapsi, coepenmt praecipites ire, et abundantes divitiae 
atque voluptates pepererunt desiderium, per ambitionem 
atque potentiam aiidendi perdendiqne omnia ; donee ad ea 
perventmn est tempora, quibus perditi atque profligati ho- 
mines non amplius vel vitia sua, vel remedia, quae morbo 
quidem adhibebantur, sed salutem minuebant, pati poterant, 
aut ferre libertatem, quae, cum a Caesariano inde Pompeia- 
noque bcllo ad pugnam Actiacam vel septimum Augusti 
consulatum velut moriens reluctata esset dominatui, tandem 
ei cedere coacta est. Romani cives, qui olim, quamdiu 
adhuc parsimoniae paupertatique honos steterat, disciplinam 
severam, inopcm duramque vitam, justitiam aliasque vir- 
tutes coluerant, inde a Sullana aetate opum et coacervanda- 
rum et profimdendarum inexplebili atque insana cupiditate 
ardebant ; mulieresque non minus turpiter vivebant quam 
viri. Censura non satis severa erat aut efficax, et institutio 
liberorum perversa, hominibus saepe vilissimis turpissimis- 
que tradita et a parentibus vel plane ncglecta vel pravis 
vitiorum exemplis corrupta. Cicero non uno loco deplorat 
summam, in quam prima aetas sua incidisset, perturba- 
tionem disciplinas veteris, tam publictie quam privatae, cum 
qua rem publicam potentiamque Roraanorum et stetisse et 
cecidisse sapientissimi viri judicarunt, et in Orat. pro Coelio 
c. 17. contincntiam dicit aliasque Camillorum, Fabriciorum, 
Curiorumque virtutes non solum non in moribus hujus aevi, 
sed vix jam in libris repcriri ; chartas quoque, quae illam 
pristinam severitatcm continuerint, obsolevisse. Exem- 
plum deinde Augusti, principis magnifici et luxuriosi, maxi- 
me vero Mitcenatis, hominis otio ac mollitiis pa'ne ultra 
feminani Ihicntis, (W^llei. ii. 88. Juvenal, i. GO. xii. 39.) 
opes iunnensa?, ex provinciis Romam confluentes, sccuritas 
ac quies imperii, tam diutinis procellis ac turbulentis tcm- 
pcstatibus vcxati, exiguas simplicitatis, magnitudinis animi, 
aliarumquc vivtutum morumque n cterum rdiquias cxtinguc- 



PERSII, ET JUVENALIS. 99 

bant, animosque omnium pronos reddebant ad luxuriam, 
effoemiuatum langnorera, et libidines, quae consiliis Impera- 
toris novoque civitatis statui quam maxime congrucbant, 
mentcm vero abalienabant a studiis severioribus, ej usque 
vires frangebaut. Idem Augustus, ut animos civium a 
sensu libertatis amissae et diligenti mutatae rei publicae con- 
sideiationc avocaret, ipse autem potentiae securus esset, 
callido Msecenatis consilio, servata externa civitatis forma, 
relictisque omnium magistratunm yeterum nominibus, com- 
modis, honoribus, omnem ad se trahebat potcstatem, et 
plebem tarn congiariorum, quam spectaculorum, munerura, 
ludoTumque assiduitate, varietate, et magnificentia in turpem 
inertiam atque torpedinem resolvebat; homines autem sanio- 
ris mentis tum beneficiis honoribusque sibi devinciebat, turn 
ad studia excitabat artium literarumque, quarum amorem 
inani laudis cupiditate ductus similabat. ISIagna rerum 
mutatio novam loquendi, cogitandi, et agendi rationem in- 
ducebat, et in locum liberje vocis, olim vel scriptis ex- 
pressaj, \el toties in concionibus, curiis, foro, et rostris 
auditae, nunc succedebat oratio adulatorum, calumniatorum, 
et servorum, qui se totos ad domini arbitrium nutumque 
fingebant. Hinc vera eloquentia Cicerone necato obmu- 
tescebat, et poetce tantum non omnes erant imitatores ser- 
vum pecus. Xihilo tamen secius sa^culum Augusti multo 
melius feliciusque erat extremis libera? rei publica.' tempori- 
bus. Princeps imperio quietem atque dignitatem, ci\ibus- 
que securam bonorum possessionem reddebat, et muKa vitia 
severe coercebat legibus saluberrimis. Ipse etiam, quamvis 
in adolescentia dedecorum quorundam et in triumviratu sae- 
vitiae infamiam subierat, postea maguis virtutibus pcnsabat 
vitia, et clemens erat dominus ac patronus, amicus comis ac 
fidelis, bonus paterfamiliiis et Imperator, neque Patris pa- 
triae nomine indignus. Idem artes scicntiasque fovebat, ct 
cives ad virtutem si non colcndam, certc similandam, prae- 
miis prjenisque incitabat. Decor itaque et honestas, judi^ 
cium et sensus veri, boni, ac pulchri, nondum plane cxtincta 
erant, et acuebautur litcrarum Gra^carum studio, quod ad^ 
hue vigebat. 



100 DE SAT. LUCILII, IIORATII, 

Hac aetate (ab a. U. c. 689. ad a. 74G.) vixit Horatius, 
homo hilari.s ac suavis, comis et humanus, urbanus et face- 
tus, levis et Veneri Bacchoque non minus qiiam Musis 
carus, ficlus et candidus, gratus et officiosus, ingeniosus et 
doctus, patie nee ingenuo nee claro, sed bono et honesto, 
assiduo morum filii rustode et rectore, \irtutumque et prae- 
cep(ore et exemplo, natus, (v. Sat. i. 4. 105. sq. G. 05. sq.) 
praeclara praeditus indole, artiljus imbutus liberalibus et 
honestis, familiaritate Graecornm et multo rerum usu sub- 
actus, elegantissimonmi suramoruraque virorum consuetu- 
dine politus, gratia Caesaris principumque civitatis florens 
ac tutus, non assectator eorum vel assentator humilis et 
mancipium, nulla philosophiae disciplina astiictus, sed modo 
ex Zeuonis, modo ex Epicuri hortis flores deccipens, pri- 
vatam virtutem, cum nulla amplius publica esset, colens ac 
prajcipiens, fractis Bruti Cassiique opibus et summa rerum 
ad unum senatus populique consensu delata, cedens fortunae 
et vitam liberam, commodam, nuUis vel curarum vel nego- 
tiorum publicorum molestiis vexatam, otium liberale secu- 
ramque mcdiocritatem sectans, animo, paupertate, et glorias 
amore ad carmina facienda impulsus. 

Post Angustum valde mutabatur rerum status, et libi- 
dincs vitiaque, pudore et legibus adhuc refrgenata, aut clam 
magis quam palam exercita, viuculis ruptis effuso fereban- 
tur cursu, et vel publica auctoritate exemplisque Caesarum 
muniebantur. Pessimi imperatores eraut Tiberius, homo ad 
saevitiam et omne genus vitiorum, quae vivis Augusto et 
Germanico Caesare metu dissimilaverat, natura propensus, 
qui comitiis populo adenitis, castris pra^torianis extra Urbem 
extructis, et institutis judiciis majestatis delationibusque, 
quibus maxime innocentes ab eo ceterisque tyrannis oppri- 
mebantnr, dominationcm firmabat ; Cuius Caligula, monslrum 
hominis, cum ratione insaniens; Claudius, ingcnio prasditus 
tardo, et uxoribus libertisque addictus ; 'Nero, sceleribus 
non minus infamis, quam ineptiis ; Galba avarus; Oiho 
mollis et dclicatus ; lilvUius sa3vus, ignavus, et non pro- 
fuiidac modo, sed intcmpcstivae etiara ac sordidae gulae. 
Quo occiso res publica ex tanta quasi fluctuum jactatione 



PERSII, ET JUVENALIS. 101 

in franquillum quidcm redigebatur frugalitate Vespn&laui et 
liberalitate Tili, amoris atque deliciarum generis humani ; 
sed mox avaritia et crudelitate Domitia)ii iterum profligaba- 
tur, neqiie ferre poterat munificentiam et mansuetudinem 
Nervcc, qua? contemtiii habebantur. Xova ci lux aftulgere 
coepit inde ab a. U. c. 850. regnautibus Trajano et Hadiiauo. 
Tile libertatem ac salutem, securitatem atqiie otium universis 
et singulis reddebat, et imperium tarn bene et clementer 
administrabat, ut senatus decieto et consentiente omnium 
voce 0/)///;/;/s appellaretur: hie legibus civitateni condebat, 
provincias et lileiatos liberalitate sublevabat, judicia, rem 
railitarem disciplinanique diligentissime constituebat. In 
illo temporum rerumque statu, ante Vespasianum et Xervam, 
vix umbra vel frugalitatis, pudoris, magnitudinis animi, alia- 
rumque virtutum pristinarum, quibus uec honor nee pretium 
erat ullum, vel metus legum, libertatis, atque religionis 
relinquebatur, et vigebunt omnia vitiorum genera, nee minus 
prorupta audacia Deorumque contemtus, quara servile ob- 
sequium et anilis superstitio. Honores non virtutibus meri- 
tisque patebant, sed vel divitiis et nobilitati, vel sordibus 
artibusque inhonestis. A studiis severioribus plane abhor- 
rebant hominum ingenia ; cum luxuria atque libidines non 
corporis tantum, sed animi etiam vires vigoremque omncm 
extinguerent. Qui philosophorum nomen et munus profite- 
bantur, si Senecam et Cornutum, Stoicos, aliosque admodum 
paucos exccperis, vel voluptatum illecebris capti Aristippi 
et Epicuri, vel disputandi tantum ciipiditate ducti Academias 
disciplinam sectabantur, vel sola vanae osteutationis causa 
Stoicorum pra^cepta et ^avitatem, non vita et moribus, sed 
verbis, barba, supcrcilio, vestitu, et victus asperitate expri- 
mebant, vel denique nulli secta? addicti, apum instar, quae 
arriderent, undique delibabant. Eloquentia, libertate pri- 
mum et deinde comitiis populi a Tiberio sublatis mutatisque 
moribus ac studiis, a lumine forensi, et causarum tam veri- 
tate quam gravitate, ad judicia centuravirorum, ad adula- 
torios panegyricos in senatu habendos, et ad scholarum 
umbrara fictarumque causarum simulacra traducebatur, et 



102 DE SAT. LUCILII, HORATII, 

sic omuis oratio a naturali pulchritudine ac veritate, a sini- 
plicitate, gravitate, et siiblimitate, ad rhetornm subtiles argu- 
tias et puerilem in dicendo oniatiim, ad quajsitam quandam 
elegantiam et verborum luxuricm, robore ncivisque destitii- 
tam, ad inanera doctrinae ostentatiouem aiFectationemqiie 
artis deflectebat. Poetica oratio, vis, et facultas a natura, 
ingenio, rectoque judicio, a quibus tota pendet, ad artem et 
praecepta, quae sine illis parnm valeut, quaeque sensnm 
verum ac pulchrnm, acrem et acutum, alere quideni et re- 
gere, non vero in illis, quibus a natura denegatus est, gignere 
et excitare possunt, jam exeunte sa^culo Augusteo deverte- 
bat, et exindc magis vana eruditione atque Asiatico tumore 
yel jejunitate, ornatus verbonmi phrasiumque auciipio et 
variatione, servili imitationc aliorum et IVigida sermonis 
ubertate, transitionum audacia et invcrsionum duritie, dia- 
lectico sententiarum acumine rennnque obscuritate et ampli- 
ficatione, coinparationum, figurarum, troporumque multitu- 
dine et insolentia, verborum vel antiquorum obsoletorumque 
sectatione, vel vulgarium perplexa structura, declamatoria 
vanitate, et prolixis sine succo ac sanguine disputationibus, 
quam naturae simplicitate ac venustate, genuino urbanitatis 
veritatisque colore, nullo fuco illito, ingenii ubertate atque 
elegantia quadam admirabili, inventionis pulchritudine ac 
novitate, imaginum veritate et proprictate sententiarum ac 
verborum, argumenti exquisite delectu et scita tractatione, 
apta serie et coUocatione rerum et orationis ad eas accom- 
modatione continebatur. Haec corrupti sermonis indoles, 
haec oratorum poetarumque oratio, consentanea evat genio 
iUius aevi, quo homines in dies magis a natura reccdebant, 
eoruraque ingenia non amplius diligenti Graecorum lectione 
et accurata humanae naturae rerumque cognitione alebantur, 
sed grammaticorum rhetorumquc, stolidorum plerumquc 
inanis doctrinee ostentatorum, institutione priupostera, et 
assidua declamandi rccitandique consuctudine formabantur.^ 

NOT/E 

3 Digna sunt r|iiae juvenuni causa ' Nnm <ilio gcncrc furiarum dcclama- 
ascribaiitur verba Pctronii Sat. pr. tores inquietantur, qui clamant : Hjec 



PERSII, ET JUVENALIS. 103 

His tempoiibus vixere Persius, qui annos vix duodetri- 
ginta natus obiit nono imperio Neronis anno, et Ju vena lis, 
qui octo^enaiius ab Hadriano in ^gyptura missus et paulo 
post raortuus est. Ille Volaterris in Etruria nobili genere 
natus, opibusque magnis innutritus, postea Romae discipli- 
na usus est Pala^monis primum grammatici et Verginii Rufi 
rhetoris, ab anno autem aetatis decimo sexto Annaei Cornuti 
philosophi Stoici, cujus lateri adhaesit perpetuo. Fuit vere- 
cundiae viiginalis, (si Suetonio vel auctori vitae ejus fides 
habenda) mentis generosae et ad severitatem pronioris, mo- 
rum sanctissimorura, uni sequus virtuti et constans vitiorum 
hostis, sed felicior forte Zenonis et Clnysippi, quam Luci- 
lii et Horatii imitator. Satirae ejus non, ut Horatianae, mox 
in vulgus edebantur, sed singulae amicis tantum, quibus ea- 
dem erat mens, et de quorum fide ipsi constabat, Cornuto, 
Basso, Plotio Macrino et aliis, innotescebant, et omnes eo 
demum mortuo divulgabantur, quam ob causam libere pote- 
mt scribere, quicquid indignatio dictaret. Juvenalis nuUi, 

NOT^ 

vnlnera pro libertate publica excepi, ciilina habitant. Pace vestia liceat 

hunc oculiim pro vobis impendi — Hapc dixisse, primi omnium eloquentiam 

ipsa tolerabilia essent, si ad eloquen- perdidistis. Levibus enim atque ina- 

tiani itiiris viam facerent : nunc et nibus sonis ludibria queedam exci- 

reruni tumore, et sententiarum va- tando cffecistis, ut corpus orationis 

nissimo strepitu hoc tantum profici- enervaretur et caderet. Nondumju- 

unt, ut, cum in forum venerint, pu- \enes declamationibns conterebantur, 

tent se in alium terrarum orbem de- cum Sophocles aut Euripides inveue- 

latos. Et ideo ego adolescentulos runt verba, quibus deberent loqui. 

existimo in scholis stultissimos fieri, Nondum umbraticus doctor ingenia 

quia nihil ex iis, qua; in usu habemus, deleverat, cum Pindarus novemque 

aut audiunt, ant vident ; sed piratas Lyrici Horaericis versibus canere ti- 

cum catcnis in littore stantes, et ty- muerunt. Et ne poijtas quidem ad 

rannos edicta scribentes, quibus im- testimonium citem, certe neque Pla- 

perent filiis, tit patrum suoruui capita tona, neque Demosthenem ad hoc 

praecidant ; sed responsa in pestilen- genus exercitationis accessisse video, 

tia data, ut virgines tres aut plures Grandis, et, ut ita dicam, pudica ora- 

immolcntur ; sed mellitos verborum tio non est maculosa nee turgida, sed 

globules, et omnia dicta factaque naturali pulchritudine exsurgit. Nn- 

quasi papavereet sesame sparsa. Qui per ventosa istha?c et enormis loqna- 

inter hs-c nutriuntur, non magis sa- citas Athenas ex Asia commigravit, 

perc possunt, quam bene olere, qui in animosque juvcnum ad magna sur- 



104 DR SAT. LUCILII, HORATll, 

ut Horatius, j)hilosophoium sectas fuit adclictus,+ nee infe- 
rior ingenio, ac superior forsan exquisita rerum cognitione 
atque doctrina, sed afl'ectator nonminquam artis, quam diu 
diligenterque in rhetorum scliolis exercuerat. Idem non fu- 
nesta tantum rei publicae tempora vidit, sed felicia quoque, 
quibus ea ex diiiturno quasi morbo a Vespasiano primum 
ac Tito, et deinde a Nerva, Trajano, et Hadriano, remediis 
interdum vehementioribus recreata, omnibus fere partibus 
convaluit : unde saliras quoque, quas juvenis scripserat, et 
diu ne modico quidem auditorio committere ausus erat, turn 
in vulgus tuto edere, turn politius limare potuit. 

Ex his, quae de temporibus, ingeniis, studiis moribusque 
Horatii, Persii, et Juvenalis diximus, facile vel colligi vel 
explicari possunt virtutes et vitia eorum, tam communia 
quam cuivis propria, qua3 nunc eadem brevitate recense- 
bimus. 

Triumviris quidem iliis consilium commune erat cum 
omnibus poetis satiricis : et docere et delectare, moresque 
hominiim tanquam in picta tabula adumbrare, sed varia ra- 
tione, pro temporum ingeniorumque diversitate, conabantur. 
Nam Augusti aetate, rebus adhuc laetis et imperio legibusque 
vigentibus, ridere licebat ; Neronis vero et Doraitiani tem- 
poribus, cum omnia pessum irent, vitiaque in prsecipiti jam 
starent et acribus aut violentis egerent remediis, (v. Juve- 
nal. I. 45. sq. 63. sq. 73. sq. 147. sq. ii. 25. sq. 121. 
sq. 162. sq. in. 150. sq.) risu parum proficiebatur, ct 
probi sapientisque hominis mens angebatur dolore, qui 
diu altequc pressus ad indignationem et iram exardes- 
cebat. Praeterea If oratii ingcniuni elegantissimoruni prin- 
cipumque viiorum familiaritate subactum, et ad hilaritatcm 
propensius erat quam ad gravitatera. Idem quoque censo- 

NOTiE 

gentes veliiti pestilenti quotiam side- cnitiiit ; i^cd omnia quasi eodem cibo 

i«; aiflavit, siiiiulque comipta ilo- pasta non potnerunl usque ad sencc- 

quentiie regula stetit et ohniutuit. tuteni canescere' ret. 

Quis postea ad suinniani Tliucydidis, 4 V. Horat. Epist. i. 1. 13. sq. ct 

quis Hypciidis ad fainaui processit? Juvenal. Mil. 121. 6q. 
Ac ne carmen quidem sani coloiis 



PERSII, ET JUVENALIS. 105 

riani forte acerbitatem ipse refoniiidabat ; et vario rerum 
nsu intimaque naturae humanae cognitione imbutus didice- 
rat, turn enoribus et animi vel levitate vel iiifirmitate pliira, 
quam ejus pravitate, gigiii vitia, turn facilia remedia ssepe 
salubrioia esse et efficaciora veliementibus, turn satins esse, 
tempori servire, et mores hominum humaniter patienterque 
ferre, quam niuiis acrem eorum animadversorem judicemque 
severum esse, et sic potius se stultis, quam hos aliis deri- 
dendos propinare. (Cf. ej. Sat. i. 10. 7-15.) Quae cum ita 
essent, Horatius non tarn vitia notat, quae publice adhuc 
coercebautur, quam stultitiam et errores liumanos, qui pce- 
nis non tenentur. Neque id potissimum agit, ut hominibus 
hujus aevi vel ruborem eliciat, vel vitae officiorumque pree- 
cepta subtiliter graviterve inculcet, quam ut eos scita, ve- 
nusta ac jucunda ratione convincat, ipsos non tales esse, 
quales videri cupiant, neque iis, qui sapiant, imponere 
posse vel fraudem facere.^ Hinc etiam stultos fere et inep- 
tos homines, velut aliud agens, ridet, malos vero pugione 
magis pungit aut stringit, quam alte vulnerat. Quin, ut 

NOTE 

5 ' Vitia immania notare suuni non nitate loqnenti, operam dare tibi vi- 

erat, sed philosophiani illam, quam dereris. Ex hoc consilio et ratione, 

non doctorum tbrnuilis, sed multa re- qua id persecutus sit, si eum judica- 

nini experientia sil)i comparaverat, veils, palmam saue omnibus, qui in 

et quae in omnibus vitK partibns plus hoc genere eum secuti sunt, praeri- 

utilitatis habet, quam omnium philo- piet, non quidem Juvenali, qui aliud 

sophorum scriuia, cum aliis voluit et plane diversum consilium alia et 

commuiiicare, prieceptaque sua in diversa ratione persecutus est. Non 

hominum animos cum eorum volup- magis verum illud videtur : Horatia- 

tate inducere : voluit docere, iusirue- nam rationem, ridendo scilicet erro- 

re, errores, quibus animi opprinie- res corrigere, meliorem esse, quam 

reatur, evellerc, opinioues hominum qua Juvenalis usus sit, ut in invidiam 

pravas et teniere acceptas toUere, vitia adduceret indignationemque 

aut emendare, rationem, qua optime, moveret, sed Horatium, quod sibi 

secure, tranquille, houi'ste et cum proposuerit, non tam bene assecutnm 

voluptate vivere possis, ostendere, et esse, quam Juvenalem, qui feliciori 

haec omnia ita, ut nulla magistri se- successu in suo genere usus sit; ilium 

veritate, nullo philosophi supercilio, nempe raro risum moverc potuisse, 

nulla docti cujusdam ostentationc of- liuuc semper iudignationem excitas- 

t'endereris, sed ut auiico ludenti, aut se.' Ita judicat Kcrnig de Sat. Rom. 

potius veritati ipsi, habitu cultu(]ue p. 62. 
siniplici et amteno, multa cum urba- 



106 DE SAT. LUCILII, HORATll, 

majoiem sibi jusUoreraque alios carpendi libertateni viudi- 
cet, sibi ipse non parcit, nee melior, quam est, videri cupit.^ 
— Persiiis eirores ad Stoicorum placita, vitiaque ad rigidae 
virtutis regulas exigit, et vel juveniliter ac generose ardet, 
vel morose atram bilem effiindit. — Juvenalis sive graviter 
pra^cipit virtiitem et severi monitoris partes agit, sive, ira et 
indignatione inflaramatns, in ipsa plerumque vitia invehitur, 
vel scLitica ca^dens, vel tollens cachinmim.7 Acrimoniam 
vero Archilochiam ssepe temperat risu, et gravitatera comi- 
tate condit. Virus quoqiie acerbitatis in primis potissimmn 
satiris evomit ; in iis, quas viri aetate provectioris maturio- 
risqiie ingenii foetus videri possunt, irae aestus fere deferbuit 
et frigori cessit declamationis : in his etiam rarins singuli, 
et dente minus maledico acutoque carpuntur, ut in Horatii 
epistolis. 

Persius praecepta ac tela tantum non omnia ex: porticu 
petit et schola : Horatius et Juvenalis ex philosopliia 
vera et populari, quae ex multa rerum experientia atque 
interiore generis ingeniique humani cognitione liausta est, 
et ad praesentem vel animi sensura, vel rerum conditionem, 
vel indolem argument! se et judicia sua componit. Ille 
caeco vitas ac disciplina? Stoicorum amorc captus non 
videt, quid in hac vel ilia displicere possit: his philoso- 
phorum, pra?cipue Stoicorum Cynicorumque, mores, ha- 
bitus, paradoxa, argutiac, arrogantia, dissimilatio aliaque 
vitia largam ridendi irascendique materiam prajbcnt.^ Illius 
argumentatio est subtilis et acuta, nee alte in animum de- 
scendens, horum simplex, ad miiuscuj usque captum usum- 

NOTiE 

fi V. Wieland ad Horat. Sat. ii. 3. turpitudinc oita, instijiat, nihil potest 

ct 7. siispenso braoiiio notarc, nihil facete 

7 ' Cuiii inter COS homines viverct, illiideie ; in stininiani invidiam con- 

qiionim animi vitiorum dintnrnitate tra adducit, qiia> vituperaiida sunt, 

callum jam diixcrant, in<;oniaqnc ob- et risns Icnis ct jucnndus, quo ab 

tusaerantln.xniia : nibanitate ctface- animi pcrmotione liber nsus fuisset, 

tiis,qiia> Horatinm nobilitavcrant, jo- nunc in cachinnum abit.' Krcnig 1. 1. 

cisque snbtilibns et aeutis vix poterat p. 87. 

uti. Accedit, quod is, ((ucin indig- 8 V. Juvcn. Sat. ii. Wieland ad 

natio, ex steleribus, improbitate, et Hor. Sat. i. 3. et Manso 1. 1. p. 469. s(j. 



PERSII, ET JUVENALIS. 107 

que accommodata, ab ipsa veritate siiggesta, menti penitus 
infixa haerens, et earn suaviter afficiens. Horatii praeterea 
philosophia est ilia vitas, qua; docet, potentiam, divitias, 
externum splendorem, et vulgaria hominum studia contera- 
nere ac deridere, nil admiiaii, h. e. \ aide vel metuere vel 
cupere, tranquillitatem mentis, otium et mediocritatem 
securam hominis, non in aula, sed in recessu libere ac sibi 
viventis, summorum bonorum loco putare, rebus suis, etiam 
exiguis, contentum esse, praesentibiis laete frui, non so- 
Jicitum de futuris, vel externis oljnoxium esse, neque extra, 
sed intia se vcram quaerere felicitatem, fortunam a Deo 
petere et a se ipso sumere sapientiam animique asquitatem. 
Horatius, ut lectores et suavius afficeret et veliementius, 
multis satiris vel epistolarum vel diamatici carminis for- 
mam induit. Utramque rationem seciiti sunt Persius et 
Juvenalis. Sed, ut taceam, ab his unam tantum alleramque 
sententiam et argumenti partem, nunquam vero illud totum 
in drama et actionem converti, Persii dialogus poeticaB 
similior est figurae, quam, ut Horatianus, vividas rerum re- 
praesentationi, quae magna sententiarum varietate, gratia 
ac novitate, ingenioso personarum delectu, et insigni earum 
cogitandi loquendique proprietate, miriiice delectat.9 Ju- 
venalis sa^pius docentis aut declamantis partes sustinet, 
quam alios coiloquentes inducit : hujus tamen artis Hora- 
tianee defectum compcnsat vividis rerum imaginibus, sen- 
tentiarum veritate et gravitate, dictionisque proprietate.— 
Ab iisdem poetis, sed a Persio et Juvenale saspius, quam 
ab Horatio, induci solent advcrsarii, ne ficto quidem nomine 
insigniti. Quae ars non est, quod nobis displiceat: nam 
pulchrior est imago et eflScacior, quae personis animatur. 
Enimvero raulta occurrunt loca, in quibus non satis mani- 
festus est dialogus, et in dubio positum, utrum verba, quae 
leguntur, sint adversarii aliquid opponentis, an poetae ironicc 
loquentis. — Quod ad epistolas attinet, HoratiauEe maxime 

NOT^ 
y V. Wieland ad Hoiat. Sat, ii. 2. 3. 4. et 5. 



108 DE SAT. LUCILII, HORATII, 

excellunt uibanitate, argumenti pra?stantia et exiraia arte, 
qua easdem saepe res varia ratione tractat, lectores diversis 
excursibus observationibusqiie vel delectat vel docet, utile 
dulci misceiis, sensus suos sive tectius expromit sive libe- 
rius, et eos, ad quos scribit, laudat vel carpit, et hortatur 
vel dehortatur. Idem Horatius satiras epistolasque notissi- 
mis plerumque et clarissimis inscripsit viris, Persiiis et Ju- 
venalis ignotis fere et obscuris. Illud plurimum facit ad 
fidem et auctoritatem augendam ; hoc vero temporum di- 
versitati tiibuendum est, nequepoetis vitio dandum. Multi 
praeterea homines, nominibus tantum noti, eorumque stul- 
titia aut turpitudo, a triuraviris illis uiio fere alteroque 
verbo, a Juvenale vero passim copiosius notantur. Hac 
ratione nonnunquam vis satirica minuitur ; ilia tenebrae 
multis obducuntur locis, ad quorum seutentiara penitus per- 
spiciendam plurimum rcfert, bene nosse homines ac res, de 
quibus agitur. Obscuritas tamen haec, ex igriorantia mul- 
tarum rerum, ad quas latenter alluditur, profecta, omnibus 
poetis satiricis est communis, neque vitio iis vertenda, quip- 
pe qui suis potissimum popularibus scribunt, quibus multa 
sunt notissima, qua^ nos ignoramus.'" 

Praeter dramatical compositionis artificium etiam allud, 
idque nou minus ingeniosum gratumque, Horatio peene 
proprium est in rerum inventioue ac dispositione, etsi raagis 

NOT.E 

10 ' Jam e satiricis nostiatibus, (|iii ticoniiu sagaritatem, netUini acumen 

Romanos passim seciiti sunt, qui(]uc, recentiorum intcrj)ietnm, qui saepe 

cum de rebus loquantur quotidiauo tamen plus viderunt quam veteres, 

usu tritis, taciliores inteilectu nobis penitus pra^terierit. Quidr quod in 

sint necesse est, conjcctura possu- iionMullis locis plus sensu, non illo 

mus assequi, quam multa in Horatio qnidtin satis explicato, percipere no- 

uon soluu), verum etiam in reiiquis |)is vidcmur, quam verbis declarare 

occurraiit, quie, ctsi animum nostrum i>ossuinus. Quibus tamen rebus in- 

in nnilau) i)arteni nunc qiiidem move- dagandis, si in anti(pus mouimentis 

ant, in popularium mentes magna vi nihil sit, quo nitaris, non magnopere 

egerint,siquidcm in ijisis verbis, (juiP induigendum censeo, ne in ineptia- 

adhibeutur, in eorum llexu et collo- rum ct soniniorum campum, in omnes 

catione aliqua vis latere possit, quae, partes late patcntem, phantasivr im- 

cum rerum, ad quastecle allusum sit, petu deducaris, unde exitus Iiaud est 

igiiari fuerint, vel veterum gramina- iu facili.' Kocnig de Sat. Rom. p. 95. 



PERSir, ET JUVKNALIS. 109 

negliijentia, quam ars esse videatur. Plerumque enim idonea 
occasione, a tempore aliquo, vel loco, vel personis, vel cura 
et cogitatione, in qua versatiir, suppeditata, et dissimilata 
ridendi castigandique voluntate, obliquis oratiouibus et 
velut longe aliud agens, errores ac vitia carpit, res varias et 
sponte subrainistratas persequitur, missilia inopinato spar- 
git, imprudentes adoritur ex insidiis, subitos obliqiiosque 
dat ictus, amoena loca negligenter ac libero cursu per\ a- 
gatur, saepe de via dcclinat, quam modo inierat, et vel cer- 
tura finem consiliumque baud scqui videtur, vel ad metam, 
si qua ei est, longis ambagibus flexibusque diversis lente 
contendit, ita ut plurima3 ejus satirse imaginera exhibeant 
ambulationis, in qua quaelibet loca devia al; Iv Tra^oi-M oculis 
perlustrantur, et omnis via est recta. Persius et Juvenalis 
nonnunquam quidem Horatium etiam hac in re imitati sunt, 
sed plerumque more philosophorum rlietorumque unam tan- 
t«m thesin explicant, et recto itinere dirigunt cursura, quo 
contendunt, raro a via abeiTantes : negiigentia enim Hora- 
tiana, quae in jocoso dicendi genere mirifice nos delectat, a 
graviore ac sublimi oratione aliena est. lUius satiras sunt 
poeticae pertractationes propositionis philosophicae, hujus 
vero thematis rhetorici ; doctae quidem et interdum inge- 
niosae, quae tamen magis se commendant arte, qua singula 
pertractantur, quam poetica inventione, qua prorsus carent 
illae, in quibus varia tantum unius hominum generis vitia 
recenscntur, v. c. mulierum in sexta satira Juvenalis. 

In sententiarum nexu rerumque ordine et collocatione 
Horatius non modo negligentiam, eamque gratissimam, 
ostendit, sed summam quoque artem, quam tamen sedulo 
dissimilat. Tarn naturali enim arctoque vinculo omnia 
constiicta, tam mirilice alia ex aliis apta et nexa sunt, tanta 
facilitate oratio currit ac fluit, tam scite extrema cum primis 
et partes cum toto cohasrent, ut sine insigni totius ordinis 
perturbatione vix quicquam vel transponi possit vel omitti, 
utque dubius sis, utrum singula casu ac sponte sint oblata, 
vel nata repente, et sine studio ac cura ceris mandata, an 
diligenter ante excussa et qua:sita, vel pra^mcditata. Persii 



110 DE SAT. LUCILII, HORATII, 

contra oratio passim nos abnipto dicendi genere, audacibns 
et insolitis transitionibus, inversionibiisque duris ofFendit, 
et saepe ad aliena delabitur. Juvenalis singulas qiiidem 
partes niagis declamatorio more ac ordine, accurate non- 
nimquam (v. c. in Sat. X.) prius designato, copulavit, et 
alias aliis subjunxit, quam nexu artiticioso inter se impli- 
cnit, sed easdem summa cum arte velut in tabula depinxit et 
exomavit. 

Descriptiones, similitudines et exempla Horatii ad sum- 
mam fere rei spectant et delibant potiora, primis tantum ac 
praecipuis, ut in ichnographia, iiueis ductis. Eadem aptis- 
sima sunt, et non vulgares modo res ac notiones, sed sub- 
tiles quoque et philosophicas, egregie illustrant, oculis sen- 
sibusque subjiciunt et confirraant. Persius in iis saepe vel 
sectatur anxie minuta, vel aliena imraiscet, et magis in par- 
tibus exornandis amplificandisque, quam summa rei decla- 
randa, occupatus est. Juvenalis errorum scelerumque ima- 
gines ardentissimis plerumqiie fortissimisque coloribus 
adumbrat, et in his eximiam artem, in descriptionibus in- 
signem rerum cognitionem, in exemplorum delectu ingenii 
aciem, in eorum copia exquisitam doctrinam, sed in tiguris 
exornandis nimiam interdum curam ostendit : ita ad vivum 
resecat omnia, etiam turpissima, et nihil pra^termittit, quod 
vel ad vividum odium, vel ad cachinnum commovendum 
valere queat." 

Horatii genus dicendi vulgare quidem et tenne, (Musa 
pedestris et sermunes per hinnum repoites vocantur Sat. ii. 6. 
17. et Epist. II, 1. 250.) sed tersum, naturale, elegans, pu- 
rum, rebus ad vitcc communis usum et consuetudinem perti- 
nentibus aptissimum, lluens a^quabiliter, prae se ferens feli- 

NOTiE 

11 '■ Multae occiirrunt descriptiones 37. sq. 158. sq. n. 12G. sq. iii. 67. sq. 

apud Juvcnalem ingenioiie et varii 154. sq. 184. sq. v. 10. sq. 39. sq. 

generis, i. 117. sqq. iii. 09, sqq. 80. «iiiicl •^ravins illis ! i. 47. sq. 99. sq. ill. 

sqq, V, 52, sqq, 100. sqq. 132. sqq. 110, sq. quid contemtui accomnio- 

VI. pr, IX. 12. sqq. 40. sqq. xiii.209. datiiis v. 170, sqq. xiii. 150. sqq,' 

sqq. XIV. 288. sqq. niiilta ad indig- Kanig 1. 1, p. 92, 
natiuncm movcndani comparata, i. 



PER3II, ET JUVENALIS. 



xu 



cissimam facilitatem, et inexplicabili quadam veniistate, 
gratia, et simplicitate conspicuum : Persii grande, tropis 
refertum, artificiosum, vehemcns, minutum, aridum, conci- 
sum, durum nonnunquam et saepe obscuruni : Juvenalis 
doctum, acre, copiosum, pro rerum diversitate varium, et 
hiuc modo facetura, modo grave, raodo sublime, modo remis- 
sius, at imnquam humile.'"^ Horatii versus fluunt illaborati 
et sine arte ac studio scripti videntur, Persii vero et Juve- 
nalis majore cura expoliti, numerosiores et concinniores sunt. 



KOT.E 
12 Koenig 1. 1. p. 9G. ' Iq Persio,' 
inquit, ' et Juvenale, quo longius a 
viilgari consuetiidine dicendi rece- 
diiiit, eo niasjis verboriini exquisita 
ratio et delectus in oculos incurrit. 
Et ille quidem irae et indignationi 
tautum tiibuit, ut sspe, cum gravls- 
sima qujpque aucuparetur, ad tropes 
delatiis sit, tarn longe petitos, ut ra- 
tionem eoium ipse aninio inagis pla- 
cido vix probasset, adeoque huic rei 
indulsit, nt vel pndoris sui, quern ali- 
as sumnia cum cura pra-stare studnit, 
modo veliementiam seiisui suo arden- 
ti consentaneara assequeretur, ratio- 
nem habuerit niillam. Non tarn im- 
potens sui Juvenalis est, quamvis im- 
petu teratur non minori, et sermonis 
ingenio raro vim infert, quamvis ipsis 
nominibus, qua: rebus impouit, aut 
in summam invidiam eas rapit, aut 
subsannationi acerrima? exponit. Ac, 
quod rerum cognitlonem summam, 
doctrinam non vulgarem, et studium 
in expoliendis suis satiris insumtum 
declarat, in ipsa verborum ubertate, 
quae maxima est, nulinui tereotiosum 
deprehendes, nullum non propria et 
singular! vi praeditum, (jua in illoruui 
coacervatiouc vel plcnior et signili- 
cantior rei notio exprimitur, vel for- 
tior et effieacior designatur.' Idem 
p. 88. ' Faciliori negotio artem Ho- 
ratius, ut lecit, poterat dissimilare, 
cum rennu natura, in quibus versa- 
batur, sernionem (juotidianum non 



solum admitteret, verum etiam pos- 
tularet. Altius iusurgenti Juvenali 
vitiorum immanitas id non permisit : 
colburno erat ei, ut in tragcediis, in- 
cedendum, sermoque gravior ab epi- 
cis mutuandns, quo plerumque etiara 
apte, raro ambitiose et putide usus 
est. Quin ipsa loquendi ratio subli- 
mis et verborum pompa, in rebus ab- 
jectis et insigniter turpibus adhibita, 
miram vim habet et efficacem ad ani- 
mum lertoris vel ad odium invidiam- 
que torquendum, vel ad eundem ipsa 
rerum vehementer inter se discre- 
pantium copulatione risu concutieu- 
dum. Ad epicum sermonem perti- 
nent locorum et temporum designa- 
tiones, Sat. iii. 25. 118. 299. sq, iv. 
40.60. V. 23. sq. vi. 83. x. 168. Xlll. 
40. sq. xiv . 240. sq. notiones rerum 
fortiter express^, ut sceleris conscii 
III. 49. similatoris ii. 3. timiditatis 
XIV. 199. pubertafis xiv. 216. in- 
dignationis xiv. 325. sterilitatis v. 
138. contemtus i. 131. tironis v. 
153. calumniantis iii. 122. cauierae 
sub tegulis m. 201. sq. sonmiantiura 
III. 238. propcrantis v. 19. sq. pe- 
cuniae XIII. 61. noliilitatis xiii. 241. 
caecitatis xui. 249. res in urajus ela- 
tffi I. 12. III. 308. sq. IX. 54. sq. Non- 
nunquam ex ilia ipsa epica ratione 
ridiculum nascitur in. 6. sqq. nbi ad 
perirnla Urbis poetae recitautes ad- 
junguutur.' 



112 DE SAT. LUCILII, HORATII, 

Horatio propria est venusta urbanitas et faceta illusio, 
Persio gravitas Stoica, Juvenali austeritas et sarcasmus 
Archilochius. Persius, qui et natura et institutione totus 
ad severitatem factus erat, non ridet, sed vel convicia- 
tur, vel inscitos frigidosque imaiiscet jocos, etsi se profitetur 
cachi/n/onem petiilaiiti splene, (Sat. i. 12.) et operam dedisse 
videtiir, ut styli I^uciliani nasum, vim, et inconditam aspe- 
ritatem Horatiana venustate et elegantia temperaret. Juve- 
nalis sales saepe non minus urbani sunt et faceti, quam Ho- 
ratiani, et nonnunquam per totam orationem fusi ac sparsi, 
(v. c. in Sat. iv. et dimidia Sat. xii.) plerumque vero vel 
amari et venenati, vel ad cachinnum, non risum movendum 
apti, vel obscoeni. Lepidi ejus joci spectant praecipue ad 
vanitatem vel religionis vulgariumque de natura Deorura 
sententiarmn, vel fabularum poeticarum, quarum deriden- 
darum nullam pra^termittit occasionem. Cf. Sat. i. 81. sqq. 
II. 31. 130. sqq. iv. 34. sq. vi. 59. ix. 63. sqq. x, 246. 
314. XII. 23. XIII. 34-52. 76. sqq. 112. sqq. xiv. 261. 

Horatii et Jiivenalis satirae redolent et spirant illam inge- 
nii ubertatem et foecunditatem, quae vel ipsa novi quid parit, 
et intentata ab aliis tentat, vel inventa aliorum sua facit, 
ingeniosis non minus ingeniose utens, rudia autem et incho- 
ata pollens, ornans, perficiens. Persius utraque prorsus 
fere destitutus erat : permulta Horatio accepta refert, et, si 
Comuti aliorumque Stoicorum scripta ad ^tatera nostram 
pervenissent, plura baud dubie vestigia, ab eo pressa, depre- 
henderemus. 

Quod ad sententias attinet, Horatius facete, prudenfer, 
callidc, et amice suadet; Persius argute pbilosophatur, 
rerum pondera saepe minutissimis scntentiis frangens; Ju- 
venalis vel gravitcr dissuadet, vel virus acerbitatis suae evo- 
mit, at nonnunquam inanem artis doctrinaeque ostentandae 
cupiditateni prodit ct IViget, nimis sectans orationis luxuriera 
(v. c. Sat. IX. 102. sqq. x. 218. sq. xiii. 23. sqq. 34. sq. 
40. sq. 62. sq. al.) et rlietorum argutias : quae tamen acuta 
dicta valdc admirabatur Scaliger. 

Scntentiis salubribus, ad vitam bene, honestc, feliciter at- 



PERSII, ET JLlVENALIS. 113 

quejuciinde agendam, et ad amorem virtutis vitiorumque 
odium gionendiim peitinentibus, refertae sunt turn poetarum 
illoruin satirce, turn Horatii potissimum epistolae, maturioris 
iiigenii foetus. Omues istte turn veritate, turn pifEstantia et 
utilitate quam raaxime se commendant. Horatianaa tamea 
natural! quadam simplicitate, Persianae rigore, acumine, et 
subtilitate, et, quas Juvenalis tradit, gravitate orationis in- 
siguiuntur. Ceterum propter horum praecipue praecepto- 
rura multitudinem et pra^stantiam satiricorum poetarum lec- 
tionem utilissimam esse, vix est quod moneam. Ea profecto 
a poetis comprehensa versibus multo magis et tenebiiut 
(lelectabuntque lectorum animos, et diutius in memoria hae- 
rebunt, quam si ea ex etliico libro, vel tenuiter vel subtiliter 
scripto, perceperint, aut morum pra?ceptorem ea docentem 
et explicantem audiverint. Dici autera vix potest, quanto- 
pere illis, memorise infixis et tempestive in earn revocatis, 
mens vel curis coulecta confirmetur, vel ira aliisque aftecti- 
bus turbata contineatur. 

Ex his, quaa supra de Horatii, Persii, et Juvenalis satiris 
earumque virtutibus disputavknus, facile intelligitur, pluri- 
mum utilitatis ex earam lectione percipi posse, eamque non 
modo ad ingenium multiplici doctrina variarumque remra 
cognitione excolendum, et mollius, suavius, facetiusque 
reddendum, ad judicium acuendum, ad sensum veri, pulchri, 
venusti, et honesti alendum, ad mentcm admiratione ac vo- 
luptate perfundendam, ad mores tarn Romanorum illius 
aevi, quam universe hominum penitus cognoscendos, ad 
venustam urbanitatem, naturalem simplicitatem, gravitatem, 
aliasque et orationis et ^itai artes discendas, ad diversam ser- 
monis indolem percipiendam, sed etiam ad mores animosque 
fingendos, ad veram utilemque philosophiam ^itee, luijusque 
bene, suaviter, tranquille, secure transigenda? artem imbi- 
bendam, et ad amorem virtutum odiumque vitiorum, argu- 
mentis exemplisque propositis, inspirandum et concipien- 
dum, maximam omuino vim habere. Satirae horum poeta- 
rum, et Horatii potissimum epistolas, pulcherrimis locis, 
sententiis, imaginibus, et dcscriptionibus, pnt^stantissimis 

Dilpii. d Var. Clous. Jta\ H 



114 DE SAT. LUCILII^ HORATIf, 

philosophise, morum, ac vitae praeceptis, diversis facetiarum 
et seraionis generibus, multarum rerum, scitu tam gratissi- 
marum quam utilissimarum, copia, variisqiie orationis et 
poeseos artibus, in imeniendis, disponendis, connectendis, 
et omandis rebus, in sententiarum ac verborum delectu, 
abundant ; et dignas omnino sunt, quae ab vuioquoque, qui 
non modo sapere phis quam plebs, sed honeste etiam et 
jucuude vivere cupit, diligenter ac studiose per totara vitam 
legantur. Quicquid autem vitii vel aetas vel auctorum in- 
stitutio iis aspersit, facile poterit vitari non tantum a viris, 
quibus subactum est judicium et pectus sapientia munitum, 
sed etiam a juvenibus, modo non obtuso sint ingenio, aut ido- 
nei praeceptoris ope et consiliis destituti. Levia quoque ilia 
vitia tam raagnis redemerimt virtutiljus, et tanto plura habent, 
quae laudes et admireris, quam quaa improbes vel potius 
ignoscas, ut ad nos adhuc hodie plus et voluptatis et 
iitilitatis ex earum, quam ex aliorum librorum veterum, lec- 
tione redundet. Quantopere itaque eas Romanis, illo asvo 
viventibus, et placuisse et profuisse putabimus ? Nam sa- 
tiric! poetae, qui mores describunt sasculi sui suorumque 
popularium et aequalium, horum quoque animos maxima 
percutiunt. 

Quid vero ? nonne nimium risus facetiarumque pretium 
est, si honestatis probitatisque impendio constant ? Jam du- 
dum enim audire mihi videor paulo rigidiores morum cen- 
sores gravitcr obsccena ilia, tanquam ea, quae pudorem 
oflendant et noceant monim castitati, damnantes, et Per- 
sium, qui ab iis, si quartam exceperis satiram, abstinuerit, 
Horatio propterea et Juvcnali anteferentes. Vcrum enim 
vero salva res est, jamquc multi causam famamque horum 
poiitarum propugnarunt,'' et in his nupcr CI. Koeuig, (de 
Sat. Rom. p. 96. seq.) cujus verba nunc mea facere, et aUo- 

NOTiE 

13 Dc obscanis mnltoruni scrip- 3021. Edit. Rot lord. 1720. (T. ill. 

tonim locis ])assini disseniit Bayle in p. 315'). sq. Ed. Rotterd. 1702.) in 

Diet. hist. (lit. (vid. in tj. Ind. Ob- Eclaircissemenl sur Ics ObscCnitez. 
sc6nilcz) copiosc vero T. iv. p. 3007 — 



TERSII, ET JUVENALIS. 



115 



rum observatioiiibiis infra in notis adjectis firmare liceat, ne 
honun scrinia compilasse videar. Haec autem sunt, quae 
ille disputavit : 

' Ab instituto meo non videtur alienum, paucis ea attin- 
gere, quae multos graves viros, nimiumque in jocis religio- 
sos, a Romanae satirae auctoribus legendis non tam solent 
deterrere, quam ad eos juventuti commendandos segniores 
reddere ; '"^ quae contra interdum sola Latinorum poetarum 

NOTiE 



14 Hos ita refutavit Fr. Gottl. 
Barth. in Pra^fat. ad l*ropert. p. vi. 
sq. * Seiio ciedinuis, etiam adoles- 
centibus lectione libronim paulo li- 
centius scriptorum (a quibiis eos 
frustra retinere conaniini, o boni ! 
uituntur enim in vetitnm) interdicen- 
dum non esse. Ac prinio quidem fa- 
teor, mihi qiiodlibet antiquitatis fiag- 
mentum, quod e commiiui literariim 
naufiagio seivatinn, et ad nostra tem- 
pera transmissiim fiiit, gratissimum 
omnique veueratione dignissinnuu vi- 
deri. Id si sit ejtismodi, ut in rebus 
turpibus quantum quantum est, ver- 
setur, neque pra^terea quicqnam effi- 
ciat aliud, quam pruritumlibidinis ut 
excitet, adeoque juvenum animis cer- 
tissimam per se pestem afferat, ma- 
nura non verterim, si quis ejusmodi 
librum juvenibus eripiendum et quasi 
vi extorquendum clamet ac perten- 
dat. Sed idem si liber in quibusdam 
modo locis bonis juvenum moribus 
officere posse videatur, pra?terea ve- 
ro multa praeclara, graviter, ornate, 
vennsteque dicta contineat, quae vel 
severissimi Catones legant, nas maxi- 
nie et injurii talis in libri foremus 
auctorem, et juvenum rationibus pes- 
sime per nos consultum fuisse, qui- 
libet opinionis prasconceptaR vinculo 
non constrictus judicarct. — Sed fac 
etiam juvoies ejusmodi loca obscana 
legere, haic non erit nostra culpa. 



Neque enim ant ipsi ilia scripsimns, 
ant comraentariorum luce coUustravi- 
mus. Poiita igitur ipse causam dicat 
suam, et se partim religione sua, 
parti m moribus saecidi, quo vivebat, 
detendat ; nobis, qui ejus interpreta- 
mur scripta, de eo quidem non adeo 
laborandum videtur. Neque taraen 
video, quid rerum cognitio turpiimi 
piobo juveni virtutisque veras aman- 
ti, detrinienti possit ail'erre, pra;ser- 
tim ab homine gentili, averi Dei cul- 
tu alieno, percipienda. Nam mala 
quidem nosse, nee tamen ea probare, 
usque adeo vitiosnm ant rcpreben- 
dendum non est, ut potius is demum 
nomen ac dignitatem hominis virtute 
priediti sustinere tuerique mihi posse 
videatur, qui cuncta mala atque ille- 
cebras eoruiu omnes cosnorit, et ni- 
hilo tamen secius recte facta lionesta- 
temque totis viribus animoijue tolo 
complectatur, ejusqne se pulchritu- 
dine delectet unice Virtuds vcrte 
custos rigidusque satcllcs. Ejusdem 
senlentitE fuit Janus Geljhardus, an- 
tiquior Propertii editor. Pra^texta- 
tis verbis, inquit, non imbueudas au- 
res juvenum esse dicunt, ct recte: 
sed an lioruui lepidissiniorum poe- 
tarum genius tantuiii flagitii, tantum 
corruptcla^, in Icctoruui animos ad- 
miltat, nescio, et sane, Dei ^i^tute 
dicam, non sensi. Utinam non ob- 
scctnioribns sa>pius domi dictis tene- 



116 



DF. SAT. LUCILII, HORATII, 



studium delicatulis et moUibus, quos philosophorum gravi- 
tas dignitasque oratorum nunquara pellexisset, ad animuni 
sumn impurum pascendum excitaverunt, obscoena ex nostro 
sensu et tuipia. — Ut omittam, ad judicium de poeta aliquo 
ejusque virtutibus ferendum, ueque mores ejus, neqae argu- 
menti, quod tractaverit, rationem pertinere, iion semper ani- 
mo videtur obversatum, pleraque, a quibus cultior aetas ab- 
horreat, rudiori, aut omnino remotiori, neque dictu neque 
factu turpia fuisse ;'^ cumque turpia proprie vocentur, quae 



NOT^ 



riorum animi redurarentur, et, qnod 
neque pictiim neque fictum in poii- 
matis, audirelur, unde pncrorum os, 
oculi, aures foedissime inquinantur 
moresque pessum dantur. — Omnium 
historicoruni atque oratorum moni- 
menta a tactu atque oculis juventutis 
proscrihenda sunt, si credunt, quan- 
do vitiorum turpitudines suis verbis 
exequuntur, talia in animos tenerioves 
destillare, ibidemque contat;ium alli- 
nerc. Ubicumque dnlce est, inqnit 
Arbiter, ibi et acidum invenies. Id- 
circo provida boni natura scnsum 
fugiendi noxia omnibus animantibus 
indidit ; hominibus quoque discer- 
nendi rationem. Poetis nostris in- 
spersa sunt qua-dam, quae pravis nien- 
tibus adbuMescant, Rencrosos prtr- 
terlabantur. Confiiniatus ad boncsta 
animus verbum lasciviuscubim facile 
transmittit.— Ilia nunc ita toleranda 
sunt, ut bona confinio malorum dis- 
cernamus ; ita habenibi et tractanda, 
ut nosmet innoccntia tutemur. Pra- 
clare quoque nostram in rem Milto- 
nus in Paradise Lost v. 117. sq. Evil 
into tiie mind of God or man May 
come and go, ,«o uiiiii)prov'd, and 
leave No ti))ot or blame biliiufi. ( onf. 
Heynius in I'l iufat. ad Tibulluiii, inpr. 
§ 2. «'t 3. edit. pr. ubi ostendit, quale 
partim pretiuni iiujiisuiodi poi'tis, qui 
certe non sint laseiviorcs a(' lubri- 
cioies Grcsscti)«, Grecurtis, Chau- 



lieuis, Lafaris Francogallicis poetis, 
(ne quid de vernaculis nostris dicani) 
statnendum sit, partim vero etiam 
qui fructus ex iisdem legendis per- 
cipi possit.' 

15 Jani de moribus Horatii, in edit, 
hujus poc-tai T. i. p. cm. edit, pr. 
' Si cogitenius,' inquit, ' quam dissoki- 
ta fuerit Horatiana? aetatis licentia ; 
quam prorsus bonestus et a vitii cri- 
mine liber fuerit amor peregrinarum 
et iibertinaruni ; quam parum, certe 
ante legem Juliam latam, ipse puero- 
rum amor sceleris babucrit ; denique 
quam niulta; et notiones et loquendi 
formiF eo tempore dignitatem et ho- 
nestatem liabuerint, qttas postea po- 
litior nstis, ut fit, respuit, et inter 
illibcrales retulit : lia^c si cogitemus, 
jam multum ex illo Horatii vituperio 
perire sentiannis. Loca et carmina 
Horatii, qua- nos hodie offendunt, eo 
tempore non ita ofiendcbaut ; licet, 
quod nos liodie in verbis castiores 
sumus ac delicatiores, non sequatnr, 
ut idea et mores biulicrni castiores 
sint. Acccdit, quod dare po.ssuraus, 
Horatiuni hominem hilarcm et sua- 
veui, praserliiii in ilia saH'uli sui in- 
doll-,, ab aniore non iiunuincm fuisse, 
(Jus philo.sopliiam moium liac parte 
laxioK m fuisse, cum arsii-sc subinde 
libcrtina aliqua aut iiengriiia puclla ; 
nci(uc tauien idco desinet esse is vir 
uiagnus, bonus, et bonestus. Nam 



PERSII, ET JUVENALIS. 117 

honestati contraria fiant, obscoena vero, quae nauseam mo- 
veant, ad honestatis et decoris vim et significationem, quam 
sinouias {States constitutam haberent, et ad politum sensimra 
judicium humanitatisque cultum, quo vel destituti essent 
homines vel excellerent, omnem de hac re disputationem 
esse refeiendam. Obscoenitatis enim et dedecoris vis et 
potestas hominibus, in agris sylvisque errantibus, nulla fere 
fuit ; ea tantum, quae palatum, oculos, nares male haberent, 
remove])antur e conspectu, Congregatis vero hominibus et 
in societates collectis, matrimonioque constituto, verecundia 
tandem nata est et pudor, quo ab eorum, quae remotis arbi- 
tris fierent, nientione vel abstinerent, vel vocabulis ea, a 
similitudine aliqua petitis, et circumlocutione qnadam indi- 
carent. Qua in re autem antiquior aetas fastidii tam delicati 
non erat, id quod ex multis verbis et dictionibus apud Ho- 
merum notum est, quibus adamorem, familiaritatem, et con- 
suetudinem utriusque sexus, nuptias, et furtiva gaudia desig- 
nanda usus est. Quoe deinde verba a tiagicis et lyricis, 
quasi auctoris praestantia obscoenitatem amisissent, digni- 
tatemque aliquam vetustate essent nacta, magnam partem 
sine seusus exquisitioris et politioris ofFensione adhibita in 
Tulgari quoque sermonis consuetudine retinebantur. Sed 
relictis aliis ad ea veniamus, quae communia fuerunt Grae- 
corum et Romanorum, unde multas res et dictiones, quas 
turpes et obscoena nunc vocamus, in utrorumque factis et 
dictis, nisi honestce ac laudabiles essent, tamen sine reprc- 
hensione et fierent, et dicerentur. Primum ipsa mythorum 
et sacrorum ratio, antiquissimis temporibus orta et consti- 
tuta, multis, ut nunc quideni, lascivis et obscoenis, quae 
religionis auctoritas quasi sanxerat, mentes etaures castissi- 
mas assuefecit. Deinde Graecis et Romanis, vel severioribus, 

NOTE 

nunquam aniavit mationas aut hige- tosijiie amores invehitur. Carmina 

luias, nunq\iam, quod prajclare Les- etiara illius aniatoria hand dubie 

singiiis docuit, pueros amavit, et sic siepe lusus poetici, ad hilaritatera 

leges Romanas illasque natuije nun- facti, saspe et e Graeco poeta expres- 

(juain violavit ; potius graviter sub- sa sunt.' 
inde iu adulteria proprie dicta inces- 



118 DE SAT. LUCILIl, HOKATII, 

cum vestimenta nullam fere corporis partem semper celarent, 
et in exercitationibiis gymnicis omnia saepe deponerentur, 
foeminaeque ex gynaeceis in virorum consuetudinem et coe- 
tum raro venirent, ut pudori ipsariim luisset cousulendum : 
multa manserunt honesta, et sine honore praefando dicenda, 
qu£e, vestimentorum immutata ratione, et verecundia in se- 
quiorem sexum, qui nuncnon mini mam vitoe socialis partem 
constituit, ab ingenue et liberaliter institutis noii usurpantur. 
Porro, quod caput mihi videtur, cum mores civium discipli- 
na publica, majorum institutis et legibus maxime formaren- 
tur, iis autem legibus cives tantum tenerentur ; multa, quae 
turpia fuissent in cives commissa, in peregrinos concessa 
erant, de quibus igitur libere et apertc loqui nemo verebatur, 
praesertim in elegantiorum et delicatulorum circulis. Ho- 
nestatis quidem, decoris, et pudoris vi magis exculta, ii, qui 
gravitati et dignitati studerent, a multis quidem dictis sibi 
temperarunt, quae multitudinis levitati et petiilanticC semper 
probabantur, ut Periclis tempore Aristophanis joci impuri 
Athcniensibus, quibus honestatis praecepta Socrates tradi- 
derat, quosque pulchri et decoris sensu Phidias imbuerat. 
Omnino autem inter liberales jocos lasciva quoqiie et ea 
babebantur, quorum raentio ingenue instituto nunc ruborem 
oflunderet, quanquam a philosophorum disputationibus, his- 
toricorum gravitate, et usu forensi aliena, poetis tamen in 
primis concessa ; eaquc ex illis sublata velle, aut vitio illis 
dare, absurdissimi fastidii arbitror. Quod si igitur Ovidio, 
Catullo, Martiali, reliquisque poetis ea venia danda est, ab 
omnibus, qui in legciulis priscorum monimentis mente et 
cogitatione eorum temporum, quibus quisque sciipserit, ra- 
tionem praesentem sibi fingerc scianl, ut lascive interdum 
ludant, parumquc pudicc lo(piantur ; quanto majorem ex- 
cusationcm satirici habent, qui in rerum turpitudine exagi- 
tanda, id, quod sibi proposuerunt, risu magis et joco, quani 
austeritate et severitatc consequi qucant. Omnia, quce in 
Horatio obvia sunt, quicque oljscoena et turpia nunc voca- 
mus, ca cogitcmus a vitae clegantia lautiorum llomanonim 
ucijuaquam tunc abhorruisse, ncquc ingcnuis et libcralibus 



PERSII, ET JDVENALIS. 



119 



viris indigna fuisse existimata; nee ad sanctions disciplinge 
praecepta, quae et literae sacrse et emendatior philosophia 
nobis inculcant, ea revocemus, quae libcrior vivendi ratio 
Ronianorum, pudoris legibus nontam astricta, tulerat. (Qua- 
propter et ii, qui liberius vivendi genus poetis Romanorum 
exprobravevunt, inique egisse videntur ; ncc sapientius ii, 
qui causa eorum suscepta, ex scriptis judicium de moribus 
alicujus Sciendum non esse, perhibuerunt. Qua) enira ad 
honestatis ralionem, tunc usu reccptam ct consuetudine, 
relata, bono viio et liberali indigna non erant, eorum expro- 
bratio injusta est, et inepta defensio.) Juvenalis rerum tur- 
pitudinem verborinn obscoenitate adeo dc industria persequi 
videtur, ut facile appareat, id egisse poetam, ut ab illis de- 
tenimis libidinum generibus lectores absterrreret, sceleratos 
et abominandos homines in invidiam adduceret, giavissi- 
mamque infamiae notam iis inureret."^ Huic consilio 



NOT.E 



16 Rigaltius in Diss, de Sat. Ju- 
ven. ' Dicta Juvenalis,' inqiiit, * sic 
accipienda sunt, tanquani profectaab 
rigido veritatis cultore, qui natniam 
diicein sccntus, Virtiitem pro suii;n)o 
nuniine habebat, fucuni et impoitiuas 
detestabatur. Dares illi aliuni du- 
ceni, ilium scilicet veritatis aucto- 
rem, ipsiusque Natiuas doniinuiu, 
troelestissimi viri perfectam imagincm 
absolvisset. At scelera perpetuis te- 
nebris daninanda prodit et cxponit, 
ac pessjnm exemplo aperit qua; re- 
preheudit. Quin potius optinio ex- 
emplo scelera sic reprehendit, ut ea 
nemo non exccietnr; sic aperit, ut 
ea nemo non teuebris daninet. Quid 
faceret? scribebat sajculo Cajsarum 
flagitiis contaniinatissimo, legibus una 
cum elisa niagistratiium voce evani- 
dis, Romana ilia quondam virtute so- 
pore paene letali marcesceute. Ergo 
quemadmodum Icthargicis exritandis 
picem crudani, lanam succidam, ce- 
pas, galbanum, et similia tetros odo- 
re* vomentia incenderc, cvocatisque 



sternutamcntis cerebrum concutere 
medici jubent : sic admotis satirarum 
facibus toctida ganearum gurgustia 
et obsccena prostibulorum lupanaria 
accendi, noctesque Neronianas ilhis- 
trari prot'uit, ut inde excitata spurci- 
ties nares et cerebrum feriret ; ac 
per hoc somniculosus ille marcor, 
qui Romanorum animos oppresserat, 
vehementi indignatione, tanquam 
steruutamento, discuteretur. Nam 
quod aliud fuisse dicemus consilium 
sanctissimorum Patruni, qui tot ne- 
fanda ac detestanda poetical tlieolo- 
giae mysteria verbis etiani obscoeuis- 
siniis aperuerunt? ceito non minus 
pudeat Icgisse JSa^voluni, quam in 
quinta Arnobii disputatione ithy- 
phaliorum Graccorum originem. Ple- 
runKjue autcm (juos ab rebus (urpi- 
bus ct Hagitiosis nee prapnda virtuti 
posita redemerant, ncc paiiir" legibus 
irrogata? deterruerant, ingens detec- 
ta: turpilndinis ptidor revocavit ; et 
Persarum t'cedissimara fugam, quam 
ncc disciplinae luilitahssacramcntam. 



120 



DE SAT. LUCILII, HORATII, &C. 



quoque aptissimum fuit, si quid judico, illud iiauseae mo- 
vendee studium, quod in nonnullis locis elucere videtur. 



NOTyE 



nee foitia niajorura suonini exempla scientlam rctorta prorsiis hebe5cat. 
reprcsserant, matrons Peisides pe- Qiiisquis igitur historiciis appellari 
plos jpsae sibi suos ab inio sustoUen- 
tes, intcnogantesqiie an ilbic, nnde 
ipsi fugaceiii pedeni infantes extule- 
rant, cont'ugere vollent, objecto pii- 
dore in niediani perscquentium acieni 
cum victoria converteiunt. Itaqiie 
nou in\itile esse videtur leriim tuipi- 
ter gestarum tnrpitudinem sic ex- 
probiare nanando, ut pudorera de 
frontibus etiam impndentissiniis ex- 
piimamiis. Inimo hoc potissinium 
quaeiitur, isto piseseitim satiiarum 
geneie, quod niorum imitationibus 
ac descriptionibus constat. Cf. He- 
rat. Sat. I. 4. 2. sq. et ii. 1. 62. sq. 
Quare niiiari soleo, Plinium in his- 
toriae naturalis opere mirabili ac 
plane divino sic esse opinatnm, ut 
diceret, niira humani ingenii peste 
sanguinem et cirdes condi annali- 
bns, unde hominum scelera nos- 
cantur. Quasi cunctos ab historia 
dehorlari vohieiit, qui tamen pessi- 
raoruni Principum, nee minus qui- 
dem ipsius Neronis res gestas libris 
XXXI. a fine Aufidii Bassi conscrip- 
serat, quos libros utinam nobis snpe- 
riora siccula non invidissent, et mo- 
reni ilium veterem, quem ad Pom- 
peii M. tenijiora inansisse Cornelius 



meruit, res honestas et turpes uti 
quccque gestae sunt exponit ; rectene 
an secus gestie sint, cura? esse suae 
vixputat, cum is sit qui ab Aristotele 
dicitur fii<ros koI avO(Ka(TTos. Satira- 
rum scriptor censuram agit etiam 
cum nan at; etenim instat ut accu- 
sator, disquirit ut judex, castigat ut 
vindex. Est auteni communis Iiisto- 
riae satiraeque Trappriffia, qua cavetur, 
ne quid ilia veri dicere non audeat, 
neve quid ista probrosi carpere et 
notare formidet. Itaqne cum ex 
reruni gestarum cognitione pravo- 
rumque morum correctione liabeant 
homines, unde prudentiores ac me- 
liores liant ; utrumque autem ab his- 
toria et satira JHCundissime conficia- 
tur : non usquequaquc perperam fe- 
cisse videntur, qui ingeniis una cum 
imperio Komano senescentibus, cum 
jam libros animo fastidiente male 
singulostangerent, adeoque doctrinas 
ut venena detestareutur, Juvenalem 
et Marium Maximum curatiore stu- 
dio, ut incpiit Anunianus ftlarcelli- 
nus, lectitabant, nulla voluniina pra;- 
ter ha^c in piofundo otio contrcc- 
tantcs: ncmpe scgnitii\! sua; delicias 
faciebant, existimabantque ingentem 



Ncpos tradidit, revocari placeret, scriptorum turbam negligi inipune 

historia non nisi ab honestissimo atque insuper haberi, dum esset unde 

quoque scriberetur : sic enim ad et uioribus depravatissimis extrema 

exemi)lorum fidcm acccderet eximia remcdia, ct temporibus difficilliniis 

scribentis auctoritas, magnum utique exempla convcnientissima suppetc- 

rerum gestarum narrationi pondus rent. Nunquam cnini mihi persua- 



additura. Id autem eo libentius hie 
commemoro, quod ut historian! ab 
honestissimo scribi, sic ct morum 
satiram ab optimo quoque coniponi 
addecet ; ne aut historia servili nien- 
dacio in(piinata vanoscere iucipiat, 
aut uatira in .Hcelcratam auctoris con 



deri patiar, Anunianum luvc ideo no- 
tassc, ut Juvenalis aut Maximi Icctio- 
nem inter rerum publicaruni corrup- 
telas poneret, cum ipse, quoties i)hi- 
losophum agit, nou pauca commutalis 
tantum syllabis ex Juvenale tran- 
scribal : de quo etiam l^oc omni as- 



TESTLMONIA DE JUVENALE. 121 

quanquam in Uteris et artibus elegantioribus hnic studio 
aqua et igni inteidictum a viris doctissimis video. Cetcrum 
e scholis qiiidem explicatio istorum locorum, qu£e in editt. in 
usum Delphini e textu tarn inepte resecata, quam stulte et 
impruder.ter collecta et ad calcem adjuncta sunt, (v. inf. 
Ind. Editt. ad a. 1C84.) nisi cum gravitate institui possit, 
omittenda est; quanquam existimo, ea teneris juvcnum ani- 
mis non tarn pestifera esse, quam quorumdam poelarum 
nostras aetatis deliciae et elegantiae, quibus res tui'pes et ab 
honestate remotissimae vel liberali et ingenua facie induan- 
tur, vel verl)orum et sententiarinn venere et illecebris com- 
mendentur. Etenim, ut maxime tecte et anibigue ea enun- 
ciando verecundias et pudori consultum videtur, ita facillime 
animis castis iisque improvidis se insinuaut, libidines exci- 
tant, castitati altissima vulnera infligunt, et corporis ingenii- 
que vires frangunt et debilitant.' 



TESTIMONIA ANTIQUA DE JUVENALE* 



M. VALERIUS MARTIALIS EPIGR. vii. 24. 

Cum Juvenale meo quae me committere tentas. 
Quid non audebis perfida lingua loqui ? 

NOT;E 

severatione affirnietur, et ipsae sede- Marium quideni IMaximuni, ut copio- 
cim satirte clamant, adeo peitinaci- sa exemploruni varietate locupletem, 
ter vitiis infensum fiiisse, ut cum iis et omnia Caesarum historica uberri- 
homines una sjcpissune flagellaret. mis septenariis complexum ; Jnve- 
Marium vero Maximum, etsi opera naleni vero ut magistrum veteris 
ejus, qusE verbosissima et minutis disciplinae ac totius vitae humanae 
historiis implicata fuisse Flavins Vo- censorem gravissimum, in arcana 
piscus autumat, interciderint, tamen ipsa morura summa cum imperio pe- 
strenuum vixisse bonarum partium netrantem. Summum voco inipe- 
sectatorem, declarant pliirima, quae rium excelsae mentis sublimem sty- 
ex eo Lampvidius, Spartianus, et alii lum, quo se supra niortalium nobi- 
ListoriaR Augustai scriptores com- lissima erigit, et omnia ilia tanquam 
mentariis suis iudiderunt. Dicamus puerorum pupas et crepundia de- 
igitur, hosce duos auctores ut civi- spicit, ut solius virtutis rationera ha- 
lium doctrinanun compendia qnaedam bendani esse coramonstrct.' 
illius aevi delicatis maxime placuissc : 



1'2'2 TE8T1MON1A DE JUVENALE. 

Te fingente nefas Pyladeii odisset Orestes ; 

These?) Pirithoi destituisset amor. 
Et Siculos Iratres, et raajus nomen Atridas, 

Et Ledae poteras dissociare genus. 
Hoc tibi pro meritis et talibus imprecor ausis, 

Ut facias illud, quod, puto, lingua facis. 

IDEM EPIGR. VII. 91. 
De nostro facunde tibi Juvenalis agello 

Saturnalicias mittimus ecce nuces. 
Cetera lascivis donavit poma puellis 

Mentula custodis luxuriosa Dei. 

IDEM EPIGR. XII. 18. 
Dum tu forsitan inquietus erras 
Clamosa, Juvenalis, in Subura, 
Aut collem dominae teris Dianae ; 
Dum per limina te potentiorum 
Sudatrix toga ventilat, vagumque 
Major Caelius et minor fatigant : 
Me multos repetita post Decembres 
Accepit mea rusticumque fecit 
Auro Bilinlis et superba ferro. 

CLAUDIUS RUTILIUS ITINERAR. 

Lib. I. 603— 60G. 
Hujus vnlnificis Satira ludente Camoenis 

Xec Tiirnus potior, nee Juvenalis erit. 
Restituit veterem censoria lima pudorem ; 

Dumque malos carpit, prascipit esse bonos. 

C. SOLLIUS AP0LLIN4RIS SIDONIUS 

Carni. ix. 260. sq. ad Magnum Felicem Cos. 
NoaI qui tempore Caesaris secundi 
-^temo incoluit Tomos reatu : 
Nee qui consimili deinde casu. 
Ad vulgi tenuem strepentis auram, 
Irati fuit histrionis cxul. 



ARGUMENTA SATIRARUM JUVENALIS. 123 

AMMIANUS MARCELLINUS 

Historiar. lib. xxvui. 
Quidain detcstantes, lit venena, doctrinas, Juvenalem et 
Mariiim Maximum curatiore studio legunt, nulla volumina, 
praeter haec, in profundo otio contrectantes. 

PORPHYRIO 

seu, quisquis est, vetus Grammaticus, 
in Coimuent. ad Horat. Sat. 
Satyra Horatii inter Lucilii Satyram et Juvenalis est 
media : nam et asperitatem habet, qualera Lucilius, et sua- 
vitatem, qualem Juvenalis. 

SUIDAS IN LEXICO. 

lOTBEXAAIOS 7:oir,Trjg 'PMixcuog. ovtoc ijv It:) Ao^stiuvw ^(X(Ti- 
Xsca: 'Pw[ji.a.iwv. 'O S; Aou.STiu.vog IflXBi tov 6f.^Yj(Trr;v Trpactvou |xs- 
fovg TOV Asyojxsyov Tlciqiv, irsp) o'j xa) sXoi^op-~iTO vno Tr^g (rvyx.\riTou, 

H«i 'IoVJ3:VOi\loV TO-J -KOir^TOV' OJTig /SaCTlAsUJ S^CUfilTS TOV ' lov^BVxXiov 

h TlzVTUTToKzi £7ri T^v AiS'jYjV, TOV §£ Ojj^rjTTYjv TrAo'JTicrac bttsix^cV slg 
'AvTio^smv' og XTi(Tag oIkov xca XouTpov s^m Tr^g TToXsoog sxu xsAcUTa. 



DIVISIO ET ARGUMENTA 

SATIRARUM JUVENALIS. 

Juvenalis Satirae sedecim in multis codicibus, tarn 
scriptis quam editis, v. c. in 4. 19. 2G.45. 46. 49. 55. 59. 70. 
74. 75., distribuuntur in quinque libros, quorum primus 
quinque priores, secundus sextam, tertius vii. viii. ct ix., 
quartus x. xi. et xii. quintus ties ultimas complectitur. Hi 
libri laudantur jam a Prisciano, et a vet. Schol. ad Sat. iii. 
240, Hinc divisionem banc retinui, etsi parum apta est, 
(nam plerique libri non nisi trcs satiras, et secundus adeo 
unam tantum coutinet,) et ab^ipso poeta earn profectam esse 
vix crediderim. 



124 ARGUMENTA 

SATIRARUM TITULI ET ARGUMENTA 

in codicibiis ct scriptis et editis varia ratione, et vel prosa 
vel versa oratione expressa legiintur. 

SATIRE I. 

Prima docet Satiras cansam formamque libelli. — Materiaiti 
et caiisam (al. causas) satirarum hac aspice (al. inspice) 
prima. — Pra^fatio, cur Sativas scribat. — Cur satiras scribat, 
qui fere ad mediam aetatcm declaraavit. 

SATIRE II. 

Arguitur Satira probitas similata secmida. — Carpitnr hac 
Satira probitas sirailata secunda. — Hypocritas damnat, in 
quos Lauronia clamat. — Dat causam poena? quod Martem 
po.scit amoene. — Hypocritas. — In s. contra hypocritas. — De 
Philosophis obscoenis. — De fictis raoribus institutis. 

SATIRiE III. 

EfFugit Umbritius diversa pericula vitans. — Odisti quod 
Roma bonos, pravos colis, hinc te Efliigit Umbritius diversa 
pericula vitans.^ — Ad Umbritiuni. — Quare Umbritius Urbera 
deserat. — De digressu Umbritii. — Urbis incommoda. — De 
incommodis Urbis. 

SATIRyE iv. 

Vitam Crispinus laudat ventremque Neronis. — Crispini hie 
lacerat vitam ventremque Neronis, Ut reges avidos carpat 
regumque sodales. — In Crispinura. — In ingkiviem. — In Do- 
mitianum vindictai post exiliura.— Catalogus amicorum Do- 
mitiani, s. Neronis. — Conviva? Domitiani. — De convivio 
Domitiani. — De rhombo pisce. — De Crispino et rhombo 
pisce. — De piscis magnitudine. 

SATIRiE V. 

Quot mala sustineat parasitica vita notato, s. notabis. — 
In parasites, de cocnis contumeliosis. — Ad Trebium. — De 
parasitis ad parasitum. 



SATIRARUM JUVENALIS. 125 

SATIRtE VI. 

Sexta haec infidas mulieies monstrat abiinde. — Hac Satira 
mulieres incestas monstrat, jubetque (al. ut omuem) Uxorem 
Ursidius devitet pectore toto. — L. Fursedio Postumo. — Ad 
Postumum. — Mulierum flagitia et scelera. — In libidinem 
mulierum. — De vitiis mulierum. 

SATIR.^ VII. 

Mendicant artes, sic Roma coegit avara. — Artiuni ne- 
glectarum querela. — De sterilitate studiorum. — De poiitarum 
calami tatibus. — Contra divites, qui poetas mendicare patie- 
bantur. 

SATIRE VIII. 
Nobilitas propria est virtus, non acta parentum. — Adver- 
sus jactatores. — Ad Rubellium Blandum. — Contra illos, qui 
se de generositate suorum jactant. — De claritate natalium. — 
De claritate nobilium tractatio ad Ponticum. 

SATIR.E IX. 

Turpia qui tolerant nona carpuntur iniqui. — Concubitus 
diri et Sodomitica probra notantur.— Cinaedi. — Querela Nae- 
voli de re impudica. — In Pathicos. — Ad Najvolum.-^Ad 
Naevolos. — Loquitur ad parasitum quendam, qui servit 
regibus. 

SATIR.E X. 

Arguit liccc saturas hominum curas et inania vota. (Sic 
contra metrum in codd. nonnullis legitur, unde Schurzfleis- 
chius emendabat, Arguit Jmcfatuas curas, cet. Lipsius autem 
inEpist. Qua^st. iv. 15. Arguit h&c hominum curas, cet. ex- 
trusa voce saturas, et haec lectio repcritur in cod. 19. et 27.) 
— Arguit base Satira et curas et inania vota. (Ex hac 
Icctione ilia \idetnr orta glossalorum opera et stupore libra- 
riorum.) — De votis contrariis. — De inutilitate votorum. — In 
indiscreta hominum vota. 



126 ARGUMENTA SATIRARUM JUVENALIS. 

SATIRE XI. 

Laiita reprobamus convivia, parca probamiis. — Lauta 
reprenduntur (al. reprehendimtui) convivia, parca probantur. 
— Luxus. — De comparatione Tictus. — In luxuriosos in cibo. 
— Ad Persicura amicum siiiim. — De superfluo apparatu 
ciborum. 

SATIRE XII. 

Argiiit hfEc avidos nimium nimiiimqiie rapaces. — Here- 
dipetae. — Contra heredipetas. — De reditu CatuUi. — De re- 
ditu Catulli ad Corvinum. — In avidos et rapaces. 

SATiR.^:: XIII. 

Mens cruciat pravos, (ita pro vulg. Mors cniciat pravos 
legitur in 19. 27. al. et sic jam correxerat Lips. Epist. Quaest. 
IV. 15.) sapiens fert damna modeste. — Scelera tandem punita. 
— De fraudibus ad Gabinium, cujus amicus abnegaverat 
depositum. — In fraudulentos. — Ad Calvinum, contra illos, 
qui de amissione tcmporalium nimis dolent. 

SATIRtE XIV. 
His docet exemplis natos mala vita parcntum. — Imbuit 
exemplis natos mala vita pareutuni. — ^Ad Fuscinum. — UEPI 
ANArnrnN npos ^POTSKINON. (^OISKINOX in Lat. Ex. 
Pith.) — De institutionibus. — Parcntum cxempla. — Contra 
illos, qui filios pravis instituunt documentis. 

SATIR^E XV. 

Obtinet ^Egyptus perversos impia ritus. — Immanes ritus 
^gyptius incola suadet, al. ^Egj^ti incola servat. — Religi- 
ones pcregrinaj. — De superstitione. — De superstitionibus 
^gyptiorura. — De religionibus ^lEgypti. — Ad Volusium 
Bithynicum. — De falsa Deoruni cultura et nefario victu 
zEgyptiorum. 

SATIRiE XVI. 

Militiae mores et commoda magna videte, s. dinumcrantur. 
— Militias privilegia. — De felicitate militum, — De castrcnsi- 
bus. — Ad Galium de militia. — De militibus. 



INDEX CODICUM COLLATORU.M. 127 

Argumenta Satirarum 
ab Anton. Mancinello concinnata. 

Prima docet Satiiee causas formamque libelli. 

Qui simulant Curios, Satira paluere Secunda. 

Ex Urbe Umbritii digressum Tertia narrat. 

Quarta quidem Crispinum odit calvumque Neronem. 

Ganeo quae tolerat parasitus, Quinta notavit. 

Sexta ha^c infidas mulieres audit abunde. 

Septima demonstrat Romam nil ferre poetis. 

Nobilis Octa\ a propria virtute vocatur. 

Turpia qui tolerant, Nona carpuntur avari. 

Curae hominum Decima rerumque libido notantur. 

Arguit Undeciraa vates convivia lauta. 

Bissena arguitur Satira captator avarus. 

Tertia post decimam solatur damiia dolentes. 

In Decima quarta dant prava exempla parentes. 

Numina diversa ^^^gypti Penultima monstrat. 

Ultima militiae felicis praemia narrat. 

Satircc Juvenalis ynemnria causa tribus versibus concIustB a 
Rudolpho Giiiins : 

I. Vates. 2. Hj^pocrites. 3. Roma urbs. 4. Rhombus. 

5. Parasitus. 
G. Nupta. 7. Ars sordet. 8. Nobilitas vera. 9. Impia. 

10. Vota. 

II. Coena. 12. Redux. 13. Deposta. 14. Parens. 1.5. 

^gyptia. IG. Miles. 



INDEX 

CODICUM MSS. ET EDITIONUM QU^ NUMERIS 
NOTANTUR IN VAR. LECT. ET EXCURS. 

Vetus Scholiastes Pith, designatur nuraero - 1 

Codex Ms. Noviomagcnsis - . - 2 



128 INDEX GODICUM COLLATORUM. 

Codex Ms. Pulmanni - ^ - - 3 

— — Hadr. Jimii ^ , , 4 

— — MiggTodii - - - - 5 

— — Susii - - - - G 

— — Amstelodamensis - - - 7 

— — yetustiss. Pitlioei s. Budensis - 8 
. — — Latiniac. Pithoei - - - 9 

— — Schwarzii s. Altorfinus - - 10 

— — Schmzfleischii s. Vinariensis - 11 

— — Erlangensis - - - 12 

— — Ulmensis ^ - ^ 13 

— — Norimbergensis i. - - 14 

— — Norimbergensis ii. - ^ 15 

— — Noriuibergensis in. - - 16 

— — Guelplierbytanus s. Gudianiis i. - 17 

— — Guelpherbyt. s. Gudianiis ii. - - 18 

— — Guelpherbyt. s. Gudianus in. - 19 

— — Guelpherbyt. s. Gudianus iv. r - 20 

— — Gaybacensis s, Schonbornensis i. - 21 

— — Gaybacensis s. Schonborn. ii. ' 22 
_ _ Gothanus i. - - - 23 

— — Gothanus ii. - - S4 

— — Lipsiensis - ■>■ - 25 

— — Hamburgensis - - 26 

— — Kulenkanipianus - - 27 
_ „ Rob. Stephani - - ^28 

— — Basileensis ^ - 29 

— — Domitii Calderini - - 30 

— — Vallae antiquiss. - - 31 a 
Codices alii ejusdem dcsignanttir numero - 31 b 
Codex Ms. Mancinelli unus et alter - - 32 

— • — vctustiss. Liibini - - 33 

— — alter Lubini - - - 34 

— — velustus Canteri - -^ 35 

— — alter Canteri r- - 36 

— — antiquus Carrionis ' - r 37 

— — alter et plures Carrionis - 38 



INDEX CODICUM COLLATORUM. 129 

Codex Ms. antiquiss, Barthii - - - 39 

— — alter Barthii - - 40 

— — antiquiss. Plathneri - - 41 

— — alter Plathneri - - 42 

— — Divaei - - - 43 

— — ■ vetustus Vossii - - 44 

— — alter Vossii - - - 44 b 
Editio Romana princeps - - 45 

— Veneta a. 1475. - r 46 

— Veneta 1482. utraque 1483. 1485. 1487. - 47 

— Vincentina s. Vicent. 1480. - 48 

— Veneta 1486. - - 49 

— Brixiensis I486, saltern Veneta 1512. et 1515. 50 

— Veneta sine mentione anni - - 51 

— Mediolanensis 1474. - 52 

— Mediolanensis 1511. - - 53 

— Veneta 1491. - - 54 

— Veneta. 1492. per Locatell. - 55 

— Veneta 1492. et 1494. - - 56 

— Veneta 1498. et 1501. - - 57 

— Lipsiensis 1497. 1502. 1504. 1507. - 5§ 

— Norimbergensis 1497. - - 59 

— Lugduuensis 1498. 1501. 1507. loll. - CO 

— Aldina s. a. - - - 61 

— Aldina 1501. - - 62 

— Aldina 1535. - - 63 

— Brixiensis 1501. - - 64 

— Parisiensis 1505. 1512. 1519. - - 65 

— Argentoratensis 1518. 1527. - 66 

— Parisiensis 1528. 1535. 1542. - 67 

— Paris. 1544. s. Stephan. i. - - 68 

— Paiis. 1549. s. Stephan. ii. - - 69 

— Paris. 1613. 1616. s. Rigalt. et Stephan. ill. 70 

— Paris. 1545. s. Gryph. - - 71 

— Lugdunensis 1560. - - - 72 

— Lugdunensis 1556. 1562. 1564. - 73 

— Antverp. 1565. s. Pulman. - - 74 

Delpk, et Var. Clas. Juv. I 



330 INDEX CODICUM COLLATORUM. 

Editio Lutet. 1585. s. Pith. - - 75 

— Heidelberg. 1590. s. Pith. - - 76 

— Hanoviensis 1C03. s. Lubini - - 77 

— Liigdunensis 1521. 8. - - 78 

— Basil. 1531. s.Curion. - - 79 
•— Basil. 1551. s. Fioben. - - 80 

— Paris. 1614. s. Grang. - - 81 

— Ultraject. 1685. s.Hennin. - - 82 
Codex Ms. Leidensis - - - 83 

— — Perizonii - - - 84 
Fragmentum Erlangense - - 85 



D. JUNIl JUVENALI8 
AQUINATIS 

S A T I R iE. 



D. JUNII JUVENALIS 
AQUINATTS 

SATIRARUM 

LIBER PRIMUS. 



S A T I R A I, 



!^ EM PER ego auditor tantum? nunquamne reponam, 
Vexatus toties rauci Theseide Codri? 

Ego-ne perpetuo auscultator ero duntaxatl Numquid nihil unquam reddam, 
tarn tape exagitatus Theteide Codri clamosi? Igitur sine pcma mihi lectitaverit 



2 Tociens 22. 26. 45. 46. 47. 49. al. totiens 14. 15. 16. 21. 23. 24. 60. al. h. 1. 

«t passim, ut quotiens, formonsus, vicensimua, aquonsut, aliaque in antt. codd. 
Sed falsam banc esse scripturam et inde profectani, quod veteres Romani, si 
Quintiliano fides habenda, apicem sive lineolam superscripseriut vocalibiis 
iongis, jam dudiim ac recte suspicati sunt Lipsius, Cellar, et alii. Codri le- 

NOT^ 

1 Semper ego auditor'] Exordium Nunquamne reponani] Nihilne aut 

tx abrupto, ut fere in Satiris: nam scribani, aut lecitabo, quo par pari 

in aliis Poeniatibus est aliqua praepa- refcram iis qui me saepius obt.ndunt. 

ratio. 2 Vexatus toties] Molest a affec- 

Auditor] Recitantium nempe Ro- tus. Horat. ad Pisones. ' Indoctum 

mae Poetarum. De qua recitandi doctumque fugat recitator acerbus: 

consuetudine et acmulatione Plinius Quern vero arripuit, tenet occiditquc 

abunde Epist. i. 13. De apparatu lei;endo,' Ac. 

vero et pouipa nos fuse agenuis ad Theseide] De Theseo ejusqiie factis 

primam Persii Satiram vcrsu 17. ad Codrtis Carmen scripserat adeo lou- 

Kaee verba: ' Scde leges celsa.' gum, ut /Lneidcm wquarct longitu- 



134 



D. JUNII JUVENALlS 



Impune ergo mihi recitaverit ille togatas. 
Hie elcgos? impune diem consumserit ingens 
Telephus ? aut summi plena jam margine libri 



alius comcedias, alius elegias? Sine pcena diem triverit magnus Telephus, aut 
Orestes, impleta jam ingentis voluminis extremitate, conscriptus etiam retro, neque 



gerunt vetus Scliol., Servius ad Virg. .^n. i. et Priscian. eademque lectio h. I. 
et inf. iir, 203. 208. omnium fere codcl. auctoritate firniatur; nee obstat, 
quod nomen est Graeciim, et Codrus inf. iii. 203. sqq. memoratus, qui pro eo- 
deni viiigo habetur homine, Graecus videtur poeta fuisse, quod ex iii. 206. 
probabili colligitnr jiidicio. Antiquiorem quoque poetani Rom. ita dictum 
fnisse, cujus Valgius in Elegiis suis mentionem fecerit, docet Servius ad 
Virg. Eel. VII. 22. sqq. De alio Codro vid. Martial, ii. 57. v. 26. Cordi 8. et 
alii, teste ac prob. Barthio Advers. i. 21. quod hoc potius nomen sit Roma- 
num. Idem tamen monet, poetis talia esse Kwcpa ■rrp6awira, vel nomina suo 
quodque aevo tantum nota, quae frustra et inepte requiras. — 5 Thelephus 14. 
15. 16. 20. 24. 27. 45. al. Sed GraeciS constanter T{]Xe<pos dicitur, etsi nomen 
hoc ei inditum avh ttjs ^tjAt?;/ yirotrxoiJcrTjy iXoupov inepte fabulantur. jam plena 

NOT^ 
dine, multisqne diebus recitandum diem audiendo detinuerit? Martial, 
esset. Thesei praeclare gesta vide ' Auditur toto saepe Poeta die.' 



apud Plutarchum, Diodorum Sicu- 
lum V. 5. et alios. 

2 Codri] Vetus Scholiastes legit 
Cordi: aitque Cordum fuisse vitiosum 
Poetam, qui Tragoediam Thesei com- 
posuit: sed reclamant omnes ; et vo- 
lunt Codrum hiinc vixisse temporibus 
Juvenalis, fuissetjue humilem et ob- 
scurum Poetam, ceterum tarn pan- 
perem, nt Proverbio locum dederit, 
Codro pnuperiar. Talem certe eum no- 
tat Juvenalis Sat. iii. 203. et Mar- 
tial. Epigr. III. 15. 

3 Togatus'] Horat. ad Pisones : 'Seu 
qui pratextas, seu qui docuere toga- 



Ingens Telephus et Orestes] Immen- 
sae Tragoedic et ampullatis versibus 
contextse. Quales argiiebat Horatins 
in Arte, his verbis : 'Telephus et Pe- 
leus cum pauper et exul nterqne 
Projicit ampuUas, et sesquipedalia 
verba.' Quorum fuerint Poetarum 
illae, non constat. At certum est 
Poetas Romanes amasse argnmenta 
e longinquo petere, idque etiamnum 
fieri cernimiis. Quod perstringebat 
Horatias ad Pisones : ' Nee minimum 
meruere decus vestigia Graeca Ausi 
desererc, et celebrare domcstica fac- 
ta.' Ergo etiam tempore Juvenalis 



tas.' I'ratextce indicant Tragadias, Poetap quidam e trivio arripiebant 



in quibus inducuntur personae prae- 
textatae et Nobiles gravia et publica 
tractantes negotia. 7bg-a<« dicuntur 
Comoediae Latina^, in quibus aguut 
Togali Viii, ct privatas rts tractant. 
Ita eiiam I'alliatce vocantur Graeca- 
Comoedi.p a Gr*corum pallio. Varro 
de Lingua Lat. Dioraed. Donat. in 
Tcront. 

4 Diem eoruumnrit} Mene totam 



argnmenta ilia Gracon'm nobilia, in 
quibus miilta graudia, (jnapdam etiam 
admirabilia occurrcbant celebranda 
oratione. At in illis tractandis sa'pe 
pcccabant seu contra decorum, quod 
notat Horatius loco supra citato ; sea 
contra justam Carminis magnitudi- 
nem, (|uod hie qncritur Juvenalis. 

5 Telephus] Htrculis ex Augefilins, 
qui infans a matre expositus inter 



SATIRA I. 



135 



Scriptus, ct in tergo, nee dum finitus Orestes? 

Nota magis nulli domus est sua, quam mihi lucus 
Martis, et .^oliis vicinum rupibus autnim 

adhuc absolutus? At nemini erdes suce cagnUce sunt plus quam mihi nota sunt tie- 
mus Martis, et spelunca I'uhani cautilnts JEoU proxima. Porro Frontonis platani. 



13.— 6 a tergo 29. nondum 13. 19. 29.— 7-14 absunt ab 13. luctus 3fartis con- 
jecit Flavins Conjectan. Cent. i. c. 29. ut Juvenal is ad Troica (carmen Nero- 
nis de bello Trojano, de quo v. inf. ad viii. 221.) et ad Inccndium Roma 
rcspexeiit. Pia-stiteiit ludus Martis, Ii. e. bella, qua canere solcnt poeta^, et 
quibus niaxime oblectatur Mars, uuue luduM ejus rt spectaaila dicuntur Horat. 
Od. I. 2. 3". 2,s. 17. Sed v. Conim. — 8 ituiusum pro vicijutm legit N. Heins. 
ad Sabini Epist. in. 91. et Valer. Fl. v. 642. at memoria>, opinor, lapsu.— 



NOT/E 

virgulta, lactatus a cerva dicitur : ac 
dein Mysornra Rex, cum Gravels ne- 
garet iter per suam regionem, ab 
AcLille vulneratus, et ab eodem ex 
Oraculi pi I'cepto sanatns est, seu e 



7 Nota w.d^is nulli, <^-c.] Id est, si 
velini scribere, et Carmen condere, 
tam scio Historias et Fabulas, quam 
Poetastri ilii, qui impune id faciunt. 
Observant doctiores, inprimisque 



rubigine hastie, seu ex herbis facto Janus Parrhasius, bic argui Vale- 



remedio. 

Plena jam margined Poetje boc in- 
dicat verbositatrm, quod non solum 
scribat in interiori membrana, sed et 
margincm impleat, et membranam 
exterioreui, quod raro fiebat. Mar- 



riiun Flarcum, qui in Argonauticis 
ejnsmodi niigas et affectatas rerum 
descriptiones ambitiosc sectatns sit. 

Lucks Martis^ Seu lucus Marti spa- 
cer prope Albara, ubi Remus et Ro- 
mulus e Rhea Sylvia iiati sunt. Seu, 



tial. Epig. vni. 62. ' Scribit in aversa ut volunt quidam, locus in Appia via, 



Picens Epigrainmata cbarta Et dolet 
averso quod facit ilia Deo.' Sidon. 
ApoUin. Epist. viii. 16. quae est ad 
Constantium. ' Jam copiosum te, ni 
fallor, pulsat exemplar,' inquit ; 'jam 
venitur ad margines umbilicorum, 
jam tempiis est (ut Satyricus ait) 



ubi Poet£e recitare consueveraut, Lu- 
cus Martis appellatus. Vel alludit ad 
illud Horatii ad Pisones : ' Cum lu- 
cus et ara Diana>,' &c. Et illud 
Persii, ' Nee ponere lucum Artifi- 
ces.' 

8 Moliis rupibus'] Lipareas sunt In- 



Orestem nostrum vel super terga sula^ septem in mari Tyrrhene, quae 



finin.' 

6 Orestes'] Qui Furiis agitatus ob 
interfectam matrem Clytemnestram, 
varias orbis rcgioues, comite Pylade, 
variosque obiit casus. Enripid. in 
Oreste, item in Iphigenia Taurica, et 
in Electra. Sopbocl. in Etecira. Ores- 
tis cadaver, effossnm ex moiiitu Ora- 
culi, septem cubituruni fuisse aflirmat 
Herodotus lib. i. sed fabulatorcm 
cum vocat Gellius in. 10. 



et JEolia dictae ab JEolo, qui illiic ap- 
pulsus, in una earum regnasse fertur. 
Juvenalis rupes vocat, quia saxosac 
sunt et scopulosae saltern qua?dam il- 
larnm. 

Vicinum antrum] jEtna mons in Si- 
cilia Hammas eructans, in quo prop- 
terea fabulati sunt babitare Vulca- 
num. Hujus mentis incendia descri- 
bere amabant Pootae. 



136 



D. JUNII JUVENAJL.IS 



Vulcani. Quid agant venti, quas torqueat umbras 
Macns, unde alius furtivae devehat aurum 10 

Pelliculct, quantas jaculetur Monychv.s ornos, 
Frontonis platani, convulsaque marmora clamant 
Semper, et assiduo ruptae lectore columnae. 
Expectes eadem a summo, minimoque poeta. 

et manno7-a concussa, assidue resonant, quid faciant venti, qiias animas Macus 
vexet, qua ex jmrte alter apportet aurum pellis dam ablatce, quam magnas ornos 
torqueat Momjchus ; et fulcra labef aetata sunt recitatore cotitinuo. Paria speres 
a magna Vate, atque ah injimo. Igilur nos etiam manmn suhtraximus ferxila, nos 



9 Volcani in pleiisqnc codd. lejiitur, iit vollus, volgtts, volnus, volsus, quae scrip- 
tura pro antiqui'->vo 1. beri soiet, sed jtidice Heynio in Pia>fat. novae edit. 
Virgil, p. ?xXn.nronuntiatioHi, mediae inter fnscam ^t liqiiidiorem seqnente li- 
ters liquid a I, debetur, quani ex vulj^ari usu nonnulli male in scripturam tra- 
duxerun' Vetus Schol. et alii perperiin junxere Vulcani quid agant venti. — 

10 furtii.. 68.— 11 Monichus 17. 26. Momjcus 50. Mo7iicits 15. 19-24. 45. 



NOTiE 



Quid agant ventil Quae uatura et 
origo Ventorum, qui efFectus, quae 
potestates; quae vidgaris Poetarum 
Carmini-bus materia. 

10 yEocMs] Is Judex apud Inferos 
cum Minoe et Rhadamanto. Sunt 
qui pai tiantur illis oflScia, ilt proprie 
Juvenalis dixerit, torqueat: scilicet 
Rhadamanto Inquisitionem, Minoi 
Judicium, JEaco Executionem attri- 
buunt. 

Undc alius furtira, i)C.'] E Colchide 
in Tliessaliam Vcihis aureura abstu- 
lit Jason avtibus Medeae adjutus. 
Diodor. Sicul. v. 3. Argonauticam 
illam expet tioncm cclebrar'int pri- 
mura e Graecis Orplieus, et Apoilo- 
nius; e Latinis postea C. Valerius 
Flaccus Setinus, sub Domitiano Cae- 
sare. 

11 Monychus'] Ponitur hoc nomen 
velut proprium alicujus e Centauris, 
Ht et apud Ovidinm et Lucanum. 
Commune tamcn est oiuiibus illis, 
qui unius et solidae ungula; fingcban- 
tur: origine ducta a iiovos, et 6vv^. 
Centauri porro Monyclu sunt dicti, 
quoniam hi 'I'hessaliic popnli equos 
primi cum domulssent, et ex iis pug- 



narent, eminus conspecti, membra 
partim equina, partim humana habere 
crediti sunt. 

Jacidetur ornus'] Id est, quantas 
arbores torserint Centauri adversus 
Lapithas, in certamiue illo, instigante 
Marte, inito ad rapiendam Hippoda- 
miam Pirithoi uxorem, irato nempe 
quod ceteris vocatis Diis ad eas nup- 
tias ipse pra?termissus fuisset. Vide 
Ovid. Metam. xii. 

12 Frontonis] Julius Fronto Romie 
nobilis et ernditus, ac litteratis ami- 
cus, suam doniuui Poiitis recitantibus 
Uitro commodabat. Martial. Epig. i. 
56. * Clarum militiae Fronto decus- 
que togu'.' 

F'latuni] Arbores umbram prasten- 
dentes illi ambulatro, ubi recitabant. 
Vlatanos studiose Romani coiebant, 
adeo ut Hortensius vino etiani afl'uso 
suas Platanos educaret in villa Tus- 
culana ; teste Macrobio, u\. 13. 

Convulsa marmora] Vel multitudi- 
ne eorum (jui audituri convcniebant, 
vel potius assiduo rccitantium clamo- 
rc. Hyperbole. 

11 Expectes cadcm, ^c] horatius in 
Arte : * Scribimus indocti doctique 



SATIRA I. 



137 



Et nos ergo manum ferulae subduximus, et nos 15 

Consilium dedimus Syllae, privatus ut altura 
Dormiret ? Stulta est dementia, cum tot ubique 
Vatibus occurras, periturae parcere chartae. 

Cur tamen hoc potius libeat decurrere carapo. 
Per quem magnus equos Auruncae flexit alumnus, 20 

Hi.am auctores fubnus Sijllw, ut privatus caperet somnum profundum. Fntua ext 
niiseiicordia ubstinere papyro, quce peribit, quandoquidem inrenias tain multos Po'e- 
ta». Attamen si otiosi estis, et benigne auditis, causns declarabo, quare mihi pla- 
ceat expatiari isto prcesertiin campo, per quem suinmus Aurunca alumnus, equos 



— 15-17 in 13. sic exliibentiir, omisso vs. 16. ut nos Scribamus. Serius pro Et 
nos 16. Post subdjiximus et Dormiret signa interrogationis, et quidein ejus, 
qua contrarium videamur facere velle, ponenda putabttt Britan., ut seiisus, 
nimia indignatione intercisus, esset : nuin didici Grainniaticen et Klietoricen, 
nt sileam et nihil scribani, cum otnnes sciibant iiidocti paiiter et docti ? — 
1.6 SullcB dedimus 24. SyllcB 17. 20. 21. 22. 24. 60. 64. al. alte IG. — 18 occurram 
13. occurris 23. a in. pr. cartfue 4.j. 47. 48. — 19 Cum 47. libeat potius 12. 
61. 62. 63. 67. 68. 71. 72. 73. forte concinnins. discurrere 50.— 20 et 



NOTiE 



Poemata passim.' 

15 Et nos ergo manum, Sfc.'\ Ergo 
quidni etiam nos scribamiis aliquid, 
cum Graninviticos et Rbetoras audie- 
rimiis, omn:^mque illorum disoiplinara 
teneamtis ? 

Fervhe] Virgultnm est levissimum, 
de quo Plin. xiii. 22. Ex eo fit in- 
strumentnm illud, quo manus pue- 
roram in poenani fcriuntur. Scpptra 
Paedagogorum vocat Martial. Epig. 
X. 62. 

16 Consilium dedimus Syncs'] Exerci- 
tationis causa, ut fit in scholis, fictas 
materias tractavimus, in triplici di- 
cendi geiiere, adeoque in suasorio, 
SyllcB deliberaiiti suasimus ut Dicta- 
turam deponeret. Quintil. iii. 8. 'So- 
lent,' inquit, ' in scholis fingi materiae 
ad deiiberandtim :' et paulo ante, in 
exeniplura atf rl Priami verba apiul 
Achillem : aut Sytlce Dictaturam de- 
ponentis in concione. 

Syllcn] L. Curnelius Sylla nobilis 
Romanus exantiqua Sci,>ioniun fanii- 
lia, de quo diibitatur, tortiorne fue- 
rit, an fclicior, inquit Sallustias : is 



dum qucerebat victorias, Scipionem 
se Populo Romano, dum saevitiam 
exercet, Annibaleni repraesentavit, 
ut ait Valerius Maximus ix. 2. Dic- 
taturam adeptus mirum quam impo- 
tenter gesserit, et quod earn sponte, 
ut refert Appianus, deposueiit. Pri- 
vatus Puteolos concessit, ibique pe- 
dici'lari morbo misere periit. Vel, 
ut alii volunt, larvis nocturnis agita- 
tus vexatusque, inter vociferationes 
animam evoniuit. Cicero in Verrem. 
Plutarch, et alii. 

Privatus ut altutn dormiret] Ut de- 
posito imperii onere, et liber a curis 
publicis, animi tranquillitate fruere- 
tur. 

19 Hoc decurrere campo] Allegoria. 
Id est, cur ca potissimum gaudeam 
exeicitatione, scribendi Satiras, in 
qua Lucilins versatus est. 

20 Auruncw] Aurunca urbs vetus 
Lp.tii, in qua nati plurcs Satirographi, 
ipsecpie Lucilins, de quo nos multa 
sub tineni Sat. i. Hersii. 

Magnus Aurunccc alumnus] Lucilins 
Safj'ricorujQ Princeps ; quicquid icn- 



138 



I). JUNll JUVENALIS 



Si yacat, et placidi rationem admittitis, edam. 
Cum tener uxorera ducat spado, Ma^via Tuscum 
Figat aprum, et nuda tencat venabula mamma ; 
Patricios omnes opibus cum piovocet uiius, 

tnoderatus est. Qttando Eumichus mollis matrimonium contrahit; quando Mcevia 
cotifodit aprura Etruscum, et tela gerit papilla detecta ; quando ille quo tonsore mihi 



21 absunt a 13. Aruncw 21. 23. 24. 26. 27. 28. 45. 50. 59. 64. Cf. Heyne ad 
Virgil. Mn. vii. 206. 727. 795. xi. 318. xii. 94.-22 Jaw 13. Menia 19. 
AViia vel IS'cevia 13. 23. 27. 45-48. 50. 56. 59. 60. 61. 64. 73. 74. Hoc ineie- 
tiicis nomen est ap. Martial, ii. 9. et 26. iii. 13.— 23 Figit 13. 46. 48. ac 
Tiuda 24. retinet 13. — 24 et 25 a sec. m. ad maig. script! in 22. et plane 



NOT^ 



tiat vetus Sciiol. qui sic liabet : Tur- 
rtum dicit Seceva Memoris Tragici Po'etce 
fiatrem. Turjius liic libertiiii generis, 
ad lionores aniljitione provectns est, 
potens in Aula Vespasiaiioriini Titi et 
Domitiani: vel Lenium dicit, qui et 
ipse Satiras scripsit : vel Silium et 
ipsuni sui temporis Satyricum, qui 
oiunes ex Auruiica fuerunt. 

22 Cum tener ua-orem, ^c] Cum vi- 
deo pulhilare vitia, non possum in ea 
non invchi. 

Uxorem ducat spadal Domitianus 
legena Juliam revociivit in adulteros, 
ad cocrcendam muliernm liUidinem. 
Ha>, ne Legis poenam incurrerent, 
luibebant moecliis suis, inter quos 
erant et spadones. Sueton. Domitian. 
c. 7. et 8. Martial. Epig. vi. 2. * Lu- 
sus erat sacras connubia fallere tas- 
die, — Nee spado jam nee ma'chus 
crit, te praeside, quisqiiam. At prius, 
o mores, et spado intEchus erat.' Et 
Epig. 7. cjusdcm libri. ' Julia lex po- 
pulis ex (juo Faustinc reuata est,— 
Uuai nubit toties, non nubit : adul- 
tera lege est.' Et Epig. 22. ' Quod 
nubis Procuiiiia cuncubino Ne lex 
Julia tenotaie possit, Non nubis i'lo- 
cnliua, sed fateris, Et moEcinim uiodo 
nunc facis maritum.' De his plura 



Juvenal. Sat. vi. In bis ergo Lex elu- 
ditur, et a Satyrico deridetur. 

Spado] Vox Grapca a verbo (rirdoo, 
avello, quod a spadimibus avulsum sit 
id quo erant viri. 

Tener] Quia effceminati solent esse 
spadones. 

Mavia] Quidam, Naria: utraque 
impudica mulier. Martial. Epig. i. 
C9. 

Thuscum aprum] In Thuscia fero- 
ciores apri. 

23 Figat apruni] In arena Romaua. 
Scilicet iuter alios ludos exbibitae ve- 
nationes, in quibus etiam niulieres 
pugnare ansae contra feras, et quac- 
dani leones vicere. Martial. Lib. 
Spectacul. Epig. 6. Cornel. Tacit. 
Annal. 1. xv. Sueton. in Nerone. 

Et nuda teneat] Quod est contra 
pudorein et decorum. 

24 Patricios] T. Liv. i. 8. Patres 
ab boiiore, Patricii progenies eorura 
appellati. 

Prurocet unus] Cinnamus nenipe 
tonsor, qui Juvenalis tempore vive- 
bat, et mulierculap donis ac niuneri- 
bus diiatus censum equestrem nactus 
est. Martial. Epig. vii. 63. Alii in- 
telligunt Liciniuni August! tonsorcni 
et libertum. 



SAllRA I. 



189 



Quo tondente gravis juveni mihi barba sonabat; 25 

Cum pars Niliacaj plebis, cum verna Canopi 

Crispinus, Tj rias Immero revocante lacernas, 

Ventilet ajstivum digitis sudantibus aurum, 

Nee suflerre queat majoris poiidera gemmae : 

Difficile est Satiram non scribere. Nam quis iniquae 30 

adolescenti molestn harha crepitabat, solus divitiis certat cum universis nobilibus: 
quando pars Populi ad Nilum, quando Crispinus servus Canopi agitat aurum asti- 
vale di^tis sudorun emittentibus, scapufa reducente Chlamydem Tyriam, neque 
tolerare pote>t gravitatem amplioris lapilli ; tunc arduum est Satiram non compo- 



absuut a 7. ut vs. 24-29. a 13. prove cat 12.— 25 tundente 21. gravi juvenis 
50.— -26 ante vs. 24. in 24. et 2G-29. ante vs. 24. in 17. leguntur. Cum f<ex 
NiliaciB plebis emend. Flavins Conjectan. c. 30. quod poeta inf. ill. 61. dixe- 
rit, quota port io feeds Achcei, qua? tanieu verba vulgatae potius lectioni favent: 
nam pars plebis est id. qd. portio /tfxw.— 28 Ventilut 16. 26. Graevins emend. 
lacernas Ventilet cestico digitis sudantibus auro, nt poeta dicat, Ciispinum infir- 
niis tenerisque digitis, qui vel niinimo a?stivi annuli pondere sndaverint, assi- 
due ventiiasse et sublevasse togam, quo annulos et sardonycliatain manum 
osteudeiet. Sed quid turn facies verbis humero revocante! — 30-37 ad duos 
versus in 13. ita redacti: Difficile est satiram non scribere, cum tot in urbe Pu- 

NOTiE 

25 Quo tondente'] Virgil. Eclog. i. Tyrias] Purpureas. Tyrus eniin 
* Candidior postquain tondenti barba urbs Phoeniciae maritima purpura ce- 
cadebat.' lebris. 

iSonafca/] Metonymia. Idest,forfi- Humero revocante lacernas, venfiletl 

ces sonabant barbam resecantes. Defliientes nenipe, brachia et manus 

26 Pars Niliacce plebis] Unus e pie- in aera jactando, quasi ad refrigera- 
be j^gypti, ubi fluvius Nilus a.deo de- tionem, re autem vera ad annulorum 



cantatus ob annuain exiindationem, 
et fcecundationeu) terraruni. 

Verna] Ancillae filius donii natiis 
verno tempore, Verna proprie appel- 
labatnr ; servus autem qui sen jure 
belli, seu pretio emptus in domini po- 
testateiu veniebat. Ita Festus, et 
Nonius. 

Canopi] Oppidum .Egypti libidini- 
bus infame, ad ostium Nili, quod in- 
de dictum Canopicum. Plin. Strabo 
1. xvii. Juvenalis Sat. 15. famosum 
vocat. Porro ex jllgypto servi Ko- 
mam adducebantur. 

27 Crispinus] E servo factus Eques 
Romanus, sive a Domitiano, sive a 
Nerone, ut volunt alii. Dives certe 
admodutn, ut testator Quiutil. 



ostentationem. 

Lacernas] Wde infra, vs. 62. 

28 jEstirum aurum] Annulos aestate 
gestari solitos, e teniii braetea, secun- 
dum niorem delicatoruni Equitum 
Romanorum, qui gravitatem annuli 
aestivo tempore non terebant, et 
prdpterea duplex annulorum genus 
h.ibebant, alios a?stivos leviores, alios 
byeniales graviores. Turneb. xx. 2, 
Plin. XXXIII. 1. ubi de Annulorum 
origine, usu, jure, ostentatione. 

29 Mitjoris pnndera gemma] Hyema- 
lis annuli gravioris et grandior erat 
lapillns. 

30 Satiram] Ita scribeudnn. Quan- 
quam eniin nonnulli nee iudocti a Sa- 
tyris Diis petulantibus originem banc 



140 



D. JUNII JUVENALIS 



Tain patiens urbis, tarn ferreus, ut teneat se, 

Causidici nova cum veniat lectica Mathonis 

Plena ipso ? post hunc magni delator amici, 

Et cito raptiTUS de nobilitate coraesa. 

Quod siiperest, quem Massa timet, quern raunere palpat 35 

nere. Ecquis enim ita patienter ferat cmtatem ivjttstam, qiiis ita durus, ut sese 
cohibeat ? Quando incedit gestatorium rece7is Mathonis Causarum Actoris, illo 
impletum, tt post ilium alius accnsator summi familiaris, celeriter etiam ablaturus 
quad restut e Nobilibus devoratis ; quem Massa reformidat, cui donis blanditur 



pillum removent, qui testamenta merentur, cet. — 32 veniet 14. — 33 et pott 
pro post 25. 46-50. 54-65. 67. 68. 69. 71-74.— 34 comessa 19. 22.— 



NOT.E 



deduci volant : at doctiores tamen, 
vel a Satura lege quae diversa perfe- 
rebat ; vel a satura lance, qnam variis 
fructibus plenauj Diis Anrorum Ve- 
teres ofTciebant. Scali^^er Poet. i. 
12, Casatib. lib. de .SaHrttj^c. 

32 Lectica] 'S'ehic uli genus, quo No- 
biles prassertim foeniinae humeris sei- 
vorum sex aut octo portabantur. 
Uode dicebatur hexai>lioi'uni, et oc- 
tophonim. Vide infra, ad versum 
64. et seq. 

A'oivj] Vel quia recens et splendi- 
da, quod indicat honiinis fastum: vel 
quia novi honiinis, et qui pauIo ante 
panper, pedibusque incedebat. 

Mathonisi Is Fornm reliquerat, ut 
ad Delatioufs se conferret, cum vi- 
disset Delatorcs a Domitiano foveri, 
et proscriptoium spoliis locupletari. 
Mathonem saepe vellicat Martial. Epig. 
IV. 80. et 81. VIII. 42. x. 46. xi. 69. 

33 Plena ipso] Adeo vir erat cras- 
sus, pinguis, corpulentus. 

Magni delator amici] Non constat 
qois potissinium ille delator. Vetus 
Scitol. sic liabet. ' Heliodoi iiin dicit 
Stoicum Hliilosophum, qui Liciuiuni 
Silanunt discipuhnn suuni, cum ar- 
gucretur coiijurationis, inficiantem, 
pr&ter domeMifam delalioncm etiam 
testimouio oppressit. Alii I'hiloso- 
phum Egnatium celebrcm Barea So- 



rani Magistrum, qui ipsum apud Ne- 
ronem detulit, et damnavit, et ipse 
postea sub Vespasiano hoc ipsum 
Mnsonio Rufo accusante, damnatus 
est. NonnuUi Demetrium Causidi- 
cum, qui multos Neroni detulit.' Hue 
usque vetus Schol. At piaeter hos 
quibusdam intelligi placet M. Regu- 
lum, qui sub Neione et Domitiano 
niultorum Nobilium peruiciein ma- 
chinatus est, Plin. de eo passim, max- 
ime vero 1. i. epist. 5. 1. ii. epist. 
ultima, ubi de Reguli fraudibus fuse 
et luculenter. 

Magni amici] Nee enim erat quis- 
quam tutus a delationibus, ne Impe- 
ratoris quidem propinqui et famili- 
ares. Plin. in Trajani Panegyrico. 
Juvenal, Sat. iv. ' lu quorum facie 
miscrae magna^que sedebat Pallor 
amicitiae.' 

34 De nobilitate comesa] Per dela- 
tiones proscripta, aliis exilio, aliis 
morte mulctatis, bonis eorum publi- 
catisi, parte delatoribus attributa. 

35 Qutm Massa timet] Massa vno- 
rio, et Carus et Latiiius mimi, onines 
Cirsarum libcrti et ne(iuissimi raajo- 
rcni alium quempiam delatorem ine- 
tucbant. Et revera illi a Nerone in- 
terfecti sunt delationibus Heliodori, 
ut ait vetus Schol. 



SATIRA I. 



141 



Cams, et a trcpido Thymele submissa Latino ? 
Cum te submoveant, qui testamenta raerentur 
Noctibus, in coelurn quos evehit optima summi 
Nunc via processus, vetulae vesica beatae ? 
Unciolam Proculeius habet, scd Gillo deuncem; 



40 



Cams, et Thymele a Latino anxio ire jussa : qmindo te depellunt qui testamenta 
noetu adipiscuntitr, quos coelo teniis elevat anus opulenta, quas modo ratio est 
ingentis quastus faciendi certissiina. Proculeius obtinet unciam, at Gillo unde- 



35 munere pulsat 15.— 36 Tymele 19. 25. Timele 20. 24. 20.-39 tessica 19. 
46. 47. 48. 50. 56. 59. 61. 62. 64.— 40 extrusus e 13. Proculeus 19. 21. 22. 
Gilo 19. Constructio verborum, quoties hiinc locum legi, me offendit. 
Forte hie versus parenthesi includendas est, (et turn Proculeius videtur vir 
bonus esse et legitimus haeres) vel pro habet legendum hebes, h. e. ad Vene- 
rem minus aptus, propter immoderatum ejus usum jam viribus exhaustas 
et enervatus. Ita et hsec verba vs. 40-44. ut reliqna inde a vs. 32. pendent a 
conj. cum, et vs. 44. signnra interrog. ponendum. Vulgo verba vs. 42. eo sensu 



NOTiE 



Massa] Plinius 1. iii. epist. 4. et 
1. VII. epist. ult. merainit hujus Bze- 
bii MasscE, et adversus euni in Foro 
stetisse et dixisse se ostendit. 

36 Carus] Metium Carum insignem 
fuisse delatorem innuit Plinius 1. 1. 
epist. 5. et 1. vii. epist. 27. ' Nisi 
forte,' inquit, ' quod non fui, reus 
futurus, si Domitianus, sub quo haec 
acciderunt, diutius vixisset. Nam in 
scrinio ejus de me datus a Caro li- 
bellus inventus est.' Martial. ' Ecce 
reum Carus te detulit.' 

Thymelel Mima et saltatrix egre- 
gia, cui factum inde nomen nonnulli 
autumant a voce Grasca 6vp.4\-n, ara, 
ct pulpitum Theatri. 

Submissa^ Adconciliandamsumni il- 
lius delatoris gratiam, deprecandnm- 
que ne deferret Latinum, Thymeles 
seu maritum seu amicum, ut volunt 
quidam. 

Latino'] Is velut conscius adulterii 
Messalinae a Nerone occisus dicitur, 
apud vetus Schol. attamen adhuc 
vixisse sub Domitiano declarat Mar- 
tial. 1. I. epig. 5. ubi ad CiPsarem 
ait : ' Qua Thymelen spectas deriso- 



Carmina nostra legas.' 

37 Submoveanti Scilicet ab haere- 
ditate legitiuia. 

Qui testamenta merentur noctibm] 
Stupratores et adulteri. 

38 /« caelum'] Vel ad summas opes : 
vel ad Imperatoriam gratiam et Do- 
mum, alludendo ironice ad id quod 
Domitianus voluit se Deum appel- 
lari, cujus proinde Palatium Ccelum 
vocetur. 

39 Vetulee beata] Vel intellige de 
quavis divite anicula libidinosa : vel 
de ilia Neronis amica, Poppjea nem- 
pe .Sabina, quam amare fingens Otho 
Imperium adeptus est. Sueton. O- 
thon. c. 3. 

40 Unciolani] Minimam haereditatis 
partem, nempe duodecimam. 

Deuncem] As et libra in partes duo- 
decim dividuntur. Deunx igitur sig- 
nifu-at libram, et assem, seu duode- 
cim partes, una dempta, hoc est, hae- 
reditatem fere iutfgram. 

Proculeius, Gillo] Iterque sane sto- 
praior iiisifinis, »ed Proculeius muito 
salacior et libidinosior Gillone, qua- 
propter dum hie fere nihil aufert, 



remque Latinum, Ilia frontc precor prope totum ille nanciscitur. Quod 



142 



D. JUNII JU\ ENALIS 



Partes quisque suas ad niensuram inguinis hsercs 
Accipiat sane mercedem sanguinis, et sic 
Palleat, ut nudis pressit qui calcibus anguem, 
Aut Lugdunensem rhetor dicturus ad aram. 

Quid referam, quanta siccum jecur ardeat ira. 
Cum populum gregibus comitum premit hie spoliator 
Pupilli prostantis ? et hie damnatus inani 



45 



oim unciiis, quisque partem suam hccreditatis certe haheat pretium pro sanguine, 
atque ita pallidiis fiat, sicut qui serpentem calcavit nudatis pedibus, vel Orator 
recitaturus ad Lugduni aram. Quid dicam, quam magna iracundia fervent hepar 
wridum, quando depredator isle pupilli prostituti gravat plebem turba asseclarum ? 



capiunt, lit sit concessio ironica, et mens poetae haec : ego sane non invideo 
illis haereditatem, sanguine et pallore partam. — 42 Accipiunt 13. sanguine 
19. 20. at sic 2. inquit pro et sic 39. a m. pr. non,improb. Barth. Advers. 
xm. 13. lit introducatur velut de tabulis loquens vetula testatrix. Sed 
oratio sic non bene fliiit. — 43 Patient 13. — 44. 40. et 47 ejecti e 13.— 46 pre- 
mat 10. 15. 17. 19. 20. 24-27. 45-50. 54-58. GO. 62. 64-68. "71-74. Id pra-fer- 
rem, nisi niox vs. 49. sequerentur bilnt et fruitur.—47 Pupilli plorantis non 
male emend. Piatliner coll. xv. 134. sqq. Sed mox vs. 50. idem verbnmadbi- 
betur, neqne probabilis est hiEC lectionis miitalio. ac hie 16. at hie 10. 11. 
15. 17. 19. 20. 24-27. 45-50. 54-58. 60. 62. 64-68. 71-74. prob. Schurzfl.— 



NOT^ 



vetularum notat horrendam libidi- 
nem. Aliqui intelligunt Proculeium 
Equitem Roniantim viriim pietate 
clarum, de quo Horat. Od. ii. 2. 
' Vivet extento Proculeius aevo.' Sed 
non ita videtur ad sensum proce- 
dere. 

41 Ad niensuram'] Ut quisque salax 
et libidinosus niaxime, ita et maxiine 
gratiosns vetulis, ac proindc per po- 
tiora legata ditissimus. 

42 Accipiat sane] Permissio scopti- 
ca. Id est, fiat dives et locuplete- 
tur qui volet tam foedo et turpi 
pretio. 

43 Palleat] Yiribiis fractis et ex- 
haustis inmiodica libidine. 

44 Lugdunensem Hhitor dicturus ad 
aram] Suet(<iiius in flaligula, cap. 20. 
ait, Lugdiiui in (iallia Grapc* Lati- 
nanque facundia^ instituta ab eo ccr- 
tamina, in quil/iis victi victoribus da- 
rent praemia, cosque laudarent : et 



qui incondita scripta proposuisset, ea 
cogeretur spongia linguave delere, 
vel certe ferula objurgaretur, aut 
flumine mergeretur. Non ergo mi- 
rum si ex metn pcenae pallebant illic 
dicturi Oratores. 

45 Quid re/eram] Alias scribendae 
Satira; causas deinceps commemorat, 
et prioribus adjungit. 

Siccum jecur] Pra" calore arescens. 

46 Gregibus comitutn] Multitudine 
servoruni et clientum. 

Hie spoliator] Quilibet pupilli de- 
praedator. 

47 Prostantis] Eo redacti post a- 
missain hareditattin, ut corporis tnr- 
pitudiiie quastum faciat, victus ha- 
bendi gratia. 

Et hie] Quasi iiidigitat praescntem; 
ef judiciorum corruptelain notat, no- 
vam irae et Satirae materiam et sege- 
tem. 

Damtiatus] Mariiis Priscus Afros 



SATIRA I. 



143 



Judicio (quid enim salvis infamia mimis ?) 
Exul ab octava Mariiis bibit, ef fruitur Dis 
Iratis ; at tu victrix provincia ploras ? 

Haec e<^o non credam Venusina diffna luceraa ? 



50 



Atque ilk Marius extorris vano decreto condemnatus potat statim pnst horam 
octavam, et gaiidet infensis Numinibus ; ( Enimvero quid est dedecus, incolumi 
pecunia 1) Sed tu luges, o regio superior. An ego i^ta non putabo mereri lychnum 



48 Quid, quod obest jam salvis, cet. 13. yminmis al. et uvij.fj.os monetre species 
t'liit in Griecla Magna. At rectius, opinor, numis scribitur conterturque 
Graec. v6ij.i(rfj.a, Lat. numisma s. nomisma ; qnorum tamen vocabul. prima syll. 
corripitur. — 49-68 absunt ab 13.— 50 ac tu 49.-52 Heracleas 1. 31. 32. al. 



NOT.E 



Proconsul depeculatiis fiierat : illis 
aiitem accusantibus, agente C. Plinio 
Secundo repetiindarnmdamnatusest; 
et septingenta niillia niinimum, qnce 
acceperat, inferre iErario, atque uibe 
Italiaque cedere jussus, iit fuse scri- 
bitipse Plinius epist. ii. 2. 

48 Judicio'] In quo licet daipna- 
tus sit Marius, expostulantibus Afris 
jus redditum non est, nee ablatae opes 
restitut£8. 

Quid enim salvis, iSpc] Ironia indig- 
uationis plena. 

49 Ab octava bibit'] Inipense laeta- 
tur reus exul, et ante alios epulis in- 
dulget, qua^i insultans daninatoribus 
Romanis, et Afris victoribus. 

Ab octava] Romae lavabant bora oc- 
tava, nona accunibebant mensae, et 
ccenabant, Alex, ab Alex. I. v. c. 21, 
Ergo Mai ins aliis prseibat. Vide qua; 
Sat. III. Persii, vs. 4. de die naturali 
et civili explicabinius : unde intelii- 
ges accipieiidam hie horam octavain 
diei naturalis, quae nobis quidem 
Francis est hora fere secunda pome- 
ridiana. 

Ftuitur Dis iratis] Ab infensis ille 
Diis non punitus raptis gandet et 
fruitur; infamiam vero parvipendit, 
quamdiu numinos habet salvos, et par- 



tem praedae maximam, quas exilium 
solatur laute victitando. 

50 Victrix provincia ploras] Quam- 
vis enim in judicio viceris, et reus sit 
niulctatus, jure doles, et ego stylum 
tenere nequeo, tarn ini(|uun] cernens 
judicium. Nee enim debebat rapti 
pars raptori manere, nee pars alia 
rerario attribui, sed omnia tibi resti- 
tui conveniebat, 

51 Venusina digna lucerna] Digna 
quae adniota face, e tenebris proman- 
tur in lucem, et a me Juvenale re- 
prehendantur, exemplo Lucilii et 
Horatii, qui sui sa'culi corruptos mo- 
res defricuerunt Satirico sale. Vel, 
digna Satira nocturnis vigiliis et ad 
Ijchnum elucubrata, qualem scripsit 
Horatius, oriundus ex urbe Venusia: 
qui quidem fuit ad notandos mores 
praecipuus, ut ait Quintilianus X. 
1. Persius Satir. i. ' Omne vafer 
vitium ridenti Flaccu* amico Tangit,' 
&c. 

Venusina] J'ennsia urbs sita in Apu- 
lize Lucaniaeque fiuibus, Horatii na- 
talibusinclyta. Hincipse VatesVenu- 
sinus 1. II. Sat. 1. ' Sequor hunc, Lu- 
canus an Apulus anceps : Nam Ve- 
nusinus arat unem sub utrumqua co- 
lonus.' 



144 



D. JUNII JUVENALIS 



Hsec ego non agitem ? sed quid magis Heracleas, 

Aut Diomedeas, aut raugitum Labyrinthi, 

Et mare percussum puero, fabrumque volantem ? 

Venusinum? An ego ista non damnem ? At cur potius referara Heracleas, vel Di»- 
■medeas, vel mvgitum Labyrinthi, vel mare terberatum a jUvene, et volantem ar- 



Hereuleas 19. 24. Hercukias 14. 15. 17. 20-23. 26. 27. 45-48. 58.-54 Aut 



NOT.E 



52 Hac ego non agitein] An non in- 
secter, et Satira non proscindam ejus- 
modi flagitia ? 

Quid magis Heracleas, ifc.'] An igi- 
tur malim et magis expedire credam 
fabulas texeie ? 

Heracleas'] Fabulas de Herciilis 
laboribus et aerumnis, de quibus Dio- 
dorus Siculus v. 2. et sequentibus, et 
alii. Porro dictus Hercules quasi 
^pas KKios, eo quod ex odio Junonis 
gloriam est adeptus, ut norunt om- 
nes. 

53 Diomedeas] Vel, de DiomedeTlira.- 
ciap Rege eqnos snos humanis carni- 
bus pasceute, quem Hercules devic- 
tum suis ipsum equis in pabtilum de- 
dit. Vel, de Diomede j^tolias Rege, 
ejusque sociis in aves conversis, ut 
docent I'lin. x. 44. Ovidius et alii. 

Mugitum Labyrinthi] De Minotauro 
qui in Cretensi liibjiintlio inclusus 
mugiebat, et de Tlieseo monstri hu- 
jus intertVctore, notas Fabulse ex 
^n. VI. Diodor. Sicul. v. 5. Ovid. 
Metam. IMutarch. in Vita Thesei, et 
uliis. 

Labyrinthi]Plin. xxxvi. 13. aitcsse 
quoddam a-difiiii genus, qaod itine- 
rum air.':;ige.>-, occursus et recuisus 
incvplicabiles continpt, crebris fori- 
bu8 indili^ ail t'ullendos occursus, re- 
dpuuduni.jue ;n enores ensdem. Ad- 
dit poiro ibidmi quatuor fuissc La- 
byrinthos, pnmuui in /Egypto, alte- 
rum iu Crcta, (juem Daedalus con- 



struxit ad yEgyptii centesimam tan- 
tum proportionem. Tertium,in Lem- 
no : quartuni, in Italia: omnes la- 
pide polito fornicibus contectos, &c. 
Herodotus 1. ii. paulo ante finem M- 
gyptii Labyrinthi descriptionem ha- 
bet egregiam. 

54 Mare percussum puero] Historiam 
Icari altius volare tentantis, et solu- 
tis alis, liquefactaque Solis ardore 
cera, qua illas adbserebaut, deciden- 
tis in mare, quod cxinde Icarium 
dictum est : estque pars maris ^gei, 
inter Sauium et Myconem, inqiiit 
Plinius, IV. 11. in fine. Ovidius : ' Ica- 
rus Irarias nomine fecit aquas.' He- 
rat. Od. IT. 2. ' Ille ceratis ope Dae- 
dalea Nititur pennis, vitreo daturus 
Nomina ponto.' 

Fabrumque volantem] Daedalum A- 
theniensem artificeui valde ingenio- 
sum, plurium instnimtntorum et ma- 
cliinarum inventoreni, ut refert Pli- 
nius vu. 56. ubi et vela ab Icaro, ma- 
lum et antennam a Dacdalo reperta 
esse ail : unde fabulati sunt, sibi 
filioque suo Icaro alas fabricasse, qui- 
bus a Creta ille in Itiiliani evolavit, 
ut Miuois iram effugeret. Ovid. Me- 
tam. VIII. Virg. j^n. vi. 14. lio- 
rat. Od. I. 3. ' Expertus vacuum 
Da?dahis aera I'ennis non bumini da- 
tis.' Euseliiits vfiD, propter- investi- 
gahih m fugara Da^dali et Icari, qui 
navi Minoem iratum effugerunt, vo- 
lando fugisse creditos affirmat. 



SATIRA I. 



145 



Cum leno accipiat moechi bona, si capieiidi 55 

Jus nullum uxori, doctus spectare lacunar, 
Doctus et ad calicem vigilanti stertere naso ; 
Cum fas esse putet curam sperare cohortis, 
Qui bona douavit prresepibus, et caret omni 

chiteclum ? Quando leno facultates mopchi iianciscitur, dum uxori jus nullum 
restat eas possidetidi, peritus suspicere laquear, gnarus etiam ad poeula rhon- 
chos emittere 7}aribus expurrectis: quando cxpectare catervce regimen licere 
credit is qui stabulis opes dedit, tt omnino non habet patrimo7iium a mujoribus ; 



20. 26. perculsum 15. — 55 bona mecchi 15. sit capiendi 77. 81. sed capiendi 29. 
Blutavi distinctionem, ut et versus 55-62. et vss. C4-C8. pendeant a vs. 63. 
Oratio, etiam ahiupta ilia in vs. 61. egregie affectui convenit indignationis, 
qiiem totus hie locus totaque pa-ne Satiia spiral ; oratorein tamen magis, 
quam poctam decere videtiir, inpr. ob iVequentissiniani repetitionem con- 
junct, cum. — 57 sternere 7. 21. — 58 putat 26. spectare 7. 22. 23. a m. pr. 24. — 



NOTiE 



55 Cutn leno accipiat mcechi bona'] 
Cum video fraudem fieri Legi Domi- 
tianae, et quasi per fideicommissum 
adulter] bona venire nihiloniinus ad 
adulteram, ut ait vetus Schol. 

Si capiendi jus nullum uxori] Sue- 
ton, c. 8. Domitian. ' Adeniit/ in- 
quit, ' probrosis fneminis jus capiendi 
legata, lia?reditatesque.' Quid ergo? 
INIaritus qui suaiu uxoreni quffistus 
causa prostitiierat, ipse ab adultero 
scribebatur haeres, et moechi bonis 
sHccedebat, quibus alioqui snccedere 
per legem non licebat suse uxori. 

56 Doctus specta} e lacunai-] Connive- 
re, al io aspicere,ebrietatem et soinnum 
tingere peritus, ut locum det atque 
opportunitatem muecho exercenda- 
rum libidinuni cum uxore sua, etiam 
se pracsente. Horat. Od. in, 6. ' Sed 
jussa coram non sine conscio Surgit 
niarito, seu vocat institor, Sen navis 
Hispanas magister ; Dedecorum prt- 
tiosus emptor.' 

57 Vigilnnti stertere naso] Doctus 
rhoncbos edere etiam cum est maxi- 
ine experrectus et vigil. Cttl. Uhodi- 
gin. XII. 16. locum hunc belle expii- 
cat ; ibidemque meminit cujusdam 



Cepii, qui pararhenchon dictus, quod 
dormientem simularet, quo impuni- 
tius uxor mcecharetur : unde illud, 
Non omnibus dormio. 

58 Curam sperare cohortis] Praefec- 
turam Praetorii : vel, ut ait Vetus 
Schol. militum Tribunatum. Porro 
cohors peditibus constabat 550. equi- 
tibus vero 66. ut aiunt : eratque le- 
gionis pars decima. Testis Gellius 
XVI. 4. ubi sic habet: 'In legione 
sunt centuriaj sexaginta, manipuli 
triginta, cohortes decern.' Vide 
Alex, ab Alex. i. 5. 

59 Qui bona dotiavit prcBsepibus] Qui- 
dam explicant, qui libidinibus et lu- 
|)anaribus suas facultates impendit. 
Melius tamen videntur alii intelligere 
eum qui alendis equis bona dilapida> 
vit, sive ille fuerit Ti>;eilinus, qui 
Neroni ab intimis libidinibus fuisse 
refertur, et Praetorianarum cohor- 
tium Pracfectus. Tacitus Annaliuiu 
1. 14. et pariter sequentibus Libris, 
item Histor. i, sive Cornelius Fus- 
cus, qui quidem puer auriga Neronis 
fuerat, postea vero sub Domitiano, 
ut testatur abunde Suetonius, Pra;- 
torio est praefectus, quai omnia hie 



Delph. et Var. Clas. 



Juv, 



K 



146 



D. JUNII JUVENALIS 



Majonim cerisu, dum pervolat axe citato 60 

Flaminiam : (pner Automedon nam lora tenebat, 
Ipse lacernatae cum se jactaret amicae) 
Nonne libet medio ceras implere capaces 

quando viain Flaminiam percurrit veloci rheda: etenim jurenis Automedon 
regcbat fia'tia, quaiido se tile ostcntabat amusia chhtmydatie. An non jurat 
replere ceras amplas in mediis plateis : quando nunc portatur coUo sexluplici, 



59 damnavit 22. — CO cum, pervolat 11. axe rotato 29. — 61 Flamineam 21. 22. 
6). Flamininiam 17, Flammineam 45. Aittumedon 23. 24. 26. Authomedon 20. 
21. 22. 4>. Authimedun 16. Autromedon 14. — 62 dum se 11. 24. 45. — 



NOT/E 



conveniiint : sive Damasippus, de 
fjiio Satir. viii. &c. 

Caret omni majarum censu^ Niillas 
lialjet opes a iiiajoribus acceptas, qui 
proinde pauperes erant et obscuri. 
Hoiat. ad I'isones. * Census eeiues- 
treni Smnmani iiummorum.' 

60 Dum pervolat axe citato Flami- 
niam] Cum ad Iiuperatoris villani ce- 
leriter cuirum aglt : qiuppe ad viam 
Flaminiam ilia sita erat. 

61 Flaminiam] C. Flaminius Con- 
sul, M. Lepidi collcga, Ligurum vic- 
tor, viani stravit ab iirbe per Thus- 
clani Umbriamque ad Ariminuni. 
Strabo 1. 5. 

Puer Auto7nedon] Curnun Neronis, 
lit dictum est, rexit Fiiscus, iit Achil- 
lis Automedon, Virgil. /Lu. ii. Qua- 
proptcr lii(- jjonitur pro quolibet au- 
riga noi)i!i. (<iu(id Juvenalis indi^ua- 
bundus (Ucit in Koinaiios adolescen- 
tes e prima nobilitate, qui exemplo 
Neronis aurigandi stiidium sectaban- 
tur, Sueton. Neron. c. 22. Juv. Sat. 
viir. ' Ipse rotam stringit niulto 
iufflaniine Consul.' 

62 Ipse lactrnatte cum se jaciarct 
amicce] .Satiricciiubitu virili fd tniiiam 
describit, inquit Vttus .Scbol. At 
vulgo indigitari putatur juveiiis Spo- 
IU3, qui Neroni pro uxoro fiiit, cum 
dote ot tlamuKo tlcductus, tt Augu- 
staruni oruameutis cxcultus, Sueton. 



Neron. c. 28. 

Lacernuta:'] Lacerna vestis exterior 
supra togam indui solita, ad propul- 
sandum imbrem et frigns. Hac ute- 
bantur milites potissimum in castris. 
Plin. xviii. 25. Ovid. 2. Fastoruni. 
' iMittenda est domino (nunc nunc 
properate puella) Quamprimum nos- 
tra facta lacerna manu.' Quibus ver- 
bis Lucretia hortatur urgetque ancil- 
las, ut maturent contexere lacernam 
Tarquinio Collatino conjugi suo Ar- 
deam obsidenti mittendam. In spec- 
taculis etiam lacerna utebantur prae- 
sertim Candida. Alex, ab Alex. v. 18. 
Martial, Epig. xiv. 137. ' Amphithe- 
atrales nos coumiendainur ad nsus, 
Cum tegit algeutes nostra lacerna 
togas.' Porro narrant quendam no- 
mine Horatium, cum solus spectacu- 
lis interesset lacerna iridulus nigra, 
ceteris alba coopertis, cadeiile subi- 
to nive, concoiorem aliis derepente 
factum. IJnde Martial. Epig. iv. 2. 
' Spectabat niodo solus inter omncs 
Nigris uiunus Horatius lacernis ; 
Cum plcbs, ct minor ordo, maximns- 
que Sancto cum duce candiilus sede- 
re.t, 'I'olo nix cccidit repcutc coelo, 
Albis spectat Horatius laccrnis.' £,«- 
cernas vcro honoris causa depositas, 
testis Sueton. Aug. c. 40. et Claud, 
c. 6. 

63 Nonne libet medio, iSfc] Passim 



SATIRA I. 



147 



Quadrivio ? cum jam sexta cervice feratur 
Hinc atqiie indc patens, ac nuda pa3ne cathedra, 



G.3 



^llinc ct id lane appareyi^, at que sella propc denudata necnon mngnoptre repm- 



64 Quadntvio 14. IG. 17. 20.— 05 ct nuda 15.— 06 Mccenate 46. 60. Mectrnute 



occurrente jiista indignationis et Sa- 
tira* materia, in plateis per urbcni 
ambiilanti niilii. Vel, in ipso populi 
tuinultu medio, in quadrisiis, facile 
Satiras scribani, nee animi tranqiiilli- 
tatem et secessum recpiiro, lit alias 
fieri solet, adeo copiosa seges est, et 
justa iudignatio verba et versus abun- 
danter .saggcrit. 

Ceras implcre capaces'\ Libros in- 
tegros implere, sen aniplas tabulas 
ceratas, in quibas Antiqiii scribebant, 
ut docet Priscianiis, et alii. Uc mem- 
branis et papyro Plin. xiii. 11. et 12. 

64 Quadrivio} Locus est publicus 
in quern via? quatuor concurrunt. 

Cum jam sexta cervice feratur] Cum 



ni;¥ regibus, leotica octopboro ferc- 
batur,' inquit, ' in qua erat pulviiius 
pellucidiis, rosa fartus.' At quod ad 
rem praesentem niagis facit, duplex 
erat lectica : altera aperta, de qua 
hie Juvenalis ; altera tecta, contr.'i 
injurias aeris, et homiuum aspectum. 
Hanc Plinius xxxvii. 2. cubiculumvia- 
torium vocat ; loquens de Nerone, 
' Sceptra, personas, et cubicula via- 
toria unionibus coustruebat,' inquit. 
Et Sueton. Octav. c. 78. uarrat An- 
gustuui, cum per vicos deportaietur, 
somni indisenteni, deposita lectica, 
interdum per aliquas moras doiini- 
visse. Erat porro lectica tecta velo 
et pelle muiiita, plagulis ad fenestras 



superbe incedat, et vehatur hexa- appositis, quas removeie fas erat cum 



phoro, sen lectica sex famulis gestata 
homo flagitic;sns, et jam delicatus, 
qui pauper olini et abjectus erat. 
Quis vero ille? An Tigellinus, a quo 
feruntur patrui tres veneno sublati, 
corrupta illorum testamenta, et oc- 
cupata hrereditas ? An M. Kegulus 



libebat prospicere volenti. Fatet ex 
Sueton. Tit. c. 10. ' Cum lectica trans- 
ferretur, suspexit dimotis plagulis 
calum.' Et Martial. 1. ii. Epig. 99. 
' Lfcctira nee te tuta pelle, veloque. 
Nee viudicabii cella saepius clausa.' 
Aufidius Bassus de niorte Ciceronis 



bipedum nequissimus, nt Plinius ait, in lectica tecta interfecti, ' Cicero 



condcndis falsis tabidis et tcstimoniis 
famosus ; qui ex paujiere et tenui ad 
niagnas opes per flagitia processit, 
&c. Plin. 1. II. Ep. 20. 

65 Hinc alque inde patens] Aperta 
ex utro()ue latere lectica, se osten- 
tans. Non pigebit multa bic de lecti- 
ca observare cum erudito Justo Lip- 
«io, Electorum i. 19. Mitto quod nior- 
tnis a>que ac vivis ferendis in usu 
fuerit : (pioilque videatur e Biihyiiis 
aut Cappadocibus petita. TuU. in 
Verrem 5. ' Nam ut mos fuit Bitby- 



paulum reraoto velo, videns armatos. 
Ego vero consisto, ait: accede Ve- 
terane, et si boc potes saltern recte 
facere, incide cervicem.' Hacc ille. 
Lectica qui vchebatur jacebat in pul- 
vino resupinus. Patet ex loco Cice- 
ronis in Verrem citato. Item Ovid. i. 
de Arte. ' Interca sive ilia tboro i<j- 
supina feretur, Lecticam doniinze dis- 
siimilanter udi.' Lecticam soli ho- 
mines porlabant qui lecticarii seivi 
diccbantur : minqiiam vero jumeula. 
Undo la;vam mentem et supinumci- 



i 



fcN 



is. r^ 



/. 



148 



D. JUNII JUVENALIS 



Et miiKum leferens de Maecenate siipino 
Signator, falso qui se lautum, atque beatuni 
Exigiiis tabulis, et gemma fecerat iida? 

seiitans delkatnin Mcrcenutem, iste siibsignator falso, qui sese reddidit sutntuo- 



Italo 



45. Meccenate 27. 47. 49. 50. 63. 64. 71. 73. 77. Macenate 61. 62. Sed 
MaLKTivas dicitiir. — 67 Jiere i)ro falso IG. Signator falso, qui cet. distinxers 
Prat. Granj;. Heniiiii. et alii, aiictoribus Turnebo (Ad vers, xxviii. 24.) et 
Gronovio (Obss. ii. 24.), ut si gnator falso scil. testamento dictus sit, qui siip- 
posititiuni obsignaverit testamentuni,signator in talsis tabiilis. Meo qualicum- 
que judicio hapc locutio diirissinia est, et vulgaris distinctio pra-ferenda. Sus- 
picari tanien possis, poetam scr\pn[sse Sigtiator falsus,\it Sallust. b. Cat. 16. — 

NOT^ 
rorem exprobrat Just. Lipsiiis Lam- ores 
bino, qui in vita Ciceronis scribit: 
' Ille autein militum adventu ex stre- 
pitu et runiore cognito, prinuxm con- 
sistere servos et jumenta jussit, «le- 
inde aperta lectica,' &c. 

Nuda pane cathedra'] Undique pa- 
ttnte, adeo ut et pulvinus apparcret, 
et ipse in pulviiio molliter recumbens. 
Attamen Lipsius loco niox citato sel- 
1am hie putat a Juvenale intelligi, 
quam a lectica distinguendam ibidem 
docet, et duplicem pariter fuisse, 
aliam potentiorum, qua; laxior et a 
sex itiam hominibus ferebatur; aliam 
tenuiorum, qua minuta et arctior, et 
a duobiis servis portabatur facile, 
cumin circum aut tlieatrum ibaiit ; 
unde et gestatoria sella vocatur, ad 
tiedenlaria; sella; discrimen. 

06 Multum ref evens] Magnam ha- 
bens similitudinem cum delicatulis ct 
luMi perditis. 

Blaxenale siqtino] SciiCca Epist. 1 14. 



Pcrs. Satir. i. ad finem. 
quod honore supinus,' &c. 

07 Signator, falso, Sfc] Testamento- 
rum corrupter. Paedianus, signatures 
sen testes septem testamcntis, item 
in causis, subscribere et sigilluni ap- 
ponere oportebat, ait. 

08 Exiguis tabidis] Brevibus te- 
stamcntis, in quibus cum ipse se u- 
num talsarius ex asse hirredem scribe- 
ret, uuilta non erat scriptio, ut in 
aliis, quibus legata plurinia et varia 
divcrsis attribuuntur. Juvenal. Satir. 
12. ' Atque omnia soli Forsan Pacu- 
vio breviter dabit.' 

Gemma udu] Annulo signatorio, 
vel effigiata annuli gemma, qua pluri- 
mi obsignabant ; madefacta vero, ad 
faciliorem in cera signaculi impressio- 
ncm. Macrob. vii. 13. * Vctcres,' in- 
•piit, ' non ornatus sed sig' \ndi causa 
annulum secum circumt'erebant.' Et 
paulo post ; ' imprimebatur auteni 
sculptura materia; annnli, sive ex 
orationem Maeceiiatis a^pie solutam ferro, sive ex auro foret : postea usns 



dicit atque ipse discinctus. Juvenal. 
Satir. XII. 3!). ' vcstem I'urpurcam 
teneris quoqiic ]Mvvc<>natibus aptam.' 
Horat. Satir. f. 2. Malthinum vocat, 
((uasi ixa\6o.Khv aut /.laAOdKii/ou, id est, 
niollcm et efliiininatum. ' Maltliinus 
tunicis demissis ambulat.' 

Supino] Moll! et delicato, vcstimn 
clegantiam scctanli. Martial. 1. ii. 



luxuriant is ivtatis signaturas pretiosis 
gennuis c(vpit inscidpere ; ut etiam 
dc augiiicnto prctii, (]uo sculpendos 
lapides parassent gloriarentur,' &:c. 

69 Occurrit malrona potens] Alia 
rursum Satira; materia, uxores quae 
viros veneno interficiuut, et impune 
quidem. Tit. Liv. viii. 18. narrat 
veneficium compluricnn matronarum 



lip'g. 0. ' Nusquani deliciic snpiui- deprehcjisum, quarum uiultac cpotis 



SATIRA I. 



149 



Occurrit mationa potens, quae, molle Calenum 
PoiTCctura, viro miscet sitiente rubetam, 70 

Instituitque rudes melior Locusta propinquas 
Per famam et populiim ni!;>ros ellerre maritos. 
Aude aliquid brevibus Gyaris et carcere dignum, 

sum ac opulentum brevibus codicillis, atquc lapillo humido ? Jit obria matrona dives, 
qua; marito sitienli propitiatura Calenum dulce, admiscet rubetam ; et cognatas 
ignaras docet piritior Locusta, inter rumorem et plebem, sepelire conjuges atros. 
Perpetra quiddam grave, qnod mereatur arctam Gi/arum et vincula, si cupis haberi 



68 ac gemma22. fecerit 21. 25. 26. 49. 57.^ — 69. 70 qua molle Calenum, Porrec- 
tura virum, vmcct sitiente rubeta corrig. Plathner, ut sitiejis rubeta sit toripfac- 
tiun ejus iiitestiiinni, quo sensu terra arida Virgilio sitiens dicatur, et porrec- 
tura pro interfectnra,(|uoniaiTi mortui olim in vestibulo aedium pedibusin pub- 
licum porrectis (adjanuani versis) collocati sint, etporrecti inde vocati. Cf. 
Catull. Lxvii. 6. Casaub. ad Pers. iii. lOS. sq. et Kirchman. de fun. Roin. 
I. 12. Sed vulgata lectio bene se habet,et explicationeni distinctione adjuvi. 
— 71. 72 in 13. contract! in ununi : Instituitque rudes nigros efferre maritos. pro- 
pinquas 22. a m. pr. — 73 Fuere, qui perperam post brevibus comma ponerent. — 



medicaminibus statim periernnt : le- 
gem de Veneficio tunc priniiim con- 
stitutam : damnatas fuisse ad centum 
et septuaginta : rem denique prodigii 
loco habitam. 

Calenum] Vinnm e Cale oppido 
Campaniap, sen ex agro Caleno, in quo 
etiam aqua?scaturiuntquEe vini modo 
lemulentos faciant, teste Plinio, ii. 
103. Carapaniam vero celebratam 
vino generoso, testantur cum aliis, 
Strabo 1. v. Plin. iii. 5. ubi et felicem 
illam vocat vitiferis coUibus, et snm- 
niuni Liberi patris cum Cerere certa- 
nien. 

70 lluhetam'] Venenum e rubeta, de 
quo Plinins pluribus locis. Ranas 
rubet(E, antpl^ioi, vel in terra vcl in 
humore degunt. In rubetis maxime et 
humidis sentibus; unde nomen duc- 
tum putatur : plurimis sunt refertje 
medicaminibus, quae deponere et re- 
sumere quotidie pastu dicuntur, ve- 
nena tantum sibi reservantes. Pro- 
pertiusl. iii. eleg. 6. ' Ilium turgen- 
tis ranas portenta rubeta^. Et lecta 
exectis anguibus ossa trahmit.' 



NOT^ 

71 Locustii] Venefica fuit insignis, 
cujus ope Claudiuni Imperatoreni A- 
grippina de medio sustulit,ut quidani 
autumant, et anctor est Cornel. Tacit. 
Annal. 1. xii. ad finem. Vide Sueton. 
Claud, c. 44. Hanc ipsam familiariter 
Nero adhibuit, ej usque venenis Ger- 
manicum interemit. Vetus Scliol. 
Suetonius, Nero. c. 33. et alii. 

72 Per famam et populum] Non 
clam, ut Locusta, de qua mox, sed 
palam et fama rei adeo vulgata, ut ne- 
mo populi ignoraret. 

Nigros maritos} Tabe et lue, atque 
idcirco colore livido, plumbeo, atro 
infectos, ob sanguinem veneno cor- 
rujjtum. 

Efferre'] Exportare ad rogum et ad 
tumulnm. Vox funeri propria. 

73 Aude aliquid brevibus Gyaris] 
Si vis Romae esse potens, fac digiia 
exilio et carcere. Nam per sceiera 
duntaxat jam opes et dignitates ac- 
quiruiitur. 

Gyaris] Gyaros Insula maris .'Egei, 
una eCycladibus,. Plin. iv.l2. et vui. 
29. in irtto Siculo ab aliis statuilur. 



ir;0 



D. JUNII JUVENALIS 



Si vis esse aliquis : probitas laudiilur, et alget. 
Criminibus debent hortos, praetoria, mensas, 
Argentum vetus, et stantem extra pociila caprum. 



75 



aliquis. Virtus astimatitr, atquefriget. Dthent hoTtos sceh'rilms, I'ratoria, mensa!<, 
argentum priscuin, et hircum e calicihus prominentem. Ecquem sinit quitscere deprn- 



74 aliquid, h. e. magnnm, vel eximinm quid, 10-17. 19-25. 28. 45-60. 64. 
05. et duo Mss. viri docti iu Miscell. Obss. crit. Vol. v. T. ii. p. 265. qui 
etiam laudut glossas IMss. sivis esse alicujus pretii. Cf. inf. iii. 230. CatuU. i. 4. 
Cic. ad Att. iv. 2. ad Div. vi. 50. et de Divin. c. 15. Sic et elval n, et contra 
eii/at ni}5\v, vel ou5«', ut apud Plat. Apol. Socr. c. 3S. Kal iav SoKwcri ri dpai, 
fxt^Bfv vUTes, et alios, passiinque in Novo Test. \ id. vSchleusnei i Lexic. N. T. 
Vol. II. p. 1021. Hindenl)urg. Obss. ad Xenopli. Mem. Socr. i. c. 4. § 14. 
Hcins. et Burm. ad Ovid. Ep. Her. xii. 31. Sententia est eadeni, sed doctior 

JSOTiE 

Certe haec solo sterili et rupibus hor- suorum ornamenta operibus ac tem- 

ren»,acproinde gravioribus dcstinata plis destinavit. 

exiliis. Apud Cornclium Taciturn Ulensas] Eas quidem pretiosas ex 

Annal. 1. IH. Gyarum Insulam immi- argento, ebore, citro, niarraore, >!n.c. 

tem et sine cultu hominum vocat Ti- quaruni sumtus regerebant viris fce- 

berius : et ibidem paulo ante : In minw, dum foeminis viri margarita- 



Gyarum Itisuhtm releganJum Sihtnum 
Piso ceiiset. Brerein et angustam vocat 
Juvenalis, et Plin. citato loco 1. iv. 
circuituduodccim niilliapassuumcon- 
tinere dicit. Alii intelligunt, brevia 
et syrtes Gyaro incssc. 

74 Esse aliquis^ Celebrari, nomi- 
nari, niemoriain et commendationeni 
adipisci. I'ers. Satir. i. ad finem. 
' Scse aliquem credens.' 

Frobitas biudatur, et al^et^ Egregia 
sententia. Innoccntia quidem et inte- 
gritas laudes habct a quovis etiam im- 
probissimo, sed non perinde colitur : 
ea quippc infortunata, niisera jacet, 
dum viri tiagiiiosi passim lociipletari 
et aliquid posse cernuntur. 

75 i.'riminibus debent hortos, ^t.] 
Villas am(i;nas liabent et pradia, in 
merccdem tlagitioruin sibi donata. 

Prietoria] /Edes I'rvrtore non iudi- 
gnas, id est, magnificas et splendidas. 
Martialis 1. 10. Epig. 79. ' Ad lapidem 
Torqiiatus habet Pratoria (juartum, 
Ad (piartum breve rus emit Otacilius.' Lyjee vclis.* 
Suetou. Tit. c. 8. cuncta Pra-iotiorum 



rum luxum exprobrabant. Plin. xiii. 
15. 

76 Argentum vetus'] Vasa argentea 
veteris artificii, vel ab artifice anti- 
quo niagni nomiiiis fabricata, in- 
sculpta. 

Stantem extra poaila caprum] Vasa 
et pocula signisati'abre iiicisis coelata. 
Pocnlum in ipio sculptus caper tarn ar- 
tificiose et egregie, ut extare videa- 
tur. In calicibns olini calabant vnlgo 
caprum, vitibiis scilicet noxiuni, arro- 
dentempalniites. Hint Ovid. Fast. i. 
' Rode caper vitom : tamcn hinc, 
cum stabis ad aram. In tua quod 
spargi cornua possit, erit.' Vel cliara 
cffictus Pbryxus Capro sen Arieti vel- 
leris aiirei insidcns et mare tranans 
cum sorore Helle. l)c quil)\is Martial, 
1. 8. Epig. 51. De I'hiala Rnfi. <■ Stat 
raper .Eolio J'liebani vcllere Phryxi 
Cultus; ab hoc mallet vecta fuisse 
soror. Hinic nee Cinyphius tonsor 
violavcrit; et tu Ipse tua pasci vite 



8ATIRA I. 



151 



Quern palitur dormirc nurus corruptor avarae, 
Quern sponsae tiirpes, et praetextatus adulter ? 
Si natura ncijat, facit indignatio vcrsura, 
Qualcmcumque potest, quales ego, vel Gluvienus. 
Ex quo Deucalion iiimbis tollentibus aequor 



80 



vator ainrce nurus? qucm infames conjuges, et adulter prtFtextam gcrens ? Etsi 
denegct natura curmcrt, ira efficiet, quale quale culebit: sicut ego, aut Cluiienui 
facimus. Ab eo tempore, quo Deucalion, mari imhribus intuinescente, naiicula 



lectio nostra. — 78 turpes sponsce 21. 22. sponsi turpes 11. et codex Ms. 
Marii Nisiri, qui haiic iect. probavit ad Ovid. Am. i. 14. 33. Eandem 
pra'tnlit Sciiurzfl. lit dosignentur ot rfparevSixtvut et cinanli. — 79 versus, 
Qualestumque potest 19. — 80 Chivieiinus 17. Cluvieus 22. a m. sec. CUcieiius 



not.t: 



77 Quern patitur dormire, ^fc] Quis 
Satyricus otiosiis manere qiieaf, et 
tacere, videiis grassari incesta, alia- 
qiie infaiula flagitia? 

Nurus corruptor arara'] Nurum pe- 
cuiiiiE avidam pretio corrr.mpens ipse 
socer, et ad scelus impeliens et adiil- 
teriiim cum pueris,ut vult Calderinus, 
item Mancinelius. 

78 SponscE turpes] Poeri viris nu- 
beutes ; ut supra diximus de Sporo 
quern Isero velut uxorem diixit. 
Sueton. 

PrcBtextattis adalter~\ Nobilis jiive- 
nis adhiic praetextain habens, ac 
proinde aninini atatis decimum sex- 
turn nondum adeptus, et jam adiilteriis 
corruptus, allicicntibut: iliis nnribus 
improbissimis, nt dictum est, ex im- 
pulsu vel soct-ri vel mariti pa^deras- 
tia laboraiitiiiiu. De praUexta porro 
vide qua; dicturi suiiius ad Persii 
Satiram v. 30. 

79 Si natura ncgat] (Cicero pro 
Archia Poeta, ait, celcrarum rerum 
stndia prtrceptis et arte coustare, at 
Poetam natura ipsa valere, mentis 
viribus excitari, et quasi divino quo- 
dam spiritu inflammai i Horat. ad 
Pisones. ' Natura fieret laudabile 
carmen, an arte, Qua'siium est. Ego 
nee studium sine divite vena, Nee 
rude quid prosit video ingenium.' 



SO Quales <?go] Adverte Juvenalis 
modestiam, qui comparat se ipse cum 
insulso Poeta. 

Cluvicnusl Hunc ineptum Yersifi- 
catorem sui saeculi carpit, queiiiadmo- 
dnm Virgil, in Bucol. ' Qui Baviuni 
non odit, amet tua carniina, Mjevi.' 

81 Ex quo Deucalion'] Invalescentia 
passim a diluvii tempore vitia, sunt 
materia nostri Satirarum iibri. 

Deucalion] Tbessaliai Rex, sub quo 
dicitur coutigisse diluvium. Fabula 
lippis ipsis et tonsoribus non incog- 
nita : egregie ves o nai rata Ovid. Me- 
tamorpli. i. Justinus lib. 2. ' Am- 
phyctionis temporibus,' inquit, ' a- 
quarum illuvies niajorem populoruni 
GrEecije partem absumsit. Super- 
tuenmt, quos refugia montium rece- 
peruiit, aut qui ad Regeni ThcssaliiK 
Deiicalioncm ratibus evecli sunt : a 
quo proplerta genus luimanum con- 
dilum dicitur.' Hoc retVrtur ad sae- 
culum mundi vigesiuium sextum : at 
annis ante illud fere trecentis aliud 
tuit sub Ogyge Tliebanorum rege di- 
luvium niajus Deucalioneo. iS. Aug. 
de i'lvilate. 

Nimbis tollentibus tequor] Augenti- 
bus mare repmtiuis imbribus. Uude 
est decantata ilia aquarum in Gra;cia 
cluvio : de qua PoetdB quidcni id 
omnc fabulati sunt, quod de vera uni- 



152 



D. JUNII JUVENALIS 



Na^dgio montem ascendit, sortesque poposcit, 
Paulatimque anima caluenint moUia saxa, 
Et maribus niidas ostendit Pyrrha puellas : 
Quicqnid agunt homines, votiim, timor, ira, voluptas, 
Gaudia, discursus, nostri est farrago libelli. 
Et quando iiberior vitiorum copia ? quando 
Major avaritiae patuit sinus ? alea quando 



So 



evnsil in montem, et pctivit oraculum, atque lapidcs mollescentes sensim a spiritu 
calorem hubuerttnt ; et Pyrrha musctilis exhibiiit puellas nudas : qnodcumque ho- 
mines exiiide faciimt ; desidcrium, metus, iractindia, oblectatio, lalitia, discursa- 
tiones, liaec est farrago libri nostri. Ecquando veio major fuit abuiidantia scele- 
rum? Quando avaritict amplior sinus apertus est ] quando aha tales habuit vires] 



45. et pro t-el 17.- — 82 sortemque 26. — 83 animas calucrunt mollia saxa 12. 
IG. 23. 25. 46. 47. 48. 57. 58. 59. et tres codd. script! Nic. Heinsii, qui 
hanc lect. defendit ct exemplis firniavit ad Ovid. Met. vi. 312. sed et conj. 
Pavlatim inque animas cahierunt m. saxa. carucrunt 13. — 85 agant 15. 19. 
49.-86 est extrusum e 19. et pro est 77. nostri farrago libelli est 61. 62. 63. 



NOT/E 



versi orbis inundatione a Mose de- 
scripta vel legerant vel aiidierant. 

82 Navigio montem ascenditl Parnas- 
siim scilicet, ut ait Ovidius Meta- 
morphos. i. Fah. 7. ' Hie ubi Deuca- 
lion (nam cetera texerat leqnor) 
Cum consorte tliori parva rate vectus 
adliJTsit.' 

Sortesque poposcit] Horat. ad Pi- 
soncs. ' DictiE per carmina sortes.' 
' Tlicmidis, quas ante Apollinem re- 
sponsa dal)at,' inquit Vetus Schol. 
oraculum consuluit, quo pacto rei)a- 
rari genus humanum posset. Ovid. 
' Die, Thenii, qua generis damnum 
reparabiie nostri Arte sit,' <!\:c. 

83 Anima calnerunt mollia saxa] La- 
pidcs aiiiuiati sensim et calorem vi- 
talem concipientes sunt in homines 
transformati. 

84 Et maribus nudas ostendit Pyrrha 
puellas] K laj)idibus a se projectis 
J'ljrrhn fViniinas ostendit subito for- 
nialas, ideo<)ue nudas ; siciit in ma- 
res cvadebant saxa a Dencalionc re- 



trojactata. 

Pyrrha] Deucalionls uxor. Horat. 
Lib. I. Od. 2. ' Terruit gentes, grave 
ne rediret Sa^culum Pyrrhae nova 
monstra questze.' 

85 Quicquid agunt homilies] Male sci- 
licet, et ex pravis animi affectibus. 

Votum] Habendi cupiditas. 
Timor, ira, voluptas, S^c.] Vide Tusc. 
q. 4. n. 12. et seq. 

86 Discursus] Vel iiominum incon- 
stantiam animi, vel casus varios no- 
lat ; imo et laborcs ad opes aiit dig- 
nitates parandas. 

Farrago] Est proprie quod ex plu- 
ribus sal is niixtimi paliuli causa ju- 
mentis datur. Testus. 

88 Sinus] Laxitas, aniplitudo, licen- 
tia. Metaphor, a velis, qua; sinii 
modo ain|iiiori niodo contractu ven- 
tiim excipiunt, ut navigantibiis libue- 
rit et commodum fuerit. 

Alea] Persius Satir. v. 57. ' Hunc 
alea decocpiif.' ^'ide (jiue nos ibi- 
dem. 



SATIRA I. 



153 



Hos aniraos ? Neque enim loculis comitantibus itur 
Ad casum tabulae, posita sed luditur area. 
Prtelia quanta illic dispensatore videbis 
Armigero ! Simplexne fnror sestertia centum 
Perdere, ct honenti tunicara non reddere servo ? 
Quis totidem erexit villas ? quis fercula septem 



90 



nam nee comite crumena jam pergitiir ad tabella fortunam ; vertim luditur capsa 
deposita, Quam niagna certamina hie aspicies udministrante armorum portatore? 
An vulgaris est iiisania deperdere centum sestertia ; et vestem non restitiure algenti 
famulo ? Ecquis tot villas extruxit ? Quis avonim clam epulatus est dapibus septem / 



67. 71. 72. 73. — 89 nee 15. — 90 causam 10. 47. 58. plena pro posita 2. in in- 
terstitio : qufx/i/e pro sed 16. archa 21. 22. 24.— 91 abest a 13. ill inc 22. — 

92 Quis furor est ? simplexne furor talia centum 13. sexterti.i 19. 21. 22. 24. — 

93 algenti pro horrenti 22. a in. sec. trudere26. — 94 et fercula pro quisf. 13. — 

NOTiE 

89 Xeque enim loculis, ^c] Non jam arniiger parat portattpie domino bel- 
niodica pecunia fortnito ludo exponi- latori, arnia, &c. 



tur, sed ingens, et totum fere patri- 
monium. 

Loculis] Crumena, cap.«ula. Meto- 
nym. pro exigua gumma in loculis 
contenta. 

90 Ad casvtn tabula"] Ad aleam, qua; 
in abaco lusorio, sen in tabula conji- 
citur. Hanc sic amasse Claudius 
imperator dicitur, ut et de ca libruni 
coiiscripserit. Sueton. 

Posita area] Depositis fortunis om- 



92 Simplexne furor] An non liaec 
insania est supra vulgartiu et com- 
munem, in alea decoquere omnia? 

Sestertia centum perdere] Magnam 
summam, ingentem pecuniae vim, uno 
tali jactu disperdere, v. g. centum 
millia sestertium ; vel sinipliciter 
centum sestertia, quae valent singula 
sestertios niille, id est, denarios225. ; 
sen viginti quinque coronatos, qui 
sinsuli valent tricinta qniuque soli- 



nibus luditur, nihilque immune ab dos, ad monetEe Gallics aestimatio- 

Budajus, de asse. Vide Plin. 



alejE ludibrio : quasi ipsa area rem 
omnem familiarem includens ad lu- 
dum atfertur. 

91 Pralia quanta] Qnot vero jursia, 
ri.\a>, et contentioues ludum sequun- 
tur. Alii intplligunt rixam inter ser- 
vum et herum ludentem ; hie nimi- 
rnni aniissis omnibus, qu« attulerat, 
etiam famulo vult detrahere tunicam, 
quam exponat alea;, sperans amissa 
tandem recupcrare : ex more luden- 
tium. 

Dispensatore armigero] Servo snb- 
ministraute ludi instrnmenta, pecu- 
niani, tesseras, alvcoluni, &c. sicut 



nem. 
III. 3. 

93 Horrenti] Algenti, et pr:p fri- 
gore trementi, spoliato nempe tunica 
sua, quam in ludo lierus perdidit 
etiam, ut dictum iiiox : ncc aliani 
reddidit indigeuti servo. Vel sinipli- 
cius intellige de lusoie, qui impeiidit 
in aleam grandes pecimias, et rix 
famulo vestem nccessariam suppedi- 
tat. l*crs. Satir. i. ' Scis comitem 
horridiilum trita donare lacrrna.' 

94 Quis totidem erexit villas] An 
olim impeusae tot fiebant, ut luiuc, in 
insanis substructionibus •■ quod uit 



lol D. JUNIl JUVKNALTS 

Sccrcto c(ienavit avus? Nunc sportula primo 95 

Limine parva scdet, tuibae rapienda tojiatae. 
Ille tamen facicm pvius inspicit, et trepidat, ne 

Jam in primo aditn e.riginnn adest mvnus a frequentia to^ata aufcrcndum. Alta- 
men istc vidtum antea intvelur, it tvemiscit ne accedns supposilitius, atque peias 



95 Secreto cocnavit arus sub tempore prisco 13. cjectis vss. 96-109.^ — 9S Suspecius 

NOT;E 

TiiUius pro Milouo, loqnens de P. sportula, ex Edicfo Neronis, lit tes- 

Clodii f'tindo. tatiir Suetonius, pecuniaria quideni, 

Fercula septcin] Solemnis appara- ut ait Turneb. xx. 8. Alex, ab Alex, 

tnm convivii, upud Veterrs, nnme- v. 24. Martial. Epigram, iii. 7, et 

rum fercnlorum apud varies diver- dnm jnsta in pauperes munificentia 

sum, pompam et luxum in iis infe- abrogatiir, omnia in luxum ac libidi- 

rendis : vide Gtn. dier. Alex, ab nes effunduntur. 

Alex. \. 21. Sportula] Sporta et sport ella recep- 

Quis fercula septem secreto ccena- tacidum est muncnun, inquit Ascon. 

rit avHs] Qiiis e nostiis majoribus Peed, metonyui. Pro dato ninnere po- 

lautas iiistruxit epulas clam, et inter nitur, sive pecunia sit, sive obsonium, 

privalos parietcs ? illi certe in atriis et cibus, quae dabantur olim in sporta, 

et i)alam crenabant fnigalitcr et par- quae proprie fiscelia est et corbis e 

vo contenii. Valer. Max, ii. 5. n. 5. sporto iierba, nnde nonien. 

' Knit illci simplicitas Antiqnoruin,' 90 ff/na] Qua? oentuni erat qna- 

inquit, ' in cibo capiendo, ut maxi- drantum duntaxat. Tnriieb. et Alex, 

mis viris prandcre et crenare in pro- ab Alex, loco mox citato. Martial, 

patnlo vcrccundiac non asset : nt^c Epigramm. iii. 7. ' Centum miselli 

sane ullas epulas liabebaut, qnas po- jam valete qnadrantes.' Et x. 75. 

puli oculis subjicere erubescertnt : ' Sportula nos junxit quadrantil)us 

crantquc adeo continentiac attenti, arida centum.' 

ut iVequentior apud cos pultis usus, Rapienda] Certatim prs^ripienda ; 

quam panis esset.' timentibus singulis ne idtinio sibi, ut 

95 Nvnc sportula primo, Sfc] Olim fit aliquaiido, nihil sit residuum, 

ixliibcbaturcomivium et publi<'e qui- TuiIxb tui^ata] Quoniam trnniorum 

dem cgenis (dientibus ; at n\ii)c di- toga erat, vestis nimiruin vilior : bine 

\ites epulantur qnidcm ipsi priva- signitical Iiic Clientes, qui mane Pa- 

tim, asscclis antcui vix munus exi- tronos salutant, delude ad forum co- 

gunm distribui in atrio jubent. Do- mitantui', et officia sua pra slant, in 

luitianus tamen niulta novans spor- - meicedem vero postea ad ccriiam vo- 

tidas pidjlicas sustulit, rcvoeata coc- cantur ab ipsis Patronis, aut sportii- 

nanun rectarum cousuotudine, teste lam auferunt. Martial. Epigr. x. 18. 

Suctonio, Domitian. cap. 7. 'Nee vocat ad coenani Marius, nee 

Sportula primo limine pan-a sedet] muncra mittit : — Hen quam perfa- 

Loco ca;na' recta", id est, plena;, in- luce sunt tibi, lloina, toga-.' 

Icgra-, lauta-, pridcm exhiberi solitas 97 ///(.' tamen faciem prius inspicit] 

clientibus, j)ro impensis officiis erga Is tpii spoitulis erogamiis est a divite 

patronos, dalur nunc solunimodo aut patrouo prs;fcctus ; queui biilne- 



SATIRA I. 



155 



Siippositus veuias, ac falso nomine poscas. 
A'j:ni{ns accipics : ju])et a prascoiie vocari 
Ipsos Trojuyenas. Nam vexant limon et ipsi 
Nobiscum. Da Fra:-tori, da deinde Tribuno. ^ 
Sed libortinus prior est : prior, inquit, ego adsam. 
Cur tiraeam, dubitemve locum defendere, quamvis 
Natus ad Enpliratcn, mollcs quod in aure fenestrae 



100 



tihdo mendtici. Coo-nitus pfircipics. Per prceconein acciri imperat ipsos Trojanos. 
Eteniin ipsi ctiam nobiscum prnnunt atrium. Largire Frctbni, postea lurgire Tri- 
huHo. At liheitinns aiiterior est. I\i^o anterior itdsum, ait. Quare meiuain vel 
trepidem meum lovam tueri, etsi orius prope Euphruttm, quod qiiidem quamiis 



15. et /also 17. 19. 20. 21. 25. 26. 27. 45. 47. 50. 54. 50-60. 64. 65.-99 Coj^- 
tiitus 24. accipias 16. libct 26. — 100 ve.rnnt nomen 7. illi 7. 19. 21. — 102 ego sum 
62. 66. 67. 71-74. — 103 Cur dubitcm timeamve 19. — 104 Euphruten 16.61. quod 



NOT.E 



atoreni elixiim vocat IMaitial. Epig. 
III. 7. 

Faciem prius inspicit] Caveus ne quis 
irrepat aliemis, siihornatiis et i£,no- 
tiis ; atqiie sportiilain rapiat soils 
i-lientiljiis aduiinistris dari jiissam. 

Trepidat ne, Sfc] Argueretur enini 
a Domino, si iiupoii sibi pateretur, 
tbrsau et daniniiin tenet. 

99 Agnitus accipics'\ Time munus 
capies, cum legitime petere visas et 
agnitus fueiis. 

. 100 Trojugejias'] Patricios majonim 
Gentium, inquit vetusSchol. Optinia- 
tes Romanes a Trojanis oriimdos. 



piimo, inquit Praetor. 

Pratori, T7-ibuno] ' Praetor,' inquit 
Varro, ' diotus, qnod exercitui prte- 
eat. Est et Magistratiis juridicundo 
pr«|)ositus.' Tit. Liv.Lib. v. Cic. ii. 
de Lei;ibiis. ' Tribunus aut Plebis, 
ant Militiun tuit.' De qiiibns Tit. 
Liv. et alii. Vide Alex, ab Alex. 

102 Libertinus] Oritmdus e servis 
in libertrttem asset tis. Crispinus, de 
quo supra, vel alius qnilibet. 

Prior csf] Prior accessit, videtur- 
que pra>fertndus et Pra?tori et Tri- 
buno. Vel, opibus potior est. 

Prior, inquit, ego arfsuw] Prosopo- 



quod jart.tbant ipsi, et auctor est peia ironica lil>ertiiii adversus nobi- 

Virgil. /Eneid. i. les contendentis. 

Nam vexant liinen et ipsi^ Ipsiiiobi- 103 L«tMm] Jus meum, et ordinem. 
les ad sportulam sordide conveniunt, 104 Ad Eupliraten} Nalus vel ex 
et debituui pauperibus dnntaxat Armenia, vel e Syria, aliisque regio- 
jnnnus asportant. Martial. Epiir. x. nibus Euplnati proximis, e quibns 
10. ' Cnni tu liiurigeris annum qui servorum ingens proventus Roinae 
fascibus intras, Mane salutator limi- fuit. Eupliraies Huvius iiobilis, e Ni- 
na mille teras. Hie ego quid fa- phate nionte Armenia- proluiidus et 
ciam, c\:c. Quid I'aciet pauper, cui celer nascitur, inquit Struoo, cum 
non licet esse clienti? Divisit nos- Tigri MeNopolamiam tacit, m sinam 
tras purpura vestra togas.' Persicum iUabiuir. .Stagnationibus 

101 Da Pruiori^ Distribue miUi suis agros foecuiidat, limuiu tanien 



156 



D. JUNII JUVENALIS 



Arguerint, licet ipse negem ? Sed quinque tabernas 
Quadringenta parant. Quid confert purpura major 
Optandum, si Laurenti custodit in agro 
Conductas Corvinus oves ? Ego possideo plus 
Pallante, et Licinis. Expectent ergo tribuni : 



105 



ego non futenr, probabiutt teniies fissura^ in auricula men. At taherncc quinque 
inilii prastunt quudringenta. Ecquid purpura dat amplius dcsideranduin, si Cor- 
vinus serrat oviculns condiwtitins in ciimpis Laurenti? Ego habeo mujores divitias, 
quani Pallas et Licinii. Igitur Tribuni prastolcntur, opes sint victrices, neque 



vecepi pro Euphratem. Cf. Hcins. ad Virg. Ge. iv. 5C1. — 105 neget 16. 45. — 
106 Quinquaginta 26. Quadruginta 16. 19. 45. solenni enoie. Ct". ad ii. 117, 
V. 132. xiv. 326. parent 11. majus 7. 11. 15. 21. a m. sec. 25. 26. 27. 29. 46. 
47.48. 50. 54-69. 71-74. qnod peiperam probant Balirdt et alii, qui majus pro 
magis dictum accipiinit, et post Optandum notam intcrr., post oves vero coin- 
iiia poniint. purpura' amator 4. 81. in niarg. et cod. Ms. Marii Nigri, riuera v. 
ad Ovid. Am. i. 14. 33. — 107 in arvo 15. 21. a m. sec. — 110 post v. 118. le- 



NOTiE 



non invehit, sicut in j^gypto Niliis; 
testis Pliiiiiis xviii. 17. Euphratem 
vero describit v. 21. 

In aure/enestral Foramina scilicet, 
more patrio, e quibiis inaures depen- 
dent. Pliniiis II. 37. ait In Oriente, 
viris auriini gestare auribiis appen- 
sum, decns existiniari. Carpit vero 
noster Foota homines libertini <;enc- 



inquit, ' ne qnis in Equestri Ordine 
censeretur, nisi cui ingenno ipsi, pa- 
tri, avoqiie paterno sestertia qna- 
dringenta census fuisset,' &c. Vide 
Alex, ab Alex. ii. 29. 

Quid confert purpura major'] Quid 
vero juvatnobilitas, si nunmii desint? 

Purpura majus] Sic alii legnnt, et 
explicant. Quid magis optandum con- 



ris, qui per sceliis opes ct libertafem fert purpura/ Alii legunt, purpura 



adepti siiperbiebant quidem, atta- 
men pertiisis aiiribus signa pristina; 
servitutis celare non poterant. Quod 
ait vetus Scliol. Plant. I'oenul. Sce- 
na 14. * Quia incednnt cum annu- 
latis auribus.' 

105 Sed quinque tubei'nee, ^-c] Si no- 
bilis non sum, at habeo majores no- 



major, et cum Schol. vet. interpre- 
tantur laticlavium, cen latum datum, 
qua>, vestis erat Senatoria, tunica- 
vulgari amplior, cui praUexta pur- 
pura erat. Fuit et Equitum Ronia- 
norum latus clavus sed a Senatorio 
distinctiis, (juai onmia explicat Alex, 
ab Alex, loco mox citato. Vide IMin. 



bilil)us ipsis opes, quincpie nimirum ix. 36. et seq. 



in foro tabernas. l^nde me consolor, 
inquit libcrtinus, ncc Pra-tori ccdam 
aut Tribuno, maninn ad sporlulam 
mccum [)orrigentibus. 

106 Qundringentu parant] Si miiins 
nobilitatem ; at ccnsnm cquestreni 
pfctstant, quadringenta iiempe scs- 



107 Ijinrcnti] Laurentum oppidum 
est Lalii, Lavinio proximnm. 

108 Corrinus] \'iv e slirpc insignis 
illius \'alerii Corvini, paupcrtate ad- 
aclus ad pascendas oves alicnas et 
condiictitias, victiis habcndi gratia. 

109 Pallante] Pallas ortus ex Arca- 



tertia. Videsupra vs. 92. Plin. xxxiii. dia, Imperatoris (Jlaudii libcrtus,eo- 
2. " Tiberio imperante conf^titutum,' que auctoie Practoria insignia con- 



SATIRA I. 



157 



Vincant divitiac : sacro nee cedat honori, 110 

Nuper in banc mbem pedibus qui vcnerat albis ; 

Quandoquidem inter nos sanctissima Di^ itiarum 

Majcstas : etsi funesta Pecunia templo 

Nondum habitas, nullas numraorura ereximus aras, 

Ut coHtur Pax, atque Fides, Victoria, Viitus, 115 

sacrosandcc dignituti conccdat qui pedibus alho notatis haud Ha pridem accesserat 
in istam civitatem: tjuo)iiam opum dignitas est apud nos sacratissima : quanquamf 
o perniciosa Pecunia, non munes adhiic in cede sacra, et nuinmis altnria nulla ex- 
truximus, sicut honomtur Pax, et Fides, Victoria, Virtus, et Concordia, quae stre- 



gitiir in 26. non 22. ne 17. 19.45. nee sacro 24.^111 habitat 19. e.rstruximus 
quidam, e\ interpret. — 115 Concordia pro Victoria 46. 48. 49. — 116 crepitet 19. 



NOT.1: 



seciitus a Senatu, ut ait Cornel. Ta- 
cit. 1. XII. Annal. in Aula potens etiam 
sub Nerone, ut probant seq. Annal. 
Libri. 

Licinis'\ Licini.i fuere plures, onines 
opulenti, de quibus vide quaj dicturi 
siimus ad Pers. Sat. ii. 36. ' Nunc 
Lirini in canipos, nunc Crassi niittit 
in acdes.' 

110 Vincant divitia] Nobilitate sint 
potiores. Horat. 1. ii. Sat. 3. ' Oninis 
enim res, Virtus, fama, decus, divina 
hunianaque puUhris Divitiis parent : 
quas qui construxerit, ille Clarus 
erit, f'ortis, Justus, sapiens etiam, et 
rex: Et quicquid volet.' Et eodem 
Lib. Satir. 5. ' Et genus, et virtus, 
nisi cum re, vilior alga est.' 

Sacro honori] Prretorise vel Tiibu- 
nicije Majestati, quam violare est 
nefas, et qui laesisstt, ejus caput Jovi 
sacrum erit, et familia venumdatur ; 
ex lege. 

111 Nvpcr in hanc urbcm, ^c] Man- 
cipium, servus. Plin. xxxv. 17. ' Vi- 
lissimuni est cretae genus,' inquit, 
' qua pedts venaliuni trans marc ad- 
vectorum denotare Majores institiie- 
rant.' TibulUis Kleg. ii. 3. ' Regnum 
ipse tenet ([uem sa^pe coegit Bar- 
bara gypsatos ferrc catasta pedes.' 

Pedibits albis^ Crcta vel gypso no- 



tatis pedibus mangonis seu heri signe, 
vel sigillo ReipublicEc, si publica es- 
sent mancipia. Sic enim veoum ex- 
ponebantnr in catasta. Vide quae 
dicemus ad Pirs. Sat. vi. 78. ad 
voceni catasta. 

112 Quandoquidem inter nns, ^c] 
Seqnentes versus quinque nonnullis 
suspecti sunt et adulterini videntur; 
sed quo jure ? 

113 Funesta pecunia'] Socrates aie- 
bat opes et uobilitatem non sohim 
nihil in se habere honestatis, sed ct 
omne malum ab iis oriri. Diogen. 
Laert. 

Etsi funesta pecunia templo nondum 
habitas] Etsi pecunia nee aras nee 
aedem habuit hactenus, in quibus 
apud nos ut Numen colatur; ei ta- 
men obediunt omnia, earn onines ve- 
nerantiir, ejusque nomen est apud 
homines sanctissimum. Vide CceI. 
Khodig. XXI. 34. et 'I'urneb. qui ii. 
20. pecuniani inter Dcas relatani 
contend! t, probatque ex Arnobio lib. 
IV. adversus Oentes, ubi scribit: 
' Quis Deam Pecuniam esse credat, 
quam velut maximum Ninneu vestrae 
indicant litteric donare aureos annu- 
los,' I've, 

1 15 /*ax] VespasianusPaci teniplum 
erexit foro proxiinum. Sueton. 



158 D. JUNII JUYENALIS 

Qnasque sfilutato crepitat Concordia nido. 

Sed cum summus honor finite computet anno, 
Sportula quid referat, quantum rationibus addat: 
Quid facient comites, quibus hinc toga, calceus hinc est, 

pit reiiso nido. At quandoquidem suprema dignitas anno desinente numcrat qirid 
xporfa afferat, et quantum adjungat opibus, ecquid agent asseclte, qui inde tunicam, 



22. ciconia Y>ro Concordia 2. \l. ad marg. 16. 19. 21. a in. sec. 22. 26. et 

tres coild. vetiistiss. Jac. !?^u>ii. Sed ha'c lectio glossam redolet, et me- 
trum ei adversatur ; viilgata etiani longe pr«-stantior est. — 117-134 ejecti 
ex 13. honos 27. 60. 64. 65. computat 22. — 119 faciant 14. 16. 17. comites 

NOT.E 

Fides\ Nnma Pompilius Fidti so- Miscell. c. 67. eo quod inter illas 

kinue instituit. Ad id saciarium magna sit fides et concoidia ; et quod 

Flamines bigis curiu aicuato velii Veteies in Nuptiis post Hymeneum 

jussit, manuque ad digilos usque in- cornieem invocabant. Alii tamea 

voluta, rem divinam facere, signifi- inter qnos Mancinellus, et Turneb. 

cantes F/rfem tutaudam, sedemque e- vni. 18. Ciconias significari volunt, 

jus etiam in dextris sacratani esse, quia pietas illis inest admirabilis, 

Hapc Tit. Liv. I. 21. Fi(/£m in Capito- qnara explicant Solinus, et Plin. x. 

lio dedicatam et cousecratam ait Cic. 23. et quoniam Concoidia Ciconias 

de Nat. Deor. n. 61. forma colebatur. Videtur certe Ju- 

Vicioria'\ Dion. Halicarn. 1. i. Vic- venalis respexisse illud Ovidii : ' Ip- 

toriw tenipluni ab Arcadibus in ver- sa sibi plaudat crepitante Ciconia 

tice coUis u dificatum ait. Tit. Liv. rostro.' Ceterum miiii non absurdus 

lib. VIII. Victoria teiupluin in Pa- videatur Flavins Coi'ject. c. o3. lo- 

latio fuisse tcstatur, et Cic. loco inox cum bunc simpiiciter explicans de 

citato. srde Concordia-, ad quam non sine 

Virtus] Tnllius loco citato de Na- strepitu confluebant Patres, cum ibi 

tura Deoruni sic habct : ' Vides Vir- Senatus interduni liaherctur, testibus 

tutis teniplnni a M. Marcello renova- Varroue et Lampi idio. 

tnni, quod luultis ante annis erat bel- 117 Sed cum summus linnor, Sfc] Cum 

lo Lignstico a Q. ]Maxiino dedicatum. sumnii quiquc viii, Magistratus, Se- 

Quid Concordia', Libertatis, Victo- natores coniputent, (luantum ipsis 

riter" Tit Liv. ad portaui Capenam valeant sitorlula' iinius anni, et quan- 

fuisse retcrl. Item Plutarclins. turn eniolunionti aft'eraut; quod sor- 

116 Concordia] Concordia- templum didiim, et indigiiuin ; (juid facient 

Camilius ;ilii(|uc a-dificarunt, testis pauperes, clientes, paraMti, (|ui iion 

Ovidius I'iistor. i. dcdicavit ct 'I'ibe- aliunde quam a sportuli.s iialtcnt quo 

rius. Siictoir. vivaut et vostiantiir? 

Sutulato crcpil.at 7iidi>\ ScDsus est : US Sportula] (iuid sit explicavi- 

ConcoKJia, in cujns a-ilis fasligio aves nius aniea. 

nidificante.s >onitum edunt et crepi- Quantum rutionihus addal] Oi\[ii\Uim 

tant, (iu()lje> ad nidos redeuni, et annuo reditui acccdat e sportularum 

puilos (juasi salutant, pabulum afle- proventu. 

leutcs. Cornices intelligit Politian. 119 Comites] Vide supra vs. 90. ad 



SATIRA I. 159 

Et panis, fumusqiie domi ? Densissima centum 120 

Quadrautes lectica petit, sequiturque raaritum 
Languida, vel pra?gnans, et circumducitur uxor. 
Hie petit absenti, nota jam callidus arte, 
Ostendens vacuam, et clausam pro conjuge sellam. 
Gallamea est, inquit. Citius dimitte. Moraris? J 25 

Profer, Galla, caput. Noli vexare, quiescit. 

indc cakeamejitd hahent : et panem, atque ignem in domol Lectica spississima 
poscit quadrantts centum ; et vonjux a-gra nut gravida eircumfertur, uc virum comi- 
tatur. Ilk pro absente postulaf, peritus d(Ai jam comperti, monstrans sellam inanem 
et cuiiclusam, loco uxoris, ait : Galla uxor mea est intus : qunmprimum ahirejube. 
C\u tardas? O Galla, oitcnde caput. Donnit, ne illam crudes. Dies ipse dis- 



facient 24. — 122 vel pro et 2G. — 123 Praestiterit notee jam cuUidus artis. — 

124 Ostentatis 11. recte, opinor, judice eliani Schurzfl. validam pro vacuain 15. 

NOT.E 

voceni, TogatcE. Clientelas et pairo- et claiisa uiulique, et eariim nomine 

cinia a Honnilo institiita sapienter, sportiilam (letiint, quae solis praesen- 

jani paiiperibus inutilia deplorat. tibus dispensabatiir. 

120 Fumusl Metonyni. pro igne, A'ofa jam callidus arte^ Ha'C enini 

aut lignis ad fovendum in camino ig- fraus jam detecta fuerat; qiiaprop- 

nem. ter dispensator mode rogabit, nt Gal- 

Densissima centum quadrautes lectica la caput e lectica vel sella proferat, 

petit] Ipsi Nobiles et IMagistratus aut saltern remotis plagulis per fe- 

lectica vecti cum uxoribus gravidis et nestellas lecticie vultuni ostendat, et 

asgris ad sportulam confluunt, et adesse se testetnr. 

prsripiunt, ut jam dictum, pauperi- 124 Ostendens] Dispensatori indi- 



biis victnni necessarium,ac vestitum : 
quin et fraudc utuntur ad plnres 
sportulas, ut mox dicetur, rapiendas. 
O avaritiani et sordes! 

Densissima] Vel jjlcna viro, uxorc, 
et filiis ; vel potius frcqucns et mul- 
tiplex ; aut etiaui multis clientibus 
Stipata, coinitihus, asseclis. 

Centum quadrant es] Asses viginti 



cans sellam, quasi sua uxor in ilia sit 
ex a'gritudine quiescens. 

Clausam sellam] Vide supra vs. 65. 
ubi de lectica et sella fuse egimus, 

125 lru]uit] Maritus videlicet. 

Est] In lectica. 

Citius dimilte] Festina sportulam 
dupliceni dare pro me et uxore mea, 
qua; legra hue venit ; noli iliu morari 



quinque, nam qulldrans^■>^^ quarta pars nos, inquit ille avar\is, timens ne dis- 



assis ; qua) maxima crat sportula. 
Vide supra. 

121 Lectica] Lecticarum usuni primi 
dicuntur inveni>st' r>ilh\ni, inquit ve- 
tusScliol. et diviiiiiis aute.i. 

123 Hie petit altsiuti] Quidam men- 



pensator fraudem subodorciur et in- 
vestiget. 

126 Profer, Galla, caput \ IiKpiit dis- 
pensator dolinu cavens, qucm alias 
jam tleprelienvlerat. 

iV«/t itaarf] Rcspondet iilc dolosus 



tiuntur iucsse uxores in lectica tecta vir, ne niolestus sis a?grai uxori, nc 



160 



D. JUNIl JUVENALIS 



Ipse dies pulchro distingiiitur ordine rerum : 
Sportiila, deinde forum, jurisque peritus Apollo, 
Atque tiiuinphales, inter quas ausus habere 
Nescio quis titulos iEg-yptius, atque Arabarches, 



130 



cerniiur prccclara rerum ricissitudine. Primo sport ula ; pnstca forum, et Phcchus 
juris gnanis, ac triumphales : inter quas ncscio quis ex JEgypto, tt Arabarches 



dusatn 17. et sellam pro corijvp^e clausum 21. — 127 miilto pro pulchro 26. — 130 quos 
IG. aut pro atque 7. 14. 15. 19. 20.24. 50. Araharces 21. 22. 54. GO. 65. Arabraches 



fxcita quiescentem, ue langiieiitem 
coge caput proferre, et male atfectiim 
corpus vexare. Uiximiis supra lec- 
ticam fnisse usui vario et multiplici, 
et in ea disposituni pulvinar, in quo 
recumbere, et quiescere licebat. 
127 Ipse diea'] De dienatiirali et ar- 



NOTyE 

Jus reddebatur ibidem in Augusti fo- 
ro, nbi ApoUinis statua eburnea, cu- 
jus meminit Plin. turn alibi, cum 
3G. 5. Uiide Horat. Sat. i. vs. ulti- 
mo, ' Sic me servavit Apollo.' 

129 Triumphales'] Ubi et statuse tri- 
unipbales erectas summis viris post 



tificiali fuse disseremus ad Persii Sa- victorias ct praBclare gesta: in ros- 



tir. 3. vs. 4. 

Pulchro (iistinguitur ordine'] Ironice 
liaec dicit. Sensus est : prinium cli- 
entes mane conveniunt ad salutandos 
patronos, ut diximus antea ad vs. 96. 
et rogant sportulam de qua jam non 
seme!. Martial. Epig. iv. 8. ' Prima 
salutantes atque altera continet hora, 
Exercet raucos tertia (^aiisidiros. In 
quintan) varios extendit Roma labo- 
res. Sexta qnies lassis, septima finis 
erit. Sufficit in nonam nitidis octava 
palsestris; Impcrat extructos tVan- 
cere nona tlioros. Hora libellorum 
decima est.' 

128 Deinde forum] Deinde a Clitn- 
tibus Palioiii deducuntur ad forum, 
iil)i templuni ApoUinis Palatini, ct 
Imagines triiimpliantibus positcV. 

I'orum] Quod nenipe tertiuni a;di- 



tris nimirum, ut monet vetus Schol. 

130 Nescio quis titulos JEgyptius, at- 
que Arabarches] Vel Crij^pinus, de quo 
antea : vel, ut vult Alciat. Pra?ter- 
niiss. 1. 1. Tiberius qnidam Alexan- 
der, .'Egyptius, ^gyptique guberna- 
lor : de quo Tacit. Histor. i. et Eu- 
seb. 1. 11. Atierunt alii Josephum 
Judaeoruni Ducem, cui tiiumphaiem 
statuam Vespasianus crexit, ob vir- 
tutem, et ingenium. Ex U. Hieron. 

Titulos] Effigiem cum elogio, 

jEgyptius, atque Aralmrchcs] Hapc 
duo videtur Poeta junxisse, sicut 
conjunctiE sunt regiones vEgyptus et 
Arabia. 

Arabarches] Locum liunc egere lu- 
cubrationibus Granunaticoruin admo- 
net Turnob. xxvii. 2.>. ubi et legen- 
«luni putat, cum nonnnllis Codicibus 



ficavit Augustus, cum duo non suffi- atque Aiictoribus, yl/a/)«rc/if.s, qui fu- 

cercnt liominun) et judiciorum nmlti- erit Alexandrine Magistratus qnidam 

tudini. Sueton. c. 29. Juda?is Alcxandrinis |)ra'positus, pro- 

Jurisque peritus Apollo] An quia batqne ex Josejilio, IJel. Jud. xxn. 

Juris Civilis Hibliothecam Augustus 3. et 5. Alii tamen rctinent voceni, 

dcdicarat in yEde ApoUinis Palatini, Arabarches; atque interpretantur, A- 

ut ait vetus Schol. An potius quod rabia; Prasfectum, aut Publicanum, 



SATIRA 1. JGl 

Cujus ad effigiem non tantum meiere fas est. 
Vestibulis abeunt veteres lassique clientes, 
Votaque deponunt, quauquam longissima coenge 
Spes homini. Caules miseris, atqiie ignis emendus. 
Optima sil varum interea pelagique vorabit 135 

Rex honira, vacuisque toris tantum ipse jacebit. 

ausus est habere insignia, ad imaginein ctijns non licet duntaxat meiere. Antiqui 
vero assed(B fatigati ex atrio discedunt, et dcsideria abjiciunt, tameisi viro fuit 
diuturna spes ccence : aique egentibus brassica;, et ignis coemenda sunt. Interim 
illorum dominus comedet exquisita e sylcis ac mari^ atque soliis ipse recumbet in 



16. Alabarches 70.7 i. v. Exciirs. i.—Ul tuingereU. 14.15.17. 19. 21.22. am. 
sec. 26. 45. — 132 lapsique clientes 19. — 133 quamvis 24. Votaque deponunt, 
quanquam longissima, cance. Spes homini A\s\!n\^n\inr m edd. Giang. et Hen- 
iiin. lit jiingantur vota ccena, et quanquam longissima spes homini, quce soil, 
honiineni la^tiim leddat, et semper iiieliora expectantem ad mortem usque 
romitetur; unde proverb. jEgroto dum anima est, spes est, et Hadriano in- 
terrogante, quid est limgissimum? Epicteti responsio : Spes. Ita quoque 
Kigali, h. 1. iiiterpretatur, qui tamen sic Interpungit : Votaque deponunt. quan- 
quam I. cwnce Spes h. Turn vero verba potius sic transponeuda: Votaque de- 
ponunt cama longissima quanquam Spes homini: quo ordine legenda videri pos- 
smit. — 134 hominis 28. homimun 11. 2G. 45. 59. CO. G4. 65. Nentrum placet, 
etsi uec to homini satis aptum. Forte reponendum domini ; vel dulcissima 
ctence Spes homini. Caules 10. 11. 14-17. 19. 20. 22. 23. 24. 27. 48. 54. 59-63. 
65. 67. 68. 71. 72. 73. al. quani formam, quia et insolentior, et anribus h. I. 
gratior est, tautaque auctoritate firmatur, in locum vulgaris Caulis substitui, 
consilio viri docti in Miscell. Obss. crit. Vol. v. T. ii. p. 267. — 135 sylvarum 
alii sciibunt, forte rectius, a Gr. v\ri, ut sus ab Is, serpo ab epirw, sal ab &A.S et 
al. Sed silva constanter legitur in libris antiquis (qui tanien rh y respucre 
Solent) et inscriptt. ut Silvester, Sitvius, Silvia, Silvanus. vorabat 16. — 
136 Rex hominum 56. 57. Rtx dominus 13. — 137. 138 desunt 13. 46. 

NOT.E 

qui vectigali de pecuariis ex Arabia tatu officiisque diuturnis. 

in ^gyptuin advectis praserat. Ci- 133 Votaque depomtnf] Rectse cte- 

cere Epist. ii. 17. ad Atticnm : ' Ve- nae spem abjiciunt. 

limexTheophane expiscere,' inquit, Longissima^ Nam tota die ccenain 

' quonam in me aninio sit Arabar- expectarant. 

ches :' (Alii Codices liabent, Alabar- 134 Caules miseris atque ignis emen- 

dies:) iibi Pompeiuni intelligunt qui- <7i's] Ut supra dictum, loco coenac 

dam, eo quod Arabiae partem ille recta" accipientes pecuniariam spor- 

domuisset: alii vero cum Coel. Rho- tulam, centum quadrantes videlicet, 

dig. M. Antonium, qui multa inde ex iis coguntur miseri coemere sibi 

tributa exegerat. oluscuia quibus victitent, et ligna ad 

131 ?ion tantum meiere fas est] VcI- ignem oUribtis coquendis faciendum : 
ut in sacro loco nefas sordes et al- interim dum Patroni delicatissiiiiis 
vum exonerate. Vide quae ad Per- epulis vescuntur. 

sii Satirara I. vs. 114. ad has voces, 135 Optima silvarum pelagique'] Fe- 

extra meiite. rinas carnes, et pisces cxquisitos. 

132 Abeunl lassi] Fatigati e comi- 136 Rex hornm] Clientiun Patio- 
Delph. et J'ar. Clas. Juv. L 



162 



D. JUNIl JUVENALIS 



Nam de tot pnkhris, et latis orbibus, et tarn 
Antiquis, una comedimt patiimonia mensa. 
Nullus jam parasitus erit ! Sed quis ferat istas 
Luxuria3 sordes ? quanta est gula, quae sibi totos 
Ponit apros, animal propter convivia natum ! 



140 



hctis inanibus. Etenim e tot eximiis atque amplis patinis ac tarn veteribus, 
unica in mensa devorant patria bona. Deinceps mdlus extabit parasitus. At quis 
tulerabit hartc intemperantice turpitudincm '.' Qtuim magna est ingltivies, quce apponit 
sibi apros iniegros, bestium ad epulas destinatam ? Attamen adest supplicium, quando 



48. 49. sed in comment. Calder. et Vallae cxplicantur. — 138 comedit 
45. Sed vulgaris lectio doclior est, et talis personarum numerique per- 
niutatio poetas solennis. Cf. inf. ad vs. 157. in Exc. ii. — 139 ferat 
pro feret recepi ex 10. 15. IG. 17. 19. 20. 22. 27. 28. 45-50. 54. 55. 59. 
(jO. 64. 65. et cod. viri docti in Misc. Obss. crit. Vol. v. T. ii. p. 267. ipsas 
22. — 140 totum Ponit aprum 23. et cod. viri docti modo laudati. — 142 Poena 

NOT:E 

peribit sic exitiosiim illud hominum 
genus, qui ut gratuitas coenas aucu- 
pentur potentloribus assentantes, ve- 
ritatem peiduut, et vanitati obsecun- 
dant ac superbiiE divitum. 

Parasitus'] Quasi napa alTov dictus, 
eo quod mensas divitum opiparas 
sectetur. Parasitorum apud Comicos 
crebra mentio : descriptio luculenta 
habetur apud Athen. 1. vi. ubi et Pa- 
rasiti appellatio pridem sancta et ve- 
nerabilis dicitur fuisse, et parasitari 
primus coepisse Philius Jupiter Coe- 
litum maximus, c. 8. et 9. 

140 Luxurice sordes] Quid enim sor- 
(lidum magis, quani per avaritiam de- 
bitnm cgcuis negare cibum, sibi vero 
privatini nibil non lautitlarum indnl- 
gerc, per helluationem et liixuriam? 

141 Totos pouit apros] Quod nuini- 
ficentiie tribuebatur, inquit vetus 
Scliol. Plin. vm. 51. ait Pub, Servil. 
Kullum primum extitisse inter Ro- 
nianos qui soliduui aprum in epulis 
apposuit : et hoc Annales notarunt, 
inquit ille, ad enicndationem nionim. 

Animal propter convivia natum] Allu- 
•lit ad id quod ^'arro scribit dc Ke 
Rust. II. 4. Suillum pecus donatum 
ab natura ad epulandtiin. Itaque lis 



iius, illorum veluti Rex et tyrannus, 
sine mercede, aut saltern exigua, 
magna imperans. 

Vacuis toi'is] Piilvinis aut lectis 
discubitoriis, in quibus stratos vete- 
res cibum sumsisse notuin est. Va- 
cuis autem, id est, plurium alioqui 
couvivarum capacibus. 

Tantum ipse jacebit] Recumbens 
epulabitur ipse unus, dum prac-stito- 
lum officiorum justam mercedem, 
ccEuam rectani, Clientes famelici 
frustra desiderant. 

137 Pulchris orbibus et tarn atitiquis] 
Antiqui artiticii, atque artilicis, ex- 
imii operis, nee non e pretiosa ma- 
teria ; quffi quideni commendare so- 
lent vasa et supellectilia. 

138 Una comedunt patrimonia mensa] 
Patrimonia absunuuit laute epulando, 
una vero in mensa, id est patronus so- 
lus cum uxore ac libcris, exclusis pro- 
inde clientibus, amicis, et aliis ijiii- 
buslibct : cum e contra majorcs nim- 
quam soli cpulatcntur, sed pulchre 
liberales et niunitici egenos Clientes, 
et amicos, nieiisae adhibcre soliti es- 
sent. 

139 Nullus jam parasitus erit] Bene 
liabct: Nullus crit amplius adulator : 



SATIRA I. 



103 



Poena tamen praBsens, cum tu deponis araictus 
Turgidiis, et crudum pavonem in balnea portas. 
Hinc subitae mortes, atqiie intestata senectus. 
It nova, nee tristis, per ciinctas fabula coenas : 
Ducitur iratis plaudendum funus amicis. 



145 



tu satur vestes ahjicis, et in balnearia defers pavonem non coctum. hide mortes 
repentincB, el senecta non testafa. Novtis et non moestus sermo vagatur per omnia 
convivia. Deducuntur exequiu: applaudenda: familiaribiis ira percitis. Nihil umplius 



gulce prcEsens 13. depones 25. amictum 17. 25. 27. 45. 47. 48. 50. 54-60. 04. 65. 
— 145 Et pro It quidam. Praestiterit Es vel Est, vel Fis, vel Fit . , .fabula, iit 
ap. Tibull. I. 4. 83. Parce puer, quceso, ne turpis fabula fiam, et Horat. Epod. 
XI. 7. Heu me, per urbem Fabula quanta fui ! convivionim ut poenitet, cet. Ct'. ej. 
Epist. I. 13. 9. Tibuli. ii. 3. 31. 32. Prop. i. 5. 25. 26. ir. 24. 1. Te- 
reiit. Hec. iv. 3. 14. al. Eodein sensu dixit Plaut. Pseud, i. 5. 4. 
JUius mens sermo est per urbem, et Prop. ii. 21. (20) 7. et nunc inter eos 



NOTiE 



animam datam esse proinde ac salem, 
quae servaret carneni. 

Natum] Horat. Od. i. 27, ' Natis 
in usura laetitiae scyphis Pugnare 
Thracum est.' 

142 Pce7ia tamen prcesens] Continue 
sua gulae instat poena, et punitio, 
mors nimirum subitanea atque inipro- 
visa, sine testaiuento. 

Cum tu deponis amidus] Quando 
balnea subis, et lavas cibis distentus 
ac ingurgitatus. 

143 Turgidus] Persius Sat. 3. vs. 98. 
* Turgidus hie epulis atque albo ven- 
tre lavatur — Hinc tuba, candelae,' 
&c. 

Crudum'\ Necdum in stomacho coc- 
tum, quod quidem valde sanitati 
noxiuni ostendcmus loco Persii mox 
citato. 

Pavonem} Hunc cibi gratia Roinae 
primus occidit Orator Hortensius 
aditiali, sive adjiciali, crena Sacer- 
dotii. Saginare primus instituit M. 
Aufidius Lurco circa ultimum bellum 
Piraticum ; et ex eo <|ua>stu reditiis 
sestertiuni 60000 liabnit. Haec Plin. 
X. 20. Macrob. autcni Saturnaliinn 
III, 13. ' Primus Q. Hortensius,^ in- 



quit, ' augurali coena dicitur pavoues 
posuisse. Quorum pretia statim ex- 
tulerunt multi, ita lit ova eorum de- 
nariis vaenirent quinis, ipsi facile 
quinquagenis.' Apud Atlien. xiv. 20. 
furiosum esse dicitur alcre domi pa- 
vones, quorum pretio queant emi sta- 
tuaB. 

Balneal Quantum esset apud Ro- 
manes lavandi studiuni, exponemus 
ad locum Persii Sat. 3. modo cita- 
tum. 

144 Intestata senectus~\ Tain repente 
mors ingruit et preeoccupat, ut mi- 
nime liceat testari, et scribere codi- 
cillos ac testamentum. 

145 Nee tristis] Rident scilicet tuam 
e nimiis epulis mortem epulautes, 
quibus idem fortasse fatum imminet. 

146 Iratis'] Quibus ex testauiento 
quidpiani a te sii)i pollicentibus nihil 
tameu reliqucris, eo quod conficiendi 
testamenti tempus tibi defnerit. Per- 
sius Sat. 6. vs. 33. ' Sed coenam fu. 
neris hieres N<'glii:«t iratiis,' vtc. 

Plaudendum'] Plausu cxcipiendum 
ac prosequendum, quia pnena prae- 
sens aftccerit sordidos helluones ; et 
gula mulctata sit. 



1G4 D. JUNII JUVENALIS 

Nil erit ulteriiis, quod nostris moribus addat 
Posteritas : eadem cupient, facientque minores. 
Omne in praecipiti vitium stetit. Uteie velis ; 
Totos pande sinus. Dicas hie forsitan, unde 150 

Tngenium par materia^ ? unde ilia priorum 
Scribendi quodcumquc animo flagrante liberet 
Simplicitas, cujus non audeo dicere nomen? 

erit, quod posteri adjungant nostris moribus. Nepotes optahunt et perpetrabunt 
similia. Omne crimen in ardno positum est. Adhibe vela : plicas integras explicit. 
Isthic foriassc dixeris : unde ingeninm aquale argumento? Unde ista anteriorum, 
quicquid vellet mens injlammata, scribendi sinceritas, cujus appellationem eloqni non 



sermo es. iSIox mensas pro cccnas 2G. — 148 capient IG. facient cupientqiie 19. 22. 
23. — 149 Omne in p. v. stat, nee ralet ultra 13. in qno etiairi vss. 150-171 con- 
tvacti in hos octo : Qnos pungas sutira, galeatum sero duelli Pccnitet, kuic licet 
JEneam Kutulumque ferocem C'ommittas. Nulli gravis est percussus Achilles. Quid 
refert dictis ignoscat IMucius annon ? Pone Tigillinum, i<Fda hicebis accrba. Qui 
dedit ergo tribus patris aconitn, vehatur Pensilibus ptumis,atque illinc despiciat nos. 
Cum veniet contra, digito compesce labellum. — 150 Dicas hoc 26. — 151 muterice est 
•25. 27. 45. 46. 48. 49. 57. 59. 60. 65. ne nietnim laboret. Sed hiatus solennes 
Juvenali. Cf. ii. 26. in. 70. vi. 274. viii. 107. ix. 118. x. 11,54. 281. xir. 
Mi, 110. xui. 65. XIV. 49. XV. 7. 126. al. Heins. ad Claud, ("ons. Stilic, ii. 
107. et Heyne ad Vir^. lEn. iii. 211. Vereor tamen, ne pieraqne exempla 
libiarioruni incurise debeantur. — 152 liceret 26. libertas 14. — 153 nunc pro 

NOT^ 

147 Nostris moribus'] Pravis nostris Unde ingenium par materice] Ha- 

ac pcrditis moribus, vitiisque sic in- besne ingenium satis aniplumet grave, 

valesceutibus, ut nihil addi posse quod respondeat amplitudini et gra- 

videatur in posterum : unde posteri vitati materiae. 

similia diintaxat perpetratuii siiit, iol Unde ilia priorum, ifc.^Nonestea, 

uon graviora. modo Satiras scribendi ac scelera vel- 

149 Omne in prcccipiti vitium stetit] licandi libertas, quie fuitprius; qua 
Nunc viliiim omne stat in sunimo praccedentibus saeculis Lucilius, ac 
gradu, ncque progiedi ulterius potest, deinde Horatius fruebantur, atque 
Unde a Satiia scribenda tcmperare usi sunt excmpio Griecorum Comi- 
nequco. corum, Eupolidis, Cratini, Aristo- 

L'krcrefc] Metapbora. Id est, laxa phanis. Turn certc fas erat vitium 

iram, adhibe omnem animi impetum : quodvis insectari palam, et confodere 

omncs anir.ii vires intendc. in ipso vitiosoruiu ore atque Princi- 

150 Totos pande sinus] Sicut navi- pum. At non ita modo Horat. Sat. 
gantcs secundis ventis totos velorum i.4. 

sinus expandtnit ; sic et tu incumbe 152 Animo Jlagrante] Zeloiniinpro- 

totus taiu uberi Satirarum materiap,. bos exardescente. 

Vide supra ad vs. 88. 153 Simplicitas] riap^Tjtn'a.qua aude- 

Dicas hie forsitan] Prolepsis, qua bant scclus proscindere ac sceleratos 

icspondct ad ca ([iia^ sibi possunt summa libertate ; homines etiani no- 

'^''j'*^'' tare blue ambagibus. Adeo ut opus 



SATIRA I. 



165 



Quid refert, dictis ignoscat Mucius, an non ? 
Pone Tigellinum : tseda lucebis in ilia. 



155 



ausini? Ecquid interest iiUwm 31utius indiilgeat iis qute scribam, an non? Exhibe 
Tigellinum; statini fiilgebis in ista face, qua uruntur slantes, qui perfunduntur 



non 81. ad marg. prob. Flavio Conject. Cent. i. andent emend. Giaevius. Neu- 
triiin vero viilgata2 lectioni antefeiendum videtnr. — 154 liJitiiis 22. Nuntius 
19. Muliu:i 17. 23-27. 45. 46. 47. 49. 50. 57. 60-73. Sed dicitiir Grape. Mowius. 
— 155 Tigellinum pro Tigillinum rcposui, qiioniam ha?c scriptura firmatiir 
optimis libris veterum scriptornni, et Ronianonini et Graecoruni, qtiibns con- 
stanter Tr/cAArvos dicitur. Cf. Lips, ad Tac. Ann. xiv. 51. et Ramires ad 
Martial, in. 20. 16. lucebit 8. am. pr. idque recepit Hennin. auctore Grapvio, 
Sed neuter nos docnit, quomodo ilhid explicari possit ; nee, quantum video, 
conimodum inde sensnm, nisi tidiculis adliibitis, elicics : unde revr-cavi 
communem omnium fere librornm lectionem. acerba pro in ilia 13. — 



XOT^ 



aliquando fuerit Edicto frKniim inji- 
cere licer.tiae Satyricoruni in veteri 
Comoedia. Horatiusad Pisones : ' Sed 
in vitinm libertas excidit, et vim 
Dignam lege regi : lex est accepta : 
chorusqne Tnrpiter obticuit, siiblato 
jure nocendi.' 

\un aiidco dicere nomen'\ Insidianti- 
bus passim et ubique delatoribus, et 
opf)ressa per Tvrannos loquendi li- 
bertate. Patet ex Sueton, Calig. 
c. 27. citand. 

154 Quid refcrfl Reponit Jiivenalis: 
Irascantur licet vitiosi stylo meo con- 
fossi : quid tuni ? 

Mucius] Cui Lucilins nequaquam 
pepercit. Vide Sat. i. Persii ad vs. 
115. 

155 Pone Tigellinum'] Kespondet Jii- 
veuali monitor quidani : jam Mucii 
Sczevola^ tenipora pridem abiere, jam 
longe mutata sunt omnia. Enimvero 
si reprchcndas ac notes v. g. Tigelli- 
num, aliumve in Aula potentem, id 
uon iinpiine, nt olini, teceris. 

TigelUinnn] C. Fnlcinius Tigcllinus 
patre Agrigcntino, juvenis egens at 
valde pulcher, ob flagitia urbe sum- 
motus est. Dcinde Neronis amicitiani 
nactus, ac postca Galbaj, ab hoc 



etiam vindicatus et servatns est, cam 
mortuo Nerone a Populo Romano 
ad supplicium deposceretur. Vetus 
Scliol. de illo jam supra ad vs. 59. 
et seq. 

Tada] Arbor resinam abundanter 
exudans, unde flammis ac lumini sa- 
crornm grata dicitur, apud Pliu. 
XVI. 10. 

T(eda luctbis] Id est, vivus crema- 
beris jussu Tyranni, et delatorum ar- 
bitrio. Hie allusum volant nonnulli 
ad Nerouis in Christianos immanita- 
tem, de qua Cornel. Tacit. Annal. 15. 
' Ant crucibus affixi,' inquit, ' aut 
flammandi: atque ubi defecisset dies, 
in usum nocturni luminis uiebantur,' 
Christiani nimirum. Et vetus Scliol. 
' In munere Neronis arserunt vivi, 
de qiiibus ille jusserat cereos fieri, 
qui liicereut spectatoribus.' Item, 
' Maleficos homines tieda, papyro, 
cera supervestiebat, sicque ad ignein 
admoveri jubebat ut arderent.' Hinc 
Sat. 8. vs. 235. moUstam tunicam ap- 
pellabit. Et Seneca ad Lucilium : 
' Cogita illaui tunicam alimentis ig- 
nium illitain et intextam, et qnicquid 
pra;ter haec sajvitia commenta est,' 



IGG 



D. JUNII JUVENALIS 



Qua stantes ardent, qui fixo gutture fumant, 

Et latum media sulcum diducit arena. 

Qui dedit ergo tribus patruis aconita, vehatur 

fumo, gula suffixa, atque amplum aperit scrobem in media arena. An igilur qui 
porrexit venena tribus patruiSj fei'aiur plumis suspensis, et inde nos aspernetiir? 



156 et pro qui 11. fumat emend. Ascens. et Voss. ad Catull. p. 42. pectore 
fumant 14. i^^urgite fumant 22. a m. pr. — 157 At 25. lautum 19. diducit 21, et 
vetus codex Lipsii, laudatus ab eo ad Senec. de Ira iii. 3. extr. aliusque (nisi 
potius idem est) Heinsii, quern vide ad Ovid. Met. iv. 375. Id recepi, qtiam- 
vis ita non omnis difficultas tollitur. v. Excnrs. ii. deducit i. 8. am. pr. 10. 
11. 12. 14. 17. 19. 20. 23-38. 45. 4G. 47. 49. 50. 54-69.71-77. deducis 8. am. 
sec. 28. 70. et Ms. viri docti in Misc. Obss. crit. Vol. v. T. ii. p. 268. deducet 
16. 22. 48. 82. prnducit 15. harena 17. 20. 22. 23. 24.— 158 ante vs. 157. 
legitiir in 19. vehetur 10. 11. 14. 15. 22. 27. 45-50. 54. 55. 64. 68. 



NOTiE 



156 Stantes ardenfl Alligati pale, 
:uit adacto per corpus stipite, cre- 
mantiir. 

Fixo gutture] Sueton. Vitell. c. 17. 
' Reducta coma a capite, ceu noxii 
Solent, atqiie etiam mento mncrone 
gladii snbjecto,' (alii legiint, subrecto) 
' lit visendam pra^beret faciem, neve 
snbmitteret.' Tiirneb. xxiv. 41. rec- 
tus enim erat gladii mucro sub men- 
to positus, quo vultum erigere coge- 
batur. Forsan et respicit Juvenalis 
ad unciim gntturi noxiorum impingi 
infigique soHlnm, quo ad scalas Ge- 
monias trahebantur, ubi pendentium 
crura frangebantur, et snbjecto igne 
ardcbant, ut observat IMancinellus. 

Fumant] Circum accenso iguc. 

157 Et latum m.edia sulcum diducit 
arena] Versus iste creditur a nonnul- 
lis adulterinus. Legunt alii, deducis: 
alii, qui ducit, ut sit continuus sensiis. 
Lipsius ex vet. Cod. corrigit sic: ' Et 
latus nicdiam sulcus diducit arenam.' 
liiterprctari licet vel de sulco in are- 
na facto, cum Rei corpus co cpio dic- 
tum est niodo raptabatur ad patibu- 



lum : vel de scro"be et fossa, in qua 
defossus affixHsque palo vivus com- 
burebatur. Apud Corn. Tacit. An- 
nal. 15. paulo ante finem: ' Cum poe- 
na Flavii Veiano Nigro Tribuno esset 
mandata, is proximo in agro scrobem 
effodi jussit, quern nimis angustum 
Flavius fuisse conquestus dicitur.' 
Sueton. Neron. c. 49. ' Scrobem sibi 
fieri coram imperat dimensus ad cor- 
poris sui modulum ipse Nero.' 

3Jedia arena] Multi quidem in me- 
dia ampbitheatri arena crcmabautur. 
Quemadmodum refert Sueton. Calig. 
c. 27. de quodam Atellanaruni Poeta, 
ob joci ambigui ver^iculum, illic igni 
tradito jussn Imperatoris. 

158 Qui dedit ergo tribus patruis, Sfc] 
Indignabundus Juvenalis respondet 
nionitori. Ergone mollis Tigeliinus 
impune despiciet nos; ncquc solum 
efioeminatus scd vencficus et ne- 
quam ? Vide supra ad vs. 67. 

Aconita] Mortifcnun hcrbje vene- 
nosas succum. De bis Plin. pluribus 
locis multa. L. vi. c. 1 . sic liabct : ' A 
Ponti ore distat millibns duccntis 



SATIRA 1. 167 

Pensilibus plumis, alque illinc despiciat nos ? 

Cum veniet contra, digito compesce labellum : IGO 

Accusator erit, qui verbura dixerit, hie est. 

Qttando adiermm nccurrei, digito labia comprime. Qui pronuntiaierit voces, is est : 
illi accusator aderit. Fas est ut tutus compo7ias /Eneam etfortem Rutulum. Nemini 



et codex nis. viri docti in Miscell. Obss. crit. Vol. v. T. ii. p. 2G7. Panim inter- 
est, modo niox repoaueris despiciet, non, ut alii editores, etiani Henninins, veha- 
twr et despiciet.—XaQ despiciat 10. 13. 17. 20. 21. 23. 24. 2.5. 4.5. 49. 50. 5G. 57. 59. 
CO. 64-67. 71-74. et alter codex viri docti modo laudati: quos secutus sum. 
despiciet al.— 160 Dum 20. rcniat 17. 23. 25. 46. 49. 54. 58. 64. venerit 24. — 
161 verum dixerit 7. 10. 11, 14-17. 19-22. 24. 26. 45-48. 50-55. 74. 80. prob. 
Britan. ut poi^ta tacitse occurrat responsioni et sensiis sit : accnsabitur non 
modo, qui mendacio usiis fuerit, et talso aliquem notaverit, sed etiam, qui 
vera dixerit ; vel, non deerit tibi accusator, si verum sequi volueris tuis car- 
minibus, qui dicet: hie est, o Imperator, hie est ille, qui hominum vitia notat. 
Male! verion qui dixerit 23. verum qui dLverat 16. Plathner emend, si rectuwi 
dixerit. Eqnidem levissima mutatione maluerini : cum verbuvi dixerit. 
Mox hie 'st vel st, h. e. hie tace, nisi perire velis, (nam st silentii 
nota) legendum videbatur Lambino, Lubino et Graevio. Id nierito, opinor, 
<iisplicuit Grangaeo, cujus tanien nota non minus aliena est ab h. 1. et obscura : 
" Hie est, fit per demonstrationeni, quae aut laudi, aut vitio vertitur, pro ra- 
lione digiti, quo facta t'liit demonstratio : indici enim laus, medio vituperium; 
nnde proverbium, medium ostendere digilum, de quo v. inf. ad x. 53." Sic quo- 
fjtie Beckius in Obss. philol. in Satiras Juven. duas priores (Altorf. 1732.) 
p. 10. " Noster ita capiendiis est, ut intendat stilum ad morem veterum Ro- 
manorum, quo, qui medio digito nionstrabatur, vituperationem, qui indice 
digito ostendebatur, laudem promeruit ; utrique vero acclamatum fait, hie 
est.' Haec acclamatio nialo quodam praetereunte si audiatiir, reus mox calum- 
niae eris et injiiriac illatae : quam calamitatem ut subterfugias, melius est 
tacere, quam dicendo supplicium mereri." Sed turn h. 1. dicendum erat 
si cerbum dixeris, vel si quis verbum dixerit, hie est, vel denique Accusabitur 

NOT^ 

portus Acone veneno aconite dirus.' nos intuetur ac despicit? Quasi vero. 

Et XXVII. 3. ' Nascitur,' inquit, ' in 160 Cum veniet contra'] Imo, inquit 

nudis cautibus, quas aconas vocant : monitor, si forte obvius fiat tibi Ti- 

et ideo aconitnm aliqui dixere, eo gellinus iste, vide ne quid in ilium 

quod nulliis adsit juxta nutriens pul- mutias. 

vis, qui Gra-ce, kovis,' !fc. Digito compesce labellum] Consule 

159 Pensilibus plumis] Sella, lectica, tibi, inquam, et ne ulluiu indigna<io- 

in quibus pulvini, et lecti, iit fuse su- nis aut hx indicium promas. 

pra explicatinn est. Plin. xxvi. S. 161 Accusator erit, qui, ifc] Quod 

meminit et balinearum pensilium. si obnuumurat quispiam, et vel, hie 

Atque mine] E sublimi culcitra ; est, dixerit eo transeunte, statim in- 

vel ex eo quod molliter vehatur ipse, veniet accusatorem qui reum agat. 

dum nos pedibns iiiccderc cogimur ; Cave ergo ne vel has voculas protule- 

quia non snppetunt divitia3 et opes ris, cum Tigellinus occurrerit. 
nobis perinde ac illi, hinc supcrbe 



168 



D. JUNII JUVENALIS 



Securus licet ^nean, Rutulumque ferocem 

Cominittas. Niilli gravis est percussus Achilles, 

Aut mill turn quaesitus Hylas, urnamque secutus. 

Ense velut stricto quoties Lucilius ardens 105 

Infremuit, rubet auditor, cui frigida mens est 

Criminibus, tacita sudant praecordia culpa. 

viokstus est Achilles vulneratiis, ant Hijlas investigatus plurimum, atcjue Hydriam 
comitatus. Quoties fervens Lucilius insonuit districto quasi gtadio, toties rubescit 
audiens ille, cui animus sceleribusfrigescit, et cor sudorem emittit ob rioxas occultas. 



ant reus erit, qui, cet. — 162 jEnean Gr?eco more scrips! pro Mneam.v. Heins. 
ad Ovid. Epist. Her. vii. 26. idem et Drakenb. ad Sil. ii. 413. Rutilum- 
que 13. 14. 15. 16. 17. a m. pr. 19. 20. 21. 23. 26. 48. 54. 55. 59. 70. 71. 
75. 76. 77. 82. Rutulumque rccte 17. a m. sec. 22. 24. 25. 27. 45. 46. 47. 
49. 50. 56. 57. 58. 60-69. 72. 73.74. Rutulenque 2i.—lGi Cum7nittas2\. — 
164 Efl9.— 165 Lucillius 19. 56. 57. 60. 65. 75. 76.— 168 ira 11.21. a m. 



NOTiE 



162 Secums licet Mnean, ^•c.'] Per- 
git monitor, quod si te carmina scri- 
bendi studiiim tenet, licet nobilem 
animi ardoreni sequi ; illnstres mor- 
tuos versibns tuis exorna, qiiod fecit 
Virgilius, minori periculo, niajori glo- 
ria, qiiam scribendo Satiras. 

Mnean Rutulumque] Certaniina JE- 
neae Trojanonim ducis, ct Regis Ru- 
tuloriim Tumi, de quibus in iEneide 
Virgil. I. VII. et seq. 

163 Committas] Virum viro oppo- 
nas, ac velut in certamen deducas. 

Nulli gravis est percussus Achilles] 
Nemo ostendetiir carmine dc Achillis 
morte, aiit de Hylae fato. 

Percussus] Propric, nam Paris di- 
citur post Apollinis effigiem latens 
emissa sagitta Achillem percussisse, 
quo ex vulnere occubuit. 

1G4 Qucesitus Ilijlas] Hie Herculis 
socius atqiie amasius, ad hauriendain 
aquam profectus, cum ad flunien As- 
canium se inclinaret, simul cum urna 
undis abreptus est. Ab Nynipliis rap- 
turn fabulantur Poeta? ob pulchritu- 
dincui. Porro solicite quarsitus Hy- 
las cum non comparcrct, in ejus ho- 



norem Sacra instituit Hercules, in 
quibus solemniter inclamaretur. Hinc 
Virgilius Eel. vi. ' His adjungit Hy- 
1am : nautae quo fonte relictum Cla- 
massent, ut littus Hyla Hyla omne 
sonaret.' 

165 Ense velut striclo] Stylo Sati- 
rico armatus. 

Lucilius] Vide Pcrs. Sat. i. ad vs. 
114. ' Sccuit Lucilius urbem.' 

166 Infremuit] Irani spirans et in- 
dignationem in vitium et vitiosos. 

Rubet auditor] Seu pudore, sen cn- 
piditate ultionis inflammatus. Cur 
ruborem pudor et gaudium, met us 
vero pallorem aspergant, disputat 
Macrobius vii. 11. 

Frigida mens criminibus] Oderunt 
peccare mali formidine poenae, inquit 
Horatius, atqiii mctus ex frigore, et 
ex recedente ad cor onuii sanguine ; 
mens igitur improborum frigescit, 
quae conscia criminum sibi timet. 
Vel, frigida mens, qnaR diuturno sce- 
lerum usu ac vetcrno consopita lan- 
guet, torpescit, frigot, ac velut im- 
moritur. 

167 Sudant pracordia] Prae animi 



SATIRA I. 



169 



Inde irae, et lacrymae. Tecum prius ergo voluta 
Haec animo ante tubas. Galeatum sero duelli 
Poenitet. Expeiiar, quid concedatur in illos, 
Qiiomm Flaminia tegitur cinis, atque Latina. 



170 



mine iracmidia et flelus. Qitapropter ante huccinas, ista tecum antea revolve in 
mente. Belli tarde pigit eiun qui jam cassidem induit. Explorabo quid liceut 
adversiis eos, quorumfitvilla condita est ad vias Flami?iiam, et Latinam. 



pr. et iluo codd. mss. viri docti in Misc. Obss. ciit. Vol. v. T. ii. p. 267. — 
169 Nee 58. Hcec unima ante tubas vel tubam alii, teste Ascensio. 
Hcec animcB ante tubas 66. Hae anime ante tubam .51. 55. Htcc anime 
ante tuba 54. Hac anime a7ite tubas 49. 61.62.63. 65. 67.68.71.74.78. 79. Pris- 
cian. 1. XVIII. et antiquiss. codd. teste Mancinello et prob. Rigalt. ut poeta 
se ipse adhortetur, ut ap. Quintilian. ix. 2. dura, anime, hodie dura, et ap. 
Pind. Olymp. ii. 160. '''Eirexe vvv (XKoncji t6^ou, ''Aye, 6v^4. Htrc animante tubas 
80. H(EC animante (li. e. stirmilante) tuba 2. 10. 15. 16. 17. 19-28. 45-48. 50. 52. 
53. 56-60. 64. 65. 75. 76. Exanimante tuba 11. prob. Schuizfl. cujus hapc nota 
est: " Ait auctor, cum tuba jam niiliteni sonitu suo tantum non exaniniat, 
sero nimis in belliini abiisse prenitet ; et ita sane videtnr Schol. vetns legisse, 
cum explicat metapliorani : tarde pwnitet indixisse bellum, cum jam pugna com- 
missa."^no illis'Il. illo 22. — 171 Flaminea 15. 16. 21. 48. Flamminia 17. 19. 45. 



NOT.E 



anxietate et labore ob conscicntiam 
sceliis objicientem, vel ob acres mor- 
sus satirici sails. 

168 Itide irce, et lacrymcp'\ Nam et ira 
et vindictae cupido lacrymas elicit. 

Tecum prius ergo"] Quaa cum ita se 
habeant, antequam te accingas scri- 
bendis Satiris, ac veluti classicum ca- 
iias, ista perpende quae admonui, nee 
temere qnicquam moliare, cujus de- 
inde suscepti poeniteat sero. 

169 Animo, ante tubns'\ Multum hie 
variant codices. Lcgunt quidam ; 
anime, ante tubas ; ut seipsum adhor- 
tetur Poeta. AU\, animante tuba: sed 
perperam. 

A7ite tubas'l Ante sonitum et clan- 
gorem tubae: metaphor, a re bellica. 

Galeatum sero duelli pa^nitct] Jam 
non licet amplius pugnam detrectare, 
cum auditur classicum, cum adest 
hostis, et arma sunt in manibus : se- 



rins est turn mutare sententiam. 

DucUi] Duorum est certamen pro- 
prie, at pro bello etiam ponitur : et 
e duello factum esse bellnra scribit 
Quintil. 1. VII. inde et perduelles 
dicti, qui patriae suae hostes se pro- 
fitentur. 

170 Experiar, quid concedatur^ Juve- 
nalis verba. Saltem igitur mortuos 
lacessam, et eos duntaxat Satira vel- 
lioabo, qui ulcisci nequeunt : sic pro- 
tecto in aliena persona et vivi vapu- 
labunt. Sunt qui observant banc a 
Poeta nostro revera adliibitam in Sa- 
tiris suis caiitionem, ut neminem no- 
tarit, nisi alieno et ficto nomine. 

171 Quorum Flaminia, Sfc] Nobiles 
viros, quorum sepulcbra visuntur ad 
utrumque latus viarum Flaminiae ac 
Latinam. Nimirum ex quo lege duo- 
decim tabularum graviter sancitum 
erat, ne quis in urbe sepeliretur, fre- 



170 



D. JUNII JUVENALIS SATIRA I. 



quentius extructa sunt monumenta 
ad Flaminiam et Latiuam celebres 
vias. Und€ Juvenal. Satir. 5. vs. 55. 
' ClivosiE veheris dnm per monu- 
menta Lafinas.' Vide Alex, ab Alex. 
III. 2. 

Flnminia] De hac supra ad vs. 61. 



Latino] Via lapidibus strata, ut 
aiunt, ab urbe ad Sinuessam, quod 
extremum est Latii oppiduni. Plin. 
III. 5. Sita inter Appiam et Valeriam, 
tendebat per Algidum ac Tusculanos 
colles ad Ferentinuni, Frusinum, ali- 
asque civitates claras. Strabo 1. v. 



EXCURSUS AD SAT. I. 171 



EXCURSUS 

AD SAT. I. 130. 



Vehementer olim viri docti disceptamnt inter se de 
Araharche vel Alabarche illo, et adhuc sub judice lis est : 
ad quam dirimendam vix quicqiiam facient codices, qui 
haud variant, si paucos exceperis, quorum lectiones supra 
ad h. 1. percensuimus. Qui vulgatam tuentur lectionem, 
Arabarchen dici putant vel mollera Arabiae praefectum ; 
vel eura, qui praefuerit Arabibus, li. e. servis, ex Arabia 
Romam advectis ; vel praefectum Araharcliia, h. e. vec- 
tigali, pro animalibus solvendo, quorum ingens copia ex 
Arabia in ^gjptum abduci solita fuerit ; (v. cod. Justin, i v. 
01. 9.) vel denique magistratum, ab ^gypti Nomo Arabiae 
dictum, et Alexandrinum, quod colligimt ex Cic. ad Att. 
II. 17. ubi in aliis libris Araharches legitur, in aliis A/a- 
harches. Cnf. ibi Intpp. et Wesseling. de Archont. Judae- 
onim c. 8. Alii Alabarches legendum existimant, et varie 
interpretantur, v. c. Cujacius, (Obss. viii. 37.) Ernesti, 
(in clavi Cic. et quideminlnd. hist. p. 92.) Broda^us, (Mis- 
cell, iv. 2) et Turnebus (Advers. xxvii. 25.) magistrum 
scripturae vel vectigalis e pascuis, ab a\aj3x, atramento ; 
(v. Hesych.) Fuller Miscell. iv. 16. yic-wKov vel praefectum 
Principis, ab Hebr. vel Syr. halux et arcin ; (forte f^Vz^ et 
"pD^li^, Graec. ap%wv) Ruffinus praefectum salis, a Gr. SiXg 
dictum, unde Hulabarches quibusdam scribendum videtur. 
^Egijpliacus Alabarches, h. e. scripturae vel vectigalibus per 
yEgyptum prajfectus, emend. Plathner, provocans ad auc- 
toritatem Gratiani Imp, in L. ix. c. de Vcctig. et Cora. 



172 EXCURSUS 

* Usurpationem totiiis licentise submovemus circa vectigal 
Alabarchiae per ^gyptum atque Augustaneam.' 

Quemadraodum autem de ipso verbo ejiisque vi inter 
viros doctos discrepat, ita et de eo, ad qiiem poeta h. 1. re- 
spexerit: qiianquam inter eos fere convenit, atque, non aut, 
h. 1. legendum, et JEgyptium atque Araharclien vel Alahar- 
chen non diversos, sed iinum eundemque hominem esse. 
Baptista Pius (Annotatt. poster, c. 93.) quemvis designari 
putabat mollem atque efFceminatum ; Parrhasius (cpist. 
XXIII.) et Ptol. Flavius (Conjectan. c. 49.) Josephum, du- 
cera a Judaeis creatum, et, si D. Hieronymo fides habenda, 
propter virtutem ac vaticinium de imperio Vespasiani 
statua triuraphali donatum ; Gyraldus (in Dialog, xxxix.) 
et Alciatus (in Praetermiss. ir.) Tiberium Alexandrum, 'AXa.- 
^cig^Yjv Alexandriae, fratrem Philouis Judaei, vel ejus filiura 
ejusdem nominis, Procuratorem Judaeae et illustrem equi- 
tem Romanum; (de quibus v. Joseph, xx. 3. Lips. adTac. 
Ann. XV. 28. et Hist. i. 11. ii. 74. 79.) Britannicus autem 
et alii Crispinum yEgyptiura, quem Lubinus mordaciter 
Arabum priucipem appellari existimabat, quasi omnium 
vernarum ex Arabia summum, h. e. pessiraum, quem vero 
a Nerorie Arabia, pri)icipem esse factum tradit Schol. Ms. 
laudatus in Miscell. Obss. crit. Vol. v. T. ii. p. 267. Quod 
si verum est, nee potius conjectura, ex h. 1. ducta; (quae 
tamen ingeniosa videtar et admodum probabilis) non est, 
quod dubitemus, quin pessimus illc homo significetur, qui 
mali Principis gratia e servili conditione ad summum fasti- 
gium evectus est, et in quem Juvenalis etiam Sat. i. 26. 
sqq. et IV. 1 — 28. 108. 109 acerrime invehitur. 

Equidem olim suspicabar legendum esse ^gypfius, atque 
vel aut Alabaudus, ut servi innuantur, qui ex ^Egypto et 
Caria (cujus urbs Alahaiida inf. in. 70. ct passim memora- 
tur) Romam sint deducti, ibique ad amplissimos honores 
ascenderint. Sed in re tam obscura ignorantiam profiteri 
malo, quam vanis incertisquc conjccturis indulgcre. 



AD SAT. I. 173 



EXCURSUS 

AD SAT. I. 157. 

Versus perobscurus, cujus et lectio et interpretatio tarn 
dubia est, atque tarn parum commode expedita ab editori- 
bus, ut Pithoeus profiteretur, nullum in his Satiris locum 
esse, quern ex Grammaticonim glossis minus grammatice 
intellexerit. Varietatem lectionis supra ad h. 1. enotavimus: 
nunc paucis recensebimus virorum doctorum explicationes. 
Nonnulli h. 1. ita legunt et intcrpretantur : lucehis s. ardebis, 
et latum media siilcum deducis arena, fvustra laboras, nota- 
tione tua ac reprehensione nihil omnino proficis; quod pro- 
verbii loco dictum arbitrantur, ut Graec. a/x.jU,ov (Mrgfiv, vel 
Lat. littus arare. (Cf. inf. vii. 48. 49.) Britamiicus : lacebis 
tunica molesta indutus tceda, igne, qua starites ardent, aut 
quia alligabantur stipiti circumjecto igne, aut quia, ut Se- 
neca Epist. XIV. scribit, per medium hominem agebatur 
stipes, ut per omnes artus emergeret ; et deducit suUum, aut 
quia forte unco trahebantur, aut quod damnati, et in media 
arena amphitheatri, ubi multi cremabantur vivi, (ut Atel- 
lanae poeta teste Suet. Cal. '17.) alligati stipiti pedibus sul- 
cum faciebant circum se volventes, terrore ignis admoti. 
Videtur itaque to deducit, secundum Atticam numerorum 
enallagen, pro deducunt positum accepisse, ut Grangasus, 
qui coll. Virg. Ge. in. 402. 403. putat, maleticos designari, 
qui unco tratti fuerint per arenam, et su/cum quondam im- 
presserint ; qua usus sit metaphora Lycophron in Cassandra, 
de Hectore tracto ab Achille, Asvpag ^imti]; yarofjioov 5»' «uAa- 
xog. Sic et vetus Schol. ' adductus cum per arenam trahe- 
retur, sulcum corpore suo fecit ; vel fossam, in qua stipitcs 
iiebant, in quibus ardebant.' Idem tamen hanc quoque in- 



174 EXCURSUS 

terpretandi rationem proponit : * Pone nobilem, iit Tigelli- 
num ; quod nisi facias, in rogum corpus tuum mittetur, in 
quo non jacentia corpora, sed ad lignorum parsimoniam 
stantia exuruntur. Unde putant dici : et latum media sulcum 
deducit arena ; quod parcus ustor subditi ligni inopia scrobe 
sub terra facto subcavet, ut ardere possit' — Farnabius sul- 
cum accipiebat de scrobe, ad necis adactae vel spontaneae 
necessitatem redactis vel ab aliis vel ab ipsis praeparari 
solita, forte ad evitandum casum acrxJjjw-ova in ipsa morte ; 
quo refcrebat Tac. Ann. xv. 67. Philostrat. vit. ApoUon. 
%. 8. Appian. b. Civ. iv. et Suet. Mer, 49. Cnf. tamen Lips, 
et Ernesti ad Tac. Ann. i. 61. — Flavins in Conjectan. Cent. 
I. versus transponendos emendandosque putabat hoc modo : 
fumant. Qui dedit — despiciat nos, Et latum media sulcum 
deducat areata. Idem et nobis aliquando in mentem venit, 
sed nunc minus arridet. — Is. Vossius ad Catull. p. m. 42. 
cum Ascensio fumat legi malebat, ej usque sententia Juve- 
nalis dixit, ab incensa tunica molesta tantam liquefactae 
taedae seu picis defluxisse copiam, ut latus etiam in media 
arena deduceretur sulcus, et ardens quasi formaretur rivus.— 
Lipsius ad Senec. de ira iii. 3. extr. ex vet. cod. legendum 
censebat, Et latus medium sulcus diducit arenam, quod pro- 
barunt Scaliger Emend. Temp. 1. v. et Ferrarius Elect, ii. 7. 
qui omnes sulcum intellexere de fossa in media arena, qua 
vivi cremati sint defossi et ad palum defixi. — Vir doctus in 
Miscell. Obss. crit. Vol. v. T. ii. p. 268. corrigebat: Et la- 
tum media sulcum signabis arena.- — In edit. Variorum Amst. 
1684. haec reperitur nota : Si per parenthesin inserantur 
verba. Qua stantes— fumant, sensus erit concinnus, Lucebis 
in ilia tceda, et media arena, per quam tu cunis palo alliga- 
tus, vel, per quam corpus tuum trahitur comburendum, de- 
ducit seu deducet, (immo diducet i. e. patcfaciet, monstrabit 
latum sulcum : nee obstat, quod ultima syll. voc media nom. 
cas. sit brevis ; nam per pcnthcmimcrin brevis est producta 
licenter. Id cxemplo Virg. iEn. in. 464. firmavit Beckius 
in 01)ss, philol. in Sat. Juven. duas prioros (Altorfii 1732.) 
p. 9. ubi hunc cxistimuvit vcrborum ordincm esse ac sen- 



AD SAT. I. 175 

sum : Pone Tigellirium, statim lucebis in ilia facia, qua stun- 
ies ardent, et fiimant jixo s. aflSxo gutture, et ab qua taeda 
media arena (non amphitheatri, sed quaevis, cremando cor- 
pori subjacens) latum sulcum adipis cum pice mixti, et ex 
ustulato corpora descendentis, deducif, h. e. derivat, ut ap. 
Cic. de Div. ii. 105. et Viri^. Ge. i. 54. — Withofius olim 
conjiciebat, pix duett arena ; quod probavit Schraderus. — 
Jo. Fr. Gronovius, ab Henninio laudatus, verba poetas hoc 
sensu cepit : Fac eum vixisse aevo Neronis, et pro Mucio 
posuisse Tigellinura, nihil certius fore spondeo, quam ut 
luceat in ilia tajda molestas tunicae, et defossus in media 
arena sulcum latum diducat, vel mediam arenam sulco ape- 
riat ac dividat. Huic explication! favent similia loca Sen. 
de ira in. 3. extr. circumdati defossis (al. dejixis) corporibus 
ignes, cet. et Gell. III. 14. Homines defoderu nt Pceni in ier- 
ram dimidiatos, ignemque circumposuerunt : ad quas loca vid. 
Intpp. qui plura hujus crudelitatis exempla congesserunt. 
Sed hac ratione admissa reponerem : qui Jixo gutture fumant, 
vel fumat, Ut latum media sulcum qui diicit arena. Et ita 
poetam omnino scripsisse crediderim ; nisi forte totus ver- 
sus, quem salvo sensu obelo transtigere licet, interpolatrici 
manui debetur, et plane ejiciendus, non emendandus est. 



176 



D. JUNll JUVENALIS 



SATIRA il. 

U LTRA Sauromatas fugere hiuc libet, et glacialem 
Oceanum, quoties aliquid de moribus audent, 
Qui Curios similant, et Bacchanalia vivunt. 

Jurat isthinc anfugere trans Sarmatas, et mare glacie concretum, quntiescumqne de 
tnoribus quiddam tentant imperiti vuldc, qui Jingimt Curios, et vitam ugunt Bac- 



1 decet pro libet 16. — 3 similani scrips! pro simulant, usii quidem invito, ac 



NOTiE 



1 Ultra Sauromatas'] Cum video liy- 
pocrisim et flagitia ipsonim qui sapi- 
entes videntur, et esse debent, pro- 
fecto hinc niiirraie velini in longin- 
qiias maxime terras, adeo ciincta sunt 
Romae depravata apud Philosophos, 
Judices, Nobiles, Sacerdotes. 

Sauromatas] Aliter Sarmatas, qui 
populi Boristhcnem inter ac Tanaim 
fiuvios, ultra paludein Ma^otideni, 
vagi, feri, equinum sangninem lacte 
luixtum potabant ; dicuntur ex Ania- 
zonibus oriundi, ut fuse narrat Hero- 
dot. 1. IV. de his Plin. iv. 12. et alibi. 
Gellius IX. 4. Illic hodie Tartaria 
parva, ct Moscovia; magna i)ars. 

Glacialem Oceanum] Ad /i>nani ge- 
lidam, versus Polos, ubi propter assi- 
diium frigus terras steriles, et hinc 
rari incola% iitjue egentes ct miseri, 
parvo victitantes, proindcquc paruni 
viliosi. 

3 durios similujit] Prirferunt vitam 
contincntem et sauctam, qualeni egit 
-M. illc Curiiis Dcntalus, Sabinorum, 
Samuitum, Lucanoruni, et Pyrrhi Re- 



gis triumphator, interim vero Ro- 
mans frugalitatis norma juxta ac for- 
titndinis specimen, ut ait Valerius 
Maxinius iv. 3. Is oblatam ab hos- 
tibus ingentem pecuniae summam re- 
cusavit diccns, malle se aurum ha- 
beutibus imperare, quam aurum ha- 
bere. Et cum exegisset ex Italia 
Pyrrhum, e pra^da regia, quae exer- 
citum urbemque ditavit, ille attigit 
nihil. Porro decretis a Senatu po- 
pulo septenis cuique jugeribus agri. 
Curio vero quinquaginta ; is popula- 
ris assignationis ac mcnsurae modum 
excedere noluit, paruni idoneum Rci- 
pul)licae civem cxistiuians, qui eo 
quod rcliquis tribueretur contentus 
non esset. Idem fere narrat Plinius 
xviii. 3. Curii quidem post trium- 
plios nota concio est, inquit, perni- 
ciosiim euni iiitcUigi civem, cui sep- 
tem agri jugcra non essent satis. 

Jiacclumalia] In cpiibus seminarium 
onmis spuicitiie ac turpitudinis, ut 
videre est apud Liviuni xxxix. 8. ct 
sequent. 



SATIRA H. 



177 



Indocti primum ; qiianquam plena omnia gypso 

Chrysippi invenias. Nam perfectissimus horum est, .5 

Si quis Aristotelem similem, vel Pittacon emit, 

Et jubct archetypos pluteum servare Cleanthas. 

Fronti nulla fides. Quis enim non vicus abundat 

chantium: ctsi cuncta reperies referta gypso Chrysippi. Etetiim pracipuus \nt<ir 
illos extat, si qimpiam pretio comparat similitiidinem Aristotelis aut Pittaci: 
ac mandat armario cusludirc primos typos Cleanthis. Non est uUa faciei fidttcia. 



refiagg. Diomedo i. pag. 3G2. Gion. Diatr. Stat. c. G. et Ernest! ad Cic. 
Invent, i. 28. ad Tac. Germ. 9. et vit. Agric. c. 10. sed etymologiaac vi verbi 
id postulante, et faventibus Ubris, nonnniiquam omnibus, v. c. in Tac. Germ, 
c. 9. Assentiunlur nobis Heyne ad Virg. Ain. xii. 224. Bartii. ad Claud. Ruf. 
ir. 81. ad Stat. Theb. iv. 261. Schcller in Lex. et preeceptis styli, ac alii. — 
4-6 desunt 13, Post vivvnt v. 3. punctum posui pro commate. — 5 invenias 
restitui pro i«irnies ex 10. 11. 14-17. 19-25. 45-G9. 71-74. 77-80. est ejectum 
ex 25. 46. 47. 48. .50. 54-60. 62. 64-67. 71-76.— 6 Pictacon 10. 22. 45. Pitacon 
19. 20. 57. 59. 67. Pithncon 26. Pytacon 25. Pyctacon 24.-7 pluteum, v. Ex- 
cursus iii. C'/ean^ftos 54. 58. 75. 76. C/faH<as 60. 64. 65. Cleantes25. Cleantos 
47. 50. Cleanthas 13. 26. 27. Cloantas 10. 16. 17. 19-24. 45.-8 Fronti pro 



NOTiE 



4 Indocti pnmmn'] Nam vere docti 
sunt, qui et bene decent, et vivunt 
pariter. 

Quanquam plena omnia gypso"] Docti 
volunt audire nonnunquam, eo quod 
studiose conquirunt doctorum viro- 
rum perfecta simulacra. Quasi vero. 

Gypso] Imagines e gypso, qua? 
Chrysippum ejusque similes Sapien- 
tes repraesentant, coUocant in Biblio- 
thecis, et hinc videri volunt Chry- 
sippi sectari virtutem et sapientiam. 

5 Chrysippi] Vide Persii Satiram vi. 
vs. ultimo. 

Perfectissimus horum, ^-c] Inter illos 
indoctos praicipuus ac princeps. 

6 Aristotelem similem, vel Pittacon] Si 
quis effigieni habet in musaeo suo, 
valdc similem Aristotcli, vel Pittaco, 
aliisve Sapientibus, quse ad vivuni 
expressa lactaque existimctiir. 

Aristotelem] Cui non notus is Pla- 
lonis per annos viginti Discipulus, 
Alexandri Magni Praeceptor, Pevi- 
patelicorum Princeps, ob ingenii et 
eruditionis portentnm, Natiir* Ge- 



nius appellatus ? 

Pittacon] Pittacus Mityleneus unus 
e septem Sapientibus, rexit feliciter 
Mityleneorum Rempublicam annos 
decern, ac deinde sponte oblatam ul- 
tro abdicavit. Is inter alia, hac 
praecipiebat : Amico ne maledic, ne 
inimico quidem. Pudicitiam ania. 
Veritati stude. Tempus nosce. Di- 
cebat, Necessitati nee Deos reluc- 
tari ; Principatu virum cognosci ; 
Ditficile esse invenire frugi virum ; 
Nee sine labore maximo quemquam 
fieri bonum, &c. Floruit circa Olym- 
piadem quadragesimam secundam, 
vixit annos septuaginta, sepultus in 
Lesbo. Diog. Laert. i. 5. 

7 Archetypes] Prototypum, origina- 
1cm, ut aiuut, effigieni. 

Pluicum] Vide Persii Satiram i. 
vs. 106. 

Cleanthas] De eo dicara ad Persii 
Satiram v. vs. 64. 

8 Fronti nulla Jides] Alii Codices ha- 
bcnt, frcntis. Id est, nulla fides ha- 
benda speciei externae rerum. 



Delph. et Var. Clas. 



Juv, 



M 



178 



D. JUNII JUVENALIS 



Tristibus obscoenis? Castigas turpia, cum sis 

Inter Socraticos iiotissima fossa cinaedos. 10 

Hispid a membra quidem, et durae per brachia setae 

Promittunt atrocem animum : sed podice levi 

Cseduntur tumidae, medico ridente, mariscae. 

Barus sermo illis, et magna libido tacendi, 

Atque supercilio brevior coma. Verius ergo, ' 15 

Nam quce regio non scatd sereris itnpudicis ? Damnas obsccena, quando tu es fovea 
vvlgata inter Socraticos* * Hirsuti quidem artus ac pilirigidi in brachiis poUicentur 
mentem severam. * * Isti raro loquuntur, atque ingens siltndi hahent desiderium, et 
capilUtium supercilio brevius. Itaque Perilomius magis sincere ac simpliciter agit. 



Frontis reposui ex 46. 48. 49. 50. 56. 59. 60. 64. 65. 69. 73. Certe doctius est. 
— 10 Sotadicos — cinados emend. Leopardus Ernendd. xm. 10. ut ita dicti 
sint a Sotade, obscceno scriptore, hs ^p|e irpiJoros KivaiSoXoyuv, de quo vid. 
Strab. XIV. Athen. xiv. Snidas, Tbys. ad Gell. vii. 9. Columna ad Ennii 
Fragni, p. 291. Martial, ii. 86. 2. et Ii;tpp. Pliii. Ep. v. 3. Sed vulgatam lect. 
pra?ter alios tuetur Rutgers. Var. Lect. vi. 13. cum Socraticum dogma exagi- 
tarit etiam Martial, ix. 47. al. 48. et Socraticos pccdicones ex astris arcessiverit 
Finnic, vii. 14. Socrates autem dim iraiBtpacrrlas insimiilatus sit, quod no- 
tum ex Laert., Plat, in Apol., Luciano, Senec. Ep. civ. et de vita beata c. 
27.— 12 levi ubivis scripsi pro kevi, quoniam respondet Gra?co \f7os, si prima 
syll. producitur.— 13 marissce 13. macastte 16. — 14 Raro 67. libido 17. 19-22. 



NOT^ 



9 Tristibus obsceenis'] Homiiiibus tris- 
titia vultus et frontis specie gravita- 
tem morum et Cnrii castimoniam 
praeferentibus, dum Bacchanaliuni 
impudica imitantur facta et obscoe- 
nitates. 

Cusligas turpia, cum sis, S^c] Ilium 
oportet omni carere vitio, qui casti- 
garc vitium atque vitiosos repre- 
hendere vult: ut eloquitur Tuliius in 
Sallust. 

10 Socraticos'] Legunt alii Sotadicos, 
a Sotade Cretensi Poeta, qui Phly- 
acas scripsit, sive de Cina^dis, ex 
Suida. Alii intelliguut ipsum Socra- 
tem, qui male audiit apud miiltos 
quasi pa^derastes. Aristoplumes la- 
cerat Socratem ac discipiilos ejus, 
cum sit et ipse pcjor pleri.s<]uc, in- 
quit vetus Schol. Vide Persii Sati- 
ram iv. vs. 2. 

Nutissima fossa'] Sentina vitionmi, 
et eo nomine cognitus es cuivis: nee 



aliter interpretari licet aut libet, ob 
castitatis reverentiam. 

11 Hispida membra quidem, Sfc] 
Neglectus exterior cultus, et pilis hir- 
suta membra corpus robustum indi- 
cantia, fortem pariter animum spon- 
dere videntur ; verum e contra tibi 
accidit : nam exteriori virtutis simu- 
latione flagitia celas. 

14 Rarus sermo illis, ^c] Nam et 
affectata haec taciturnitas ad morum 
gravitatem pertinet simulandam; si- 
cut et attonsum caput, ad Stoicam 
severitatem. 

15 Supercilio brevior coma] Comam 
alcre probrosum cum esset, Stoicis 
caput ad cutem tonderc solemtie erat. 
Vide Pers. Sat. in. vs. 54. Turnrb. 
XV. 17. 

Verius ergo, Ifc] Ergo tolcrabilior 
improbitas Periboniii, qui sese ostcu- 
dit qualis est. 



SATIRA II. 179 

Et maftis ingenue Peribomius. Hunc ego fatis 

Imputo, qui vultu morbum, incessuque fatetur. 

Horam siraplicitas raiserabili>s ; his furor ipse 

Dat veniam : sed pejores, qui talia verbis 

Herculis invadunt, et de virtute locuti 20 

Clunem agitant. Ego te ceventem, Sexte, vercbor? 

Infamis Varillus ait. Quo deterior te ? 

Loripedem rectus deridcat, vEthiopem albus. 



25. 57. 58. 60. 64-67. 75, 76. Nil interest.— 16 Verius hiis vivit Peribomius 13. 
oniisso vs. 15. Perhibonius 26. Peiihonius 4. 5. 6. 11. 19. 23. 24. 25. 27. 45-48. 
50. 54-69. 71-74. Pevibomius 1. 2. 3. 10. 12-17. 20. 21. 22. 49. 70. 75. 76. 77. 
Nonien forte efficttiin ex Or. irepi^wfxtos, <nu circa aramest, (Archigallns) non 
€x /3a)/uo\({xos, sciirra, quod Calder. pulabat. Vetiis Scholion est: ' iiotuen 
Archigalli cinaedi, queni mag^M^Kw (forte ^aWum s. gallulum vel potiiis matulam) 
eonspurcatum dicinius, qui pnblice impudicitiani perpessus (f. piofessus) est.' 
— 17 quein pro qui legenduin crediderim: hunc morbuin, quern vultu inces- 
suque fatetur, ego fatis imputo. — 18 Hnjus — huic furor 13. iis furor 22. et 
furor 25. — 21 ceventem te 21. 22. verebar 16. Ex hoc versu in 13. diio facti : 
Clunem agitant, venerisque novo merguntur in actu. Vituperans ego te ceventem, 
Sexte, verebor, — 22 Viriilus 13. Varilus 73. Verillus et Bariilus al. cum dett- 

NOTjE 

\6 Peribomius^] Alii, Pm&onJKs; fa- et Curios simulant, et Bacchanalia 

mosus nepos, frontis perfrictae, ac vivunt. 
pcrditaE turpitudinis. 18 Horum simplicitas miserahilis] 

Hunc ego fatis imputo'] Fatalem Nam ii stiipent vitio, ut habet Per- 

ejus auimi puto cojcitatem, qui sua sius Sat. in. nescinnt quid perdant, 

palam vitia profitetur. Ex Astrorum et hinc carere videntur culpa, et ob 

dominantium necessitate, aut ex fer- furorem mereri ?eniaiii. 
rea fatoruni vi iinprobus ille esse 19 Verbis Herculis] Dignis Herciile 

videatur: at tu ex prava et maligna cum virtutis iter arduum raalnit in- 

voluntatt, qui iniprohitafem occultas. gredi quam vitiorum proclive. Vide 

17 VuUumorbum, incessuque fatetur] Persii Sat. v. vs. 35. 
Speculum mentis est facics, et taciti 21 Te, Sexte, rerebor] Te perinde 

oculi cordis fatentur arcana, iuquit ac ego infamou), licet forte ignobilis 

D. Hieron. nobilem scilicet verebor? 

Morbum fatetur] Impuras afFectio- 22 Varillus] Homo nequam ot fla- 

nes ostentat oculis, frontc, incessu; gitio.-us. 

non eelat, ut faciiiiit ii qui vultu ad 23 Loripcthmrectusderideat,Sfc.] So- 

severitatem composito, ac incessu Ins ille culpet aliorum vitia, qui sine 

gravi, alios se luonstrant quam mA, vitio est. Nee cnim decct ut varicu* 



180 



D. JUNII JIJ\F.NAT,IS 



Quis tulerit Gracchos de seditione querentes ? 
Qiiis coelum tevris non misceat, et mare coelo, 
Si fur displiceat Verri? liomicida Miloni? 
Clodius accuset moechos? Catilina Ccthegum? 
In tabulam Syllae si dicant discipiili tres? 



•^.j 



expostulantes de tumultu 1 Quis non confundat ceelum cum teiris, et tuarc cum 
coelo ; si raptorem damyiet Verres, homicidani 3Iilo, Clodius vitupei-et stuprutores, 
Cethegum Catilina; si contra Syllw kf^es loquantur tres ejua discipulii Qualis 



rior sit 13. — 2-1 ante vs. 23 legitur in 19. et plane excidit ex 17. et 20. quo- 
iiiam seqiiens versus idem priiicipium habet : quod millies factum decent 
Burm. ad Lucan. ix. 907. Doivili. ad Chariton, vi. 4. p. 552. Drakenb. ad 
Liv. IX. 11. 11. etSchradei- in Obss. p. 7. Conf. inf. ad in. 69. vi. 191. 483. 
viir. 159. 160. X. 294.295. etxvi.9. Gracos22. Graccos 64. ut passim in nummis, 
unde banc scripturam probabat Nic. Heins. ad Sil. iv. 495. Sed vid. quos 
ibi Diakenb. laudavit, Cic. Orat. c. 48. Quintil. Inst. Orat. i. 5. et Ciiaris. 
Instit. Gram. i. p. ni. 78. Aspiratio usu recepta. loquenles pro querentes 15. 
— 26 Post ]'^eni iuseritur si in 45. aut in 13. 65. et atque in 68. 70. Sed hia- 
tus Juvenali frequens. Cf. sup. ad i. 151. — 27 Cladius 13. Claudius 11. 13. a 
m. sec. 15. 21. a m. sec. 22. 45. non improb. Schurzfl. quia talia narret Suet. 
Sed famosum ilium P. Clodium notari, vix est quod dubitemus. C/odit autem 
ex eadem gente Claudia fiierunt. Veteres enim Romani au plerumque pro- 
nuntiarunt o: unde noraina ilia nihil ditferunt, ct sa^pe perniutantur. Cf. 
mox ad vs. 36. — 28 abest a 13. tabula 16. Scyllce et si 14. — 29 ^uper erat 

NOTjE 

varicum, niger nigrum dcridcat. Lo- 
ripes dicitur is, qui pedes in nioduni 
lori tortos liabet. 

JEthiopem] Macrob. de Somn. Scip. 
11,10. ' Vicinia Soils,' inquit, 'usque 
ad speciem nigri coloris exussit yEtlii- 
opas, torridae nimirum Zonvt> subjec- 
tos.' Plin. II. 78. ait ilithiopas vicini 
sideris vapore torreri, adustisque si- 
miles gigni. Hos aiunt ortos a (;hanii 
filio Clius, quern Hebraicc nigrum 
interpretaiitnr. Multa i\e ^Tlfhiopibus 
Diodor. Sicul. iv. 1. 

24 Quis tulerit Gracchos, Ifc.] Exem- 
plis conglobatis illiistrat quod dixit. 

dracclMs] El ipsos seditionibus et 
rebus novis semper studeiites. Tibe- 
rius Gracchus Tribunus plebis pro- 
rogari sibi potcstatem et Magistra- 
tum cnpicns seditioueiii movit, Capi- 
tolium pctiit, ubi oppressus est a 
Scipione Nasica, tjusque cadaver in 



Tiberim fuit projectura. Cains autera 
Gracchus accitus a Senatu ire noluit, 
imo arniata familia .\ventinum occu- 
pavit: unde fugieus sen ab ipso seu a 
servo interemtus est. Aiirel. Victor 
dc VirisIlliMribus. Plutarch, in eorum 
Vita. 

25 Quis ceelum terris, i^c] Quis non 
exclamet prae indignatioue, ut est 
apud Terentium, *0 coelum ! o terra! 
o maria!' 

26 Verri] Siciliac depraedatori,dum 
ibi esset Proconsul. 

Miloni] Qui P. Clodium interfecit. 

27 Clodius] Adulteriis,incestis,aliis- 
quc flagitiis famosus. Cicero pro 
Milone, et alibi. 

Catilina Cethegum] Quandoquidcm 
ambo aM|ue patriae iiostes, aequo sce- 
lerib'is infamcs, ct ojusdem conjura- 
tionis participes et conscii. 

28 In tabulam Sijllce] In qua pro- 



SATIRA II. 



181 



Qualis erat nuper tragico pollulus adulter 
Concubitu, qui tunc leges revocabat amavas 
Omnibus, atque ipsis Veneri Martique Uraendas, 
Cum tot abortivis foecundam Julia vulvam 
Solveret, et patruo similes effunderet offas? 



30 



hand ita pridem erat adulter ijiqninalus tragico stupro, qui turn resiiiuehat decreta 
anutis acerba, et TVj/eci etiam Martique mctuenda: quando Julia fertilem uterum 
exonerabat tot aburtiiis, et ejiciehat offas patruo consimiles. Ergo numquid non 



tragico quidam p. a. li. tragico 7iuper 10. 16.17.19-22. 26.74. qiiod concin- 



nius videtiir. — 30 revocaret 16. 
46-50. 54-69. 71-74.— 31 ipsi 13. 



revocarat 10. 11. 14. 15. 17. 19. 20. 22-25. 27. 
a m. sec. 63. Marti Venerique 16. — 32 Dum 



NOT^ 



scriptionis leges erant scripts?. De 
Sylla jam dixinnis Sat. i. vs. 16. Vide 
Appian. Flor. iii. 21. Valer. 3Iax, 
IX. 2, 

Discipidi tres] Triumviri libertatem 
et Rcmpiiblicam, pariter ac Sylla 
fecerat, opprinieiites, an Sylla^. ty- 
rannidem inscctari ansiutP Carsar, 
Pompeius, Crassus, qui Syllas t'uere 
discipuH : aut certe Augustus, Lepi- 
dns, Antonius, qui per cruentum fce- 
du3 juncti cum Rempublicam inva- 
sissent, Syllara imitati, Senatuin ct 
Equestrem Ordinem proscripsere. 
Vetus Schol. 

29 Nuperl Vox ista satis innuit non 
iutelligendum hie Claudii Imperatoris 
cum Agrippina incestiim, de quo Ta- 
cit. Annal. xii. rauito minus Caligu- 
lam sororem consuetudine abuten- 
teni, ut refert Suidas. 

Tragico] Scelerato, nefando, Tra- 
gcedia digno. Sic Phaedrae noveicne 
ill Hippolytum amor, et Thyestte 
cum iErope Atrei sui fratris uxore 
adulterium, Tragosdiarum argumcuta 
iiiere. Seneca. 

Adulter] Procul dubio Domitianus, 
qui Juliam fratris Titi filiam alii col- 
locatam ultro corrupit ; quin ct causa 
mortis illi extitit coactiv conceptum 
abigeie, ut ait Sucton. Domit. c. 22. 

30 Qui tunc leges revocabat amaras] 



Cui primum pudico adulatur Martial. 
Epig. IX. 7. postea vero qua; vetabat 
infanda ipse perpetravit. 

Leges amaras] Juliam Legem con- 
tra adulteros, de qua jam Satir. i. 
Item aliam, qua mares vet nit castra- 
ri, ut liabet Sucton. Domitian. cap. 7. 
Martial. Epig. vi. 2. sic adulatur 
Domitiano : * Lusus erat sacrae con- 
nubia fallerc tedae, Lusus et immeri- 
tos exsecuisse mares, Utraque tu 
prohibes, Capsar,' &c. 

Amaras] Impuris hominibus nempe, 
et mangonibus, de quibus Martial. 
Epig. IX. 7. ' Non puer avari sectus 
arte jNIangonis Virilitatis damna mce- 
ret ereptae. Nee quaiu snperbns 
computet stipem leno, Dat prostituto 
misera mater infanti.' 

31 Veneri Martique timaulas] Ut- 
pote Diis adulteris, qui et a Vulcano 
deprehensi vinctique, aliorum Deo- 
rum ludibrio expositi sunt, ut aiunt 
Fabulatores. 

32 Julia] Titi filia, Domitiani nep- 
tis, de qua modo. 

33 Sokeret] Partum abigens toties, 
at tandem ea ratione sceleris poenas 
luens, ut mox diximus, 

Offas] Est proprie carnis frustum: 
hie vero signiticat embryones et im- 
maturos f(etus, Homitiano patri simul 
et patruo similes: alii ciplicant, in- 



182 D. JUNH JUVFNALIS 

Nonne igitur jure ae merito vitia ultima ticlos 

Contemnunt Scauros, et castigata remordeut? 35 

Non tulit ex illis tor\Tim Laronia queiidam 
Clamantem toties: Ubi nunc lex Julia? dormis? 

legitime et juste Scauros cxtrema scelera dissimulanles aspernantur et redargmini 
cnndemnata. Laronia nan passa est qmmpiam de istis torro vultii scppius vocife- 
rantem: Ubi es modo lex Julia? An somno indulges? Ad gMcni lesponilit ilia 



60. — 36 hypocritam pro ex illis 13. Laronia 4. 6. 14-17. 20. 21. 22. 23. a m. pr. 
27. 46-55. 58. 61-82. lit ap. Martial, ii. 32. et Gniter. Inscr. p. dcxlvi. 2. 
Latonia et Latronia quidam libri, nescio qui, si fides habenda Ascensio, et 
Turnebo Advers. xv. 17. qui posterius probabat, qnod etiani apnd Martial. 
1. 1. in libris Mss. reperitur. Laumnia 2. 3. 5. 10. 11. 13. 19. 23. a m. sec. 
24. 25. 20. 45. 56. 57. 59. 00. 65. duo codd. Mss. viri docti in Misc. Obss. crit. 
Vol. V. T. II. p. 209. et quidam libri in Martial, 1. 1. ubi v. Rader. Beckius 
in Obss. philol.in Juven. Satt. duas priores (Altorf. 1732.) p. 15. ' Lauronia,' 
inquit, ' in Laronia facillinie pernnitari potuit tribus qnidcni modis, quibus au 
in 0, M, «o ininiutari potest. Sicut caudex in codex, caulis in colis, saurex in 
sorex, ita Launmia in Loronia mutatnm, ex quo Laronia procul dubio factum 
est. (Cf. sup. ad vs. 2". et inf. ad in. 112. et vi. 345.) Pro cluudo veteres 
dixere cludo, qnod adhuc legitur in codd., et ex compositis occhido, concludo, 
patet ; hinc Luronia quoque, pro quo propter similitudinem rod a et u in lite- 
ris minusculis lectum Laronia. Laomtdon nunc est pro Laumedon, Laodicea 
]^T0 Laudicea, observante V^oss. in etyniol. ita forte Laoronia pro Lauronia, 
quod imperitus librarius ejecta litera o in Laronia coiitraxit. Lauron vero 
est urbs Hisp. Tarrac. ubi Fonipeius a Caesare virtus est caesus. Lauronia 
itaque civeni hujus urbis, vel inde oriundani, significat: nam poi'tis solenne 
est, victis personis a loco nativitatis nonien iniponere, ut Sybaris apud Horat. 
Od. I. 8.' quondam 26. — 37 lex nunc 15. — 38 Atque ita subridens 14. 17. 19. 

NOT/E 

star Domitiani deformes. tu et indignabundo, torvis ocnlis. 

34 Nonne igitur, 5fc.] Qujp cnni ita Laronia] Alibi logitnr, Lauronia, 
sint, an non jure detestamur hypocri- alibi et Latronia, niulier sen meretrix 
tas, Scauri similes ? verbis procax, et nuniniis potens, de 

Vitia ultima] Id est, suprcmae iin- qua Martial. Epig. ii. 32. ' Abncgat 

probitatis. et retinet nostrum Laronia servuni; 

35 Scauros] M. iEniilins Scaurus, Kospondes, orba est, dives, anus, 
liomo noljjlis, impiger, factiosiis, po- vidua.' 

tentiae, honoris, divitiarum avidus, Quendnm] Ad versus inipnras nn2- 

ceterum vitia sua rallide orcultans. licres debaccliantem. 

Sallust. de Rello Jugurth. Vide As- S7 Lex Julia] De ea jam supra ad 

con. Pcpd. vs. 30. a Julio Ca^sarc dicta lex plnra 

Castigata remordent] Nonne merito capita complectitur,et phires titnlos, 

vitiosi quando a vitio^is acquc mor- dc Ambitu, de Annona, de Repetun- 

dentnr, eos remordent, roprrhcnsi dis, Sec. De adulteriis aiitem ooer- 

reprchendiint, ac virissim castigant? cendis non solum tcmeratores aliena- 

30 Ex illis] Ex hypocritarum nn- rum nuptiarum gladio punit, sed et 

mero et farina. cos, qui cum mascidis nefand-im libi- 

Torrum] Srvcra fronte, asppro \ nl- dinem exercere ondent ; &e. I. i\. 



SATIRA II. 



ia3 



Ad qiiem siibridens : Felicia tempora, quae te 
Moribus opponunt! Habeat jam Roma pudorem! 
Tertiiis e coelo cecidit Cato. Sed tamen imde 
Ilaec emis, hirsute spirant opobalsama collo 
Quas tibi? ne pudeat dominum monstrare taberna:. 



40 



modice ridens : O so'cuhim fortunatum, quod te comniittit contra piavos morfs / 
Nunc Roma verecundia stiffundatur: en tertius Cato ex Olympo delapsus est. Af- 
tamen unde ista comparas opobalsama, qua tibi pilosa cervice exhalant ? Nepigeat 



20. 21. 26. 68. 70. 75. 76. 82. Ad quern subridens 10. 15. 23. 24. 25. 45-67. 69. 
71-74. 77-80. lit ap. Virg. JEn. x. 742. qiiam lectionem revocavi, quia ct doc- 
tior est, et optimoiuni librornm auctoritate firmatnr: nisi foite ex Virg. 1. 1. 
niargini ascripta et textui deinde illata videri possit. Ad quern Ha subridens 
11. 16. 68. piob. Schurzfl. et omnino suspicari licet, ex hac lectione reliquas 
o?<e ortas. Sed nostiam Beckius 1.1. non male ita defendit: 'Cum scrip- 
turn esset antiquitus, ad quern subridens, superflua vox ita vel intelligenda 
tantum, vel nasutulo cuidam necessaria visa, postea ipsis poetae verbis inserta 
fiiit: deinde elidente eo, qui dictabat, syllabam quern, scribens audivit atquita, 
et sic atque ita scripsit.' Ad quce subridens 27. quod exquisitius videtur, et in 
quibusdam libris etiam legitur ap. Virg. 1. 1. probante Nic. Heins. Adque 22. 
— 39 exponu7it 73. jnidores 47. 55.— 41 tibi ab pro emis 13. — 42 7iec pudeat 23. 



Tnstitnt. de publ. Jud 
ab Alex. iv. 1. 

Dormis] An manes inutilis quando 
tot punienda mulierum adulteria? 
Expergiscere. 

38 Ad qtiem subridens'] Alii Codices 
habent, Atque ita subridens: per ama- 
rum et salsunijocum ulciscitur Laro- 
iiia, et viros insectatur. 

Felicia temporal Ironice. 

39 Opponunt] Nascitecerunt,etsta- 
tuunt quasi niurum firmissimum ad 
sistendos t'rangendos(iue vitiorum in- 
ciirsns, gravitate tua ista Censoria. 

Habeat jam Roma pudorem] Coram 
te scilicet, ut olini prjesente Catone, 
in Floralib. Vide Persii Satiram v. 
ad vs. 178. 

40 Tertius Cato] Gravis et severus 
inorum Censor. Tertius vero, quia 
duo fuere insigues hujus nouiinis viri ; 
alter M. Calo a censura cognotnina- 
tus, alter M. item Cato Ceusorii pro- 
nepos, qui bello civili se ipse intere- 



T^OTJE 
Vide Alex, niit Uticae in Africa, unde Uticensis 
dictus. Plutarclius, et alii. Jlacrob. 
lib. II. in Sumn. Scip. cap. ultimo, 
Catones anibos otiosis pariter et actu- 
osis virtutibus inclaruisse ait. 

Sed tamen unde, Sfc] Nimiruui Cen- 
sorem agis verbo tenus, at re mollis 
es et effceminatus, proiudeque flagi- 
tiosus : ut iiotant unguentis delibuta 
cervix, et opobalsama; quamvis pilo- 
so collo vir appareas, et videri velis. 

41 OpobnLsatna] Ab onhs succus, et 
/SaAo-a^wf balsajitum. Vide Plin. xii. 
25. 

Spirant] Odorem suavissimuni spar- 
gimt. 

42 Ne pudeat dominum monstrare ta- 
bcrna:] Quirso nobis indica rayropo- 
laiu, a quo possimus et nos tani boni 
odoris uugucnta cmere. Certe fomi- 
nas ista dccebunt magis qnam te vi« 
ruiu. 

TabLrn(c] In qua emisti tarn pre- 
tiosa balsaraii. 



184 D. JUNII JUVENALIS 

Quod si vexantiir leges, ac jura, citavi 

Ante omnes debet Scatinia. Respice primum, 

Et scrutare viros : faciunt hi plura ; sed illos 45 

Defendit numerus, juncteeque umbone phalanges. 

INIagna inter molles concordia. Non erit ullum 

Exemplum in nostro tarn detestabile sexu. 

Tasdia non lambit Ciuviam, nee Flora Catullam: 

Hispo subit juvenes, et morbo pallet utroque. 50 



indicare magistrum officiiice. Quod si excutiuntur decrcta, et sandiones, njferri pra 
ciuictis oportet legem Scantiniani. Viros prima contemplare atque examinn. IIU 
plura perpetrant : at istos tuetur nmltitudo ac turma: scuto conjuncta. Summn est 
consensio inter effwminalos. Niillum extabit exemplum adco vefandum in sexic 



non pudeat 26.-43 Quid si 13. etjwra 23. 46. 48. 49.— 14 Scatinia rece^i e 
10. 11. 13. 15. 17. 19. 20. 21. a in. sec. 22. 23. 25. 26. 27. 45. 49. 50. 52. 53. .56. 
57. 59-62. 64-69. 71. 72. 73. 79. 80. probantt. Christio in hist. legis Scatin., 
Hoftmanno (Comni. ad leg. Jul. de adult, i. 26.), Beckio 1. 1. et al. Scantinia 
I. 40. 47. 4S. 51. 54. 55.58. 63. 70. 74-78. 82. piobb. Britan., Lubino, Giang. 
et Schurztl. Cf. Ferrar. ad Cic. Phil. iir. 6. et Interpp. Sueton. Dom. 8. et 
Quintilian. Institut. iv. 2. viif. 4. Statinia 16. Schatinia 24. — 45 faciunt ii 
plura 11. prob. Sclmizfl. — 46 tinctaque 23. a m. pr. — \'^fragili pro nostro 13. — 
49-62 desuut 13. Terfia 27. 60. 64. TedealG. Tcedia 17. Teclia 21. Media 

NOT^ 

43 Quod si vexantur leges'] Si exci- intiis inspice, qnot eheu flagitia de- 
tantur, si ad executioneni revocan- prehendes? 

tur, sane pra? ceteris vigere debet lex Illos defendit numerus] Quia plures 

contra viros infandje libidini servien- sunt, et numero prsevalent, hinc im- 

te? rite constituta. pune peccant illi, et inuiti abeuiit, 

44 Scatinia] Lex lata adversus Sea- etsi gravioribus panis obnoxii. Luca- 
tinium ejusque similes. Valerius nus. ' Qiiicquid multis peccatur, in- 
Max. VI. 1. n. 7. sic habct: ' M. ultum est.' 

Claudius Marcellus iEdilis Curulis C. 46 Juncteeque umbone phalanges] Me- 

ScatinioCapitolinoTribunoPlebis ad taph. a re niilitari, in qua milites 

popuhim diem dixit, quod filium suum conglobati urbis obsessa; muros ag- 

de stupro appellasset Citatus ille gressuri sublata supra caput scuta 

Scatinius Reus uno teste qui tentatus scutis conjungunt, ac testudine facta 

erat, damnatus est.' Suetonius, Lege ab hostium tclis tuentnr. Vide Lips. 

Scatinia quosdam ex utroque ordine a Epistolic. qua;st. Lib. iv. Epist. 13. 

Domitiano condemnatos ait. c. 8. magis vcro ejusdem Poliorcet. lib. i. 

Domil, Statuebat ilia, ut qui inge- Dialog. 5. et 8. 

Duum stuprasset, decern millia scster- 47 Non erit ullum exemplum, ifc] 

tium solveret. Noster mulicbris sexus nihil agit ita 

45 Scrutare viros] Hypocritas illos detestaudum, ut est id quod viri inter 
et Cen>oriam gravitatcni oitcutantcs so perpetrant. 



SATIRA II. 



IS6 



Numquid nos agimiis causas? civilia jura 
Novimus? aut ullo sirepitu fora vestra movemus? 
Luctantur paucae ; comcdunt colipbia paucte. 
Vos lanam trahitis, calathisque peracta refertis 
Veliera : vos tenui pro'giiantem stamine fusum 
Penelope melius, levius torquetis Arachne : 



55 



nnstro* * An nos causas peroramus; Leges Civiles scimiis ; vel agitamusfora vestra 
crepitu uliqiio] Non midtce cerlaut, non mult(E coliphia manducunt. Vos netis 
lanam, et in copliinis veliera absoluta reportatis. Vos fusum subtili filo gravidum 
solertius volvitis quam Penelope, et agilius qiiain Arachne ; quale peragit con- 



75. 76. Cluvam 23. a m. pr. Cliviam 23. a m. sec. — .'SO Hippo 1, 56. 70. 
74. 81. 82. Sell Hispo rcstitui ex 10. 11. 1.5, 16. 17. 19. 20. 21. a m. 
sec. 22. 23. 24. 26. 27. 45-55. 58. 61-69. 71. 72. 73. 77-80. Hoc nonien 
memoratur a Tac. Ann. i. 74. Gniter. Inscript. dxcvii. 1. forte et 
Cic. ad Div. xiv. 1. Ispo 14. 25. 57. 59. Hyspo 21. a m. pr. Ipso 60. 
65. 75. 76. subdit 47.-52 fora nostra 23.— 53 colUphia 61. 62. 63. 68. 
69.71.73. co/i/;j/i(a 23. 24. colephia i9. caliphia 77. colunphia 16. luctilia 
15. — 54 trahitis lanam 21.22. 68. calatisque 21. 22. — 56.57 transpositi in 



NOTiE 



51 Numquid nos agimus causas'\ Nos 
mulieres vironim officia non invadi- 
mus; cur, o viri, occnpalismuliebria? 

52 Fora vestra] Vobis propria, et 
viris convenientia, non foeminis, ut 
patet, non attentamus : nee enim Ju- 
ris captamus scientiani, aut in Foro 
causas agimus. Valerius Max. viii. 
3. foeminas aliquot affert ausas in 
Forum venire, et ibi apud Judices 
perorare; nimirum Amoesiani, Afra- 
niam, Hortensiam ; quibus et eo no- 
mine inusta impudentiac nota. 

53 Luctantur pauc(e}\'nle Sat. I, vs. 
22. VI. vs. 245. et seq. Martial. Lib. 
Speclac. Epif?.6. 

Coliphia'] Horum mcniinit I'iautus 
in PcrsitScen. 3. et Martial. Lib. vii. 
Epig. 66. panes alliletarum tuisse di- 
cuntur, appcllati sic co quod eoruni 
membra, Gr<»ce/cai\a,rcddant i(pia, id 
est, robusta. Pani-s ainnt cum reccn- 
ti caseo comniixtos liiisse coliphia. 
Alii etymologiam deducunt a kuWi^, 
quod pastilli sen placeutiv genus ceic- 



bratur Atbenteo lib. iir. Item xiv. 
13. 

54 Calathis] Quidam ainnt calathum 
proprie diciquasillum seu sportellam, 
ubi reponuntur lanaj tinctae et pur- 
purejp, GriBcis kuXAt]. 

Peracta refertis] Diurnum pensuni 
quotidie refertis, et veliera evoluta 
seu pertexta. 

55 Prccgnantem] Filo turgeutem cir- 
cumvoluto. 

Stamine] Vide quaj notabimus Pers. 
Sat. VI. vs. 73. ad vocem truma. 

56 Penelope] Ulyssis uxor lanificii 
peritissima, quae procos absentc viro 
sapienter elusit, eis se promittens ob- 
secuturam absoluta tela, quam singu- 
lis noctibus retexebat. 

Levius torquetis Arachne] Alii le- 
gunt, melius. 

Arachne] Lydia puella, qua^, ut fa- 
bulantur, in certamen artis textoriae 
Palladem ansa provocare, in arane- 
am transformata temeritatcm luit. 
Ovid. Metam. 6. Ceterum Arachuc 



186 



D. JUNll JUNENALIS 



Ilomda quale facit residens in codice pellex. 

Notiim est, cur solo tabulas impleveiit Hister 
Liberto ; dederit vivus cur multa puelloe.. 
Dives erit, magno quae dormit tertia lecto. 
Tu nube, atque tace : donant arcana cylindros. 



60 



iuiina iticulta scdens in stipite. Compntum est qnare Hister codicillos repleverit 
uriu liberto, et quarc vivens plurima donarit adolesceritulce. Opulcnta erit, qxue 
£ubnt tertia in cubili amplo. Tu matrimoniiim contrahe, et site: secreta dunt 



21. melius levins 28. et al, melius, melius 46. 48. 49. 61. 62. 63. 65-69. 71-74. 
mdlus meliusquc 19. Aragne 21. 22. 26.-57 cortice 2. 3. 5. 6. 7. corthice 16. 
cotice 19.-^8 soli 19. 20." 22. 23. a in. sec. 26. 45. 50. 59. 64. 68. 74. Hijster 
21. am. pr. 23. 24. 45. Ister 22. — 60 Dives eris magno qua dovmis tertia lecto 



NOT^ 



Unnin ac retia invenit, fnsos autem in 
lanifkio Closter Arachues filins, auc- 
tore Plinio, vii. 56. 

57 Codice'\ Tnincus eratligneus, cui 
alligati insidebant servi, et operi va- 
cabant. 

Pellex] Ea proprie dicitiir qiiep pel- 
licit et praeripit uxori smim viruin. 
Pro famnla liic poni contendiint ali- 
4ui, qiiippe cnni hero S£ppe adulteriiim 
cominittebant servae : has vero depre- 
bens2P a matrefaniilias dure habtban- 
tur, et ad arboris trunoini alligatae 
cogebantur lanificio insistere. 

58 Notum est, cur, ^c] Sic Eel. 3. 
Virgilius, ' Novimus et qui te.' 

Solo tabulas impleverit Ulster liberto] 
Ubertusnimiruiu impudicii.s,flaj;itioso 
domino nefarie obsecntus, tabulas 
♦•jus testamenti unns iniplct; cum in 
mercedcm sceleris hupres ex asse scri- 
bitur. 

Hister] Hister Pacuvius Sat. 12. 
TR. 128. bonio dives, et Hagitiis notns. 

59 Dederit vivus cur mtdta puelUe] 
Per leges viro non licet uxori legare 
qnicqiiam ex testamento : nee apud 
KoMiauos ex lege Voconia licebat, 
:<alt<'ni niulta: liinc vivus dat. Alex, 
ab Alex. vi. 15. 



Puella] Uxori liberti adolescentu- 
lae, ut aiunt aliqui ; vel potius uxori 
propria?, ut taceat sceliis mariti cum 
liberto, cnjus est conscia, neve reve- 
let infandam illam turpitudinem. 

60 Tertia] Scilicet uxor cum viro et 
liberto. 

61 Tu nube, atque tace] Si nosti con- 
nivere ad nefarias mariti libidines, 
expedita tibi est ad opes acquirendas 
via et ratio. Porro est etiam egregia 
Laronia^ indignatio, quasi diceret : 
Quae vero deinceps nubere velit, et 
qu* nnpta tacere et ferre possit ejus- 
modi virorum nequitiam ? Sic Vir- 
gilius Eel. 1. ' lusere nunc, Meliboee, 
pyros, pone ordine vites.' 

Donant arcana cylindros] Si arca- 
num tegas, si taceas secreta viri tui 
scelera, flagitiosi silentii pramium 
nanciscere a marito. 

Cylindros] Inaures, gemmas, lapil- 
los, in modum cylindn oblongos. 
Elcnchos vocat Sat. vi. vs. 457. id est, 
margaritas in siuiilitudineni pyri tur- 
binatas, ex Plin. ix. 35. ' Klenchos,' 
iiKluit, ' appellant fastigiata longitu- 
dine, alabastrorum figura, in pleni- 
orem orbem desinentes. Hos digitis 
suspendorc et biuos ac terno.« anri- 



SATIRA II. 



187 



De nobis post haec tristis sentcntia feiiur. 

Dat veniam corvis, vexat censura columhas. 

Fugeniut trepidi vera ac manifesta canentem 

Stoicidae. Quid enim falsi Laronia ? Sed quid G5 

Non facient alii, cum tii multicia sumas 

lapillos. F.t post istn scvenim de nobis ^et judicium. Censura corvis indulgen- 
iiatn tribuit, columbas autem exagitat. Stoici verecundi profugerunt increpantem 
vera et comperta. Enimvero quid falsum proUiVit Laronia? Ecquid autem non 
agent alii, quando tu, o Cretice, induis scrica, et adversus Proculas ac Pollineas 



1. Non male! — 62-78 Hi versus in 13. contiacti in ties: Da veiiiam corvis, 
vexat censura columbas. De pnrvis vitiis tristis sententiafertitr: Sed magis alta 
noccnt ; dedil hinc contagio lubem. Farnabiiis, Bahiclt, et alii post fertur colon 
ponnnt, ut seiisus sit : postrenio, vel si pono ita fiet, ile nobis valebit, quod 
vnlgo proveibii loco dicitiir, </fit veniam corvis cet, Bahrdt vcrtit : Uns irifft 
zuMzt der liarte Spruch : Die Taiiben fdngt man ein, die Raben I'dsst man 
laufen. — 64 trepidcc — Stoicides forte 1. loquentem quidani pro canetitem. 
—65 Lauronia 10. 11. 15. 16. 19. 22. 23. a ra. sec. 24. 26. 45. 59. 
60. V. sup. ad vs. 36. — 66 faciant 14. 17. a m. pr. 45. faciunt 47. 58. 



NOTtE 



bus, foeniinarum gloria est.' Haec 
Pliniiis. Quid vcro proprie cyHndrus, 
indirat V^irgil. Georg. 1. ' Area cnni 
primis ingenti aequanda cylindro.' 
Nempe lapis est obiongus et teres, 
qui supervolvitur et cequat aream. 

62 De nobis] De mulieribus. 

Post hcEc] Postquam nota sunt in- 
fanda viroruni criniina. 

Tristis senfentia'] Lex Julia ; vel 
severi inipurornni hypocritaruni ser- 
niones contra mulieres hand pudicas. 

G3 Dat veniam corvis, Sfc] Sententia, 
et adagiura. Id est, leviora coer- 
rentur in infimis, at impiine graviora 
tlivites comniittunt. 

Censura] Morum castigatio, anim- 
adversio, punitio, qua; penes Censo- 
rem. 

Corvis, columbas] Discrevit sexum 
per aves, inqnit vetus Scliol. porro 
per corvos impuri notantur : per colum- 
bas autem mnlicrculariim simplicitas, 
qua fit ut a viris facile in adultcrium 
impellantur. Sen quod in tutrla 
Veneris sunt columbfe, per lias bene 
.-igniticat adulteras: per corvos au- 



tem et colorem nigrum, atrocia viro- 
runi et contra naturam flagitia, eoque 
minus veniam merentia. 

64 Fugerunt trepidi] Ad has LaroniaB 
voces arcana flagitia exprolrantis 
aufugerunt illi conscientia sua per- 
culsi. 

65 Stoicida] Sicut Priamidte, jEa- 
cidae, Scipiadje. Veros autem Stoicos 
non indicat aut ferit, sed hypocritas, 
qui Stoicam probitatem simulantes 
nefarie vivunt. 

Laronia] Vide supra vs. 36. 

Quid non facient alii] Si tu Judex 
et Censor mollitiem praefers, quid alii 
non audebunt? Et inolles qua fronte 
mollis ipse damnabis ? 

66 Multicia] Vestes bombycinas, 
subtiles, peliucidas, quibiis nee de- 
fendi corpus aut pudor possit, ut ait 
Seneca de Benef. 7. Nee puduit has 
vestes usurpare etiam viros, levita- 
tem propter aeslivam ; in tantuin a 
lorica gerenda discessere mores, ut 
oncri sint etiam vestes, inquit Piin, 
II. 23. 



188 D. JUNII JUVENALIS 

Cretice, et hanc vestem populo rairante perores 

In Proculas, et Pollitas ? Est moecha Fabulla : 

Damnctur, si vis, etiam Carfinia. Talem 

Non suraet damnata togam. Sed Julius ardet ; 70 

iEstuo. Nudus agas ! minus est insania turpis. 

diets, plcbe vestimcntiim istiid admimnte? Fabulla est aduUera: condemnetur 
ifuoque, si lubet, Carfinia. Certe condemnata non induet ejusmodi togam. At 
.fulius incalescit : efftrvcsco. Nudus incede. StuUitia est minus infamis. Ecce 



muUitia'2\. 60. 04. ut 21. 27. inf. vs. 70., et 19. .59. inf. xi. 180.— 67. 
08 tratisposili in 19. Critice 10. a m. pr, et inf. vs. 78. in 10. 23. a m. sec. et 
07. Id Calderino aliisque Icgendum videbatur, sed ab b. 1. alicnuni est et 
nietii legibus adversatur. pemras 10. 22. — 08 Pollutas pro Pollitas 7. 20. 
Potlucis 19. Pollucas 14. 45. I'olliices 1.5. Polluicas 11. 17. 19. 22. 23. 
Polliucas 10. Pelricas 24. Pelluicas 27. Pulluitas 16. Polluvicas 21. Pollineas 
25. 49-57. 59-74. 78. 79. 80. Pollineas 40. 47. 48. 58. Pollenias conj. 
Beckins in Obss. philol. in Juven. Satt. duas prioies, quia nonien Pollenius 
obvium aliquoties in antt. niarmm. v. c. ap. Gruter. Inscr. p. dcccxvi. 3. 
Fa/m/k 1. 70. 75. 70. 77. 81. 82. q»x lectio firmari videtur Martial, i. 65. 
et XII. 93. al. 94. et 95. Labulla 10. 11. 14-17. 19-27. 45-69. 71-74. 78. 
79. 80.— 69 Danmetur etiam, si vis 11. 26. Carphinia 10. 21. 22. 45. 40. 49. 
54-57.00.02.66-69.71-74. Cor;;/uKia 47. 50. 58. 64. Coriinia 25. Calphinia 
27. Calphurnia 24. — 70 sumat 16. — 71 Ah astuo 16. nude 47. 58. infamia 

NOT^ 

67 Cretice'] O critice, o Judex se- 70 Damnata'] Mnlier adulterii con- 

vere, instar ./Eaci, Minois, Rhadaman- victa, virileni togam induta cogeba- 

ti, in Greta prideni, et nunc apud In- tnr prodire in publicum, atqiie sni 

teres Jndicum, ut aiunt. Porro fnit flagitii pudorem et pa-nam ferre. 

Julius Creticns sub Caesaribus illiis- Auctores sunt Acron, et Porpliyrio in 

trium causaruni Actor, teste vet. Horat. Hinc ipse Flaccus lib. i. serm. 

Schol. 2. ' (jiiid inter Est in matrona, an- 

Et hanc vestem populo mirante perores] cilia, pcccesve togata r' 

Sic Hortensius clarus illc Orator ol) Togam] Toga virorum erat, stola 

nimiain habitus niunditicm prol)ris mulicrum. Hinc TuUius in Anton, 

jactatus, et liulibrio exceptus, atque ' Smnsisti virilcm togam, quam sta- 

saltatriculae nomine Dionysia appel- tim mulicbrcm stolam rcddidisti.' 

latus fuisse dicitur. (icli. i. 5. Sed Julius ardet] Kcspondet et ex- 

08 Proculas,ct Pollitas] Impudicas cnsat se Creticns; at ego nonnisi 
liinliercs. propter a^stum, et gravem Julii meii- 

Eabulla, Carfinia] Nomina midi- sis et Canicukc ardorom ilia mul- 

crinn impudicaruin, quariim ha^c ilia ticia kvioresquc togas assuino. 

videtur jndicari ct induci vclut tur- 71 Nudus agas] Keponit Juvenalis, 

l)ior ac ncquior. quod si ita est, et graviorcni a'stale 

09 Talem] Ita pcllucenteni, ac te- nequcas vestem ferre, profecto satius 
jnii subsiaminc, ut est ilia tua, o est ut nudus, ct sine nllo integuuieuto 
Cretice. proccdas, agas, pcrore?. 



SATIRA 11. 



18JJ 



En habitiim, quo te leges ac jura ferentem 
Vulueribus crudis populus inodo victor, et illud 
Montanum positis audiret vulgus aratris. 
Quid ? non proclames, in corpora judicis ista 
Si videas ? Quaero, an deceant multicia testem ? 
Acer, et indomitus, liljertatisque magister 
Cretice perluces. Dedit banc contagio labem, 
Et dabit in plures ; sicut grex totus in agris 



restem, in qua te leges etjus portantem auscuUaret populus nuper victor, recentihus 
plagis, atqiie plebs istu montana, diinisso vomere. Ecquid non exclames, si aspicias 
ilia in covpore Judicis? Rogo utrum serica testi conveniant. O Cretice, trans 
appares vchemens, ac invictus, et libcrtatis auctor. Contag'mm immisit islam ma- 
culam, et in plures sparget : quemadmodum grex integer peril unius scabie, atque 



21.26.81. Non male, ut sensiis sit : minus turpis infamia, si nudiis perores, 
qiiam multicia indiitus. Sed insania et auctoritate et vi praestat, quamvis 
Grangaeiis albis dentibiis lidendos judicaverit, qui ita legerent. — 72 et pro 
ac 16.— 73 populi 45.-76 deceut 16. 26. 75. 76. multitia al. €f. ad vs. 66. 
—78 Critice quidani. v. ad vs. 67. peUuces 17. am. sec. 19. 22-25. 27, 46. 47. 



NOT^ 



Minus est insania turpis'] Qnamvis 
enim ita nudum te insanum existi- 
raent, minor erit infamia, quam si 
mollis et flagitiosus per vestes illas 
sericas videare. Legunt quidam, /«- 
famia, pari sensu. Utrobique amara 
est irouia et perniissio. 

72 En habilum, quo, ^c] Ironice ad- 
modum. En te sic vestibus peUucen- 
tem, velut alterum Quintium Cincin- 
natuni, audicnt Romani quasi Legisla- 
torem, et Imperii vindicem. 

73 Crudisi Vel recentibus,vel cru- 
delibus et sa?vis. Non incrucnta pug- 
na victoriam adeptus, 

74 Montanum vulgus] Quod niontes 
et agros incolit, et iu urbem con- 
fluere solet, ad triumphi pompam 
spectandam, aut ad leges quaj pro- 
mulgantur, excipicndas. 

Positis aratris] Relicto opere rusti- 
co cupide accurret. 

Audiret] Te molleni et effocmina- 
tinn ille asper et induratus militia ct 



labore populus auscuUaret. 

75 Quid? non proclames] Ut supra, 
Quis coelum terris non misceat, ex- 
clamando : O coelum ! &c. 

In corpore Judicis ista si videas] Si 
indutum sericis Judicem aspexeris. 

76 Qu(sro an deceant multicia testem] 
An igitur in teste, qui inferior Judicc 
est, tolerabis pellucentem togam, et 
bombycina vestimenta, quae in ipso 
Judice non feras ? 

77 Acer, et indomitus, Sec] Per sar- 
casmum et subsannationem crebram 
exagitat moUem Creticum Juvenalis : 
scilicet in isto habituvindex libcrta- 
tis omnino videris, inquit. 

7S Perluces] It per togam sericara 
et subtilem perspiciuntur membra 
tua, sic et animus tuns virilis apparet 
elucetque. Ironice. 

Dedit hanc contagio labem] Eheu 
Inem hanc molliticm nempe afflavit 
tibi et afiVicuit moUiuni consuetude : 
et tu iilam in alios transmittes. 



190 D. JUNK JUVENALIS 

Unius scabie cadit, et porrigine porci, :^0 

Uvaquc conspecta livorem diicit ab uva. 

Foedius hoc aliquid quandoque audebis amictu. 
Nemo repente fuit turpissiraus. Accipient te 

sues prurigine ; et racemus ab alio racemo vism lividum colorem contrahit. Quid- 
piam ilia veste turpius aliquando perpetrabis. Nullus subito fwdissimus eiasit. 



49. 50. 54-58. 60-60. 71-74. 77. polluces 45. tabem 19. 25. 57.-80 prorigine 
10. 11. 48. 49. 51. 55. 80. prurigine 13-10. 17. a m. pr. 19. 27. 44-47. 
54. 56-58. piob. Tiirncbo. Eadem lectionis vaiietas deprelienditur in 
simili loco Colum. R. R. vii. 5. ubi porriginem praeferebant Ursiniis coll. 
Celso de med. ii. 7. vi. 2. Graevius (in Syllop;e Burm. T. iv. p. 295. et ad 
Justin. XXXVI. 2.) Keuchen. et Burm. (in Poet. Lat. niin.) ad Seren. Sammon. 
de medic, iii. 35. Beckitis in Obss. philol. in Juven. Salt, diias priores baec 
notavit : ' Isidorus in cutis vitiis Etym. iv. 8. Prurigo, inquit, vocata a peru- 
rendo ci ardendo. Hoc sensu rectissime iisurpatur de suibus, qiioniam ob pni- 
rientem cutem Into volutantur, et quibusvis lapidibus ac truncis sese affri- 
care gaudent. Celsiis contra vi. 2. porriginem describit, iit sit, ubi inter ]>ilos 
qutsdam quasi squamulce surgujit, eceque a cute resohuntur ; et interdum mndent, 
multo scFpius nieces sunt. At enim vero si paiilo post edocearis, fere id in ca- 
pillofiiri,rarnis inharba, aliquando etiam in supercilio ; qua ralione suibus ca- 
pillos, barbam, siipercilia, affingas ? Vetus glossa porrigo vertit -nirvpiaais, 
Tr'iTvpa TO. iv tt? K€<pa\rj. Porrigo autem et prurigo differunt tanquam genus (?t 
species, quorum ha'C totum corpus, ilhul caput tantum afficit.' — 81 cin\fccta 
14. contacfa 48. a m. sec. et Sarisber. quod eti.im malebat INIarshall. ut 
commodior esset seusus et apertior. compacta non nemo emend, teste 
Hennin. — 82 aliud pro aliquid conj. Lubin. — 83-170 in 13. contract! in 
quinquc : Nemo repente fuit turpissimus, immo morose Quce secretu placcnt, licent 
modo virerejfient Cuncta palam, cupient homines in acta refcrri. Dii mi'lins, quod 
nil animis in corpora juris Natura indulget, nee obcdit parva volenti, jit 19. 45. 
fiat al, venit \)ro fuit vett. codd. Rigalt. et Pontani, quem v. ad Macrob. Sat. 
III. 10. Illud omnino doctius, quam ut librariis debeatur, hoc ex glossa 
ortnm videi i potest. Venire, ut fpxf<r6ai, gravius verbum pro esse. Satirici 
tameu poi'tai doctiora non scctari solent, et illud venit a docta forte maiiu 

NOTyE 

80 Scabie] Tritasimilitudo. Come- Aliter explicat Hadrian. Turneb. xv. 
lius Cclsus de Scabie. ' Durior est,' 17. vultquePoetani loqui ex opinione 
inquit, ' cutis rubicunda, e qua pus- vulgi existimantis maturesconte et 
tulap oriuntiir quondam humidiores, livescente una uva, aliam vicinam ex 
qua'dam sicciores, exeunte ex aliqui- aemulatione quadam statim livcscere. 
bus saiiie,' iVc. Favet vet. Scliol. dicens : ' hoc c Pro- 

Porrigine] Morbus est porcorum verbio sumitur : Uva uvam videndo 

simid cthominnni, quo squama: viiuti varia fit.' 

quadam inter pilos exurgunt, inter- 82 Fadius hoc aliquid, S^c] Hicc ves- 

dum matlentes, alias sicca^, ut habet tium moUities ad aliquid pejus te de- 

i<lcm (^eisus. ducct, nimiruin ad infaudas lii)idines. 

81 Uvaque conspecta livorem ducH ab 83 Nemo repente fuit turpissimus] 
«»«] Sirut etiam uva corrupta proxi- Gradu8Kunt virtutum sic ct vitiorum. 
mam uvam cormmpit ex ccntactu. Accipient te] Suum in consortium 



SATIRA II. 

Paulatim, qui longa domi redimicula sumunt 
Frontibus, ct toto posuere raonilia collo, 
Atque Boiiam teaeree placant abdomine porcae, 
Et magno cratere Deani. Sed more sinistro 
Exagitata procnl non intrat foemina limen. 
Solis ara Deae maribiis patet. Ite profanae ! 
Claraatur : nidlo gemit hie tibicina cornu. 
Talia secreta colueruut Orgia tasda 



lUl 

85 



90 



Sensim fe aihnittent qui in adihus longas tanias accipiunt temporibus, ac tota cer- 
vice torques aptant : et Bonam Deam conciliant ventre suis molticulce, atque patera 
capaci. At perversa ritu longe pulsa mulier junuam non ingreditnr. Ara Dece unis 
est aperta masculis. Vociferantur : Ahscediteprofance. lUic nulla tibicina cornu 



margini ascriptum ac textni postea illatum est. — 86 bonam Cererem 16. tetnere 
60. 65.— 89 profani 71. 73. — 91 caluerunt 45. — 92 Ceropiam CO. 65. Cetropeam 



NOTiE 



te assumcnt impnri mystJe, quorum 
instituit collegium Domitianus ad 
Quinquafiia Mincrvai quotaniiis in 
Albano cclebranda : ex Siieton. Do- 
luit. cap. 4. Horiim lasciviam hie a 
Poeta potissimum reprehendi non- 
nulli contendunt. 

84 Longa redimicula'] Redimiaihtm, 
muliebiis capitis ornamentum ; fasci- 
elae seu ta>niae a mitra dependentes. 
Toll. Verr. 5. ha-c eivitas innlieri re- 
dimicuhim preebeat. Virgil. iEn. ix. 
' Et tunicae manicas, et habent redi- 
micula mitra?.' 

Domi sumunt] Hinc patet non pub- 
lica sed privata fuisse conventicula 
hominum inipurorum et niollium, qui 
muliebriter ornati easdera inter se 
libidines et s|iiircitias committant, 
quas solebant unilieres in Sacris Bo- 
nae Dea>. 

86 Atque Bonam tenerce, Sfc] De- 
scribit ritus a foeraiiiis servari solitos 
in Saciis illis noctiirnis. 

Bonam Deam] Seu Maiam, sen Pro- 
scrpinam, Opcm, <S.'c. Macrob. Sa- 
turnal. i. 12. 

Abdomine porco"] Porca: sumen opti- 



mum Antiqni abdomen vocabant, in- 
quit Plin. II, 37. Porro quid proprie 
abdomen describit Corn. Cels. iv. 1. 
' Ipsa,' inqiiit, ' ilia inter coxas et 
pubem posita sunt, a quibus abdo- 
men sursnm ad praecordia pervenit.' 

87 Cratere] In Sacris vinum funde- 
batur. Virgil, passim. .iEneid. v. 
' Vina li<)uentia fandam.' Vide Sat. 
XII. vs. 8. et ibid. Annot. 

More si7iistro] Contrario prorsus 
ac inverse. Nam Bonje Deae sol« 
fceminiK sacrificabaut, at hie soli viri 
adiiiittnntur. 

89 Maribus] Et quidem effceniinatis. 

Ite profanaf] Sicut in mulierum Sa- 
cris e contra : Procul ite profani. 
Proprie hie, quasi Porro a t'ano este, 
ite, discedite. 

90 Tibicina cornti] Varia instrnmen- 
ta, tuba, cornu, tibia in Sacris adhi- 
bfbantur. 

91 Talia secirta coluerunt, d^c] Quae 
ab illis mollibus et eft'reminatis viris 
patrantur Roma? fiagitia in fictis Bo- 
n;e Deae Sacris, talia sunt, qualia 
exercebantur in Cotj ttiis apud Athe- 
nienscs. 



192 



D. JUNII JUVENALIS 



Cecropiam soliti Baptae lassare Cotytto. 
Ille supercilium madida fuligine tactum 
Obliqua producit acu, pingitqiie tremeiites 

insonal. Bapta assueti fatigare Cotytto Cecropiam celebrant ejusmodi Orgia, ar- 
cana/ace. Hie acu incurva supercilium extendit humida tinctum fuligine, ac pivgit 



17. Cyclopiam 20. jussi pro soliti 46. 48. bapt(e soUti 20. Batta 14. 20. hate 
19. fca/(t'21. a in. sec. 22. 24. laxare i5. Cotitto 67. Colyto 7i. Cotyton l.i9. 
56. 57. 59. Cotyltoii 50. 70. Cocyton 10. 11. 17. 19. 20. 21. 23. 24. 25. 27. 45-48. 
51. 52. 54. 55. 58. 75. 70. quod male defendit Doinit. Calder. cujus iiota est 
liecc : ' Ceres ita dicta est a verbo Attico, quod lugeo significat, quamvis al- 
terum c elidatur, iit corripiatur syllaba : nam Cererem raptu Proserpinae 
mrestam, qualis apud Arcades lugubri habitii colit-ar, ut scribit Paiisanias, 
lacrymis et gemitii placasse diciintur : inde reddita agris fertilitate, instituta 
sunt illius sacra a Cocyto. Aviaui et antiquissimara faniilire auctorem Attici 
Cocyam appellarunt, auctore Suida : nam et Cocyto, h. e. Ceres, deorum 
saciorumque antiquissima et prima dicitur Ovid. Fast. i. 349. et ut ex Varr. 
de R.R. discitur, Initia dicuntiir sacra Cereris, quoniam prima tuerunt.' 
Cod<on 14. 15. Coccijto7i IG. Cocithoii 26. Cochiton ■22.~9-i tactutn2.i. a. 
17. 19. 20. 21. a m. pr. 20. 47. 38. 61. 02. 67. 70-79. 81. 82. tinctum 10. 11. 14. 
15. 16. 21. a m. sec. 22-25. 27. 45. 40. 48-57. 59. 60.64. 65. 06. 68. 69. 80. 
Scd illud exquisitiiis est, hoc glossam redolet. tectum 63, factum legebat 
Gonsal. ad Pctron. p. 271. et 366.-94 tingitque suspicari possis coll. 



NOT^ 



Orgia] Bacchi Sacra, sic dicta ab 
opyrjs furore. Vide quaj de Baccha- 
nalibus dixi initio hujus Satira>. 

Sscreta] IMystica ; nisi potius noc- 
turnas et clandestinas libidines Sa- 
crornm illornm notat. 

Tceda] Vide Satir. i. vs. 155. seu 
Plin. XVI. 10. 

92 Cecropiam] A Cecrope prinio A- 
theniensium rege denoniinatur sa^pe 
id omne quod ad Athenas atque uni- 
versam Atlicam regioneni pertinet. 

Cotytto] Accusal. Grace. 4. Decli- 
nat, Ea fuit sallatrix spurcissima, 
post mortem in Impudentiaj Deani 
consecrata \thenifi, et nocturnis Sa- 
cris omni libidinum gcncre plenis 
culta. 

Lassare] Ea nempe Sacra saltatio- 
uilvis impndicis ad satietatem usque 
ct lassitudineni pcragebantur. 

Baptu'] 'hTrh Tov ^dimiv, lavare, 
dicti : qiiia atpia calida tingebatur 
illis Sacris Cotyttus initiati. Poli- 



tian. Miscell. c. 10. Porro, Baptae, 
titulus Comoediffi Eupolidis Poetae, 
in qua viros Athenis ad imitationein 
t"ceminaruni saltantes indiicit et psal- 
triam lassantes. Vet. Schol. Cum 
autem Baptariim lasciviam Eupolis 
proscripsisset, ab illis in mare praeci- 
pitatus et submersus fuisse dicitur. 

93 Ille supercilium, ^c] Quidam ex 
illis denigrant supercilia: nam color 
niger in oculis et crinibus olim lau- 
dabatur, teste Horatio ad Pisones. 
' Spectandum nigris oculis nigroque 
capiilo.' Xenopbon in Paedia Cyri 
ait a quibusdani oculorum palpebras 
fnco pingi, ct sic decorem in aspcctu 
contrahi. Sanctus Cyprianus de Ha- 
bitu Virginum, docuerunt oculos cir- 
cumducto nigrore fucare, genas mcn- 
dacio ruboris inficcre, et nuitarc adul- 
tcrinis coloribus crinem. 

94 Obliqua acu] Acu crinali, vcl ca- 
lamistro, ut volunt alii. 

Pingilquc] Supercilia, et oculorum 



SATIRA II. 

Attollens oculos : vitreo bibit ille Priapo, 
Reticulnmque comis aiiratum in;2:entibns implet, 
Caerulea indutus scutulata, aut galbaiia rasa, 
Et per Junonem doraini jurante ministro. ' 
Ille tenet speculum, pathici gestamen Othonis, 



193 
95 



tremulos erigens oculos. Iste potat Priapo e vitro ; et reticulum inauraium replet 
t'.ensis capilUs, vestitus caridea clilamyde scutulis distincta, vel galbano raso ; atque 
famulo jurante per Junonem heri sui. Iste velut exuvias Actoris Aurunci gestat 



Plin. XI. 37. s. 56. Mulieribus tanta est decoris affectatio, ut tingantur quoqut 
oadi. Sed praestat vulgata lectio, ejuia modo praecessit tactnm, h. e, 
tinctum. — 97 galbina 1. 48. 70. 75. 76. 82. ut in optimis libris Martialis, 
Petron. c. 56. et 64. Vopisci, probb. Ferrar. R. V. iii. 22. Scaiig. ct 
aliis. galbana 10. 11. 14-17. 19-25. 27. 45. 46. 47. 49-69. 71-74. 
77-81. Recte, si color hie a galbano, resina ferulae Syriacae, dictus est. — 
98 domino 14.— 99 tenens 22. patici 21. 22. 26.— 100 Arunci 17, a m. pr. 19. 



NOTiE 



pilos. Tanta est decoris affectatio, 
nt tingantur oculi quoque, inquit 
Plinius. 

Trementes attollens oculos] Timentes 
laedi adhibito fuco. 

95 Vitreo bibit ille Priapol Alius bi- 
bit in scypho vitreo obsccenae figurae, 
more impudicarum inulierum. Plin. 
in Prooemio lib. xxxiii. ' Artem aux- 
ere,' inquit, ' vitionim irritamenta : 
in poculis libidines caelare juvit, ac 
per obsccenitates bibere.' Et alibi, 
* vina ex libidine hauriuntur.' 

Priapo] Is Liberi patris ac Veneris 
filius, quem velut hortorum Deuni 
olim coluerunt. De eo plura dicere 
vetat pudor. 

96 Heticulumque comis] Muliebris 
ornamentiun capitis adUibet, reticulo 
aureo comam coUigit ac religat. 
Plin. xii. 14. sic habet : ' Persona 
adjicitur capiti, densumve reticniuni.' 

97 Ca-rulea indutus] Subauditur, 
vestimenta. 

Scutulata] Orbiculis notata. Plin. 
VIII. 48. pluriuiis liciis tcxere, quae 
polymita appellant, Alexandria insti- 
tuit, scutulis dividere, Gallia. 

Delph, ct Var. Clas. Jur. 



Galbana] A colore floris Galbani, 
Galbana dicta sunt vestimenta mulie- 
bria galbanei coloris, qui sublucidus 
et subalbus est cum pallore. Hinc 
Martial. Epigramm. i. 97. effoeniina- 
tuui notans, ' galbanos habet mores,' 
inquit. De Galbano Plin. pluribus 
locis XII. 25. Dat et galbanuyn Syria, 
e ferula ejusdem nominis, resinae 
modo. Salmasius, aliique leguDt, 
Galbina, id est, viridis coloris. 

Rasa] Non villosa, pilos non ha- 
bentia. Plin. viii. 48. mox citat. 
Togas rasas Divi Augusti novissimis 
teniporibus ccepisse scribit Fenes- 
tella, 

98 Et per Junonem] Non domiao 
tantum, sed etiam ministro jurante, 
<ic. 

Per Junonem jurante] Ha?c omnia 
muliebriter. Nam solvr mulicrcs per 
Junonem jurabaut ; viri per Jovem, 
per Herculem. Vide Plin. n. 7. 
' Servi illi jurant quomodo solebant 
ancilliv Neronis, ipsi adulantes, per 
Jiuior.em tuam,' imjuit vetus Schol. 

99 Ille tenet speculum] Ad quod S€ 
comat, instar mulicrum. 

N 



194 



D. JUNII JUVENALIS 



Actoris Aurunci spoliiim, quo se ille videbat 
Armatuin, cum jam tolli vexilla juberet. 
Res memoranda no\ is annalibus, atque recenti 
Historia, speculum civilis sarcina belli. 
Nimirum summi ducis est occidere Galbam, 
Et curare cutem summi constantia civis, 
Bebriaci in campo spolium affectare Palati, 



100 



105 



speculum, quod portahat Otho * * ; qu» is sese aspiciebat armis indutum, quando 
jamjam levari signa imperahat. Res celebranda munumentis recentibus ac nova 
historia, speculum civilis belli sarcina. Nempe magni Imperatoris est Gulbain 
interficere, atque iiMgni civis fortitudo peUem cxpolire ; appetere palatii spolia in 



23-27. 45. 50. 55. 56. 57. 59. 60. 64. 65. 74-77. Antncii 28.— 102 et 103 trans- 
positi in 19. — 105 civis constantia sunima 16. — 106 Bebriaci campo 14-17. 19- 



NOT.E 



Gestamcn OtJwnis'] Quo utebatur 
Otho Imperator. Sueton. cap. 12. 
'Tanto,' inquit, ' Otlionis animo ne- 
quaquara corpus aut habitus compe- 

tiit munditiarum fuit paene niu- 

Jiebrium Quin et facieiu quo- 

tidie rasitaie, ac pane madido linere 
coDsuetum, idque a prima lanugine, 
ne barbatus \inquain esset.' 

100 Actori:! Aurunci spolium^ Iro- 
itice locum hunc inserit ex /Ene'u\e 
XII. Sensus est: isque tarn gloriatur, 
bpeculo ab Othone accepto, quam 
Tiunus piffirepta Actori Aurunco in- 
genti sua liasta, apud Virgilium. 

Quo se ille videbat armatum^ In quo 
se urmatuni contemplabatur perpe- 
lani ct iusnise Otho, discrimini vitae 
sese mox objecturus in pugna. 

101 Tolli vexilla jubcref} Ad com- 
niittendum pra;liuni. 

102 Annalibus] Hoc habent Anna- 
\(ii supra historian!, qnod per annos 
digestas res contineant. Gell. v. 18. 

103 Speculum civilis sarcina belli] 
Sarcasticc. Res, inquit, nova: inter 
lustruHJcnta belli, Otho .speculum ges 
tat, niulicbriter sese exornans in ip- 
sis castris, quando cum Vitcllio de 



Imperio diinicat, ab eo mox pro- 
fligandus. Cornel. Tacit. ' Nee de- 
erant,' inquit, ' qui ambitione -stolida 
luxuriosos apparatus convivioruni, et 
irritamenta libidinum, s-icut instru- 
menta belli mercarentur.' 

104 Summi Ducis] Othonis, qui 
Galbam Imperii raense septimo, in 
medio urbis Romae t'oro obtruncavit. 
Ipse vero Otho raanu propria occu- 
biiit apiid Brixellum clade suoruui 
per Vitellianos audita, tertio Regni 
sui mense. Euseb. Sueton. Cornel. 
Tacit. Histor. 1. u. 

105 Et airare cutem] Muliebri sol- 
licitudine decoreni procurare. 

Summi constantia civis] Ejiisdem sci- 
licet Othonis, qui et muliebriter mun- 
diticm amabat, et virtutes pariter ci- 
viles et Imperatorias nihilomiuMS ex- 
ercebat, ut .supra ex Sueton. et Cor- 
nel. Tacit. Histor. i. sed uon erat 
Othonis mollis, et corpori similis ani- 
mus. Quod sane miraudum juxta 
ac satirico sale dignum judicat Ju- 
vcnalis. 

106 Bebriaci in campo] Ubi Otho 
proHigatus a Vitelliauis. Oppidum 
est Crcmonani inter ct Vcrouam, in 



SATIRA II. 



195 



Et pressum in faciem digitis extendere panem : 
Quod nee in Assj rio pliarctrata Semiramis orbe, 
Moesta nee Actiaca fecit Cleopatra carirui. 

ap-u Bebriacemi, ntquc comprestum digitis panem in t'ullum purri^erc : quod 
neque Stmiramis phuretrum g^erens in regione Assyrioruni fecit, luque L'lcupatia 



24. 26. 45. 52. 64, 70. 71-77. 82. Bcbriaci in campo 10. 25. 27. 46-51. 53-63. 
C5-69. 71-73. 79-81. Praepositio in propter elisioiiem dictantis facile excidere 
potuit. spolia 21. aspecture 22. — 107 E.rpressiim 19. in faciem 14. 15. 25. 45. 
46. 47. 49. 50. 56.57. 58. 60-09. 71-74. in facie alii, etiaui Heuuiii. Sed illud 
prjEstat, et jungenda verba pressum in faciem. Litera aiitcin m e.\cidit ob 



NOTiE 



Diicatu IMaiUuano, quod aliis Bebri- 
acum, aliis, Bedriacum, Betriacum, 
Bretiacum, Metriacum. Bebriaceii- 
siiiin bellonim clvilium uieminit l^li- 
iiitis X. 49. Bedriacum autem appellat 
Tai-itiis Hist. 1. ii. 

J'cdali] Id est, Imperii Romani, 
cujiis pacificnm regimen spondebat 
sibi Olho victis hostibns, Vitellio 
cum suis, inimcmor a se illatae uon 
ita prideiii Galbie necis ; suaj vero 
liixiiriaj semper meraor, et affoctati 
dccoris stolide teaax. 

107 Et pressum in faciem, ^c] Su- 
per genas ac I'aciem extendere mi- 
cam paiiis asinino lacte madidi, ad 
nitorem cuti procurandum. Sueton, 
loco supra citato. Plin. ii. 41. ait, 
lac asininum conferre aliquid candori 
in cute mulierum. Unde Poppa^a 
Neronis uxor foetas secnm asinas 
quiugentas quocumque trahere sole- 
bat, eo lacte corpus totum maceraus, 
extendi etiani cutem credens. El 
xwiii. 12. Cutejn in facie crngari 
ac tenerescere, et candorem cu^to- 
dire lacte asinino putant, &C. 

108 Quod nee in Assyria, fire] Quod 
quidem illie mulieres bellatriccs et 



contermina. Ptolem. Syria pars,^ 
Plinio V. 12. .\t Strabo ionge am- 
pliores Assyria? fines assignat, 1. vi. 
Ab Assur filio Scm deiiomiuattim ait 
Isid. Etymol. et S. Aug. 1. xv. de Ci- 
lit. Dei. Assyrioruni inclyta sub 
Belo Babylonis couditore cuepit IVIo- 
narcltia omnium prima, agno post 
01 beni constitutuni fere bis millesimo, 
tloruitque per ScPCula circiter quin- 
decim ; postea vero ad Per.sas niigra- 
vit sub Cyro. 

Semiramis'] Uxor Nini Assyriorum 
Regis fortis et bellicosa, unde phare- 
tratani vocat. Hajc Imperium pro- 
pagavit, ac Babyloncra amplificavit 
ornavitque ; pro filio diu regnavit, 
ab eo tandem sublata est, quod ejus 
concubitum concupisset. Valer. Max. 
IX. 3. de ea sic habet : ' Semiramis 
Assyriorum Regina, cum ei circa cnl- 
tum capitis occupatje nuntiatum es- 
set Babylonem defecisse, altera parte 
crinium adhuc soluta, protinus ad 
eam expugnandam cucurrit, nee 
piius decorem capillorum in or- 
dinem, quaui tantani urbem in po- 
testatem suam redegit, Qiiocirca 
statua ejus Babylone posita est illo 



luxuriosap, Semiramis et Cleopatra, habitu, quo ad ultionem exigendam 

celeritate pru cipiti tetendit.' De ea 
etiam fuse, Justinus, Eusebius, Dio- 
dorus Siculus 1. ui. 

109 ^fa^sta ncc Actiaca] Nee Cleo- 
I'rtlra .'I'gypti Regina, incpsta quod 



non feccnmt in bello : quibus pro- 
in<le Otho niollior et eft'oeminatior 
extitit. 

Assyria] Assyria regie majoris Asia? 
Wcdis, Armenis, cl Mesopotamia; 



1%* D. JUNIl JUVENALIS 

Hie imllus verbis pudor, aut rcverentia mensce. 110 

Hie turpis Cybeles, et fracta voce loqiiendi 
Libertas, et crine senex fanaticus albo 

in Acliaca naii trislis. Illic verecundia nulla in srrjnonihus,vtl menso: obteivantia. 
Illic Cybela fceda, atqut enervata voce dicendi libeiius: ac vetulus furens cano 



compendium sciiptursp. — 108 falerata 16. urhe 22. — 111 Hie turpis Cybele est, 
et fracta cet. 11. probb. Hennin. et Beckio Obss. philolog. in Juvenal. Salt, 
duas priores p. 33. lUiiis nota est : ' Si quid video, oninino ita legendum, 
piano sensu : nimiiura dolet, Rouize tantas invaliiisse in nioribns corruptelas, 
ut etiam avide receperint turpissimain Deorum IMatrem ejusqne ceremonia?, 
quas usque adeo omneni profligaverant verecundiani, ut vel in iis e Veterum 
memoria repeteiidis, ipsuni qiiodanimodo p^o^tituatu^ ingeniuni.' Hnjus 
vero : ' Ipsa orationis series videtur banc lectionem postulare, quia plurima 
nomina in casu recto sese excipinnt, libertas, senex, antistes sacmrum, cet. 
Sic et Cybtle, potissimuni cum et ipsa turpis esset, et sacra illius detestanda. 
Origo aiiteni depravatiouis duplex esse potuit. Una debetur lectori, vel 
dictauti, pro ratione metri, hie turpis Cybtlest, qnod dum librarius idiota, 
vel oscitans, ut audivit, in album conjecit, in causa fuit, ut rh est, loquor 
cum Hennlnio, resolveretur in «, et adjiceretur t<J; Cybele. Altera ex anti- 
quitate critica desumitur, et antiquo illo per compendia scribendi more, 
quando, qnoties ultima litera vocis cujusdam cum prima sequentis eadeni 
erat, auib* iu unam ceteris aliquantulum nip'jorem conflatze sunt; de quo 
V. Gasp. Scioppii art. crit. pag. CI. edit. Amst. 1662.' Meo qualicun)que 
judicio ilia lectio ab h. 1. prorsu* aliena est : naui vox Hie nou referenda ad 
Romam, sed, ut v. 110. ad consortium et conventus turpissimorum hominum, 
qui describuntur v. 84. sqq. \ ulgata autein lectio non est quod displiceat, 
modo epilh. turpis cum libertas, non, ut valgo tit, cum Cybeles jungatur. — 

NOT^ 

ab Augusto victa cum Antonio, na- 111 Hie turpis Cybeles] Turpis e- 

vali prsclio fuisset, ad Actium Epiri tiam seruionis libertas inter illos vi- 

urbem et promontorium, atque sibi get : obsccena quaevis loquuntur, qua- 

raortem admotis aspidibus parans, ne Ha usurpant et cautant Cybelie Sa- 

duceretur iu triuuipho. Hanc ele- cerdotes in ejus Sacris atque Indis. 

ganti admodiim forma primo adama- Diodorus Siculus iv. 5. Ovid. Fa!»t. 

vit Julius Casar, post M. Antonius iv. 

cam deperiit, ac fugieuieni m /Egyp- Cybelesi Haec aliis nominibus voca- 

timi cousecutus ibi sese intercnut. tur Ops, Rhea, Vesta, Map;na Mater, 

I'lutarclms. Berecynthia, Dindymene : Cybele vero, 

110 Hie nuUus verbis pudor] Apud a Cybclo nionte Phrygian, ubi institu- 

Albanos illos Sacerdotts Flaviales, ta putantur illius Sacra : liinc et Dea 

de qudius supra, nulla modcratio i'hryghi nuncupatur. 
luxuria? : impudicitiiie, aut guld: mo- I'racta voce] Lasciva, ctTccminata, 

dus nuUus, ad mollitieui enervata et fracta. 

Aut recertntiu mensa] Nimiis eniui 112 I'anaticus] Quasi sacro furore 

indulgent epidi^ ; adeo ut ex prover- percitus, a Furiis exagitatua, Eiji- 

bio, Alban.i dapes et meusae pro lau- theus. 
tis et abundaiitibus ponantur. 



SATIRA II. 



197 



Sacrorura antistes, rarum, ac mcmorabile magni 
Guttiiris exemplum, condncendusque magister. 
Quid tamen expectant, Phrygio quos tempus erat jam 
More supervacuam cultris abrumpere carnem ? 

Quadringenta dedit Gracchus sestertia, dotem 
Cornicini ; sive hie recto cantaverat aere. 



115 



capillo est Sacrorum prteses, iion vulgare et dignum memoria exemplum ingentis 
gulte, et prerccptor accersendus. Attainen ecquid morantur illi, qiws jam tempus 
aderat amputare gladiolo curnem superjiuam, Phrygio ritu 1 Gracchus sestertia 
quadringenta in dotem donavit cornu canenti, seu is cecinerat cere direct o. Obsig- 



113 et pro ac 11. 24. 45. — 11.5 expectent 2G. 60. qids 15. quod praestlterit. 
quo 16. erit jam 26. — 116 abscidere pro ahrumpei-e 11. 17. abscindere 15. 16. 
19-22. 24. 45. 46. 48. 49. 61-69. 71. 72. 73. ut in simili loco Claudiani in 
Eutrop. I. 279. 280. Cymbalu ferre licet, pcctusqtte iltidere pinu, Inguinis et 
reli(juum Phrygiis ubsci7idere cultris : propter quae rerba Platliner h. I. male- 
bat Phrygiis . . . cultris, ii. e. testaceis et lapideis. Heyne ad Tibnll. i. 
4. 70. Sed abscindere glossam redolet, et abrumpere aptius videri potest, 
si lapideis, non ferreis, cultris se castraverunt Galli. — 117 Quadrasinta 
11. 14. 15. 16. 17. a ni. pr. 19. 23. 24. 25. 45-49. 55. 57. 58. 59. Cf. ad i. 
106.— 118 cantaverat 2. 3. 5. 10. 15. 16. 17. 19. 20. 21. 26.46. 48. 56. 61. 
62. 63. 65-77. 81. 82. cantaverit 11. 14. 22. 23. 24. 25. 27. 45, 47. 49. 50. 
54. 55. 57. 58. 59. 60. 64. 65. et duo codd. mss. viri docti in Misc. Obss. 



NOTiE 



113 Sacrorum Antistes'] Sacris illis 
infandis ac caeremoniis futilibus prae- 
sidet. 

114 Gutturis exempluni] Ob voraci- 
tatem et helluationis prodigiiim. 

Condncendusque magister] Quasi in- 
signis gulae et ohscoenitatis pra?cep- 
tor, advocari dignus et pretio conduci, 
si abe>set, aut sorte ductus non es- 
sct, ex more. 

115 Quid tamen expectant] Verum 
si ita illi Sacra Cybeles, ejusque im- 
puros mystas ymulantur in obscoeni- 
tatibus ac helluationibus, quin etiam 
pergunt, et ipsi sibi virilia abscin- 
iluiit, eoiuni ad instar ? 

Phrygio more] Ut faciunt Sacerdo- 
tes Dcae Phrygio, qui seipsos cas- 
trant, exemplo .Atys pueri Cybele di- 
Iccti. Uiodor. Sic. iv. 5. * 

Quos tempus erat jam] Quo." priricm 
oportebat amputasse sibi pariter caui 



carnem, qua viri sunt, ipsis inutilem 
muliebria sectantibus. 

116 Cultris] More Judaeorum in 
circumcisione praeputii, lapideis cul- 
tris, testa Samia ; quod et prior fecit 
Atys. 

117 Quadringenta sestertia] Eques- 
trcm censum, decern millia corona- 
torum. Vide Sat. i. vs. 92. item vs. 
106. 

Grucchu.'i] Vel iiobilis qnilibet, vel 
unus e Gracchorum familia. Vide 
supra vs. 24. 

Dedit dotem] Quasi uxor suam do- 
tem viro portat. 

118 Cornicini, sice hie recto, S)-c.] Cui- 
dam canenti vel a-re curvo, id est, 
cornu; vel recto sere, id est, tuba: 
cornicini vel tubicini. Ovid. Met. 
' Non tuba direct!, non a:ri» cornua 
flexi." 



108 



D. JUMl JU VENA LIS 



Signatae tabulae : dictum Feliciter ! ingens 
Coena sedet: greraio jacuit nova mipta mariti. 
O proceres, censore opus est, an haruspice nobis ? 
Scilicet horreres, majoraque monstra putares. 
Si mulier vitiilura, vel si bos ederet agnum ? 
Segmenta, et longos habitus, et flaraniea sumit. 



120 



nafa; sunt tabulcE. Acclamatum est ; fauste. Lauta dapes apposita: deniqjie 
recens nupta quievit in simi conjugis. O OptinuitcSy e^cmusne Censore, an haru- 
spied 'Simirum abhorreres, et crederes grariorn prodigia, sifcFmina pareret vitu- 
lum, aut si vacca agnum gigiieret? En segmenta, vestctique longas, atque Jiammeum 



ciit. Aol. V. T. II. p. 271.— 119 dictum est 47. 48. .54. 55. feliciter est 58. — 
120 marito 26. itigens Cana, sedet : gremio cet. distingiiendum putabat Pi- 
tliffivis, ingens Ccnia: scd et gremio cet. emend. Lips. Epistol. Qiiaest. 
IV. 25. At viiljata et distinctio et lectio exqnisilior. — 121 auruspice 21. 
aruspice 23. 24. 61. 62. 63. Sed haruspex in lapidd. legitnr, dictusque non 
ab am, sed haniga sive hutuiga, liostia in ham, stabulo, inchidi solita, 
et inspicicnda, si fides habenda Festo, et Donato ad Terent. Phorni. iv. 
4. 28.— 124 /a»unia 14. 15. 16. 17. 19.21. 22. 24.58. 61. 62,63. 64.67-73. 



NOTiE 



119 Signatce tabula'l Matrimonii ta- 
bulae, instrumentiim, contractus, con- 
fecta et subsignata sunt. 

Dictum, Feliciter'\ Fausta? precatio- 
nes adbibitje e\ Majorum instituto, 
(juod felix, faustuni, ac fortunatum 
sit; vel, ha' nuptiae feliciter ac bene 
cedant vertantqne. 



Haruspice'] Hostia ab hara sen sta- 
bulo dicitur Ilartiga, bine Haruspex 
dictus qui inspicit hostiaruni exta, 
atque inde Deorum voluntatem et 
fulura riniatur. Sat. vi. 'Comniagenus 
Haruspex Pectora puUorum riniatur, 
et exta catelli.' 

Majora monstra] Qnam cum viro 



Ingens Coena sedet] Nuptiale ronvi- vir nuptui datur. 

vium paratum et appositum est : vel, 124 Segmenta] Alii explicaut nio- 

frequLiites assederunt ad epulimi nup- nilia, cum Servio : alii tinibrias et fas- 

tiaruui. Lipsius Epistolir. quapst. I. ciolas aureas vestis extremitati orna- 

IV. epist. 25. separat vo< em, srdet, tus gratia assutas. Alii dicunt seg- 

et legit: Ingens Cana : sfd et gremio nienta pom pro segmentatis vestibiis 



jacuit, ^•f. 

120 Gremio jacuit nova nupta mariti] 
Grarcbus tradiiiis est Corniciui, sicut 
Sporus Neroni, de quo ante. 

121 l^roceres] Voccni banc cxplica- 
bimus in Perslo. 

('ensure opus est, an haruspice] Ccn- 
.V'j;'e, qui nuires istos coriigat; an ha- 



pretiosis,qn;v vcunieulato opereconi- 
posilfp eiaut e brarteolis atireis aut 
argenteis, item c jjiirpura' segmentis. 
Valer. Maxim, v. 2. n. 1. rcfert Ma- 
tronis permissuni uti purpurea veste, 
ac aureis segmentis. Ovid. in. de 
Arte. 'Quid de veste lo(|uar? Non 
jam segmenta retiuiro. Nee qua- de 



ruspice, qui lire libidinis portcnta, ct Tyrio muricc lana rubct.' 

scfieruni pro<iigia expiet. De Pro- /y<»»(^Y),?/ia/y(7iM] Vittatas vestes, qui- 

digioruni cxpiatioue et procurationc bus operiuntur spousar, inquit retui 

Tit. Liv. passim. Scbol. 



SATIRA II. 



199 



Arcano qui sacra fcrens nutantia loro V25 

Sudavit clypeis ancilibus. O pater Urbis, 
Unde nefas tantiim Latiis pastoribus ? uiide 
Haec tetigit, Gradive, tuos urtica nepotes ? 
Traditur ecce \ iro clarus genere, atque opibus vir : 

ncdpit is, qui rctinaado secreto vaciUantia pnrtans sacra stidorem emhil, siil) anci- 
libus scutis. O parens civitalis, unde scelus tain nefandum paslorihus Latinisf 
O Mars unde urtica ilia affricuit tuos posteros'/ En tiro datur vir illustris prosapia 



flamca al.— 125 migrantia 16.— 126 Sudabit 17. a m. p\\~pafer orbis 16.— 129 



NOTiE 

Flammea] Vtlanien erat rubei, aiit 
lutei |>otius coloris, quo novae niiptae 
solebant obtegi ; ' Dictum vero flam- 
meuni,' inquit Festiis, * quod eo assi- 
due utebatur Flaminica, id est, Fla- 
minis uxor, cui non licebat faceie di- 
vortiinn : unde boni oniinis causa nu- 
bentesflammeo velantur.' Plin. xxi. 
8. ' Liitei video,' inquit, ' honorem 
antiqnlssimum in nuptialibusflamnieis 
totum foeminis concessum.' Martial. 
Epig. II. 79 
sponsae.' Vide Alex, ab Alex. ii. 5. 

125 Arcano qui sacra ferens, Sfc] 
Ille ipse Gracchus niuliebres et nup- 
tiales sumit vestes, qui Salius fuit, et 
Martis Sacerdos. Hunc ab adjnnctis 
Poeta describit et nolat. 

Sacra ferens nularttia] Subsilientia 
ad motnni Salioruni ancilia. Nempe 
sub Nunia Pompilio refertnr e ccelo 
scutum Roraae cecidisse, responsum- 
que ab hariispicibus ibi fore orbis 
Imptriuni, ubi illud scrvarctur. Ita- 
que Nunia undecim alia illi siniilia 
prorsus jussit fabricari, quibus im- 
inistum nee inlernosci, nee subripi 



Numee carmen,' Sec. Vide Aiex. ab 
Alex. I. 26. 

Arcano loro'] Loro intns innexo sus- 
pensa scuta Salioruni collo portaban- 
tur. Hinc dicit, arcano, vel potius 
quia, ut dictum est, coelcste scutum 
cum aliis confusum baud dignosceba- 
tur. 

126 Sudavit] E corporis agitatione 
et saltatu. 

Clypeis ancilibus] Ancile dictum, 
' Flammea texuntur quia ab omni parte rccisum ac rotun- 
dum erat. Ha-c eleganter Ovidius 
describit Fast. in. ' Quis mihi nunc 
dicet, quare coelestia Martis Arnia 
ferant Salii,' &c. 

Pater urhis] Mars, e quo Rheaque 
Sylvia nati Remus et Romulus urbis 
Romae conditores. 

127 LmIUs pastoribus] Hominibus 
simplicibus et iunocuis, quales prinu 
urbis incolae. 

C'nde h<cc tetigit, S(c.] Militiae labo- 
ribus et aerumnis duratos cur luxuria 
nunc invadit ac enervat? 

128 (iradive] Vel a gradiendo Mars 
ita vocatus ; vel a Kpadevfiv, liastaiu 



facile posset: duodecim (juoque Sa- vibrare. Alii vocem dcducunt a 'llira- 



cerdotes instituit, qui solemni ritu 
per iirbem tripudiantes et canentes 
ilia duodecim ancilia scuta circumfcr- 
rent; unde Salii dicti suut a saliendo. 
Ilia vero in Templo Martis custodiri 
impeiiavit. Tit. Liv. i. 20. Horat. 
Epi^t. If. I. vs. 86. ' Jam Saliare 



cibus, apud quos velut bellicosissimos 
Poet* INIartis sedem locant: fortem 
significari aiunt eo vocabulo. 

Urtica] Iltrba est notissimae mor- 
dacitatis: hie significat pruritum libi- 
dinis. 

129 Traditur ecce, Sfc] Gracchus 



200 



D. JUNII JUVENALIS 



Nec galeara quassas, nee terrain cuspide pulsas, 130: 

Nee quereris patri? Vade ergo, et cede severi 

Jugeribus campi, quem negligis ! Officium eras 

Primo sole mihi peragendum in valle Quirini, 

Quae causa officii ? Quid qujerls? nubit amicus, 

Nec multos adhibet, Liceat modo vivere : fient, 135 

et divitiis: neque cassidem commotes, neque hnmum hnsta percutis, neque expostula$ 
parenti ? Ilo igitur, ac desere jugera ugri austeri, (/uem non euros. Crastina die, 
diluculo prcEstandum mihi est obsequium iii Quirini inlle. Qucenam obsequii ratio ? 
Quid percontaris] Nubit familiaris mens: neque plures advocat. Hen si detur 



ac opibus 10. — 130 nec tempera cuspide pulsas in quodani cod. nis. legit Lipsius, 
nec improbavit in Epistol. Quaest. ii. 9. ubi nionet in more niilitaii tuisse, 
hastis scuta galeainque concntiendi in ira. Hinc leviori mutatione Plathner 
conj. nec purmam cuspide pulsas. Non male ! Sed nec viilgata lectio speinenda. 
— 131 Et quereris 24. et deest 15. — 133 in valle Quirini est 11, Suspicabar 
dim in colle Quirino, h. e. Qiiirinali, ut ap. Ovid. Met. xiv. 836. et nunc in- 
venio in valle Quiriria in 11, Sed collem Quirini dixit etiam Horat. Epist. ii. 
2. 68, unde li, 1. conjiceie possis in colle Quiriiii: nisi potius rh valle doctius 
est, — -131 causa est officii 22. causa officii est 21. — 135 Nec adhibet multoa 45. 



NOT/E 



Tubicini, ut supra : vel Neroncm per- 
Jtringit Doriphoro liberto nubentem, 
et e contra ducentera Spornm. Ex 
Sueton, Ner. c. 29. 

130 Nec galeam quassas, ^c] Neque 
nlla praebes indignationis argumenta, 
nec istani coerces licentiani impro- 
bitatis. 

131 Patri] Apud Joveni, cujus ac 
Junonis filius es : qui Deorum sum- 
mus scelera ista vindicet, ac degene- 
reg a te tuaque virtute in ordinem 
redigat. 

Cede severi jugeribus campi] Si Ro- 
manes ita negligis, eorumqiie virtu- 
tem frangi sinis, ergo etiam cede cam- 
po Martio, quem Tar(|uiniorum ante 
agrum urbem inter ac Tiberim tibi 
consecrarunt. Liv. ii. 5, 

Seveii] In quo judiciorum armo- 
rumque severitas ac labor exercentur 
ct vigent. 

132 Officium eras] IJialogus inter 
colloquentes de prodigiosis istis viro- 
iiwii niiptiis, (Jras, inijuit uiuis, offi- 
I ium aniico pracstitui us sum. 



133 In valle Quirini] Ad Quirini seu 
Romuli Templum, vel porticum, ubi 
multi negotionim causa convenire 
solebant, Templi meminit Plin. xv. 
29. ubi inter antiquissima fuisse de- 
lubra dicit Alex, ab Alex, i, 14. Ro- 
muli templum in Quirinali omni tem- 
pore clausum ait, quasi arcanum fieri 
vellent, an humo tectus, an inter Deos 
translatus fuerit, De Porticii vero 
Martial. Epig. ii. 1. ad Librum suum. 
' Vicini pete porticum Quirini ; Tur- 
bam non habet oliosiorem Pompeius,* 
&c. 

134 Qu(E causa officii] Et quod offi- 
cii genus praestare liabes aniico ? ro- 
gat alter. 

Quid quceris] Respondet ille : Quid 
enimvero id curas ac sciscitaris am- 
pliusP 

Nubit amicus] Velut uxor niatrimo- 
uium init. 

135 Nec multos adhibet] Paucos tes- 
tes vocaf, eosque ex intimis familia- 
ribus; ne evulgari contingat rem lege 
Scantinia vetitam. 



SATIRA II. 201 

Fient ista palam, cupient et in acta referri. 

Interea tormentum ingens nubentibus haeret. 

Quod nequeunt parere, et partii retinere maritos. 

Sed melius, quod nil animis in corpora juris 

Natura indulget. Steriles moriuntur, et illis 140 

Turgida non prodest condita pyxide Lyde, 

Nee prodest agili palraas praebere Luperco. 

vitam producere: hac agentur, ageniur puhlice ; ntque optabunt in commentarii$ 
$cribi. Interim magna pwna sequitur nubentes, quod non possunt parturire, acfceiu 
conjvges servare. At prastat ut natura potestatis nihil dederit mentibus in corpora. 
E vita discedunt sine partu, neque istis proficit crassa Lyde medicuto vusculo, ne- 
que juvat manus porrtgere Luperco celeri. Illud eliam portentum transgressa eat 



Aant 45. — 137 ohstat pro haret 1-i. — 139 Dii melius 13. in corpore 2. 3. 5. 10. 
14. 15. 16. 25. 45-50. 55-61. 63. 65-69. 74. prob. Schurzfl. ut Giepco more dic- 
tum sit. Sed in corpora 4. 6. 7. 8. 9. 17. 19-24. 26. 27. 54. 62. 64. 65. 70. 71. 
72. 73. 75. 76. 77. 81. 82. et tres codd. mss. Ntc. Heinsii, qui ad Ovid. Am. i. 

1. 5. liaiic lect. recte defendit post Tiirneb. Advers. xv. 17. — 140 morientur 
10. 14.15.17.19.20.21.24.26. 45.— 141 abest a 75. condita pyxide Lyde 

2. 4. 63. 67. 69. 70. 71. 73. 77. 81. 82. piob. Tinneb. 1. 1. condita in pyxide 
Lyde 10. 14. 21. a m. sec. 22. 23. 24. 49. 60. 65. et cod. viii docti in Misc. 
Obss. crit. Vol. v. T. ii. p. 271. in pyxide condita Lyde 15. 16. 47. 50. 54-59, 
61. 62. 64. 65. 66. 68. 72. nee pyxide condita Lyde 46. 48. nee condita pyxide 
Lyde 45. in conditup. L. 27. Plathner iaudat conject. C. Bachmanni, pro 
Lyde substituentis lite, quod medicameuti nomen sit. — 142 Nee potest 45. Non 

Liceat mode vicerejJientfS^c.l S\ pmi- runt, ncc pro arbitrio naturam suam 

lo diutius vita est incolumis, videbi- muliebri possunt mutare, et parere. 

mus haec scelerum monstra palani ex- 141 Condita pyxide] Pyxis vas e 

erceri, sine meti» ac pudore; eo tan- bnxo, in quo medicamina foecundita- 

dem crumpet impudentia. tern cont'erentia reponantur apud is- 

136 In acta referri] In Annates, in tarn Lyden. 

Commentarios publicos, ut facti me- Lj/deJUnguentariaqnapdam jactani 

moria ad posteros transeat. se medicamentis auterre sterilitatem. 

137 Nubentibus'l Effoeminatis illis Turneb. xv. 17. Porro LydiK mu- 
maribus. lieres crassap fuisse dicuntnr. Alii 

138 Partu retinere maritos] Fastidi- nescio quid comminiscunturde Arach- 
eutes aliqiiando tenere ac sibi conser- ne Lydia, aiuntque sterilitatem emen- 
vare. Suut enim liberi maximum dari, si mulier inclnsam pyxide ara- 
conjugii viuculum, et amoris piguus neam in siuu portarit. 

perpetui: et sterilitas uxoruui etiam 1A2 Palmas prabere Luperco] Luper- 

repudii saepe fuit causa. Claudiamis : ci Panos Sacerdotes mensc Februario 

' Foemina cum senuit retiuft connu- in Lupercalibus per urbem discurre- 

bia partu, Uxorisque decus matris re- bant, credebanturque sterilibus foe- 

verentia pensat.' ciinditatem att'erre, et partum ..dju- 

139 Sed melius, quod,!{c.] IMelius ta- vare gravidarum, obvias perciitiendo 
men est, quod isii molles p^Euaiu fe- seu ferula, seu bircina pelle : discur- 



202 



D, JUNII JLiVENALIS 



Vicit €t hoc monstrum tunicati fuscina Gracchi, 
Lustra vitque fuga mediain gladiator arenam, 
Et Capitolinis generosior, et Marceliis, 



145 



fuscina Gracchi tunica induti ; atque gladiator, qui mediam arenam fugiendo cir- 
ativit, fortior et Cupitulinis, et Marceliis, et postcris Catuli ac Pauli, et Fabiis, et 



NOT.E 



rentibus igitur mulieres occurrebant 
ac verberibus seu palmas seu nteros 
offerebant. Hinc Ovid. Fast. 2. ' Nup- 
ta quid expectas ? Non tii pollenti- 
biis berbis, Nee prece, iiec magico 
carmine mater eris. Excipe foecundae 
patienter verbera dextrae ; Jam so- 
cer optafiim iiomen babebit avi.' 

143 I'icit et hnc monstrum, S^c] Mon- 
strosis illis marium miptiis pejus ali- 
qiiid videre est Koiiia;, scilicet No- 
biles qui arena se poUiuint, et plebeiis 
inio indignis exercitationibus. Nam 
sceiera ista portentosa qaidem sunt, 
sed occulta ; at publice exercentur 
iufames isti ludi, et hoc exempli 
pejoris et gravioris periculi : quod 
a Ncrone quidem Roniani Imperii 
monstro ac portento profluxit. Is 
enim amavit edere Indos oiiinis gene- 
ris, ac inter alios gladiatoriam niuniis. 
Suetonius c. 12. et alibi. Sub Vitellio 
prohibitum fuit, ne Romani Equites 
Ludo et arena poUuerentur. Cornel. 
Tacit. Doniitianus quidem nullum 
coi'git ad pugnandum in arena ; sed 
multi sub Nerone pridom his pugnis 
assucti sponte in arenam dcscende- 
bant. Quod hie damnat Juvenalis, 
et Sat. viii. vs. 200. 

Tunicati] Gladiatores induti simpli- 
ci ttuiica decertabant, quo essent ex- 
peditiores. Vide Sat. viii. vs. 207. 

Fuscina] Tridens teliuii (]uo uteba- 
tur Reliarius. 

Fuscina dracchi] (Jracchus, vel 
qiiilibet abuse Pairiciis ac Nobilibus, 
arnuitiis reti ac fuscina more Gladia- 
toriim, ac tunica Icviter obtectiH, et 
in arena depngnans cum xordidisac 



infimis. In Amphitliealro nempe 
coniponebautur Gladiatorum paria : 
alter Mirmillo dicebatur et secutor ; 
habebatque pro armis, gladium, cly- 
peum, galeam : alter Retiarius reti 
ac fuscina armatns, reti quidem in- 
volvere caput Mirmillonis conabatur, 
ac fuscina captare, humique affligere: 
quod puguje genus feriur inventum 
a Pittaco uno e septem Graeciae Sa- 
pientibus. 

144 Lustratitque fuga, S^c] Decli- 
nans Mirmillonem infesta cuspide 
appetentem. Vel intelligit Gracchunt 
non Retiarium tantum egisse, sed et 
Mirmillonem, qui fugam simulabat 
ante Retiarium : unde consueverat 
Retiarius ideutidcm increpare : non 
te pcto, piscem peto, quid me fugis, 
Galie? Nimirum vertici illius galeae 
inerat piscis effigies. 

Gladiator] Gracchi tilius Retiarius 
fuit, et ad infamiam usque Gladiator. 
Vetus Schol. 

Arenam] Aream Amphitiieatri Rom. 
arena stratam, ne sanguis ibi fusns in 
Gladiatorio praRsertini munere spec- 
tantibus borrori esset, si bumi dcflu- 
ere ac dccurrere cerncretur. 

145 £< Capitolinis generosinr] Grac- 
chus, inquara, neminc Romanoruni 
inferior genere, virtutc, prarstautia, 
componitur cum Gladiatore, ac in 
arena dccertat. Per indignationem 
ba-c ait. 

Capitolinis] Manliis, quorum unus 
defenso Cajiitolio Capitolini cogno- 
men ac decus invenit. Tit. Liv. 1. v. 

Marceliis] Qnam illtistris Marcello- 
rum familia Romx fuerit, quorum 



S\TIRA II, 



203 



Et Catulis, Paulique minoril)iis, et Fabiis, et 
Omnibus ad podium spectantibus. His licet ipsum 
Admoveas, cujus tunc munere retia misit. 
Esse aliqiiid Manes, et subtcrranea legna, 

cunctis tpedatoribus ad podium; quainvis illis adjungns eum, cujus Inlud'tstum 
retiii irijecU. Exklere quosdam Manes, et Imperium sub terra, et perticam, et 



10. 19. 20. — 14G CatuH 75. 76. Paulique mimribus 22. 70. 7.5. 76. 77. 81. 
82. lit jam emend. Lips. Epistol. Qiifest. iv. 25. In reliquis libris Pauiisque 
minoribus, prob. Beckio in Obss. philol. in Juveti. Sat. ihias priores p. 35. ut 
minores, h. e. nepotes vel posieri, li. 1. etiam dicantur Capitoliiii, Marcelli, 
Catull et Fahii, quorum gentes in posteris suis semper Romae floruerint. 
Male Calderinus : duo, inquit, lucre Pauli columina familia?, alter qui ad 
Cannas cccidit, alter qui Persea vicit ; et hie minor dictus. atque Fabiriis 
pro rt Fabiis, et 6.— l-i7 ns pro /(is 21. ipsain 26. — 148 Admoncas AG. 48. 50. 
54. 60. 64. 73. probb. Calder. et Junio, ut sensus sit: potes haec verba, scil. 
quae seqmintur, referre ipsi Impcratori ; si crederet esse inferos is, cujus 
jussu tot millia trncidantur, non e\hiberet gladiatores cum tanta carnificina, 
sed certe crederef, si saperet. Male ! reiia serrat 14. retia pulsat ex Ms. 
emend. Schegkius ad Veil. i. 13. — 149 Esse aliquos omnes libri prster 11. 



NOTiE 



nnus Syracusas expugnavit, quinqnies 
Consul fuit, .Annibalem in Italia pri- 
mus vicit ! Vide Plutarchum. 

146 Catulis'] Q. Lutatius Catulus 
primum bellum Punicum gloriose 
confecit, demersis aut captis hostium 
sexcentis navibus. 

Paulique] Paulus /Eniilius fortiter 
in acie dimicans Cannensi cladc occu- 
buit. Ejus posteri pluribus trium- 
pliis nobilitati sunt. Plutarch. 

Fuhiis] Hi numero sex et trecenti 
ex tadeni familia, cum viderent po- 
pulum delineri Veientiimi bello, hoc 
silji mandari poposcerunt : verum 
post multas viciorias in insidias de- 
lapsi omnes simul intercidere. Ovid. 
Fast. 1. 2. ' Una dies Fabios ad bellum 
miserat omnes : Ad bellum missos 
perdidit una dies.' 

147 Ad podium spectantibus] Quibus- 
vis Nobilibns qui Ludos spectant c 
podio Theatri loco, ubi pvimiis ordo 
siibselliorum ; itaordinante Augusto. 
Sueton. c. 41. 

Podium] Projectura qua^lam est, 
reu projectuni e muro a'diticium, a 



pede dictum est, quia velut pes e pa- 
riete sa?pius ab iiiia sedium parte ex- 
struitur podium, procedit, ac porrigi- 
fur. VideVitr. 1. v. Alex, ab Alex. v. 
16. 

His licet ipsum admoveas] Ne excep- 
to quidem Pra?tore vel Munerario, 
qui Gladiatorium mnnus edit. Nero- 
nem torsitan aut Domitianum notat : 
ac Nero quidem in Gladiatorem ipse 
pugnavit, et cantavit in Sceua, citha- 
ra-di liabitu, et amiga fuit. Vet. 
Schol. 

148 Cujus munere retia misit] In cu- 
jus hidis ac munere Gladiatorio, Re- 
tiarium agens, retia immisit, et Ivlij-- 
millonis caput apprehendere ac impe- 
dire nisus est. Vide supra. 

149 Esse aliquid 3Tanes] Quarc vero 
tot scelera grassantur Roma^? Nimi- 
nmi, impiit Poeta, quia metus Deo- 
rum niillus coercet, et Inferorum 
supplicia veliiti anilia commenta et 
fabula; accipiuntur. 

Manes] Vide Persii Satiram v. ad 
vs. 152. 

Subterranea refjia] Ubi digna meri- 



204 



D. JUNII JUVENALIS 



Et contum, et Stygio ranas in giiro^ite nigras, 150 

Atque una transire vadum tot millia cymba. 

Nee pueri crcdunt, nisi qui nondum aere lavantur. 

Sed tu vera puta : Curius quid sentit, et ambo 

Scipiadae ? quid Fabricius, manesque Camilli ? 

Quid Cremerae legio, et Cannis consumtajuventus, 155 

ranas atras in fluvio Slyge, ac tot millia flumen tranare vna navicula, neque pueruli 
fidem habent, prceter tos qui non adhuc larant pecunia. At tu crede vera. Quid 
existimat Curius, atque umbo Scipiones? Quid Fabricius, et anima Camilli? Quid 
legio CremercE, ac juvenes ad Carinas casi, tot animte bellicosa;! Quotiescumque 



V. Exciirs. ad h. 1.— 150 pontum et cantum alii. v. Excnrs. ad h. 1. — 151 vana 
pro una 16. — 152 Ha-c 24. Nee creduut pueri qui nondum are lucrantur 16. — 
153 quod 47. 50. 57. 60. 65.— 154 qnod 16. 17. 56. 57. 59. 60. 65. et quid 
45. Fabrilius 21. 23. 24. 27. 57. 60. 64. 65. Sed in niainiorr. Fabricius, et 
Graecis *o)3piKioy dicitiir. Afabricando nomen huic genti inditum putatur. — 
155 quod 17. 19. 45. 60. 65.— 156 Tot bellatorum 2i.— 158 Sulphura 26. 60. 65. 

NOT^ 

tis rependnnt, et facta quaevis diju- iion solvunt balneaticum sen quadran- 

dicant .severi Jiidices, Minos, Rhada- teni, vetiis Schol. 

manthns, iEacus. "Vide Sat. i. vs. 9. 153 Sed ut vera puta'] Licet improbi 

150 Contum] Qno Charon impellit nt sceleruin conscientiain snblevent, 

cymbani, ac transmitlit Umbras sen nnlla esse apud Inferos tornienta di- 

Animas ad alteram Stygis ripam, cant : tn tanien ne dubita vera esse 

qua pergant ad regnnm PUitonis. iilic praemia bonis, et maiis .supplicia. 

Virgilins ' Ipse rateni conto snbigit,' Curius] Vide initio bnjiis Sat. vs. 3. 

Arc. 154 Scipiada] Cneius, et Publius 

Stygio] Styx, fons in Arcadia nimio Scipiones, de quibus Tit. Liv. 1. xxiri. 

frigore tarn exitiosus, nt statini ene- et seq. et Virgil. * Duo fulmina belli 

cet potantes. Plin. xxxi. 2. ct ii. 103. Scipiadas.' 

Vitrnv. vm. 3. Poetap vero fabulan- Fabricius] Hnnc laudat Valerius 

tur Pahidem esse Inferorum, e qna Maximns iv. 3. n. 0. lionoribns atque 

proflnit Cocytns. Virg. ^n. vi. ' Co- anctoritate cnnctis niajoreni, censn 

cyti stagna alta vides, Stygiamqne antetn cuique pauperrimo parem di- 

palndeni.' cens. Hie Samnitum et Pyrrlii don.a 

Runus nigras] Atruni et nii^'rum ap- sprevit. Ejus filia; de pnblico dota- 



pellatnr qnicqnid Infirornm est. Ra- 
nas in palude Styge Poctae locant. 
Testis Aristophanes in Ranis, Comoe- 
dia. 

151 Vadum] Cocyti alvenm. 

Tot millia] Aninianini, (pur locum 
non occupant, ut corpora. 

152 Nondum arc lavantur] In Thcr- 
inis noudnm lavant ; vcl, quod ptieri 



tJP, gloriam domesticam viris dun- 
taxat cum publica pecunia detule- 
runt. 

Camilli] Is quinquies Dictator fnit. 
Veins expugnavit, Gallos bis frcgit, 
tarn clarus per omnia, ut alter Ro- 
mulus diceretur. 

155 CrcmercB hgio] Cremera fluviii^ 
Ilitruriap, ad qutm intercept!, ut 



SATIJtA II. 205 

Tot bellorum anim?c, quoties liinc talis ad illos 
Umljra venit? Cuperent lustrari, si qua darentur 
Sulfiira cum taedis, et si fovet humida laurns. 
IIluc, heu ! miscri tiaducimur. Arma quidern ultra 
Littora Juvernas promoviraiis, ct raodo captas 160 

tsthinc ad eos trawit anima ejusmodi scelerata, optarent pnrgari, si qiuEpiam of- 
ferreritur sul/ura cum ta-dis, sique adesset laurus niadida. Ehcu infelices iUiic 
transportamur. Certe anna protuUmus trans Hibernia ripam, atque Orcadas nuper 



forte rectins ; quoniam sulpur scribitiir iu Vatic, cod. Virg. ut tnumpus et 
alia ejusmodi vocabula, qiiibus, convicio auriuin flagitante, aspirationem 
^*5^.'". ^**^ docet Cic. Oi at. c. 48. Vox tanien nostra est Latina, non Gra?.cae 
originis. umida 21. iit umois, umectare, iimeruset al. in antt. codd. Cf. Quin- 
tilian. Inst. Orat. i. 5. Broekhiis. ad Tibull. i. 4. 44. Drakenb. adSil. n. 125. 
— 159 Semper putavi, legendiim esse Illic, in inferis: et nunc video, id exta- 
re in 21. 22. 23. a ni. pr. Turn verbum traduci eo sensii capiendum, de 
quo dixi in Comm. ad Sat. viii. 17. Anna quid idlia...Britannos/ 2. 3. 5. 10. 
11. 26. 4.5. 46. 47. 49. 50. 54. 56. 57. 58. 60-69. 71. 72. 73. 74.— 160 Littora 
scribunt alii. De origine ac propria vi vocis v. Ernesti ad Suet. Tib. c. 40. 



NOTvE 



dictum est, insidiis Veientiuni Fabii 
tantum non perdidenmt nonien, uno 
impubere domi relicto. Tit. Liv. ii. 
48. et seq. Ovidiiis Fastoruni secun- 
do : ' Ut celeri passu Crenieram teti- 
gere rapaceni.' 

Legio] Vide Sat. iii. ad vs. 132. 

Cannis] Ad Cannas vicuni Apiiliee 
Romanos exercitus, ipsosque Consu- 
Ics Paulum jEsnilium, et Terentium 
Varronem, tanta clade affecit Anni- 
bal, ca-sis quadraginta honiinuni niil- 
libus, et Equitibus Romanis tanto 
numero, ut anuulorum tres niodios 
miserit Carthaginein. Cannarum lu- 
dera etiamnuni ostenduntur, vulgo, 
Canna destrittta. 

156 Talis yinbra] Quales ante nota- 
vimus iut'cunes libidine ac sceleribus. 

Ad illos'] Ad viros illos, de quibus 
mox, tot virtutibus insignes, et not* 
castitaiis ct muocentise, jam in Cam- 
pis Ely^iis ilegentes, apud luteros. 

157 Cuiiertiit lustrari] (jiiia simplex 
ejus aspectus, aut certe consortium 
poUuit ac foedat. 



158 Sul/ura cum t<sdis] De teedis an- 
te diximus. Sulfur, ignis, et aqua, ad- 
liibebantur ad eos purgandos,quicon- 
taminatiluerant aliquopiaculo. Ovid. 
Metam. vii. 2. ' Terque senem flam- 
ma, ter aqua, ter sulfure lustrat.' De 
Sulfure, testatur etiam Plin. xxxv. 
15. 

Humida laurus] Aspergillnm e laii- 
ro, aqua iiitinctum, Plin. 1. xv. ca- 
pite ultimo, laurum purificationibus 
adhiberi alRrmat ; et paulo ante, ex 
Rlassurio, c«dis iiostium purgatio- 
nem esse, ait. Vide Coel. Rhodig. 
VI. 12. 

159 Illuc, heu! miseri traducimur] 
Cum migramus ex bac vita, ad Infe- 
ros inuis non ex opinione, sed reipsa; 
ibique experimur miseri ea quae vi- 
ventes credeie noluiiiius, et quae ad 
Fabulatores rejicienda piitavinius. 
Horat. ad Pisone.-, ' Debemiir niorti, 
uos, nostraqiie.' 

160 Juciriia] Id est, Hibcrniae seu 
Irlandid', de qua vetus S< hoi. ita scri- 
bit : ' Insula est Britauuis, a qua dod 



200 



D, JUNII JUVENALIS 



Orcadas, ac minima contentos noctc Britaiinos : 
Sed quae nunc populi fmnt victoris in urbe, 
Xon fiiciunt illi, qiios vicimus. Et tamen mius 
Armenius Zalates cunctis narratur ephebis 

xnbactas, et Britamios brevisfiimain noctem satis habentes. Vtrum illi quos subes^i- 
mus non perpetrant ea qua aguntur in civitate populi Iriumpkantis. Ac itikilotni- 
mts memoratur unus Zalates ex Armenia universis impubeiibus effeeminatior se 



.yuvemce revocavi e 2. 3. 5. 10. 14. 15. 17. 20. 21. 23. 24. 25. 27. 45-51. 54-C9. 
71.72.73.74.78.79.80.81. Ita sciiptum ap. Mel. ill. 6. et Ptolem. in 
cod. Pdiat. lovovepvia; nam in vulgatis ejus libris le^itnr \ovfpvia, nt ap. 
Agatliera. ii. 8. Juberna 1. 16. 26. 70. 75. 70. 77. 82. Vivcmo' 11. 29. prohb. 
Schurzfl. et Beck, qui lioc noraen, addito duplici digamnia, (FIFEPNH) ef- 
fictum pntant ex Gr. 'Upvi), quo Hil)eruije nomine utuntur Aiistot. de mundo, 
Strabo 1. ii. et iv. Claudian. Cons. Hon. iv. 33. et de laud. Stilic. ii. 252. 
Inverna 53, Vibemce 52. Hyverne 22. ad marg. Hibernia 19. Laverne 22. 
—161 Archadas 45. Orckadus 10. 17. 19-24. 49. CO. 05. Sed in optiniis exem- 
plaiT. Komanorum sciiptornni Orcudes, et Gr. 'O^.-cciSes dicuntar. et pro ac 
10. 20.— 162. 163 absnnt ab 60. 65. Si pro Sed 72. fiunt populi 11. — 163 ipsi 
45. viucimus 21. a m. pr. Post vicimus majorem posui distinctionem. v. Conim. 
attamen 16.— 164 Zalaces 17. 21. 24. 52. 70. 75. 76. 81. Zelates 23. a m. sec. 



NOT^ 



longe sunt Orcades alia; triginta In- 
sulac, quas Mela scribit.' Alii legnnt, 
Juberna. 

161 Orcadas] Vetus Scbol. ex Mela, 
triginta nnmerat, quadraginta vero 
Plinins, iv. 16. modicis inter se dis- 
cretas spatiis. SitiE sunt ultra Sco- 
tiam, in Oceano Septcntrionali, sen 
Caledonio. Undecim referuntur aliis 
majores, cum minoribus aliquot, a- 
pud rccentiores, et titulo Ducatus 
nnper insignitae dicuntur. 

niodo Ciiptas] Nuper ab Imperatore 
Clandio snbactas. Is et de IJritan- 
nis triurnpliavit eo tempore, et inde 
Britiiiinicum vocari filium snnm vo- 
luit. 

Britannos] Majoris Britanniae po- 
pulos, qui modo sunt Angli et Scoti. 
Virgil. Ed. i. ' Et penitus toto divisos 
orbo Kritannos.' Coinclius Tacitus 
in vita Julii Agricola-, non longe ab 
initio, dcscribit ac niirc laudat e<im 
Insulani. 



Minima contentos nocte~\ Septentrio- 
nales terras ac Insulas intelligit ad 
Britanniam majorem pertinentes, ubi 
circa Solstitium a?stivum nox brevis 
est, sicut hyemali longior, et dies fere 
nullus : quod facit Spbjerae inclina- 
tio, et Soils super horisonteni mora 
longior aut brevior. Vide Plin. ii. 
75. Idem 1. vi. capite ultimo. Cor- 
nel. Tacit, loco mox citato. ' In Bri- 
tannia,' inquit, ' dierum spatia ultra 
nostri orbis mensuram : et nox clara, 
et extrema parte BritanniiP brevis, 
ut finem atque initinm lucis exiguo 
discriniine internoscas.' 

162 Populi victoris] .Apnd Romanes 
Gentitun Domiiios, dominantur vitia 
qualibet turpissima. 

164 Zulutcs] Nomon propiium Ar- 
mcnii pucri moUiruli, tenelli, inter 
alios obsidcs Ronianis traditi. 

Ephebis] Imbcrbibus pueris, ab 
f(prBfw, pubcsco. 



SATIRA 11. 207 

Mollior ardenti scse indulsisse Tribuno. 1G5 

A spice, quid faciant commercia ! venerat obses. 

Hie fiunt lioniines. Nam si mora longior Urbem 

Indulsit pueris, iion unquam deerit aniator : 

Mittcntur bracce, cultelli, fraena, flagellum. 

Sic praetextatos referunt Artaxata mores. 170 

tradidisse Trihunn flagranti. Contemplare quidnam afferant consortia. Ille obses 
accesserat. Hie homines perficiuntur. Eienirn si diutiirna commoratio pueris con- 
cedat civitatem, nunquani dtficiet qui dcpereat. Ahjicienlur femoralia, cultri, ha- 
berue, scuticie. Atque ita mores Pnetextatos reportant ad urbein Artaxata. 



26. 49. 55. 60. Zelaces 14. 19. 23. a m. pr. Cdates 10. Zalaches 22. Gulaces 

45. Talaces 10. Jeluas 20. Galathes 15. Galates 16. Zelotes 54. prob. Sa- 
bino, qui hos Armeniae populos esse nioiiet. Sed Zalatesh. 1. est potiiis nonien 
propr. obsidis.^ — 166 venerat ko^pes 26. —167 Sic i. Hie fiunt omnes. si mora 
cet. 14.— 168 nonnuiiquam 10. 49. 63. nutiquam 17. 24. — 169 braces 23. 24. 45. 

46. 48. 49. 56. 59. 61. 62. 63. 68. 69. 71. Gr. fi $piKa et rh ^paKos, ap. Hiodor. 
II. 30. .Strabon. et al. braccce alii; eaque scriptura usiiatior. bracha 47. 
braccfuB 27. 60. 65. cliteltte ingeniose conjee. Selirader. Cultelli cei te male 
junguntur cum bracis, frenis a.c flag ell is. — 170 Si 4. Hie 61. Possis suspi- 
cari Hinc, h. e. Roma, et referent. Sed vulgata qiioque lectio bene se babet. 

aOTJE ^-~ 

166 Ardenti] Insano amore depe- rumpat. 

reunti. 169 Mittentnr braca, ^c] Ab illis 

Sese indulsi&<ie'\ Sui corporis nefarie ncqnam et corniptoribus mittentur 

copiam fecisse, facile nimium. dona et munera pueris innocentibus 

166 Aspice quid faciant commercia] eonun indoli congnia, (juibus capia- 

Sanctus Gregoiius Magnus, Moral, i. tur, ac in obseqnium male pcUiciatur 

c. 1. ' Bonum esse cum bonis, hand animus puerilis, cereus in vitium flec- 

valde laudabile est,' inquit: 'at ini- ti, ut ait Horatius ad Pisones. Vol, 

mcnsi est praeconii, bonum etiam in- mittentur, id est, omittentur deinceps 

ler males extitisse.' ac negiigentur patrii mores et prisca 

Venerat obses] Zalates nempe inte- integritas, cum piinuim voluptatibus 

ger veoit, at bre^^ depravatus est irretiti fuerint hi pneri. 

apud nos. liracte] Quas in nsu non Gallis tan- 

187 Hie fiurd homines'] S.ircasnuis. turn, sed et Phrygibus, Lydis, Persis, 
Non sine causa multi e longinquis tcr- aliisque conipcrimus. Vide Persii Sa- 
ris Romam petunt, ubi veluti fiant, liram 3. vs. 53. Diodor. Sicul. vi. 9. 
ac pei-ficiantur, ex consortio Nobili- Joseph. Scaliger. in Propertii 1. iv. 
um Romanorum, et ex mora in urbe Cultelli] Munuscula, quibus ulpJs- 
orbis Domina. Ironice admodum. rimum delectautur pueri. 

"Sam si mora longior, Sec] Si paulo Fnena, flagcUum] Quibus equos a- 

dintius hie Roma; commorentur, ade- gitent, ac veuationi insistant. 

fit continno, qui pucros iilos advenas 170 Prcrtextatos mores] Duo con- 

intandis libidinibus implicet et cor- traria omuino vox ista significat, et 



208 



D. JUNIl JUVENALIS SATIRA II. 



mores nimiium bonos, qui de; eant 
Nobiles adolescentes piaetextam ge- 
rentes ; et per antiphrasin, pravos 
adniodniu mores etiam, uobili viio 
indignos : quo sensu qiiidem hie acci- 
pe, nisi mavis intelligere de moribns 
nobiliuin Romanorum valde corruptis 
ac pei'flitis, quos infelices illi piieri 
facile induunt ex eorum consortio, ac 
in patiiam reportant. De prcetexta 



dicemus ad Persii Sat. 5. vs. 30. 

Ariaxata] Vox pluralis numeri. 
Urbs est primaria majoris Armeniaj 
ad Araxem fluvium, quam, siib Ne- 
rone, Tacit. Annal. 1. xiii. retert a 
Corbulone captam ac direptam, Rege 
Tiridate belli fortunam nusquam auso 
experiri. Hodle \ocatur Teflin, vel 



EXCTRSUS AD SAT. II. '209 



EXCURSUS 



AD SAT. II. 7. 



Mf.morabilis est lectio puteum in 59. etCO. Ita jam olirii 
conj. Vales, et Grsev. qui idem persiiaserat Nic. Heinsio, 
ut sensiis sit: jubet Cleaiit/ias seivare puteurn, habet ima- 
gines Cleanthis, ex puteo aquam haurientis, vol hauriendis 
aquis apud puteum stantis. Nam Cleanthes, ab inopia 
yexatus, ut interdiu studiis literarum vacare posset, operam 
suam locavit Atheniensi cuidam, cujus hortum noctu aqua, 
ex puteis hausta, inigaret, unde et ^psuvrXriC dictus est : v. 
Suidas, Diogen. Laeit, et Sen. Epist. 44. Id omnino arri- 
dcre potest : sententiam tamen illam paulo durioribus obscu- 
rioribusque verbis expressam esse facile intelligitur ; (nisi 
forte piiteuyn Cleanthis legendum) neque vulgata lectio inepta 
videtur. Pluteus s. pluteum pioprie dicitur asser, parieti 
affixus, vel armarium, repositorium, scrinium, parieti inclu- 
sum, in quo imagines seu libri repoucbantur; et hinc ipsa 
quoque bibliotheca aut museum. Sic forte ap. Pers. i. 10(). 
el ap. Sidon. cujus verba Britann. laudavit: ' Hie libri 
affatim in promtu : videre te crcdorcs aut grammaticales 
pluteos, aut Atheucci cuneos, aut armaria exstructa biblio- 
polarum et bibliothecarum.' Lipsius in Synt. de biblioth. 
c. 10. hue etiam refert vetus distichon, imagini Virgiliana3 
subscriptum, ' Lucis darana nihil tanto nocuere poeta?, 
Quem prfesentat honos carminis et plutei,' (h. e. videtur 
vivere, qui in libris et imagine vivit) et sigilla plutealia 
ap. Cic. ad Att. i. 10, ubi tamen optimi libri sigillala pu- 
iealia exhibent. 

Pc/pft. ct Var. Clas. Jui\ O 



210 EXCURSUS 



EXCURSUS 

AD. SAT. II. 149-157. 

Esse all quid pro vulg. alUjuos olina suspicabar tanquam 
exquisitius, et nunc recepi e cod. Schurzfl. Probavere banc 
lect. Scburzfl,, Schradenis, et Burm. ad simil. loc. Prop. iv. 
7. 1. qui baud dubie Juvenalis animo obversabatur : ' Sunt 
aliquid Manes ; letum non omnia finit, Luridaque evictos 
effugit umbra rogos.' Utrique forte preeivit Homerus II. 
'^. 103. 104. ^fl TTOTTOi, 19 pa. Tij loTJ xa) eiv ouduo 8ojW,o«7» ^v^rj xai 
?tSa)Xov uTup fgivsg oOx hi 7ra/x,7rav. Ibi in antiquiss. cod. Ms. 
Lips, pro Tij legitur n, quod non spernendum judicabat 
Emesti, ut sensus esset: Non ergo falsum est, apud inferos 
esse '\>'jx^i> ^^t- Eodem sensu Graeci scriptores passim 
dixere elv«j t», et Ovid. Met. vi. 543. ' si numina Divum 
Sunt aliquid.' 

Vs. 150. pout urn 1. 70. 75. 7G. 81. 82. sed conlum 2-12. 
14. 15. 17. 19-27. 44-69. 71-74. 77-80. quod restitui, quo- 
niam tanta auctoritate firmatur, aptiusque videtur b. 1. ubi 
Juvenalis subtiliter illas fabulas et commenta poetanim 
explodit. Respexit, opinor, verba Virg. .^En. vi. 302 
' Ipse [Cbaron portitor] ratem conto subigit, velisque mi 
nistrat, Et ferruginca subvectat corpora cyniba.' Eundem 
Maronis locum, ubi etiam, ut h. 1. versu seq., de magna 
umbrarum, transraitti cupientium, turba agitur, contulit ve- 
tus Schol. sed perperam, memoriae forsan vitio, ita ascrip- 
sit : Ipse ratem ponto subiit, cet. — Nic. Heinsius pro Et 
pout urn vcl coiitum malebat Et Purlhmeurn vcl Porthmcaque 
et ; (v. Burm. ad Virg. 1. 1.) at Sterke in Actis litcrariis 
socictatis Rheno-Trajcctinae Liigd. Bat. 1793. 8. T. i. 
p. 174. Et cunturn et Stygio ratias, cet. h. e. ranas cantantcs. 
lUi legitur in cod. IG. idquc placere potest propter exquisi- 



AD SAT. II. 211 

tarn loquendi formam, et locum Aristopli. de Ranis Act. i. 
Sc. 4. ubi Charon, ad remum agendum e\citans Bacchum, 
suavissimos dicit ab eo auditum iri ranarum cantus, si 
remo incumberet. Sed nostra omnium fere librorum lectio 
non videtur solicitanda, eaque numerus rerum fabulosarum 
augetur. 

Vs. 153. sqq. Olim suspicabar, poetam scripsisse: Sed 
tu vel reputa, Curius quid sentiat, ainbo Scipiadte quid, Fa- 
hricius manesque Camilli, Quid — anima, quoties hinc talis ad 
illos Umbra veiiit? Turn sententia h. 1. est: Nemo quidem 
hodie praeter infantes credit, Manes ac inferos esse : sed 
vos quoque, turpes et effoeminati homines, reputate, quasso, 
si vera essent, quae falsa vobis et inania videntur, quid 
sentirent, quos animi sensus conciperent praestantissimi illi 
viri, virtutum exemplaria, si talis umbra hinc ad illos venirct? 
At nunc, re solertius perpensa, vidi nulla lectionis muta- 
tione opus esse. 



212 



D. JUNII JUVENALIS 



SATIRA III. 



QuAMVls digressu veteris confusus amici, 
Laudo tamen, vacilis quod scdem figcre Ciimis 
Destinet, at que unum civcm donare Sibyllas. 

Quanquam turbatits sum discessu antiqui famUiuris, vihilominiis probo quod de- 
creverit dotnicilium statucre apud Cttmas inanes, ct Sibylla unum dare civem. 



1-20 OBiissi in 13. — 2 scdem ponere Cumis 24. — 3 Destinat 2&. rectiiis, opinor. 



NOT7E 



1 QunmvisdlgressUjS^'c.'] Fingit Poe- 
ta •Umbritium Haruspicem ainicum 
.suiim url)e cedere, tot vitia pertee- 
sum, et scelera, quce Koniaj giassan- 
tiir, et in dies serpunt. 

2 Cumis] Hjec est Campanile nrbs 
maritlnia, non procnl Ptiteolis, Si- 
bylla: antro et Sacello inclyta. Hoc 
se vidlsse testatiir Jiistinus Martyr, 
Orat. Para;nef. ad Grcecos, aitque 
admiratum se f'liisse maximani Basili- 
cani utio hipide incisam opere eximio : 
ubi ostendebantiir adlinc in Tempii 
medio vasa tiia eodein in lapide inci- 
sa, quibns aqua lepletis lavabatur 
Sibylla, acceptaque stola reccdebat 
in abditissimam ejus Tempii partem, 
oracnliim illic editnra. Onnphrius 
l)ostea citandns suhjiingit, fanum il- 
ind pcrstitisse ad annum Christ! mil- 
lesimum qningentesinnnn trigesimum 
nonuni : quo tempore quassala ingcn- 
ti terr;i; niotu Campania, Pnteolis 
minutissimo pulvere cinereipic e mari 
surgcnte, totum illud coopertum est, 
collisque satis cditns enatus est, nbi 
ccJebrc iuerat Sibyllas Panum : et 
cum Putcolos Baiasque profectus cs- 



seni, inquit ille, anno Domini mille- 
simo qningentesinio quadragesimo oc- 
tavo, regionis peritos mercede con- 
duxi, qui Tempii locum, et formam, 
aliaque omnia narraverunt, qua; Jus- 
tinus Martyr annis ante miile trecen- 
tis se vidisse scripsit, priusquam ar* 
canum id ac teniplum ingensvi terrae 
niotns obrutum esset. 

Vacuis] Vel quia dcsertae videntur 
prie popidosa Roma : vel quod otio 
maguaque tranquillitate fruantur Cu- 
nia?, pras magno populi frcmitu ac tu- 
mullu, ((ui est Romic. 

3 Unum citem^ Seipsum nonipe. 

SibylUe'] Fremat licet IJlondellus, 
qnamvis et multa docte (piidem P. 
Simonius, aliique Eruditi, non ita 
pridem contra Sibyllas nioliti sint ; 
bonam sane causam tot, sacculorum 
testimonio comprobatam egregie nu- 
per propugnassc visi sinit complures 
hautl interioris litteratura>, inprimis* 
que Isaacius Vossius libello de Sibyl- 
he Orac. Oxoniaeeditoan. 1680. Ergo 
Sibyllas cxtitisse, ac vaticinatas esse, 
maneat certum, cum e profanis turn 
e sacris Auctoribus : dumque illi t'a- 



SATIRA III. 

Janua Baiarum est, et gratum littus amceni 



2ia 



ostium est Baiarum, etjucunda ripu siiavis recessus. Ego Suburrce etiam prafero 

SOTJE 

ciiuit iutelligendo ut nihil intelligant, opinantur ad Tarqulnium, sen Super- 
hi qui sapiunt ad sobrietatein vere bum, sive Priscuin potius (ut Ouj- 
sapere ccnseautiir. Pro Sibyllis ac phrius citand. et Lud. Vives non 
Sibyllinis Carminibus stant (qui et sine ratione coujiciuut) libros detu- 

lis.se uiagno eniendos pretio, quorum 
ununi, mox et altenini coram Rege 
indignabunda combusserit ; tertius 
autem tanti ledemtus, ex Haruspi- 
cuin response, ac religiose dein ser- 
vatus, donee Syllanis teniporibus cuin 
Capitolio conflagravit, ut volunt ali- 
qui, ex Plinio xiii. 13. Quod tamert 
alii non abs re negant, quibus favet 
Ainmian. INIarcell. 1. xxiii. Libros 
novem Tarquinio oblatos, remqiie to* 
tarn fu^e commemorant Dion\ sius 
Halicarnass. 1. 4. et Gellius i. 19. 
aiuntque sex a Sibylla, ut ante dic- 
tum, crematos,.tres autem superstilcs 
in Sacrario condito«. Hi porro con- 
sulebantur, Senatu jubente, a Decem- 
viris quoties laborabat Civit-is aut 
Respublica, ut passim legere est apud 
Livium, Macrob.i. 17. S:c. De Sibyl- 
lis ita censet D. Hieronym. adversus 
Joviniau. 1. 1. paulo ante finem. ' Quid 



quales viri ; Deus immortalis !) dis- 
pertitis ordinibus dispertiti ; hinc Tul- 
lius de Divin. ii. n. 110. et seq. Vir- 
gil. Eel. IV. Plutarch, in Fabio, init, 
Sueton. in Augusto. c. 31. Vopisc. in 
AurelianOf^Sfc. lUinc autem Justinus 
Martyr, Athenagoras, Theophilus 
Antiochenus, Clemens Alexandrinus, 
TertuUianus, Lactantius, Eusebius, 
S. Hieronymus, S. Augustinus, ac 
tot alii. Verumtamen quot Sibyllae 
fuerint, quo tempore, quo loco ; quaa 
nomiua illarum, quae carmina, non 
ita constat. Dictie sunt, quasi 0ov- 
At/ 2ioD, .Police pro OeoC : nam fa- 
tidicvp illae mulieres Dei consiria nun- 
tiarunt carminibus, contexto inter- 
duni e primis cujus-que versus titteris 
vaticinio ; ut attestantur Cicero de 
Divinat. ii. n. 112. S. Augustinus de 
Civ. Dei xviii. 23. &c. Sibyllas de- 
cern fuerunt, teste Varrone ; diversis 



quidem locis ac temporibus, ut ait referam Sibyllas,' inquit, ' Erythrx- 



Suidas. Prsecipne celebrantur, Per- 
sica, quae et Clialdaea et Hebra^a 
dicitur, Libvosque viginti quatuor, ut 
aiunt, scripsit, in quibus de Alexandro 
Magno, et de Christo item plurima, 
qnze tan. en S. Augustinus cit. Ery- 
thraeae assignat, vel Cumanap : Del- 
phica, qUiE ante bellinn Trojanuni 
heroicis versibus oracula fertnr edi- 
disse, e quibus Homerum nuilta 
sumsisse dicunt ac in suum opus 
transtulisse, ex Diodor. Sicul. v. 6. 
ubi tamen alia Sibylla noniinatur : 
Erythrapa, quam post excidium Tro- 
janum annis 483. floruisse tradunt 
Suidas, et alii : deniquc Cumaiia, sive 
Cumaa, dc qua hie nicntio : et banc 



am, atqueCumanam, et octo reliqua*;, 
quarum insigne virgiiiitas est, et vir- 
ginitatis pra mium divinatio r' Vide 
Lactant. i. 6. et quie Lud. ^"ives ia 
loc. S. Aug. de Civit. Dei mox cit. 
item eruditum Onuphrii Panvinii 
libellum de Sibyllis ac Sibyll. Carni. a 
Joan. Opsopa^o editum, cum Anini- 
adversionibus non contenuuudis. Ibi 
nonnullos Sibyllae de Christo vatici- 
nia, vehit ab aliquo Christianae Keli- 
gionis studiosoconficta, rejicimtes ex 
eo refellit Onuplirius, quod ante 
Christi natalen> edita comperiuntur. 
' Constat enim,' inquit, ' M. TuUium 
versus hos legisse, et Comnientariis 
suis inscruisse, quos Eusebius C*sari- 



214 D.JUNU JUVENALIS 

Sccessus. Ego vel Prochytam praepono Subiira?. 5 

Nam quid tarn miserum, tarn solum vidimus, ut non 

Prochytam. Enimvero quidnam Ha calamitosum, ita desertum aspeximus, ut non 



dojnare G5. — 5 Prochyten forte scribendum. Prochitam 17. 19. 20. 26. lit ple- 
riimque i pro y in Rlss. Prochyte dicta airl rod wpoxwai, (v. Serv. ad ^ irg. 
J£n. IX. 715.) vel, si Straboni v. p. 247. al. 379. et Plin. in. 6. fides habenda, 
quia jnofusa ab JEnaria ei'at, h. e. terrae motii avulsa et in altum velut projec- 
ta. Suhurce 17. 19. 20. 21. 22. a m. sec, 24, 5(5. 67, 60. 65. 68. 69. 70. 74. 75, 
76. Suhurrw alii, etiam Heunin, qui tamen inf. x. 156. xi. 51. 141, Subura 
edidit. De orthographia et origine vocis, quae et Sucura scribitur, unde dicta 
tribus Suburana (ita legitur in Inscr. v, c. Gruter, p. 104. n. 6. et p, 293, n. 3.) 
vel Sucusitna, et Siiccusana v. Quintil. i. 7. 28. et Schweigbzenser ad Appian. b. 
Civ. I. 58. Varro l. l. iv, 8, Sacra, in(|uit, vice pars hac sola vulgo nota, qua est 
aforo eunti proximo clivo. Eidem rcgioni attributa subura, quod sub muTo terreo 
Carinarwn. In ea est Argeoium sacellum sextum. subura Junitts scribit ab eo 
quod fuerit sub antiquo nrbe : cui testimonium potest esse, quod suhest ei loco, qui 
terreus nnirus vocatur. Sed ego a pago potius Sucusano dictam puto Sucusam. 
iVi/nc scribitur litera B, non C. Pagus Sucusnnns, quod succurrit Carineis, Festus 
V, Subura : Verrius a pago Succusano (ei regioni Urbis vicino) dictam ait, itaqtte 
nppellatim et regionem Urbis et tribum a statiro prcesidio, quod solitum sit succurre- 
re Esquiliis, infestantibus earn partem Urbis Gabinis, iridicioque esse, quod adhuc ea 
tribus per C literam, non B scribatur. — 6 et tarn solum 25. 46. 48, 49, 57. 59, 60. 

NOTiE 

ensis se vidisse profitetur.' Idem ratiiis I, i,Epist,l, ' Nullus in orbe 

ibidem Sibyllas duas a Cuniis deiiomi- sinus Bails preelucet amopnis.' 

natasextitisseopinatur; quarum prior Gratum Uttus] Amoena pariter 

Cumaca dicta sit, eo quod Cumis vati- omnia Campaniae littora sunt, Mela 

cinata fuerat, orta vero ex Cimmcrio teste. 

Campania? oppido,undcetCimnK'riam 5 Secessus'] Locus proinde gratus 

aliqui appellant: et banc adiisse ac idoneus viris studiosis, 

^neas ptitandus apud Virgil. iEn, VI. Prochytam'] Hitc est Insula ad 

cujus etiam meminit Dioiiys. Hali- ostium Baiani sinus, hodie, Procida; 

carnass. 1. iv, cit. Altera longe pos- habens in circuitu passuum millia 

terior dicta Cumana, et Cumis ori- tria, Dc ea Plin, ii, 88. et in. 6. 

unda, qiKR Tavquinio libros obtulerit, Virgil. jEneid. ix. ' Turn souitu Pro- 

&ic. De liac mnlta Soliuus. ciiyta alta troniit,* &c, 

4 Jmua Baiarum est] Hac itur Subura] Subura, \c\ Suburra,<\n3in 

Baias, et in anucnos illos secessus, IMartial, clamosam vocat 1. xii. Epi- 

Baiarum] Hoc oppidum est Cam- gramm. 18. Vicusest Romanus, etiam 

paniap, Puteolos inter et Cumas, a hodie, /« .S'l/tw/m ; sic dictus quia sub 

Baio Ulyssis comite aulificatimi in urbe antiqua nimirum situs. Sumnuv- 

sinu illo qui dicitur nunc, Golfo di nianum inde nominat Martial, 1. iii, 

Pozzuolo, et di Napoli. Ibi erant ca- Epig. HI. et 1. xii. Epig. 32. quasi 

lentes aqu* valetudini perutiles, sin- sub manibus situm. Synecdoch. pro 

gularis autem ama;nitas, ac ca-li tern- tota urbe hie ponitur. De eo iteruni 

pcries: et bine magna Komanonim postca ad Pcrs. Satir. v. vs. 32. 

frequentia, afque asdificiorum nitor 6 Quid tarn miscrum, Sfc.} Alibi, 

ac splendor. Strabo 1, v. Unde Ho- usquam. 



SATIRA III. 



I2h 



Deterius credas honere incendia, lapsus 
Tectorum assiduos, ac mille pcricula saevee 
Urbis, ct Augusto lecilantcs mense poetas? 
Sed dum tota domus rheda componitur una, 
Substitit ad veteres arcus, niadidamque Capenam ; 
Hie, ubi noctuniai Ninna constituebat amicaj. 



10 



iiutgis existimes csxe horrorl deflagrat'iones, coiilinuas adium ruinas, ct mille discri- 
mina durtr ciritatis, atque Vutes Augusto mense recitantes. Interim vero dum uni- 
rersu ejus familia in uuum phiustrum compingitur , stetit prope antiquos arcus, atque 
humidam Cnptnam ; isthic ubi I'ompilius noctu coiidicebat dilectce. Lucus modo 



61. 03. 01. 0.). CO. 67. — 9 sciiptus ad maig. 10. ab alia nianu. — 10 rum 
pro dum 2.5. 20. 27. 40. 47. 48. 50. .54-59. 01-09. 71. 72. 73. 74.— 11 Cu/;e7i- 
nnm 03. — i2 Hie ubi novturna Numa cunstertebat arnica (h. e. cum ea cloi mie- 



7 Jnccyidial Qua^ Romaj tarn frc- 
quentia. 

8 Fericida so'vo' urbis] In qua pe- 
ricnlosa et infesta grassatoribiis et 
iinprobis sunt passim omnia. 

9 Augusto recitantes mense Poetas] 
Vide Satir. i. vs. 2. et quse fiisins ad 
Pers. Satir. i. vs. 17. 

Augusto mense] Quo tempore jam 
a Kalendis Juliis, propter aestum, in 
villas Romanorum pars magna .seces- 
serat: sed non Poetae insana reci- 
tandi libidine perciti, ac turn etiam 
importuna garriilitate obvium quem- 
qiie enecantes. Vide Martial. 1. iv. 
Epig. 57. ct Herat. 1. i. Satir. 9. ct 
Epist. ad Pisones, sive de Arte 
PoiJtica, vnlgOjVS. 453. et sequent. 

10 Tota domus rhcda componitur 
una] Proinde satis exigua fnigali 
viro ; siquideni sua omnia uno plaus- 
tro sen carro continebantur. 

11 Substitit] Expectavit rliedara, 
in qua omnissua supellex atque fami- 
lia vcbebatur. 

Veteres arcus] Vel ad arcus latcri- 
lios prinunn a Roniulo factos, deinde 
tlorente Uepublica e marmoi e instau- 
ratos ad suscitandam ornandamque 
conditoris memoriam. Vel ad arcus 
non procul a Porta Capcna crcctos in 



NOT.E 

monimeutum victoriaa Horatiorum. 
Tnmeb. x. 27. 

Madidamque Capenam] Quia super 
cam aquaductus ; unde et stillantem 
arcum vocatum esse testatur Vet. 
Schol. 

Capenam] Urbis Porta, qua ibatiir 
Capuam, sic dicta est ab oppido 
Capena exciso, apud Lucum Feroniae ; 
vocabatur et Appia, teste Frontino 
lib. de Aquaeduct. et Fontinalis, a 
fontium copia, auctor Ferrarius : item 
Triumpbalis, quia per earn Trium- 
phantes ingredi solebant. Hodie 
Porta di S. Sebastiano. 

12 HiCf ubinocturna Numa constitue- 
bat nmica] Qui locus Numae cum 
TEgeria Nympba ad conveniendum 
condictus et const itutus erat. De quo 
Tit. Liv. 1. 19. scilicet rudes populos 
Deorum metu continendos ratus Nu- 
ma, ct cum sine aliquo miraculi cora- 
mento animis incuti non posset, simu- 
lavit sibi esse cum Algeria Dea noc- 
turnos congressus, et ab ca se acci- 
pcre qua? Diis essent acceptissima, 
&c. Et Valer. Maxim. I. 2. ' Numa 
Pompilius,' inquit, ' ut Populum Ko- 
nianum Sacris obligaret, volcbat vi- 
deri sibi cum Dea ^Egeria congressus 
esse nocturnos, eju^que monitu ac- 



216 



D. JUNII JUVENALIS 



Nunc sacri fontis nemus, et clelubra locantur 

Judajis, quorum cophinus, foenumque supellex. 

Omnis enim populo mercedem pendere jussa est 15 

Arbor, et ejectis mendicat silva Camenis. 

In vallem vEgeriae descendimus, et speluncas 

Dissimiles veris. Quanto praestantius esset 

SHcratifonth, ac fana accommodantur Jitdceis, quorum stipeUectilia sunt sporta, et 
fcenutn. Nam singula arbores jubentur pretiiim Flebi solvere, atijue nemus siipem 
rogat expulsis MuMs. In eani Mgeria vallem devenimus, et in specus dispares 
naturalibus. At (juam melius foret Numen fontis, si gramtn ambiret aquas ripa vi- 



bat) conj. Dorleans. Ego potius pro Hie, quod alienum videtur ab li. 1. quo- 
niam Incus iste a porta Capena aliquantum aberat, Icgenduni crediderim 
Ilinc, nt sensus sit: Hinc progressus Umbricius snbstitit pauluhim ad lucum 
Camenarum.— 15 Omni 45. populus 16. solvere pro pendere 21. 22. 24. — 
1 G Ca/ntfnis scribunt alii: nescio quare, cum origo vocis prorsus nos lateat, 
rt nostra scriptura majori nitatur auctoritate veterum libb. quibus tamen 
parum in his fidendum est, quia diphthongos non exprimnnt. — 17 atque 
speluncas 22. nt succurratur forte metro, quod tamen ita potius laborat. — 
18 Quanto prasentius essct Numcn aqua recte, puto, emend. Heins. ad Ovid. 

NOT;E 

14 Quorum cophinus, foenumque su- 
pellex] Adeo paupercs erant. 

15 Omnis enim populo, ^c] Tanta- 
que est avaritia Populi Romani, ut a 
miseris exigat tributum pro sacris 
locis, et pro singulis arboribns nemo- 
ris istius, quarum vel umbra frui, v^l 



cepta Diis immortalibus Sacra insti- 
tuere.' 

13 Sacri fontis nemus] Liviusi. cit. 
21. ' Lucas erat,' inquit, ' quern me- 
dium ex opaco specu fons perenni ri- 
gabat aqua, quo quia se persappe 
Numa sine arbitris velut ad congres- 
sum Do'jp inforebat, Camcenis eum ad quas junicnta ligari fas est. 



locum sacravit, quod earuni ibi con- 
cilia cum conjnge sua jEgeria essent.' 
Idem rcfcrt Plutarch, in Vita Numai^. 
Delubra] Quid proprie dclubnan, 
docet ex Varrone Macrobius in. 4. 
' iEdcs niniirum cum area est,' inquit, 
' ct sicut locus candela' candelabrum, 
sic Dei locus delubnim.' Aliter oni- 
iiino Asconius, 'Templa sunt,' inquit, 
' loca singula Diis attributa; delubra 
vcro a-'des niultic sub uno tccto.' 
Festus decorlicatum sen delibratum 



IG Mendicat silva] Metonym. pro 
mendicant incolentes silvam Judai. 

Ejectis Camenis] Quibus Numa 
piidem consecrarat lucum, fonteni, 
delubrum : ut mox e Livio diximus. 

17 In Vallem JEgerice descendimus'] 
Ambo devenimus ego amicusque in 
cum lucum, de quo mox, et Ovid. 
Faster, in. ' ^geria est qua^ pra-bet 
acpias, Dea grata Camenis : Ilia 
Nun)x* conjux consilium(|ue fuit.' 

Speluncas dissimiles reris] Non a 



fustem delubrum vocari, eunique pro natura 'scd arte excavatas rupes. 
Deo cultum fuisse scrihit. 18 Quanto prastantius esset, ifc] 

Locantur Judtcis] Jnd;ri vel ctiam Quani pra;staret relicjuisse situm loci 

Christiani Domitiani Edicto urbc pul- naturalem, niinirum fons esset cui 

si in ea se loca receperunt, ot pro lo- Nymplia pra'sidcrct : ct ripa ijramine 
catioiie mercedem pcndiint. 



SATIRA III. 217 

Numen aquae, viridi si inargine clauderet undas 

Herba, nee ingenuiim violarent marmora tophum ? 20 

Hie tune Umbricius, Quando artibus, inquit, honestis 

Nullus in urbe locus, nulla emolumenta laborum. 

Res hodie minor est, here quani fuit, atque eadem eras 

Deteret exiguis aliquid : proponimus illuc 

Ire, fatigatas ubi Dasdalus exuit alas, 25 

Dum nova canities, dum prima, et recta senectus, 

ridanti, neque maimora vim inferrent lapidi nalurali. Ibi turn Umbriciii.% ait: 
Quandoquidrm in civitate locus ntdlus est liberaUbus discipHnis, nulla studiui-um 
merces: Iwdie res extat deterior qunm heri extitit, et crastina die ipsa qitidpiam 
panis diminud , statuimuseopruficisci,ubi Dcedalus pennas defessas deposuit : dutn 



Met. XIII. 757. et jam ante eum Grang. ad h. 1. ubi monet, antiquitatem 
sub Niima Deos ciedidisse prasentiorcs, li. e. magis propitios, cum nihil nato/- 
ra passa fuisset ab arte. Vulgatam iectionem eodera sensu cepit Britan. 
CHJus nota est haec: quanta prcestantius esset, i. e. excellentius, et proinde 
praesentius, si in natura sua mansisset, et non marmore incrustatum esset, 
ut ostendat, Deos rebus bumanis non capi, sed bona sinceraque h«minum 
vohmtate gaudere ; unde ait Seneca ad Liicil. Cogita Deos, cum propilii essent, 
fictiles fuisse. Ceterum Deos propitios ac faventes poetis dici prcesentes, 
nota res est. v. Cerda et Heyne ad Virg. Eel. i. 42. Georg. i. 10. et ^n. 
IX. 404. Quamdiu enim speciem divinas naturae ad bunianam accommodavit 
antiqiiitas, omnem fere vim ejus ac potestatem a praesentia deorum pendere 
credidit.— 19 cluderet apxaiKus 17. 19. 20. 22. 26. 27. 48. 54. 55. 56. 61. 63. 
64. 70. 74. 75. 82. clauderet 14. 15. 16. 21. 23. 24. 25. 45. 46. 47. 49. 50. 57. 
58. 59. GO. 62. 65-69. 71. 72. 73. Cf. ad Sil. vi. 451. et sup. ad 2. 36. inf. 
ad vs. 131. vii. 26. xiv. 322. — 21 ytr bonus Umbiitius li.tum22. Umbritius 
13. 21. 23. 27. 45. 46. 47. 49. 56. 61. 62. 63. 64. 6S. 69. Sed 'Oixfipinios dici- 
tur Plut. in Galba. — 24 Deterit 21 a ni. pr. aliquis 68. 71. 73. aliquid sub 
tempore digno 13. ergo pro illuc 26. — 25. 26 extrusi e 13. ut mox vs. 28. — 

NOT^ 

stipata praeferenda appositis marmo- cum ab Othone mors ipsi imminebat. 

ribus. 23 Rf.s Aorfie minor, ^-c] Omnia quo- 

20 Ingenuum violarent marmora to- tidie in pejus ruunt. 

phum~\ To/)/tMS rudis est et scaber lapis Here] Vrohiri; sicut vespere, et 

in loco nascens et concretus, cui vi- vesperi, Veteres dicebant, testes Te- 

detur illata vis cum submotus inde rent. Quintil. Donat. 

est, ad substituenda marmora. 24 Illuc ire] Cumas nos conferre, 

21 IJic turn Umbricius, Sj-c] In eo quo Daedalus fugiens Minoia regna 
luco crt-pit ille caii.sas sui discessus evolavit, ii)ique Pliccbo sacravit remi- 
fuarrare. gium alarum, ut ait Virgilius initio 

Umbricius] Umbricii Haruspicum sexti jlincidos. 

peritissinii meminit Plin. x. 6. A- 25 Fatigatas] Volatu a Crcta Cu- 

pud Cornelium vcro Tacituui Hist. i. mas usque. 

Haruspex Umbricius sacrificanti Qal- Dtcdalus] Vide Satir. i. vs. 54. 

bac tristia exta, instantes iusidias, 26 Dum nova canities] Cum pili re- 

ac domesticum iiostem pradicit, turn center canescuut, dumque vigeo ad- 



21i^ 



D. JUNII JUVENALIS 



Dum siipeicst Lachesi, quod o'queal, et pedibns me 
Porto raeis, niillo dextiam subeunte bacillo. 
Cedamus patria : vivaiit Artoriiis istic 
Et Catulus: maueant, qui nigrum in Candida vertunt, 
Quis facile est eedem conducere, flumina, portus, 



30 



cani rcceiitcs, dumpi-imum udrst senium et non curvum; dum resiat Lachesi quod 
rolvat, atqur me meis plantis fero, mdlo scipioiie ma7ium sustenfante. Futriam de- 
seramus. lUic raleant Arturius et Catulus. Resideaut qui atra muiant in alba : 
quibus promptum est redimere domum.fluvios, portus, exsiccandam eluiionem, effe- 



26 recta et prima 22.-27 torqueat a mahdicta 13.— 29 pafri(B 15. vivat 15. 
27. 47. 48. 54. 58. Arturius forte rnctiiis 10. 14. 15. 16. 19. 21. 26. 27. 45. 
46. 47. 48. 50. 54. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 68. 69. 71. 72. 73. Artarius 22. Arc- 
torius 49. Arcturius 17. 20. 23. 24. 65. Archturius 13. istuc 16. ast hie 14.— 
30 Catuli 21 a m. sec. rertant 14.— 31-38 obelo transfixi in 13. Quis pro 
Queis SCI ipsi. v. Drakenb. ad Sil. i. 14. Brcekhus. ad Prop. ii. 10. 47. et 
liitpp. Virg. ^n. 1. 95. ades 26. et ila omnino legeiidiim, si Gramniatiris 
hdes habenda, qui decent, adem constanter dici templum apdificiiinive sacra- 
tuni aiit inauguratiim, ades vero privatani domnm. lis astipuiatur Bentl. 
ad Horat. Epist. ii. 2. 90. sqq. iibi magno eriidifionisappaiatu hoc disciimen 
tiietur, quod diligeiiter etiam observavit poeta noster inf. vii. 37. et 40. 
Kjiis tanien non semper ratio habita, ne a scriptoribus quidem saeculi Au- 



NOT.E 



Jiuc et valeo. 

Prima, et recta senectus] Senectiitis 
initium notabant Veteres circa an- 
num irtatis quadragesimum sextuni, 
ut innult Cicero de Senect. n. 60. 

Recta senectus] Nondum incurvans 
corpus, nondum iners et languida, sed 
operosa, agens ac moliens aliquid ; 
•jualem laudat Cicero mox cit. lib. 
n. 26. 

27 Dum supcrest Lachesi, quod torque 



IV. * Talia saeclasnis dixerunt currite 
fusis Concordes stabili Fatornm Nu- 
mine Parcas' 

29 Arturius et Catuhisl Sordidi ho- 
mines p( r adulationes et crimina ad 
opes evecti. 

Istic'] UomiB, per indignationem 
dictum. 

30 \igrum in Candida vertunt] Bo- 
num in malum, vitia in virtntes 
convertimt, in se, per hyponisim, in 



<it} Dum vit» spatium vidctin- super- aliis per invidiam et calu.nnias. Sane 



esse adhuc amplum satis mihi decur 
rendum. 

Lachesi] Una Parrarum est, a \dxos 
sors, dicta. Fatales istac nimirum 
Uea; hominum vitam iustar fili dedu- 
cere ac ncre finguntur, ila ut Clotho 
gestctcolum et fila traiiat ; Lachcsis 
futunitorqiicndn, vel jiotius, ut habet 
Ovid. ' In orbcs gionicrando fila 
colligat;' .Atropos vero abrumpat at- 
<)ue enecct. Apuleius triplex iis 
tempus designari ait, Virgil. Eclog. 



tus Gregorins in JVloralibus : ' Miin- 
dana sapientia est,' inquit, ' cor nia- 
chiuationibus tegere, sensum verbis 
velare,qnaE falsa sunt vera ostemlere, 
quae vera sunt falsa demonstrare.' 
Vide Persii Satir. ii. vs. 1. et Satir. 
V. vs. 108. 

31 Quis/acile est, 8^-c.] Sivc ob opes 
jam partas, si\e ob iiisatiabilfm iu- 
cri cupiditateii, pubtirani qinelibet 
etiam indigna >. I soidida redmicntes. 

jlSdeni conducere] Vol reficiendam, 



SATIRA HI. 



219 



Siccandam cluviem, portaiidum ad busta cadaver, 
Et pra:bere caput domina venale sub hasta. 
Quondam hi cornicines, et nuinicipalis arenas 
Perpctui comites, nota?que per oppida buccae, 
Munera nunc edunt, et verso pollice vulgi 



35 



rendnm cadaver ad srpidchrnm, et dure caput vendendiim sub hasta hcrili. Olim 
isti cornu canentes, et assidui sectalures Theatri munidpiorum, et cognita mala per 
civitates, modo Indus exhibent, alqne converso Plehis pollice qnemcumquc placet in- 



gustei. V. Jani ad Hor. Od. i. 30. 4.-33 dominis suspicari possis. Sed vul- 
gata lectio doctior videtiir.— 34 U pro hi 22. hie 64. idqiie co>ij. Britan. ut 
sensns sit : cornicines fiiere et Roniap et in mnnicipiis. Male !— 35 voice eratit 
oppida 15.— 30 rw/o^HS I. 2. in interstitio, 4. 17. 22. 48. 54. 55. 70. 75. 76. 82. 
> etns Scholion est : ab his popuhis occiditur, quos ante populiis jubebat 
occidi. Immo vulgus sril. gladiatorum, h. e. oinnes gladiatores sine discri- 
mine. Sed haec qnoqiie ratio dnraest; nee muuerarius, sed popnlus, pol- 
lice verso occidit vel occidi jubet gladiatores. vulgi 2. 3. 5. 10. 11. 14. 
15. 16. 19. 20. 21. 23-27. 45. 46. 47. 49. 50. 56-69. 71. 72. 73. 74. 81. 



NOT.E 



vel major! pretio deinde locandam. 

Flumina, partus] Vectigal e Hiiviis 
et portubus. 

32 Siccandam elutiem] Expurgandas 
cloacae vel lacunae sordes. 



diim gladiatores piignant. 

Municipalis arence perpetui comites'] 
Qui per oppida vagati sunt operam 
suam locantes, dum in Theatris ad 
gladiatoriam exercebantnr municipes 



Portandum ad busta cadaver] Lihiti- et oppidani. Erant eniui variis in 



narii quondam fnueris curani pretio 
siiscipiebaiit, et crenianduni et efff- 
renduni cadaver. Plin. xxi. 3. Sci- 
pionis funus elocatuin ait, populo 
asses conferente. 

33 Prabere caput domina venale sub 
hastu] Venalem servum exponere, 
ijiangonium exercere ; vel publicis 
iiuctionibus prtpcsse ac vendilionibus 
servoruni, accepta ad id potestate et 
auctoritate, et qua'stum hinc facere. 
Vel qui seipsos vendi patiuntur, ut 
vult Turneb. x. 27. 

Domina sub hasia] \e\ quod enipto- 
ribus ut dominis ccderent enipti >er- 
vi, vel quod lieri servos vennm expo- 
nerent sub iiasta, ex more, pracone 
venales proclaniaiitc. Vide Alex, ab 
Alex. III. 10. 

34 Hi cornicines] Arturius, Catulus, 
et similes, cornu vel tibia canentes, 



locis et urbibus areuie et Theatra, 
sed minora quam Romie : etin Gallia 
Narbonensi apud Nemausuni visitu^- 
adinic aniphitiieatrum eximii operis 
antiqnitate et ipsis ruderibus uobilis- 
simum. Quid proprie municipium, 
docet Gfjlius xvi. 13. 

35 Nottcque per oppida buccce] Arte 
suanoti homines soliti perltaliam cur- 
sare, et buccas inflare ; cornu, tibia, 
buccina canentes, dum in arena cer- 
tabatur : modoForniiis, alias Tuscuii, 
Fnndis, et ubicumque erant Theatra; 
ei accersiti aderant in oppidis : nee 
enim Roma; nisi peritiores adliibe- 
bantur. 

30 Munera nunc edunt] Gladiatorium 
munus dant populo, quod nonnisi po- 
tentiiires et opulenti faciebant, qnin 
et Nobiles, et censum Equestrem ha- 
bentes, ex Edicto Tiberii, et Sena- 



220 



D. JUNII JUVEMAF-IS 



Queni libet occidunt populariter : inde reversi 

Conducunt foricas. Et cur iion omnia ? cum sint, 

Quales ex humili magna ad fastigia rerum 

Extollit, quoties vohiit Fortuna jocaii. 40 

Quid Romaj faciam? mentiri nescio : iibium, 

Si malus est, nequeo laudare, et poscere : motus 

Astrorum ignoro : funus promittere patris 

Nee volo, nee possum : lanaruui viscera nunquam 

teijiciunt per populum : et cum illinc redieumt, rcdimuvt lotrinas. Qwire vera 
non tiniversa conducunt, quundoquidem tales sunt quales ex infimo sors erigit ad. 
svpremum apicem rerum, quandocunnjue ludere expdit } Eci/uid agaia Roma;? 
dissimulare non noii ; nee possum librum, quando est prurus, probare et postulare. 
Siderum cursus nescio : mot tern parentis spondere et nolo et nequeo: ranatum exta 



—37 Qucm libit 2. 3. 5. 10. 11. 14-17. 19-21. 23. 24. 26. 27. 43-50. 
54. 55. 57. 59-69. 71. 72. 73. 74. 77. 81. Qmim vel Cum libet i. 25. 50. 58. 70. 
7». 76. 82. QuidlibLt 22.-38 pkoricas 23. quart pro et cur 11. — 39 Viles 13. 



NOT.E 



tusconsulto. Corn. Tac. Annal. iv. 
Alex, ab Alex. vi. 19. 

Verso pvllice'] Conversus retro pol- 
lex signum erat occidendi Gladiato- 
ris qui succnbuerat: sicut e contra 



etiam maxima cur non suscipiunt ac 
tentant? 

40 Extolliti Alludit ad Fortunaa 
rotam, inconstantiani, ludibrla. lUa 
enim fingitur homints repeute ad 



presso polllce populus indicabat jr.- sumnium evehere per luduui ac jo- 



bebatqup parci victo et afflicto humi. 
Plin. xxvin.2. ' Pollice.=, cum favc- 
muSj'inquitj'premcie etiam proverbio 
jubemur.' Prudentius contra Symma- 
chum de Vestalibus Gladiatores spec- 
tantibus. ' Pectusque jacentis Virgo 



cum, quos pariter ex alto statim de- 
jiciat ac priecipitet; sicque humana 
perpetuo circumagere. 

41 Quid RotncE faciutn] Pergit Um- 
britius : cinn nonnisi vafri liomines 
et iiuprobi tlorent Komae, nullus est 



modesta jubet converso poUice rum- innocenti mihi locus, 
pi, Ne lateat pars ulla animse vitalibus Librum, si malus est, nequeo laudare, 

imis, Altins impresso dum palpitat et poscere] Velut quid eximium ab 

cnse sccutor.' Horat. Ep. 1. 18. ' Fau- Auctore poscere, ut nobiscuni suuni 

tor utrnquc tuum lauJahit pollice In- opus ac librum communicet, per adu- 

dum.' Vide Ang. Polit. IMisccll. c. lationem, quam proscribit Horatius 



42. et Turneb. ii. 6. 

37 t'opiilariter] Conciliate cuim fa- 
vore vulgi per miiuera ilia ot ludos 
certantium, quenilibet confici aut rc- 
servari suggcrebant populo, e cnjiis 
id ari)itrio p< ndebat. 



ad I'isones, vs. 419. et seq. et Pers. 
Sat. I. 

42 Molus Astrorum ignoro] Astro- 
louus non sum, quod hominum genus 
valet apud imperitas vidgi mentis. 

13 Funus promittere patrisl Impro- 



38 Cunducunt foricns] F,iiniiKlai)das : bo cuipiam filio, ante diem palrios in 

nihil vileet ahjecluni respucutes, ino- annos inquircnti, ut ait Ovidius. 

«lo lucrum inde proveniat. 44 Runarum viscera nunquam inspcxi] 

Cur nun omnia] Supple, conducunt ; Licet Ilaruspex animalium viscei a 



SATIRA III. 221 

Inspexi. Ferre ad nuptam, quae mittit adulter, 45 

Quoe mandat, norunt alii. Me nemo ministro 
Fur erit, atqiie idco nulli comes exeo, tanqnam 
Mancus, et extinctae corpus non utile dextrae. 
Quis nunc diligitur, nisi conscius, et cui fervens 
iEstuat occullis animus, semperque tacendis ? 50 

Nil tibi se debere putat, nil conferet unquani, 
Participem qui te secreti fecit honesti. 
Carus erit Vcrri, qui Verrem tempore, quo vult, 

nunquam spectavi. Alii sciant portare ad conjugem ea qua mittit el qua juhct 
marchus: me adjutore iiullus preedo erit : et propterea nemini sncius egredior, relut 
truncus, atque manus emortua corpuri non serrieiis. Ecquis viodo amatur nisi 
criminis particeps, et cui mens ardet -dUiue agitatur secreiis ac silendis nunquam 
non? Qui tecum communicaverit bonum arcanum, non existimat se tibi ulla 
re devinctum, et 7tihil unquam tribuet. Dilectus erit Verri, qui Verrem quando 



— 44 in viscera24. 45. — 45 *nislt 19. — 46 mandant 26. 74. norint 48. Gl. G2. 
03. 66. 67. 68. 69. 71. 72. 73. qiiod prapferenduni videtur. magisiro 13. — 
47 comes hcereo 26. — 48 Manco 65. cxstincta 48. exstincta...dextra praesti- 
terit. existens corpus legit Honorius Augustod. Pia»f. ad lib. iv. de phiio5. 
mnndi. — 49 semper pro fericns 26. — 50 liciis pro animus 22. quern errorem 
haud diibie glossa pepeiit. — 51 conferat 12.^ — 52 Qui te participem 22. — 53 

liOTJE 

consnlere assuevi, haxid tamen «n- 49 Quis nunc diligitur, nisi conscius] 

qnam e ranaruin sen rnbetanim extis Quoniam scelera alioniTn adjuvare 

veneficiasectatus sum. Vide Satiram nolo, liinc amicus milii nuUus est. 

I. vs. 70. Et cui fervens cestuat, ^c] Is solus 

45 Ferre ad nuptam] Lenocinia ab- mode diligitur, cui arcana scelera 
borreo. ' commissa sunt, et cujus mens crucia- 

QucB mittit] Vel seripta vel mune- tur conscientia tot malornni, quas 

ra ad ejus animum pelliciendum in tacere cogitur, et de quibus nee mu- 

scelus. tire unquam audet. 

46 Mandat] Dicenda prascribit. 51 Nil tibi se delicre putat, Sj-c] Qui 

47 Nulli comes exeo] Solus, ab nni- bonum quid secretum tibi revelavit, 
versis desertus Roma exeo, sine co- is tibi se non arbitratur quidquam 
niitatu, qui nounisi divitibus Aequens propterea debere, nee dona nlla tri- 
adest. bnet, nt taceas. At qui te conscinm 

Tanqunm mnncus] Quasi membrum fecit secreti criminis, illc timebit ne 

inutile civitati discedo. 3/ancKs, quasi deteg;is; et muneribus te sibi dcvinr- 

manu carens, inquiuut, et amico de- turn habere sataget, ne unquam rc- 

stitutus. veles. 

48 Extincta corpus non utile dextrcc] 53 I'erri] Conscelerato bomini, de- 
Pro, extincta dextra ct inutilis corpori. pnedatori, qualis Verres, de quo Sat. 
Sic ego Roma scparor. ii. vs. 26. 



222 I). JUNIl JUVENALIP 

Acciisare potest, Tanti tibi non sit opaci 

Omnis arena Tagi, quodque in mare volvitiir aunim, 55 

Ut somno careas, ponendaque praemia sumas 

Tristis, et a magno semper timearis amico. 

Quae nunc divitibiis gens acceptissima nostris, 
Et quos praecipue fugiam, properabo fateri. 
Nee pudor obstabit. Non possum ferre, Quirites, 60 

Graecam urbem, quamvis quota portio faecis Achsei ? 

aipit, reum agere valet. Omne sahulum Tagi densi, et aurum quod in mare deftuit, 
ne tanti astimetur, ut quietem aniittas, et 7iutstus accipias munera respiienda, 
utque reformideris ab amico potenti. Jam quce natio sit opulentis nostris gi-atis~ 
sima, et a quibus potissimum abhorream, pergam declarare, nee impediet verecun- 
dia. Nequeo tolerare, o Romatii, civitutem Gracam: etsi quanta pars est 



in tempore 45. — 54 non sit tibi 14.— 56 careas somno 22. horrendaque preetnia 
conj. Schrader.— 57 tenearis 24. tnetuaris 11. verearis 21. — 58 Quce non... 
nostris? 27. 46. 47. 48. 54. 58.-59-74. in 13. ita coatracti : Inter Romanos 
non possum ferre Quirites Grcecam urbem, et linguam et cum tybicine ckordas 
Obliquas, nee non mores et tympana gentis, Et totidem ad circum jussas prostare 
puellas. Jam pridem Synis in Tyberim dejluxit Orontts. — 61 Acfitece 23. 24. 26. 
4,5-50. 54. 57-69. 71. 72. 73. 77. Achivte 10. 11. 15. 16. 19. 20. 21. 26. Sed 
Achai lecte 14. 17. 22. 55. 56. 70. 74. 75. 76. 82. 83. 84. probb. Schradero 

NOT^ 

54 Accusarc potest} Nenipe con- ille conabitur de medio tollere, ne 
scius et particeps factus iilius flagi- suam turpitudinem reveles. 
tiorum. 57 Magna semper timearis amico'[ 

Tanti tibi non sit] Niillo pretio quan- Ncc enini raro contingit, ut conscijs 

tolibet emcre velis horrendos conscia> paretur exitinm, ne quid patefaciant. 

mentis cruciatns. Unde monet Horatins lib. i. epist. 18. 

Opaci] Vel propter arbores in ripa ' Arcanum neque tu scrutaberis ullius 

consitas, vol ob admixta auri grana. nnquam.' 

Martial, lib. I. epig. 50. '^stus sere- 60 Nee pudor obstabit] A dicenda 

nos aureo franges Tago, Obscurus veritate non me deterrebit cujus- 

umbris arborum.' (j„am reverentia. 

55 Arena Tagi] Tugtis fluvius His- 61 Grcecam urbem] Romani factam 
paniae nobilissinius, aiireas volvere Giaecam, et vitiis Gnccise inquina- 
arenas decantalus, Castellani novam tani. 

permeat, Lusitanivt partem rigat, Quamvis quota portio ficcis Achai] 

et ad Ulyssiponem ostio latissimo Verum non Grseci tantuni. sed et 

subit Oceanuni. Syri mores nostros corruptum ve- 

In mare voltitur] Cum arenis Tagi. nere : et borum Koina; est major 

56 Somno cartas] Mala conscienlia quam illoriim numcrus. 
solicitatus. Ftrcis] Aletapliora a vino, id est, vi- 

Sunuis tristis] Utrini|up anxiiis ; si lissimorum Grircorum, et quasi sen- 
enim sumas, torquebit te conscitn- tin». 
tia; quod si respucris, le siispectuni Achai] Alii \cii\mi Achace. Mcto- 



^ATIRA IH. 



223 



Jam pridem Syrus in Tiberim defluxit Oronte.^, 
Et lingiiara, et mores, et cum tibicine chordas 
Obliqiias, nee non gentilia tympana secum 
Vexit, et ad Circmn jussas prostare puellas. 
Ite, qiiibns grata est picta lupa barbara mitra. 
Rusticiis ille tuus surait trechedipna, Quirhie, 



65 



plebecultsB Achaicce? Jamdudum in Tiberim Jiuxit Orontes Syrius, et secum attulit 
et termoiietn, et mores, et fides incurvas cum tibia canente, quin et putria tym- 
pana, atque puellasprope Circum prostare doctas. Illuc vos perg^ite, quos delectet 
meretrix peregrina cum mitra picta. O Romule, tuus hie agrestis populns induit 



et aliis. — 62 Nam 16. in Tiberim Syrus 11. 20. 21. 26. 27. 45. 46. 47. 
48. .50. 54-60. 64. 65. sed Sj^rius emend. Britann. ut metro consuleret. 
Tyberim mu\ti,et Tibrim 21. Thybrim suspicarer, (juae doctior vocis forma 
est, ex Grsec. Qv/x^pn et &v0pis, si in epico poeta vel lyrico versarer. Oruntes 
21.— 63 iubicine 23.-65 /jros^iare 16. 27. 47. tabellas 77 .—(J7 trechedipna 1. 
28.69.70,74-77.81.82. trechedimpna 22. trechedimna. 50. 6i. treckedigna 



NOT.E 



nymia, pro Grseciae, cujus pars est 
Acltaia ad siniim Corinthiacum. 

62 Syrus in Tiberim defluxit Orontes^ 
Orontes Syriae flnviiis est. Id est, 
jampridem Syrorum eluvies Romam 
invexit sordes suas, et mornni pravi- 
tatem, luxum, voliiptates. 

63 Chordas obliquas] Mores curves 
simul cum incurvis instrumentis, cl- 
tfaara, aliisque. 

64 Gentilia tympana] Apud suam 
gentem usitata, maxime in Sacris Cy- 
beles. 

65 Circu n t Cirais dicitur planities 
rotunda, in qua pugiles cquitesque 
exercebantur, populo ad spectan- 
dum circumsedente. Plurcs crant 
Romas Circi, Flaminius, Neronis, 
Flora;. Hie intellige Circum niaxi- 
mom, de quo Dionys. Halicarnass. 
lib. III. rcfert nuilta : triuni fuissc ct 
amplius stadiorum longitudine ; aTar- 
qiiinio Prisco designatum, Palatlnm 
inter et montem Aventinum, &c. 
Nam prope hunc erant nicretricuni 
domicilia. Dc Tlieatris et Circis Ro- 
nianorum Alex, ab Alex. iv. 25. 

Froitarc] Pro foribus stare, expcc- 



tandi, iuvitandi, alliciendi causa. Qui 
mos improbus inter alia mala per 
Syros invectus est. 

Puellas'] QuaEStnm corpore facien- 
tes. 

66 Ltipa] Ita meretrix appellatur, 
quod sicut edeudi lupa avida est, et 
obvios devorat ; sic meretrix quaestui 
inhians, nee pudori parcit nee corpo- 
ri, ac libidinosos perdit. Deductum 
nomen a Laiirentia Faustuli regii pa- 
storis nxorCjRemi ac Romuli nutrice, 
quae corpus inter pastores vulgare 
dicta, indeque cellulas meretricum 
lupanaria vocata Auctor est D. Hi- 
eron. in Chron. Eiiseb. 

Picta mitra] Quod est ornaraentnm 
capitis usitatuui Syris, Phrygiis, 
j^gyptiis, aliisque. De mitra jam 
ante, Sat. ii. 84. 

67 Rusticus ille tuus] A pastoribus 
origineni trahcns. 

Trechedipna] Vestem ciirsoriam, a 
Tpe'xw curro, et Sdwov cctna, qua 
cursitent, vel ad coenam rcctam, vcl 
ad sportulam, de quibus Sat. i. Le- 
gunt (luidara Rechcdipna, aiuntque 
fuisae vcstes percgriuas, quarum usus 



Vs. Cd; ti-/-i-ii.MA ^ 



224 D. JUMI JUVENALIS 

Et ceromatico fert niceteria collo. 

Hie alta Sicyone, ast hie Amydone relicta, 

Hie Andro, ille Samo, hie Trallibus, aut Alabandis, 70 

Esquilias, dictumque petunt a vimine collem, 

Trechedipna,et Niceteria gestatcertice unctacer ornate. Alius celsam Sicyonem, alius 
rero Amydonem, alius Andrum, alius Samum, alius Tralles vel Alabandam deserens, 
ad Esquilias et collem nominatum a Vimine seconferunt; intima summarum eedi- 



21. rhechedipna 11. 23. a m. pr. rhichedipna 23. a, m. sec. rechedipna 14-17. 
20. 49.61. 62. 63. 66. 67. 71-73. rechidipna 45. 65. rechepidna 68. reehidinna 
36. 59. 60. rechydimna 24. rechedimna 10. rechidimna 19. ad marg. 25. 
recedimna 46. 48. recldimna 27. 47. 54. 55. 57. 58. prob. Calder. retidinna 
26. rahcedipna 9. a in. sec. rithedeva 19. rhecliedinina, trechedinna, reche- 
dinna,reh(Edippa aVu. chirodila emend. Sai)in. ex Cellio. Male! — 68 cerema- 
tico 48. caromutico 46. 49. 50. 64. cereumatico 10. 15. 45. niciteria 60. 65^ 
nicitereai5. viK-rjr'fipia 19. ad margin. MJcAe^nva 17. 26. nychitcria 21. nithtteria 
10. 21. micenteria 19. — 69. 70 in 22. ita coaUiere: Hie alta Sitione, ast hie 
Trallibus aut Alabandis. Ct'. ad ii. 24. Sitione 17. 19. 21. 22. 45. Sycione 49. 
— 70 De hiatn h. 1. v. sup. ad i. 151. 9alil>us 23.27. — 71 Esquilias op- 
timi libri, ut et meliores Livii, Cicer., Pllnii, Ovidii al. Exquiliius 23. 24. 
25. 43. 56. 57. 59.60. 65. 72. lectins, si nions dictns est ab excubiis, quas 
Romulus, Tatio Sabinorum regi diffisus, ibi habiiit. vid. Ovid. Fast. in. 245. 
ibique Interpp. ^Esquilias 27. 46-50. 58. 61-64. 66. 67. 68. 71. 73. Sic et va- 
riaut Graci. 'HcrKvXiyos \6(pos et 'Ho-kvAiVtj iriiAr] ap.Strab. v. p. 234. 'E(tkv\. et 

NOT^ 

erat in Gymnasiis. Tnrneb. iii. 17. Sicyone'l Uibs est Peloponnesi, Si- 

explicat Endromidem de qua infra, cyoniie quondam regionis primaria. 

vs. 103. Item Sat. vi. Ajnydone] Quaj Macedonite civitas 

Quirine] Romuli cognomen est ab est in Piconia regione. 

liasta, quam Sabini Quirim nuncupa- 70 Andro~\ Insula maris iEgei, una 

bant, inquit Festus. Vel a Marte, Cycladum, Aiitandros etiam dicta, ia 

qui dum sa?vit Gradivus, dum pacatus qua tbntem t'uisse, apud fanum Liberi 

est et qniescit Quirinus Romanis vo- patris, Nonis Januariis saporcm vini 

cabatur: Ovid. Fast. Vol potins a Cu- semper habentem scribit Plin. ii. 

ribus, id est, Sabinis,in urbe receptis. 103. 

68 Ceromatico] Ceroma nngucntuui Samo] Insula maris Icarii Junoni 
ex olco et pulvere sen terra, quo uti sacra. Fuit ct Samos, aliter Samo- 
solebant athletiv. Martial, lib. vii. </irac-e dicta, in inari /Fgco, non longe 
Ivpig. 31. * Vara nee injecto ceromate a Thracia. 

bracbia tendis.' Trallibus, aut Alabandis] Urbes sunt 

Niceleria] Graeca vox prfeniia vie- Asix ininoris, quaruni hiec in Caria, 

toriae significans, nt torques, quse ilia in Lydia. 

collo pendentia ferre consuevcrant, 71 Esquilias, diclumquc petunt a Vi- 

ut ait vetus Schoi. tninc collem] I'ollcs nrbis Roma;, Es- 

69 Hie alta Sicyone, Sfc] At Grseci quiinium et Viminakm petunt, et iu 
aliiqiic exteri patria sua relicta Ro- prarcipuas se familias insinuant. 
mam venicntes, nostris Romanis sc Esquilias] Hodic inons Sancta Ma- 
multo preustantiorcs ostcntant. rice Majoris. 



SATIRA III. 



225 



Viscera magnarum domuiim dominique futuri. 

Ingenium velox, audacia perdita, sermo 

Promtus, et Isaio torrentior. Ede, quid ilium 

Esse putes ? quern vis hominem, secum attulit ad nos : 75 

Grammaticus, rhetor, geometres, pictor, aliptes, , 

Augur, schoenobates, medicus, magus : omnia novit. 

Graeculus esuriens incoelum, jusseris, ibit. 

um fiunt, posnessures ctiam futuri. Illis enim imimus acei', deploraia impudentia, 
lingua vohibilis et rapidior quaiw fuii Isceo. Die quid hunc esse e.rislimes / Quem^ 
libet virum ad nos secum advexit. Est eiiini Grammaticus, Rhetor, Geometra, 
Pictor, Unctor, Augur, Funamhulus, Medicus, Magus. Scit unirersa Grants 
famelicus. In caelum etiaiii ascendet, si imperaveris, Denique non Muurus, ne- 



'Ia-Kv\. ap. Dionys. Halic. aI(tku\. ap. Pint, in Sylla p. 457 D. Hinc Es- 
quylicE salteiii dicenda?. — 73 Ingenium est velox, audacia prodita 16. — 74 Ysao 
22. Ipseo 10. Ipsao 45. Vpseu 2A. hypsco 2'i. — 75 Per Grcecos pro Esse putes 
13. quemvis vulgo una voce scribitur. — tulit 19.^76 geometra 24. 26. geometer 
11. 13. 15. 16. 19. 20. 27. 31 b. 32. 45. 47. 54. 58. Duae syll. prioies voc. 
geometres (yfafifTprjs) per syiijeiesiu s. awl^1^aLV in unam contraheudse. Cf. ad 
Sil. II. 353. III. 16. 495. al. — 77 schoenabotcs 75. 76. scwnohates 20.27. 45, 47. 
48. scenobates 14-17. 21.22.58. 59. schcuobates 60. 65. 66. 73. senobateslO. 
cenobatos 13. xoenobates 26, 7nng)ms7S.—'i8 esuriens coelum si jusseris 47. 55, 



NOT.E 



A viminel Hiinc e septem coUibiis 
Rom. dictum a. vi minibus circa Jovls 
araiu exortis : iit refertSext. Ruf. 

72 Viscera^ Quasi preecordia, a qui- 
bus motus omnis, et vita. 

Viscera magnarum domuum'] Qua- 
rum secreta peiietrantes, etiam hx- 
reditates captaut per obsequia et 
astus : unde etiam domini evadunt. 

74 Isteol Pliii. Epist. ii. 3. menii- 
iiit Isai cujusdam Romani in quo 
sumnia facultas, copia, ubertas, &c. 
Fuit et Isaus Atheniensis Orator, 



carentis areuze Mensorem cohibent, 
Arcliyta.' 

Aliptes'] Graeca vox eum przecipue 
designans qui atliletas et pugiles per- 
ungebat : aKe'Kpw, ungo. 

77 Augur] Is ex avium garritu, 
pastil, volatu, futura conjectabat et 
pradicebat. 

Schanob(dcs] 2xo"'os est funis 6 
junco, I3aivu gradior. Adversus Gra;- 
culos Graica vocabula non semel 
usurpat Juveualis. 

Magus] Vox lia;c Persica Lingua 



PrajceptorDemosthcuis. Quiutil. xii. Sapicntein it Philosoplium indicat. 



10. Isieum laiidat. 

Torrentior] Torrente fluensrapidius 
et concitatius. 

75 Quern vis hominem] Non ete- 
nim simplex homo, scd plurium in- 
star : idem quippe est tt Grammati- 
cus, Rhetor, Gt ometra, A:c. 

76 Geometres] Horat. Od. i. 28. 
DeArchytaTarcntino, iusigni Geome- 
tra, * Te maris et terras mmicroque 

Dcljih. et Var. CUts. Jui 



Cic. I. dc Die. num. 90. ' In Persis,' iu- 
quit, ' augurantur ct divinant Magi. — 
Nee quisquain Rex Persarum esse 
potest, qui non ante Magorum dis- 
ciplinam scientiamque perceperit.' 
Plutarch, in vita Platonis, Magos illos 
rebus divinis operam et stiulium ex- 
hibere, tt Sacroruin Antistites esse 
tcstatur. 

Omnia novit Grceculus csvricns] Pcr» 
P 



226 



D. JUNII JUVENALIS 



Ad summani, non Maurus erat, neque Sarmata, nee Thrax, 
Qui sumsit pcnnas, mediis sed natus Athenis. 80 

Honim ego iioii fiigiam conchylia ? me prior ille 
Signabit ? fultusque toro meliore recumbet 
Advectiis Romam, quo pruna et cottana vento ? 
Usque adeo nihil est, quod nostra infantia coelum 

que Sarmata, neque Thrax erat, qui alas induit, verum mediis Athenis oriundus. 
Nianquid no7i aversabor istorum imiricem? An iste subscribet ante me? et innixus 
ii'clo superiore accumbet, qui Romam appulsus est eodem vento, quo pi-una et Coc- 
iona. Tarn parvi putandum est quod piieritia iiostra baccis alita Sabinis aeretn 



in calum si jusseris 45. 54. — 79 erit 26. nee Sarmata 27. 46. 48. 49. 61. 62. 63. 
68. 71-74. 77.^ — 80 pennns sumsit 21. pinnas 8. a m. pr. Achivis 8. am. sec. — 
81-85 ejecti e 13, et ego e 4. numquid pro tion 16. concilia conj. non nemo 
testie Platimero. convivia malebat Schiader. et mox Ccenabit pro Signabit. 
Non male! Sed quis sibi peisiiadeat, liaec ita a libiariis coiriipta esse? — 
82 Signavit 14. 22. a m. pr. Signa dabit (li. e. imperabit modmn bibendi, 
rex s. magister bibendi erit) emend. Platliner, qnoiiiam \i. 1. de convivio 
agitur. Sed etiam de aliis rebus, recumbit \A.\Q.2Q. — 83 co/<aH« 3. 23. am. 
pr. 24. lit et legittir ap. Plin, xiii. 5. s. 10. Athen. lib. ix. et Hesycb. 
quos secutus sum. cottona 26. 70. cotana 11. coctana 2. 5. 10. 19-22. 23. am. 
sec. 25. 27. 40. 47. 48. 50. 54. 56-59. 64. 65. 81. coctona 14. 15. 17. a m. sec. 
49.55,61.62.63.65-74.77.82. cotrona 75. 70. quotona i5. octana 17. <x m, 
pr. poma et cidonia 10. prima et octava 60, — 84 nil 16. — 85 Avcntinum 10, 21. 



NOT^ 



sius in Prologo : 'Magister artis, in- 
geniique largitor venter.' 

79 jMauriis] Mauritania AfricuR re- 
gio, ubi nunc Barbaria Occidentalis. 

Sarmatal Vide Sat. ii. vs. 1. 

Thrax] Tliracia Europa: maxima 
pars ad maria TlZgeum et Euxinum ac 
Propontidcm, cujus caput Constanti- 
iiopolis. 

80 Qui sumsit pennas] Da?,daUis, de 
quo abunde satis Sat. i. vs. 54. 

Athenis] Vide Sat. vii. vs. 205, 
Annot, 

81 ConchyUa'] Conchylium, sen mu- 
rex, piscis maririus, e cujus sanguine 
purpura tit. Plin. ix. 36. ct alibi. 
Sueton. proliibitas a Julio Casarc 
concliyliatas vestes nieniorat. Ilic 
sensus est : an <iiutius niancrc post 
sum lioma^, ubi Nobiliiini vestinunta 
usurpant Gra.culi.' Certe cogor t"u- 
gcre hinc, ne ista videam amplius. 



82 Signnbit] In tabulis, ad qnas 
subsignandas raecnm ille vocatus 
fuerit. Vide Pcrs, Sat, v. vs. 81. 

Turo meliore] Digniori loco, in con- 
viviis. 

83 Advectus Romam] E Syria, cum 
prnnis et ficiibus, ac perinde veualis, 
ut isti fructus peregrini, aliipque 
merccs. 

Pruna] Damasccna, sen in Damas- 
co monle nata, ut ait Plin. xiii. 5. 
Vide Martial. Epig. xiii. 29. 

Cottona] Sunt niinores ficus Syriaj 
peculiares. Plin. Cottana, xiii. 5. 
Coctana Martial. Epii;. iv. 89. ubi et 
parva Coctmia nuncupat. Et Epig. 
XIII. 28. habet : ' Haic tibi (|na' toria 
venerant conditH nieta, Si majora 
forent ('octauii, ticus eral.' 

84 Usque adeo nihil, l)-c.] Sine inlcr- 
rogationc Icgi nialim cum Guicto. 

Quod nostra infanlia, ^f.j Adeo 



SATIRA III. 227 

Hausit Aventiui bacca nutrita Sabina ? 85 

Quid, quod adulandi gens prudentissima laudat 

Sermonem indocti, faciein deformis amici, 

Et longTim invalidi collum cervicibus aequat 

Herculis, Antasum procul a tellure tenentis ? 

Miratur vocem angustam, qua deterius nee 90 

Hie sonat, quo mordetur gallina marito. 

Haec eadem licet et nobis laudare : sed illis 

Aventini spiraiit ? Quid referam quod natio assetitandi peritaignari probat ora- 
tionem, familiaris turpem vultum laudat, atque prolixum collum viri non fortis 
adcBquat cervicibus Hercidis Antceum tollentis longe a terra? Admir-alur vocem 
strangulatam, qua nee pejus stridet is quo vivo gaUaui ad mordetur. Nobis etiam 



22. 23. a m. pr. baca pro bacca 17. 21. 22. 63. 68. piob. Nic. Helns. ad Sil. 
III. 596. VIII. 134. XV. 535. quibns locis Drakenb. iiionet, utroque modo 
scribi posse, noii deesse tamen, qui ita distinguant, ut bacca sit fructns arbo- 
ris, baca veio gemma s. unio. Utrumqne in antiqiiiss. codd. Mss. plerumque 
baca dicitur, nt belua, anulus et al. nam liters non geminari solebant a vett. 
Romanls. Ct". ad iv. 121. Oiigo tanien vocis iguota est. bacha 19. 20. 47. — 
86 Quidquid 13. 16. — 88 validi 17. a m. pr.— 90. 91 v. Excurs. ad h. 1. — 
92. 93 in 13. excipiunt veisuni 103. In omnibus fere libris interpnngitur, 
sed illis Creditur, an melior cum Tliaida sustinet cet. illi emend. ScUrader. 
quod non necesse est : nam gens vs. 86. est nomen collect, et cur 

NOT.E 

nobis parum profuit Romaa nasci et ^'Equat'\ jEqualeni Herculi dicit 
educari. adulator liictatorem qui roboiis tan- 

85 Aventini] Unus est e Romanis tulum ostentarit. 

coilibus, hodie 7nons Sancta Sabime. 89 Antteum] Gigantem,Neptuni Ter- 

Bacca nutrita Sabina] Fructibus in rasque tiliiim, quern certando fessum 

Italia provenientibus. Metonymia. vires reparare matris TerriE attactu 

Sabina] Terra Sabina suum etiam sensit Hercules, quare sublimem eum 

nomen hodie retinens,Tiberi alluitur; sustulit, atque ita brevi confecit. 

at olim fines habuit ampliores. Hocegregiedescribit Lucanusin line 

86 Quid, quodj&fc] Sed et adulatio- Libri iv. 

nibus serpunt Grapci, et Komanos go Angustam] Exilcm, stridulam, 

captant. raucam, qualem edit gallus gallina- 

88 Longum invalidi, Sfc] Qui collo ceus ascendendo gallinam admordeus. 

sunt oblungo, plerumque invalidi et Ejusmodi vocem in Oratore damnat 

imbelles reperiuntur. Quintil. XI. 3. 

Cervicibus] Ha?c pars est posterior, 91 Marito] Sic Virgilius Eclog. vii. 
ilia anterior : utramque proprie hie virum gregis, caprum ; et Horatius 
usurpat Juvenalis. Nam cum lau- Od. 1. 17. olentis uxorcs mariti,capel- 
das, auteriortni hominem aspicis ; ct las nominat: post Theocritum, apud 
Hercules subUtuui Aiit-Eum ac cervi- qneni, twi' alywv avrip. 
cibus suis impositum tenuit, vicitque. 02 fhcc cadem licet, l^-c] Nos lio- 



228 



D. JUNII JUVENAL18 



C'rcditnr. An molior, cum Thaida sustinet, aut cum 
l^xorem comoedus agit, vel Dorida nullo 
Cultam palliolo? mulier nempe ipsa videtur. 
Noil persona loqui : vacua et plana omnia dicas 
Infra ventriculum, et tenui distantia rima. 
Nee tamen Antiochus, nee erit mirabilis illic 
Aut Stratocles, aut cum molli Demetrius Hoemo. 



95 



fna est ea ipsa approbarc : at istisjidcs habetur. Porro estne ('umcedus pncslun- 
tlvr, quando reprasental Tliaidein, vel quando nmtruiuvn suslinet, aut Dorideiu 
■tivUa exornufamfasciolu ? Ipsa nimirmn focmina, non personata dicerc ajyparet* * 
Islhilominus neque Antiotlius, neque vel Stratocles, vel Demetrius cum Hcemo tenero, 



mimeri perniutatio nos cffcndat? — 93 hie melior conj. Sclirader. an cum s. 
quum 25. 45. 40. 41). 50. 51-57. GO. 64. Co. Non male! at cum 47. 58.-94-99 
desmit 13. agat 47. 58. IMathner et, qncm is laiidat, Aug. liuchneius non 
iiitelligebant. cur Doris nullo palliolo culta dicatiir, cum tainen Gnccula 
notetur, Crajcisquc propria f'uerint pallia. Hinc ille pro nullo conj. molli, 
h. e. Coo ; liic vero pullo, cpiod [)ulla vestis servorum propria, et JDoris sit 
ancillae iionicn, rpiale servis a patria detur. — 95 Fultam 20. namque pro nempe 
46. 49. ipse pro ipsa 16. 60. 65. — 96 vacua omnia planaque 45. 46. — 97 et 
abest ab 46. 49. — 98 Ncc tantum 16. et ita conj. Sclirader. Anthoiciis, non 16. 
Antilochiis 26. minus erit mirahilis \0. nee eris laudabilis illic 11. ille 61. — 
99 Stralodes 19. Homo 20. llcemo 19.45.61.62. 63.66.67.70.74. CEmo 
49.56.57.72. £/no 58. 60. 65. Cf. ad vi. 198.— 100 rideiis 22. a m. pr.— 



NOT/E 



mani pcrinde ac isti, laudes adulato- 
rias s|)arf;ere ct dare inmicritis pos- 
semus : scd non ita nobis credcretur. 

93 An melior, c^-c] Pnrro non adu- 
latores solum sed et liistrioncs sunt 
Graeculi. ISumquid cnim quisquam 
melius illis quandibct in Scena perso- 
nam agat, sen meretricis, sen hones- 
t'* femiiur, seu De.r, aut Nympliae? 

Thaida] Persona est meretricis, Co- 
niica apud Terentium Eunuch. I'uit 
vero Thais yVicxaudrina, insignia apu<l 



palla, aut fascia coopcrtani : sic enini 
pinguntur Nympliif . 

95 Mulier nempe ipsa videtur] Tani 
belle personam muliebrem agit et 
sustinet (Ira'cus, ut revera mulier 
esse videatur, ct gestu, et voce, &c. 

98 jScc tamen Antiochus] Neque ve- 
ro isti prafstantes (pios adeo miramur 
hie, Comcediarum Actores Graeculi, 
si f'uerint illic, in patria sua, laudeni 
ullam auterreut. Antiochus, inquam, 
Stiatocles, Demetrius, Hivmus, in 



Athenas meretrix, quani celebravit (irircia non erunl miraliiles, cpiia tota 

Menander Poiita suis Carminibus. natioad agendum in (!oiu(i'dia com- 

94 Uxorem] lionestam matreuifa- j)arata est, ct laus est counnunis om- 



milias. 

Dorida] Doris Oceani 'rhetyoscjue 
filia, Nerii soror et conjux, Ncrei- 
duui mater, ipsa maris eliam Nym- 
piia. Vnde Vir';il. Eclog. ult. ' Doris 
aniara Buam non interinisceat undam.' 



nibus GraRcis. 

99 Stratocles, Demetrius, ^f-c] Hi tem- 
pore Juvenalis arte mimica et histri- 
onia pra'Stabant, insigncsque erant 
Conuedi. (Juintii. 1. xi. in line capitis 
ultimi; ' iMaximos Actores Coma'di- 



NuUo cultam palliolo] Nullo velo, arum Dcmetrium et tJtratoclem pla- 



SATIRA III. ^S9 

Natio coraoeda est. Rides? ma j ore cachimio 100 

Concutitnr: flet, si lacrymas conspexit amici, 
Xcc dolet: igniculum bruinaj si tempore poscas, 
Accipit cndromidem: si dixeris, aestuo, sudat. 
Non sumiis ergo pares: melior, qui semper, et omni 
Nocte, dieque potest alienum sumere \ ultum, 105 

A facie jactare maniis, laudare paratus. 



isthic erunt admirabiles. Gens comwda est nniversa. Si cachhuiaris, ille risu 
soluiiore coinmovetur. SiJientenivideritfamili(irem,plorut, neque dolnrcm habet. 
Si hyemis tempestate ignein petas, sumit cndromidem: si ais, incalesco, sudorem 
emittit. Itaque non sumiis aqutdes. Prastantiur est ille, qui nunquamnon, atque 
tarn noctu quum interdiu valet induere faciem alterius; agitave manus afronle: fa- 



101 aspcxit 45. 63. 65. 68. 69. 71.— 102 Non 16.— 103 endromadem 12. 13. 15. 
26. 45. endromydem 46. 49. 61. 63. endromedem 23. 24. ejidromeden 22. eu- 
dromidem 27. andromydem 60. 65. andromedem 11. andromadcm 19. andro- 
inidem 20. Malim endromidcn. — 104 Creditur. est etenim melior 13. — 105 aliena 



aOTM 



cere diversis virtiitibus vidimus,' in- 
quit: ' sed illud minus niirum, quod 
alter Deos, et juvenes, et bonos pa- 
tres, servosque et matronas, et graves 
anusoptime: alter acres senes, calli- 
dos servos, parasitos, lenones, et om- 
nia agitatoria melius. Fait enim 
natura diversa: et vox Demetrii ju- 
cundior, Stratoclis acrior erat. Et 
tacere gestus, neminem alinm praeter 
Deraetrium decuit. Qui et statura 
et mira specie adjuvabatur,' cS-c. 
Non desunt Interpretes, qui Los 
liistriones Romanos fuisse dicant, at- 
que ita cxplicent, ut hi quamvis pcriti 
et gnari liistriones cum Grscis coUati 
laudem nullam mereantur, nee sint 
mirabiles. Sed profecto boni illi tum 
dormitasse videntur. Nam et ratio, 
et nominum etymum seu notatio et 
contextns ipse illis repugnant. 

Molli Hcemo'] Qui voce moUi et 
niagno decore fceminas personam 
egregie sustincbat. Sat. vi. ' Dicas 
hicc molliiis Ha;ino. 

100 Nutio vomada est] Hanc a na- 



tura facultatem adepti sunt Graeci,ut 
eximii sint mimi, actores, liistriones, 
Sueton. Neron. c. 22. solos Graecos 
se et suis studiis dignos ait ille. 

Rides'l Si rides, ridet Gra'cus; si 
fles, plorat, Sec, ad ciijusque mores et 
indolem sese accomreodat, ut per 
obsequia et blandimenta captet ani- 
mum, et ha>reditates. 

102 Brumce~\ Vide Pers. Sat. m. 
vs. 1. 

103 Endrotnidem] Vestem villosam, 
crassam, et arcendo frigori idoneam, 
e Gallia venientem. Hac in gymna- 
siis ntebantur post exercitationes, ue 
calet'acti tVigus et morbos concipe- 
rent. Martial. Epig. iv. 19. 

104 Non sumus ergo pores'] Nee enim 
adulari, simulare, obsecjui, mentiri, 
ut Gra;ci, novimus. 

Melior'] Is vero felicior est Romae. 

106 A facie jactare manus] Vel ges- 
ticulando manus porrigcrc ad exhi- 
bendos simulatosaffectiis ; vol inaniini 
osculari, et continue extcndere ver- 
sus amicuni, salutandi atque abblan- 



230 



D. JUNll JUVENALIS 



Si bene rnctavit, si rectum minxit amicus. 
Si trulla inverse crepitum dedit aurea fundo. 
Preeterea sanctum nihil est, et ab iuguine tutum : 
Non matrona laris, non filia virgo, neque ipse 



110 



cilis applaudtre, si familiar is ructum opportune, si urinain commode ejecerit ; si stre- 
pitum edai aureum vas, subverso hm. Insuper aiitcm nihil est intiolatum ac tutum 
a Gi-Eecis,* * Non malerfamilias domus, non puella virgo, nee inaritus ipse hactenus 



sumere vultum A facie emend. Markland.— 107 recte 24. 26. bene minxit 45. 
ructum m. 59. tectum minxit corrig. Janus Panlias. Epist. 30. ex Hoiat. Sat. 
I. 3. 90. At ibi de ebrio agitiir.— 108 in verso 45. area 16.— 109 Jam Roma 
sanctum nihil est, vel ah i.t.lZ. est dcsideratur in 14. 15. nil aut ab \1 . nihil 
aut ab 23. nihil est aut i. t. 24.— 110 ?iec ipse 22. 45.— Ill adhuc lavis 14. ad- 



NOTtE 



diendi causa : vel etiam palpare earn 
ob rem illiiis genas et mentum. 

107 Rectum'] Legunt nonnulli, lec- 
tum: ex eo Horat. Serm. i. 3. ' Com- 
niinxit lectum potus.' 



et sonantiiis creparet, hinc omina- 
bantur se ab amica redamari, et mu- 
tuo atfectu teneri. Si de matiila 
accipias ; intellige divitem inter min- 
^enduni pedere ; vel exonerando alvi 



108 iS't trulla inverso, ^-c] Locns om- sordes in triiUatn aureani, ejus t'lindum 



nino ambigiius. Certe trulla modo 
est matula et scaphiiini; modo vas 
potorinm. Horatius Sat. ii. 3. ' Qui 
Veientanum testis potare diebus 
Campana solitus trulla, vappamque 
proffstis.' Si de poculo intelligere 
placet, sensus erit, divitem epoto 
calice, inversi etiam vasis labra su- 
geve et sua pariter, atque ita sonitum 
edere. Turnebus x. 27. vel, crate- 
rem e manu bibentis elapsum caden- 
do tinnire. Alex, ab Alex. iii. 10. 
locum luinc explicans, trullam hie non 
significare scapliium et lasanum, con- 
tendit: baud dubie putat notari eos 
qui inter lielluationes, postquam ex- 
liauscrunt calicem, in ejus fundo, 
ructu aut slbilo crepitum facere more 
detestabili non verentur. Vel certe 
intelligcndum convlvalem qnemdam 
ludum apud Gnecos vino et epulis 
niadcntes usitatum, quern Cottabisin 
vocarnnt. Hi nempe exhausti calicis 
residuum vinuni elidebant in pavi- 
nientum, vel jactabant in pliialas 
a;nca« ; quod si projectum resonarct 



resonare, et crepitum hinc et illinc 
sonituniq\ie fieri: et a coniite Grae- 
culo ob id etiam laudari Patronum. 
Neque vero niirere auream trullam 
hie a Juvenale poni, quam Martialis 
Bassae exprobrat Epig. i. 38. et me- 
minit Epig. xi. 12. Denique posset 
quoque dici dives epulo in convlviis 
crepitus emittere, postquam exbaii- 
.sit poculum, ejusque adeo fundum 
invertit. Nam et Imperator Clau- 
dius apud Suetoniuni Claud, cap. 32. 
dlcitur fuisse meditatus Edlctum, 
quo vcniam daret et flatum crepi- 
tunique ventris in convivio emitten- 
di, cum periclitatum quemdam prae 
pudore ex continentia reperisset. 
Ego adstipulor interpretation! Alex, 
ab Alex, eamque judico convenien- 
tissimam. 

110 Matrona Laris~\ Uxor, domina 
domus. Lares erant Genii et Dii 
peculiares, qui in certa parte domus 
colebantur: et hac lararium dico- 
batur. 



SATIRA. III. 231 

Sponsus levis adhuc, non Alius ante pudicus. 
Ilorum si nihil est, aviam resupinat amici. 
Scire volimt secreta domus, atque inde timeri. 
Et qiioniam coepit Graecoruin mentio, transi 
GjTnnasia, atque audi facinus raajoris abollae. 115 

Stoicus occidit Baream, delator amicum, 
Discipulumque senex, ripa nutritus in ilia. 



imberbis, non puer antea casttts. Qiiod si nihil istorum adest; familiaris dotnum 
subvertit. Nosse cupiunt arcana familia;, et ob id formiduri. Quia vero cwpimns 
meminisse Gracorum, prateri ad palasti'as ; et auscuUa crimen gravioris toga. 
Stoicvs interficit Baream, denuntiator familiarem, el discipulum vetulus educalus in 



hue Icvis 17. lenis 21. levis 17. 27. 56. Itevis al. Sed v. ad ii. 12. — 112 ast 
pro est 49. auhun pro aviam inepte 10. 11. 13-17. 19-27. 45-50. 54-60. 62-69. 
71-74. 77. quod niagnopere torsit inteipretes. Britannicus exponehat: au- 
lam, omnid, qua- in dome sunt, resupinat, evolvit et evertit, scrutans secreta 
domus ac domini. Curio aulam pro olla dictam putabat, qneniadmoduni .4m- 
hdaria Plauti nonien acceperit ab Euclionis aula, h. e. olla argenti plena de- 
fossa, lit sensiis sit : oUani peciiniaj plenam ac defossam evacuat et vertit. — 
113 Hie versus Rigaltio collocandus videbatur post duos proxime sequentes. 
Sed, ni fallor, aptissimus est loco, quern obtinet, et menti poetan. Esse volunt 
malebat Schrader. — 114-120 ejecti e 13. ^rf 22. quando coepit 46. 48. 49. 56. 
57. 59. 60. 65.— 116 Barream 15. Bapream 20.— 118 pcnna 10. 11. 17. 19-29. 

NOT^ 

111 Levis adhuc'] Junior, et hinc que Philosopbos ac Sapientes consi- 
glaber, inipubes, proindeque tenerior dera, et graviores noxas auimadverte 
atque mollior. in iis qui gravitate morum et doctri- 

112 Horum si nihil est] Si deest nae conspicui videntur. 

occasio flagitii et stupri ; ad aliud 115 Majoris aboUa] Proverbialem 

lacinus se convertet, totaraque Pa- banc esse locntionem notat vetiis 

tioni sui domum perturbabit. Schol. quasi majoris togae, id est, 

Resupinat] Evertit, miscet, con- potioris sceleris, inquit. Abolla, di- 

lundit, inquirendo, scrutando, expis- plois, seu vestis duplex, qua ntebantur 

cando arcana et secreta familiae: Philosoplii, item viri Priucipes. Vide 

quae cum tenuerit etiam metuendus Sueton. Caligul. cap. 35. et Juvenal, 

evadat. Sat. iv. vs. 76. 

113 Scire volunt secreta domus] Sic 116 Stoicus occidit Baream, Ifc.] Pub. 
enim, quod supra Juvenalis dixit, Eguatiiis sectam et disciplinam Stoi- 
fiunt quasi viscera magnarum do- corum amplexus occidit Baream So- 
niuum, adeo ut bee sine illis stare aut ranum ; forsan et Heliodorus Liciniura 
se tueri videantur non posse. Silanum, de quibus Sat. i. ad versum 

Timeri] Nc revcleut, et noceant. 33. et Cornel. Tacit, turn alibi, turn 

114 Trajisi gymnasia] Vel dimitte priecipiic Annal. lib. xvi. in fine, 
gymnica cerlamina, de quibus vide 117 Ripa nutritus in ilia, ifc] Ori- 
Alex. ab Alex. ii. 25. et iii. 9. vel, nndus e Tarso CiliciiC urbc, quam 
transi ad Schoia!> Grdecorum, ip»os- rigat amnib Cyduus. 



232 D. JUNII JUVENALIS 

Ad quam Gorgonei delapsa est pinna caballi. 

Non est Romano cuiquam locus hie, ubi regnat 

Protogenes aliquis, vel Diphilus, aut Hermarcus, 120 

Qui gentis vitio nunquam parti tur amicum. 

Solus habet. Nam cum facilem stillavit in aurem 

Exiguiim de natmae patriae que veneno. 

Limine submoveor : perierunt tempora longi 

SeiTitii. Nusquam minor est jactura clientis. 125 



€0 littore, ad quod decidit ala equl Goriionei. Hand restal locus idli Romano isthic, 
vbi donunatur quipiam Protogenes, aut Diphilus, vel Erimanthus, qui ex nationis 
indole vitiosa nunquam dat partem amici, sed eum unus possidet. Etenim quando 
i/j auriculam credulam inspiravit tantulum de toxico indolis et putria, arceor janua , 
et perdita sunt spatia diuturna servitutis: nee alibi Clientis amissio leiior putatur. 



45-50. 54-69. 71-74. 77. Nil interest. Conf. ad iv. 149. et inpr. xiv. 76.— 
120 Post hunc versum in 13 insertiis alius, ex ingenio, nescio ciijus, profectns : 
Non est Romano Romce locus, ast alieno. Protegenes 12. Prothogenes 20. Di- 
phylus At,, Dijphilus 2^. a m. sec. Di/filus 24. Diffilus II. 17. 19. 20. Lim- 
phidns 23. a m. pr. Lunphidus 16. Hermarclms 70. 81. Herimarchus 49. 
Erimarchus 23. Erimachus 10. 21. Erimacus 17. Erymanthus 24. 74. 
Erimanlhus 10. 15. 26. 27. 46. 47. 48. 55. 59-63. 66-69. 71. 72. 73. 77. Eriman- 
tus 19. 20, 22. 25. 50. 54. 56. 57. 58. 64. 65. Herimanthus 45. Helimachus 14. 
Climanthus 16. — 121 partitas 21. a ni. pr. — 122 nam turn 26. stillabut 14. — 

NOT/E 

118 Ad quam Gorgonei, Sfc.] Tmsiun 121 Geiitis vitio'] E prava et ambi- 
condidisse a (luilnisdani fertiir Per- tiosa gentis Gra^corum natura et in- 
seiis ; urbicpie nonien iniposuit ex dole. 

facto, quia ibi una ex tahuibus pin- Nunquam partitur amicum'] Cum ne- 

nis ei excidit. Vetus Scliol. a Grajc. mine gratiam primatuni communicare 

Tap<x6i. vult. 

Gorgonei caballil Perseus nimirnni 122 Solus habet] Unus vult esse 

Pegaso equo alato vectus Medusam gratiosus, ut omnia dona unus aufc- 

nnam e Gorgonibus obtruncavit. Vel rat. 

quia Pegasus e sanguine capitis Me- Stillavit in aurem] Per adulationes 

dusae natus dicitur, atque illic, ut ait et delationes. 

Lnbinus, plantam seu ungulani fregc- 124 Limine submoveor] Ego vetus 

fit : rapcrhs nempe et alani avium, et clicns post officia piurima excluilor 

plantam significat. tanien per Grfficulum quempiam no- 

119 Ubiregnat] Optimatum animis vuni honilncm: nee apud antiqui 
doniinatur. Patroni domuui aditus patct mihi 

120 Protogenes, Diphilus, Hermarcus] .unplius. 

Aduliitores Grxci. Quae nomina a 125 Nusquam minor est jactura clien- 

Juvenale conficta credidcrim polius, lis] Runiani vero parum id curant, 

quam vera esse, Pictoris, Harioli, pcrcatnc illis antiquus et fidus Cli- 

&t. ut quidam autumant. ens: aUeo illos obsidenl adulatores 



SATIRA III. 



238 



Quod porro officiiim, ne nobis blandiar, aut quod 
Pauperis hie meritum, si curet nocte togatus 
Currere, cum praetor lictorem impellat, et ire 
Praecipitem jubeat dudum vigilantibus orbis, 
Ne prior Albinam, et Modiam collet>a salutet? 
Divitis hie servi claudit latus ingenuorum 
Filius : alter enim, quantum in legione Tribuni 



130 



Eequod vera ohscquium, {ut nobis non aduler,) vel qiite egeni dignitas UUc, si satagat 
toga indutus noctu cursitare, quundoquidem Prator urget apjxiritorem uc properare 
cogit, orphanis pridem vigilibus, ne ante ipsuni collega det salutcm Albino: vel Mo- 
dice.^ Iste opiilento servo nainsstipat latus liberorum. Nam alius quantum slipendii 



125 7iunquam 14. 77. — 126-13G extnisi e 13. nee nobis 20. 22.— 127 curret 21. 
a ni. pr. 22. 23. 46. currit 27. 47. 48. 50. 54. 55. 57. 58. 64. atrrat 60. 65. — 
128 turn 48.— 129 dudum jubeat 19. 20.— 130 Alpinam 20. aut Medium 17. 19. 
20. 46. 48. 49. 57. 61. 62. 63. 66-69. 71-74.— 131 claudit 15. 16. 21. 22. 25. 26. 
46.50.57.60.65.66.67.77. c/aMde< 49. 58. claudat io. Cf. sup. ad vs. 19. 



Graculi. 

126 Quod porro officium, ^c] Quid 
prodest Clientibiis fuisse ad officia 
promtissinios ? Vel, quid confenint 
diviti pauperes et clientes suis offi- 
ciis ? 

Ne nobis blandiar] Ne videar nimis 
favere ineae et pauperum causEe. 

127 //it] Roma". 
Si curet nocte, kc] Si adsit Patrono 

sedulus, eumque coiiiitetur assidue. 
Sat. I. vs. 127. et 132. 

Nocte togatusi Vide Sat. i. vs. 96. 
Martial. Epig. iii. 46. ' Exigis a no- 
bis operara sine fine togatam.' Et 
Epig. X. 82. ' Mane, vel a media 
nocte togatus ere' 

128 Cujn Prator lictorem] Sex Pra;- 
tori appavebant niinistri, Consuli vero 
duodecini : atque honoris causa co- 
mitabantur. De Lictoribus accurata 
qiiaedam lege apud Lips. Elect, i. 23. 

Impellat, Ifc] Pijb ftstinatione, et 
aviditate sportularum. Vide Sat. i. 
vs. 100. 

129 Dudum vigilantibus orbis] Din, 
ct saepe frustra, sportulas victui sue 



necessarias expectantibus egenis, ut 
fuse dictum est Sat. i. vel, ad fores 
Praetoris vigilantibus pupillis, ut ip- 
sis det tutorera, quos Praetor despi- 
ciens, ad sportulas festinat. Vetns 
Schol. 

130 Ne prior, Sfc] Ne alter ]Magi- 
stratus et Nobilis pr^veniat, prior sa- 
lutet, et potior habeatur, sen in tes- 
tamentis, seu in sportulis. Vide Sat. 
I. vs. 117. 

Albinam et Modiam] Divites ma- 
tronas. 

131 Dicitis hie sei'vi, 8fc.] Hie vel 
servi divitis, vel ingenuorum filius; 
eodem prope sensu. 

Claudit latus] Ut comes et assecla, 
quia opibus inferior ingenuus: vel ut 
par ingenuo libeitus ob apqualem 
censum. Horatius Sat. ii. 5. vs. 18. 
*Utne tegam spurco Uania? latus?' 

132 Alter] Alius dives libertus. 
Legione Triburd] Legio non parem 

semper habuit milituni nunierum. 
Sub Koniulo, tria millia poditnm, 
equites vero trcccntos continebat, at- 
que ita dicta est quod e lectis militi- 



234 



D. JUNII JUVENALIS 



Accipiunt, donat Calvinae, vel Catienae, 

Ut senicl, atque iterum super illam palpitet : at tii. 

Cum tibi vestiti facies scorti placet, haeres, 

Et dubitas alta Chionen deducere sella. 



135 



ill legione Tribiini recipiunt, tantuni dat Cah-ince, aut Catiena: : ** tu \-ero,quando 
rnpit te vuUus indutce meretricis, dubius manes, ac meluis detrahere Chionem e sub- 



— 133 Cationcc 17. a m. pr. Calcyena 24.— 134 ilia 15. ilhnn 21. a m. pr.— 
ac tu 19.— 135 bene pro tibi 22. — 136 Chionen recepi pro Chionem ex 56. 60. 

NOT^ 

bus fiebat. Post, dnplicatus est nu- sane reponendiim, aureis ternis ; ita 



nierus : deinde major aut minor fuit, 
&<•. Porro Lfge Militari sancitum, 
lit miles Centnrioni, Centurio Tribu- 
ne, Tribunus Praetecto Castrorum, 
Praefectus Lt'i;ato, Legatus Consuli, 
Consul etiam et Magister Equitum 
Dictator! sube*sent. Vide plura, 
apud Alex, ab Alex. i. 5. J. Lips. 1. 
II. de Militia Rom. Dialog, 5. et 9. et 
alios. 

Quantum in legione Tribuni accipi- 
unt] Romani suis sumtibus milita- 
vere per annos aniplius trecentos. 
Post, ex icrario stipendium attribu- 
turn: quantum vero subinde fuerit, 
magna lis inter doctos. Tria fuere 
stipendii loco, pecunia, frumentum, 
vestis. Ctepit dari pecunia anno U. 
{.'. 347. Id Livius testatur in fine 1. 
IV. Hoc stipendium ali(|uando minus, 
a'liquando majus extitit : initio eerie 
cxiguum ; oboli duo, id est, tres as- 
ses pediti (ut probat Lips, citand.) 
Centnrioni duplex, triplex equiti. 



Casaub. et Lips, id est, tribus aureis 
quos mensibus singulis accipiebat mi- 
les, quartum addidit. Itaque sub 
Augusto menstruum militis, aureus 
Komanus, idque ununi stipendium : 
alterum adjecerit sen Caligula, seu 
Claudius; tertium fortasse additum 
per bella civilia Otlionis et Vitellii : 
illis vero tribus quartum Doniitianus 
attribuerit. H?ec erudite Just. Lips. 
Elect. I. 2. ubi et discrimen docet 
faciendum inter denos asses, ac de- 
narium : hunc enini conjicit assium 
fuisse dnodecim aut circiter: illud 
vero probat ex Tacito cit. apud qiiem 
miles, ut dictum, denis assibus baud 
contentus efflagitat denarium pro sti- 
pendio diurno. Vide etiam Alex, ab 
Alex. VI. 22. 

133 Cidvincevel Catiena] Meretrici- 
bus. 

134 At tu] O pauper, mci similis. 
13 > Vestiti]\gnohi\\s proiude et pa- 
rum formosi. Nam pulchra^ nudita- 



Auctor est Polybius I. vi. postea de- tem, id est, pellucidas vestes affecta- 



iii asses dati : teste Cornelio 'I'acito, 
Annal. i. paulo post initium ; ubi re- 
fert legiones tres, f xcessu Augusti et 
initiis Tiberii auditis, in scditionem 
versas ita conquestas esse : denis in 
diem assibus animam et cor|)us a^sti- 
mari : liinc vestem, arnia, tintoria 
redinii, ^c. Apud Sucton. Domit. c. 
7. k'gilur vulgo : ' addidit et quartum 
Stipendium militi, aureos teruos :' ubi 



bant. Innuit Horat. Sat. i. 2. et Mar- 
tial. Epig. III. 3. 

Hares] Moraris, dubitas ; non con- 
tinuo peigis ad scortum, «|uod pla- 
cuit : et in id times pecuniam eft'un- 
dere. Vel, hares, id est, adharescis, 
plebeio 1 1 vili seorto, minori quidem 
snnitu : nee emendam carius putas 
Cliionem superbain ac formosiorcm. 

130 Chionen] Nobile scortuui liiit, 



SATIRA III. 



235 



Da testem Romss tarn sanctum, quam fuit hospes 
Numinis Ida^i : procedat, vel JVisma, vel qui 
Servavit In pidam flagranti ex aede Miuervam: 
Protemis ad censum, de moribus ultima fiet 



140 



limi sella. Profer auctorem Roma ita integrum, vt extitit hospes Deo; Idtea: pro- 
dent ipse Numa, nut ille qui e trmplo ardente eripuit Pulladem trepidmitem : statim 
ad censum proceditur : interrogatio postrema erit de moribus. Quot famulos tdit ; 



61. 65. 70. 74. Chyonem 24. Clionem 21. Cionem22. cella ]u-o sella conj. 
Farnab. et Pignor. de Serv. p. 137. 281. coli. inf. vi. 122. idque expressit 
Balirdt. Sed cella; meretricimi noii altce esse, neqne liae iiide dediici solebant. 
ttrcta sella vel cella, quippe qiuv mafjis dec-eat scorta sordida ac fanielica, 
emend. Chinientellns de honoie Bisellii c. 24. p. 122. — 139 tepidam 45. et 
ita conig. Jac. Nic. Lc nsis Miscell. Epiphyl. ix. 2. languidutn verbmn sub- 
stituens acuto ac satirico. — 140 Protcnus sciipsi pro Protiniis. v. ad xii. 102. 
et Heyne ad Virg. Eel. i. 13. Georg. iv. 1. et lEn. iii. 416. v. 485. ix. 337. 



NOTiE 



de quo Martial. Epig. iii. 34. lu- 
dit in voce X''^"? nix latine : aitqtie, 
' Digna tuo cur sis, indignaque no- 
mine, dicam. Frigida es, et nigra es : 
non es, et es Chione.' 

Altii deducere sella] Qua sedet sub- 
limis donii su*. Vel potius intellige 
iellam seu lecticani, qua vehitur Chio- 
ne; eritque sensus : dnbitas concili- 
are tibi superbas Chionis aniores, in 
qiiain im|)ensae niajores desiderantnr: 
adeoqiie descendenti e sella nianuni 
piiblice prasbere atque obsequium 
vereris et detrcctas. 

Sella] De Sella et lectica diximus 
fuse Sat. I. ad vs. 121. et 124. 

137 Da testem, Sfc] De contemtu 
pauperum queiitur, qnibus vel sanc- 
tissiinis nulla fides Roma; haberetur. 
Hospes Numinis Idiei] Scipio Na- 
«ica, vir optimus a Senatu judicatus, 
dignusque in ciijtis a?dibus deponere- 
tur simulachruni Cybeles Roniam ad- 
vectum a Pessinunte Phrygise oppi- 
do, donee ei Deae Templum extruc- 
tuin foret. Niinirum ut refert Tit. 
Liv. XXIX. 10. cum in Libris Sibyl- 
linis inventum esset Carmen, quo di- 
c^batur hostis alienigena pelli Italia 
vincique posse, quando mater Idvea 



Romara advecta foret : et Delphicus 
Apollo consentiens oraculum edidis- 
set, compotes fore votorum Roinanos 
cum Deam devexissent, curassentque 
ut earn qui vir optimus Roma; esset, 
hospitio evciperet. 

138 Idcei] Mons Ida duplex, alter in 
Creta Insula; alter in Phrygia, a quo 
Idaea vocata est mater Deum Cybele. 
De ea Ovid. Fast. iv. 

Numa] Qui Romanos inter Reges 
religione inclytus, et religionuni auc- 
tor, de quo ante vs. 12. et Tit. Liv. 1. 1. 

Vel qui servarit trepidant, S^-c] Lucius 
Metellus Fontifex, bis Consul, Dicta- 
tor, Jkc. qui ex incendio Templi Ves- 
tie Palladium servavit proprio ocu- 
lorum damno, flannnis exca;catus, per 
qiias ierat medias. Unde tribuit ei 
I'opulus Romanus, quod nulli antea 
concessum, ut quoties in Scnatura 
iret, curru veheretur ad Curiam, mag- 
num et sublime, sed pro oculis da- 
tum ; ut ait eleganter Plinius vii. 43. 

139 Trepidam flagranti exude Mingr- 
vam] Vel propter dcflagratiouis peri- 
culum : vel, ut ait Mancinellus, quod 
Palladium oculos movebat, et hastani 
quam manu teuebat. 

140 Protenus ad censum] Oiiiuiuni 



236 D. JUNII JUVENALIS 

Qusestio. Quot pascit servos ? qiiot possidet agri 
Jiigera? quam multa magnaque paropside coenat? 
Quantum quisque sua numiuorum servat in area, 
Tantum habet et fidei. Jures licet et Saraothracum, 
Et nostrorum avas ; contemnere fulmina pauper 145 

Creditur, atque Deos, Dis ignoscentibus ipsis. 
Quid, quod materiam praebet causasque jocorum 
Omnibus hie idem, si foeda et seissa laeerna, 
Si toga sordidula est, et rupta caleeus alter 

^uot habet agri jugera ; quam mull iplici et aniplo catino epulatur? Quantum pecu- 
ni(E condit unmquisque in sua capsa, tantum etiam anctoritatis obtinet. Quamvis 
jusjuramlum adhibeas per nostra et Samolhracum alturia, existimalur egens sper- 
nere tonitrua, et ISumina, Numinibus ipsis veniam dantibus. Quid quod ilk ipse 
risus argumentum et a7is(im cunctis suppeditat, si pallium tnrpe et lucerum, si toga 
squalida est, atque unus ealceorum dehiscit scisso corio : aut si fractura multiplex 



— 141 quot servos pascit 11. 13. — 142 magna multaque 24. parapside 2. 3. 5. 10. 
11. 12. 14. 15. 16. 17. a iii. pr. 21. 22, 23. 25. 33. 34. 47. 54. 55. 58. probb. 
Lubino, Turncbo, ac Scliradero. Farapsis quadrangulum et quadrilaterum ras, 
id est, paribus absidis,ls\dor . in Orig. Conf. Hesycli. et Du Fresne Glossar. 
Lat. baib. T. ii. p. 151 parascide 19. 20. parasside 24 paruside 27. paraxide 26. 
45. — 144 juref 15. 24. — 145 flumina 13. 21. a ni. \n\ 22. a in. pr. — 147 materiem 
21. causamque 21. 22. — 148 pauper pro idem 13. — 149 si rupta 26. caleeus ater 

NOT.E 

primiim qua retiir, quantus sit ei tes- Macrob. iii. 4. addunt alii Minervam, 

ti census; quam dives ille, iion quam et Mercuriiiin. 

bonus expendetur. 145 Et jwstrorum] IMartis, Quirini, 

142 Jwg-aa] Jugerum,terr2e nieusu- Deormn Romanis peculiarium. 
ra, quanta uno boum jugo, uno die, Contemnere fulmina pauper creditur] 

arari potest. Adigente paupertate, ac durissimo 

Quam multa magnaque paropside cce- (q'lod ait Tacitus) necessitatis telo, 

«af] Quam sit apparatus mensae lau- pejcrare creditur, ut victum habeat ; 

tus et magnificus. et praesenti nialo futuri metum vin- 

\AZ Quantum quisque sua nummorum, cente. Ea est divitum de inopibus 

^c] Dixcrat Lucilius : ' Tantum ha- aut tenuibus opinio, 
beas, tantum ipse sies, tantiquc babe- 146 Dis ignoscentibus] Quod neces- 

aris.' Et Horat. * Tanti, quantum sitatc, non inipietate perpctratum fa- 

liabeas, sis.' cile condonantibus. 

144 Samothracum'] Samotbracia nia- i47 Quid quod,i)c.] Adde quod pau- 

vis jEgei Insula, Tbracia?. adjacens, per ridiculus videtur. 
Iiodie Samandraclii. Inde in Phrygiam 148 Laeerna] I'enula, vcstimcntuui 

Dardanus Penates Deos, e Phrygia quod supra togani induitur arcemlae 

in Italian! vEneas asportavit. Qui causa pluvia;. Vide Sat. i. vs. 02. 
vfcfo illi Dii ? Jupiter, Juno, &c. /te- 1A9 Sordidula] 'I'antiilum sordida, 

•yoAoi &iol, tnagni Dii, JEu. ill. Haec minus Candida. \ ide Lips. Elect, i. 



SATIRA III. 237 

Pelle patet ; vel si consuto vulncre crassum, 150 

Atque reccns linimi osteudit iion una cicatrix ? 

Nilhabct infelix paiipcrlas durius in se, 

Quam quod ridiculos homines facit. Exeat, inquit, 

Si pudor est, et de pulvino surgat equestri, 

Cujus res Icgi non siifficit, et sedeant hie 155 

Lenoniim pueri quocumque in fornice nati. 

Hie plaudat nitidi praeconis filius inter 

Pinnirapi ciiltos juvenes, juvenesque lanistae. 

assutaplaga exhibet filum crassius et 7iorum ? Egestas misera nihil lutbet in se mo- 
lestiu.i, quam quod viros halibrio aptos reddil. Hinc abeat, ait, si verecundia est, 
atque ex equitum puhillo excedat i» cujiis bona legi non satisfaciunt ; iUic autem 
assideant Jilii lenomim in quuvis proslibulo orti. Isthic applaudal puer excuUi prcc- 
conis inter adolescentes splendidos pinnirapi et adolescentes gladiatoris. Itu placet 



vel a/fe conj. Sclirader. — 150 paret 16. patet: si consuto de vulnere 21.— 151 
Aut W. \8. — la'i facial 13. 16. faciut atque loquaces 13. — 154-159 cjecti e 13. 
— 157 Sic 19. 20. plaudet 15. pediconis 57. intra 19. 20. — 158 Pinnarapi 21. 

NOTiE 

13. ubi erudite disserit de colore ves- 
tium Romanaruni. 

150 Si consuto vidnere,Sfc.'] Si ruptio 
in calceis, aiit in sarto nuper recentis 
suturje vestigia apparuerint. 

152 Nil liabet infelix paupertas, ^r.] 
Epiphonenia, quo egestatis miserias 
exaggerat. ' Quid turpins quam illu- 
di,' inquit, in Lcclio, Tullius. 

153 Exeat, inquit, ifc.l Inquit etju- 
bet designator ordiuibus in Thealro 
disponendis privpositus. iNIart. Epig. 
V. 8. ' Jussit surgere Lectins lacer- 
nas.' Et Epig. 20. * Quadringenta 
tibi non sunt, C'hiErestrate; surge. 
Lectins ecce venit: sta, fiige, cnrre, 
late.' 

154 Si pudor est] Si qua^ est revercn- 
tia legis et I'rincipis, qtii jubent nc- 
niinem liic sedcie nisi Eqtiiteni. 



de quibus vide Sat. i. vs. 106. 

Legi] Rosciae, qua L. RosciusOtho 
Tribunus plebis panperes a ditioribus 
distinxit in Theatre, vetuitque ne 
qnis in Tlieatri gradibus sederet nisi 
Eques, ant equestri censu pollens. As- 
con. Pa>d. Domitianiis autem notatur 
hie, qui legem illam paenc abolitam 
revccarat : theatralenique licentiani 
promiscue spectandi susttilerat. Sue- 
ton. Domit. c. 8. 

156 Lenonum pucri'\ Homines libcrti- 
ni generis, quorum patres locupletati 
per lenocinia et nialas artes. 

157 Plaudat] Spectct in Theatre, 
ubi plauditur I'avoris causa. 

158 Pinnirapi] I'innirapus dicitur 
Retiarius, qui (31a<Uatoris sen jNIirmil- 
lonis galeam pinna insignitam arripe- 
rc ac reti involvere nitebatur. Piil- 



De pulrino surgat equestri] E quatu- m-'^"- 1 1 Turneb. in. 8. Pivnis pavo 



ordccim Thcatri gradibus pulvino in 
stratis. 

155 Cuji(s res Irgi non siifficit] Is cu- 
jus facultates sunt minores equestri 
censu, id est, quadringcntis sestertiis, 



num ornari solebant Cladiatores, si 
qiiaudo ad poni]iam dcscendcrent. 
Vetus Schol. \'idc qua; ad Sat. II. vs. 
143. et seq. 
Juvenes] Filios, Lanista. Is crat 



238 



D. JUNII JUVENALIS 



Sic libitiim vano, qui nos distinxit, Othoni. 

Quis gener hie placuit ceasii minor, atque puellee IGO 

Sarciniilis impar ? quis pauper scribitur heeres ? 

Quando iu consilio est yEdilibus ? Agmine facto 

Debuerant olim tenues migrasse Quirites. 

Haud facile emergunt, quorum virtutibus obstat 

Res angusta domi ; sed Romas durior illis 165 



inani Othoni qui nos secrevit. Ecquis istic gener arrisit opibtis inferior, et inee- 
qualis pucllce fdscicuUx / Quis egens hares co7istituilur ? Quandonam adest in deli- 
beriitio7ubtts iTdiliitm / Sane opnrtebat Roinanos pauperes qtmndam secessisse Uir- 
matim. Arduum est quidem assurgere eos, quorum parva bona domestica itnpe- 
diunt virlntem: at Romce nisus illis est difficilior. Miserum domicilium caro con- 



juvenemqne 12. 17. 20. 23. 45. — 159 Sic placitum 24. — \60 plaudit 22. 'censnm 
19. — 162 concilio 22. — 163 tenues olim 11.— 165 ipsis 19. 20. — 166 mirabile 14. 

NOT^ 
princeps et magister Gladiatorum, Curatores erant urbis, annonae, ludo- 
quibus veliiti laniandis pra?erat, et rum, sacrarum etiam reruni,&c. Ne- 
fjuos erudiebat. ro ipse JEdiUs fiiit. Vide Pkitaichum 

159 Othoni] Is Auotor Roscice legis, in Mario non longe a piincipio. Alex. 
de qua mox. Horat. Epod. iv. ' Sedi- ab Alex. iv.4. et alios. 

libusque niagiuis in piimis Eques, 163 Debuerant olim tenues }nigrasse 

Otlione contemto, sedet.' Quirites] Sensus est : bene piofecto 

160 Quis gcnei- hie placuit, S^-c.] Qui plebs olim Roiuana a potentioribus 
parentcs liliic maritiim inopem ele- oppressa in Montem Sacrum secessit: 
gerunt unquam Roma; ? Intcrrogatus et melius fortasse consuluisset rebus 
e contra Themistocles collocaretue suis, si nunquani rediisset in gratiam 
tiliam bono pauper), an minus probafo cum Magnatibns a quibus ita contem- 
sed diviti, respondit : Malo vinmi qui niiur etiamnum et male habetur, 
pecunia egeat, quam pecuniam quse quicquid INIencnii Agrippa; auctori- 
indigeat viro. Plutarchus in ejus tas atque callida oratio suggereret. 

Vide Tit. Liv. 1. ii. Dion. Haiicar- 
nass. 1. VI. 

im Haud facile emergunt, <^t.] Ari- 
stot. Ethic. I. favet huic sententia?, 
ubi ait eum pra-clara et magna vix 



vita. 



161 Sarcinulis] Pecuniis, bonis, or- 
namentis muliebribus velut in fasci- 
culum et sarcinam coUectis. JJoti, in- 
quit vetus Scliol. 



162 Quando in consilio est .Edilibus] posse exequi et pra stare, cui faculta- 



An JEdilcs suum in consilium advo- 
cant aliqnando pan|)er(!s, bonos quan- 
tumvis et sapientes viros? Ovid. 
' Curia paupcribiis clausa est : dat 
census bonoies.' 

jEdilibus] jEdiles alii erant majorcs 
et Cnrules, alii Plebeii et miriores. 
Duo sapius, sex aliqnando fuere. 



tcs desunt : qiioniam per amicos et 
civilem potentiam v> luti per instru- 
menta neresse est plcracpie effici. 

165 iSed Ruma: durior, ifc] Magna 
quidem nbique est paupcribus emer- 
gendi difficultas ; at Ronue praeser- 
tim, ubi omnia caro constant. 



SATIRA III. 



2.39 



Conatus : magno hospitium miserabile, magno 
Servorum ventres, et trugi coenula magno. 
Fictilibus coenare pudet, quod turpe negavit 
Traiislatus subito ad Marsos mensaraque Sabellam ; 
Contentusque illic veneto, duroque cuculio. 

Pars magna Italian est, si verum admittimus, in qua 
Nemo togam sumit, nisi mortuus. Ipsa dlerum 



170 



Stat ; caro abdomen servorum ; caro frugalis coena. Pudor est cihum capere in 
vasis festeis, quod tamen pudendum injiciatur rnptus repenfe apud iMarsus, et Sa- 
binam inensam : atque illic satis habuit cuculionem asruleum et crassum. Si verum 
fatemur, magna Italice portio est, ubi iiullus togam induit prceterquam fato functus. 



miserahile constat 13. — 167 Versus ab alia manu scriptus in 10. et totus abest 
a 16. et 25.— 168-170 ejecti e 13. Camillus pro negavit 21. a in. pr. negabit 
corrigendum videbatur Granga>o, Ferrar. Elect, ii. 9. et Schradero, «t 
haec verba generaliter intelligerentur. .Sed earn ob causam non soUiei- 
tanda vulgata lectio. — 170 Contentus 15. Contectusque emend. Schrader. 
cuculo 64. — 171 est non esstat in 15. 23. amittimus 22. a m. pr. — 172 sum- 



NOT^ 



166 Magno hospitiutn, ^-c] Non nisi 
magno pretio conducitiir tenuis do- 
))uis; magno pariter aluntur servi, et 
mensa in<truitur cibis. 

169 Translatus subito ad Marsos, Sfc.'] 
Quod ait, subito, videtur innuere "M. 
Curium Dentatum ; de quo vide Sat. 
11. vs. 3. placet aliis Publ. Corn. Sci- 
pionem hie intelligi. Aliis ego satis 
assentior qui accipiiint generaliter 
quenilibet Konianorum urbe receden- 
tem ad eos populos, qui frugali utun- 
tur mensa, qiiales Sabini, Samnites, 
&c. 

Marsos] Hi fuerunt Italia? populi, 
sub Samnitibus, ubi nunc pars Apru- 
tii ulterioriji, jiixta lacum Fucinum, 
in regno Neapolitauo, et in finibus 
ditionis FontificiLt. Hactenus rcgi- 
uncnla nonien retinet, vulgo, Ducato 
de Marsi. IHos a 31arso Circes filio 
denominatos pridem et in veneficiis 
edoctos retVrt Solmus. Quam vero 
bellicosi ."ianniites, et quam diu Ko- 
manorum arma exercuerint, testis 
Livius 1. VII. et seq. 



Sabellam'] De Sabina terra jam dic- 
tum antea vs. 85. De Sablnorum 
cum Romanis bello, et postea foedere 
T. Liv. 1. I. et Macrob. i. 9. ab his 
orti Sabelli, et pro illis aliquando su- 
muntur : inter Samnites vero censen- 
tur Plin. III. 12. 

170 Veneto duroque cuculio] Villosa 
veste, e crassiore lana, ad arcendum 
frigus, pluvias, aliaque aeris incom- 
moda, qua utebautur nautaj inprjniis 
et milites. 

I'eneto] Colons cajrulei, quo vilio- 
res panni tingebantur. Eo primum 
usi Veneti piscatores dicuntur. /'V- 
7ietus color, iiiquinnt,mavinis est fluc- 
tibus similis. Martial. Epigr. xiv. 
131. ' Si Veneto prasinoque faves, 
qui cocciua sumis.' 

Cuculio] Cuculus el cuculio, vcla- 
meutum capitis est. 

171 I urs magna Italice] Non tameu 
in universa Italia rcguat luxus ves- 
tium, ut Koma-. 

172 Nemo togam sumit nisi mortuus] 
Ruri, aut in municipiis agentes turn- 



24a 



D. JUNII JUVENALIS 



Festorum herboso colitur si quando theatio 
Majestas, tandemque redit ad pulpita notum 
Exodium, cum personae pallentis hiatum 



175 



Si interdum ipsa dicrum festorum solemnitas celehratur herhido iheatro, et tritum 
exodium denique rerertitur ad suggesta ; quando infuns agreslis in matcrno sinu 



sit 13, subiit 22. a m. pr. — 173 aliquando 15. — 174 tantumque 72. — 175 £xor- 



NOT^ 



cam vulgo intlunnt, raro togam. 
Plin. Epist. VII. 3. ' quo usque toga 
feriata ? Liber totos dies ?' Martial. 
Epigram, x. 47. inter vita beatioris 
caiisas et instrumenta togam raram 
numerat. Et Epigramm. 51. ejusdem 
libri exclamat : ' O tiinicata quies !' 
Id est, quam beati,qui prociil ambitii 
et servitiis togatonim viviint, qiiieti 
rure, et tiinicati ! Tunica enim vestis 
brevior, operi niagis idonea. 

Nisi lyiortuus] Mortuos enim Itali 
togatos efferebant ad sepulchriim : 
sicut Graeci palliatos. Vide Pers. 
Sat. III. 103. iibi ait, ' Tandeniqne 
beatulus alto Compositns lecto, cras- 
sisqne lutatus amomis In portam ri- 
gidos calces extendit.' Et Lips. E- 
lect. I. 6. 

Ipsa dierum festorum] Ipsis diel)iis 
festis et in celebritatibus liidornn), 
aeqnales tog* assumuntiir ab omni- 
bus, adeo lit iiec Principes et No- 
biles splcndorein vestium affectent 
supra cKteros. 

173 Ilerboso fheutro] In pratis, in 
mido ccspite ct graniine, iibi priinum 
agi Drair.cita en pere, ct siinplicitas 
ilia diu scrvata lotcntaqiic in op|)idis 
et miinicipiis ; vcl sub arboruni um- 
bra, ant eerie in Theatio frondibiis 
et raniis intecto. Unde Scenae pro- 
fluxit nonien. Nam (tktji/tj umhrucu- 
lum, et tentorium significat. Exigiia 
certc et imperfecta fiiere'Ilieatroriim 
initia. Horat. Epist. ad Pisones, sen 
do Arte Poiit. vs. 178. ' Post hunc, 



person3e pallaeque reperfor lionestee 
/Escbylus, et modicis instravit pul- 
pita tignis.' Propertiiis Eleg. iv. 1. 
vs. 15. ' Nee sinuosa cavo pendebant 
vela Theatro, Pulpita solemnes non 
oluere erocos.' Et in Gallia quidem 
baud dudiim, quam nuda et ornamen- 
tis destituta agerentur Dramata, adeo 
ut nee aulceis, nee telis tabulisve pic- 
tis essent decorata, retert Scaliger 
Poet. I. 21. Vide et Alex, ab Alex. 
v. 16. 

171 Redit] Pro, rediit, tandem, id 
est, post annum, vel post Tragoediae 
seria et molcsta rudibus animis tae- 
dia. Vide intra, mox. 

Ad pulpital In Scenam, in Tliea- 
trum, in eaTabulata, in quibus agunt 
Ludiones, ac Mimi, paiiter et Tra- 
gcedi. 

Notumi Quiasaepe recantatum, non 
novum, ut Konia;. 

175 il.rorfii/m] Diverbium post Tra- 
gotdovum e Scena exodon seu exitum : 
Mimi nenipe ridiculis verbis et gesti- 
bus spectatores oblectaiit. Vetus 
Scbol. Turnebus aiitem 1. x. cap. ult. 
sic liabet : ' Exodia in Atellanis Fa- 
biilis, diver!)ia vocabantiir, eo quod 
'i'ragoedis Scena cgressis ad recrean- 
dnm spectatorem e pristina molcstia 
subjiciebnntur,' cVc. lloiatius ad Pi- 
sones vs. 220. ' Carmine qui tragico 
vilem certavit ob hircum Mox etiam 
agrestes Satyros imdavit, et asper In- 
cohimi gravitate jociim tentavit, eo 
qnod Illccebris erat, et grata novi- 



SATIRA III. 



241 



In gremio matris formidat nisticus infaiis. 
yEquales habitus illic, similesque videbis 
Orchestram, et populuni : clari velamen honoris, 
Sufficimit tunicse summis vEdiMbus albaj. 
Hie ultra vires habitus nitor : hie ahquid plus, 
Quam satis est, interdura aliena suraitur area. 
Commune id vitium est. Hie vivimus ambitiosa 



180 



expavescit ridum personce pallidte; paria ibi vestimenta conspicies, et cBqualem 
Orchestram ac plebcm: intcgumentum illustris dignitatis, toga: Candida satis sunt 
viajoribus /Edilibus. hthic testis splendor est supra fucuUates. Istliic quiddam plus 
quam sufficit aliquando proinittir e marsupio aliorum, Labesilla vulgaris est. Isthic 



dium 23. 64.— 17G gremium 19. 20.— 177 Mqualis 12. similemque 11. 15. 23-25. 
45-50. 54-09. 71-74. 77.— 181 aliena interdum 10.-184 Quossum 13, a m. 



NOT^ 



tate morandus Spectator, functusque 
saciis, et potus, et exlex.' Et paulo 
ante : ' Indoctus quid enim saperet 
liberqiie laboruni, Rusticus urbano 
confusus, turpis honesto ?' Vide Sat. 
VI. vs. 71. 

Persona pallentisl Vel quia persona 
seu larva colore est pallente ; vel 
quia histrionis facies erat illita seu 
gypso, seu albo colore ; alias autem 
faecibus, ut notat Horatius ad Pi- 
soiles vs. 277. ' Qua canerent age- 
rentque peruncti facibus ora.' 

Hiatum] Os niiniorum horrendum 
hians : vel quod soleant pueri perso- 
nas et personatos expavescere. 

176 In gremio matris formidat rusti- 
cus infansi Nutrices cum puerulls so- 
litas spectaculis adesse innuit Plau- 
tus Pffnul. in Prologo. ' Nutrices 
pueros infantes, minutulos Donii ut 
procurent, neve spectatuni afferant, 
Ne et ipsae sitiant, et ])uerl peritent 
fame ; Neve esurientes Lie quiisi 
hcBdi obvagiant.' 

177 Iltic~\ In Tlieatro, universis 
spectatoribus habitus par, nee uni 
splendidior quam alteri. 

178 Orchestram^ Locus in Tlieatro 
proprius clioris et saltatoribiis, ab op- 

Delph. et Var, Clan. Ju 



XfOfxai, salto. Ponitur hie pro locis 
Orchestra proximis, in qui bus sede- 
bant ad spectandum Senatores, Vide 
Alex, ab Alex, mox cit. v. 16. 

Clari velamen honoris] Dignitatis 
j^dilitiae insigne et ornamentum. 

179 Sufficiunt tunicce summis JEdili- 
bus alhce~\ ^diles ipsi Curules et ma- 
jores tunicis albis contenti sunt, ne- 
que purpureas sumunt togas, cum 
ludis praesunt, aliave sui niuueris offi- 
cia exercent. Vel, soli /Ediles spec- 
tacula edentes albas et recentes ha- 
bent tunicas ; alii vero minus nitidas, 
jamque squalescentes, et quotidianas 
induunt : contra quam fit Romje, ubi 
omnes spectant in veste Candida, re- 
cente, splendida, juxta illud Martial. 
Epigramm. iv. 2. ' Cum plebs, et 
minor ordo, maximusquc Sancto cum 
duce Candidas sedcret.' 

180 Hie tdtra vires, Sfc.'\ At Romas 
duntaxat pleriqiie vestem sumunt 
nitidiorom, quam ferant eorum opes 
ac dignitas. 

Aliquid plus quam Sidis est] "Son 
coutenli nccessariis (|UiE possunt e 
suo habere, e niutuato et couducto, 
luMii indulgent, 

182 Ambitiosa paupertate] Ambitio- 
r. Q 



sa 



D. JlTS^l .lUVEtifALIS 



Paupertalc omnes. Quid te moror ? Omnia Romge ' 

Cum prelio. Quid das, ut Cossum aliquando salutes ? 
Ut te respiciat clauso Veiento labello ? 185 

Ille metit baibam, crinem hie deponit amati. 
Pleua domus libis venalibus. Accipe, et istud 

ritam agimus in egestate ambiiiosa. Ecquid te detineo ? Romce cuncta cwn pecunia 
iiuut. Quid donas, ut Cosso intcrdum salutcm dicas ; ut ad te ocidos torqueat 
Veiento, labris non apcrtis? Ilic tondet lanuginetn, iste dilecti capillos demittit. 
^des sunt rcferlce placentisvcndendis. Su}nc,et hoc tibifermentum accipe. NoS 



pr. Quonssum li. a. m. sec. — 185 recipiai 26. conspiciat 19. chisolT. Vegenio 
13. Veietite 19. — 186 amanti 11. Male ! Sed vix dubito, quin amatus pro 
amati reponenduni, et verba hoc scnsu capienda sint : si vel ille servus s, 
puer amatus, domino dilectus, barham, vel hie crinem pcnit, plena domus libis, 
iiiiilta a clieiitibus rauuera niittuntiir servis, ut scil. eonini, et per illos domi- 
norum gratiam sibi concilient. Sic aptid Martial, ix. 17. Consilium formcc 
specxdum dulcesque capillos Pergameo posnit dona sacrata deo Ille puer tota domino 
grutissinms aula. Vulgata lectio expeditu difficillima. — 187 /i/;ris 9. (sed ad- 
dita glossa panibus) 14. 17. a m. pr. 73. 81. libis venalibus (h. e. quae a servis 



NOT/E 



nis et superbiai plena : opulentiores 
enim videri volunt, quam sint. 

183 Omnia Roma cum pretio] IMag- 
no constant et comparantur omnia, 
ut jam supra dictum. 

184 Quid das] Qua; mimera tribuis 
servis Nobilium, ut te perducant ad 
dominos. Horat. Sat. i. 9. ' Diffi- 
ciles aditus primos habet : baud niibi 
dccro. Mtnieribus servos corrum- 
pam ; non liodic si Exclusus fuero, 
desistam,' &c. 

Ut Cossum aliquando salutes'] Ut fa.- 
ciles tibisint aditus ad Cossum, ejus- 
que similes opulentos ac Nobiles, 
quos identidcni salutes. 

185 Ut te respiciat clauso Veiento la- 
l>ello] Ut si non alloquio, rcspectu 
saltem Uno dignetiir te potcns quis- 
piam. 

Veiento] Fabritius Veiento homo 
superbus ob famosos libcllos a Nc- 
rone Italia pulsus. Cornel. Tacit. 
Annul. I. XIV. Ejus etiam meminit 
Plin. Epist. IV. 22. De eo rursuni 
Sat. VI. 
■ Clauso labello] Nedum enim homi- 



nes comiter alloqueretiir ille, vix 1117 
tiieri dignabatur salutantes, aliosqiie 
onines despicicbat. 

18G Ille metit barham, crinem hie, 
Sj-c] Ut doniini gratiam deniereatur, 
assentatur ct famulatur ejus servulo, 
quern ci dilectum novit. Hinc adest 
illi obsequens festa ilia die, qua pri- 
mam lanuginem ct crines resecat Diis 
ex more consecranda, sen Phoebo, 
seu jllsculapio. Sec. Vide Martial. 
Epigiamm. i. 32. ' Hos tibi, Phoebe, 
vovet totos a vertice crines Encolpus 
domini Cenfurionis amor,' &c. Et 
1. IX. Epigiamm. 17. ' Consilium for- 
mvE speculum, dulcesque capillos 
Pergameo posnit dona sacrata Deo, 
Ille puer tanto domino gratissimus 
aula, Nomine qui signet tempora 
verna suo.' 

Crinem hie deponit amati] Hie pueri 
amati comam in Templo deponit, ut 
per ha!C obsocjuia atque officia ser- 
vulo pr.vstita, domino potenti gratio- 
Kus esse qucat. 

187 Plena domus libis venalibus] Por- 
ro festa die supra dicta niittuntur 



SATIRA 111. 



243 



Fermentum tibi habe : praestare tributa clientes 
Cogimur, et cultis augcrc peculia servis. 
Quis timet, aut timuit gelida Praeneste ruinam. 
Ant positis nemorosa inter juga Volsiniis, aut 
Simplicibus Gal)iis, aut proni Tiburis arce ? 
Nos urbem coliinus tenui tiljicine fultam 



190 



clientes vecti^alia pendere astringhnur, et antplificnre bona famulis nitidis. Quts 
formidat vcl formidavit casiun donius in Praneste frigida, vel Volsiniis constitutis 
inter eolles netnoribus consitos, vel simplicibus Gabiis, vel in propvgnuculo Tiburis 
declii'is, Nos habitamus civitutem exiguo fulcra innixam, mnxima sui parte. 



venduntur, peculium inde sibi coraparaturis) 9-17. 19-27. 45-50. 54-74. 77. 
Jihis gevialibtis (ut iv. 06. et x. 334.) 75. 76. 82. Noa male ! Sed illiid servis 
ftptins videtur, et communis fere omnium librorum lectio est, quam librariis 
dcbcri vix crediderim. iliud 10-17. 19-25. 27. 45. 46. 47. 49. 50. 54-58. 
60. 61. 63. 65. 06. 67. 74. 81. Forte legendura : Accipe et istud vel 
illud, Fennenlum ac tibi habe : pr<Fstare cet.— 188 prcestant 10. 12. .13. 
14. 17. 19, 21-25. 27. 45-48. 50. 54. 55. 57-67. 71. 73. prastantque 23. 
am. sec. et prcestant 13. clienti 16. — 189 Cogimus 19. a m. pr. — 191-196 
dcsunt 13. nmnerosa 14. Vulsiniis 16. Volsinis 45-49. — 192 purvi Tiburis 



NOTyE 



pucro a CHentibus certatim mnnus- 
cula, quibus ille venditis peculium 
augeat. 

Libis] Liba sunt placentaa e farre, 
melle, et oleo. 

Accipe, et istud fermentum, ^c] Tu 
erne e placentis ; vel pro datis libis, 
fermentum hoc tibi retine. 

188 Fermentum} Tumoris, irae, et 
indignationis causam et niateriam, 
quod nimirum non Patronis modo, 
sed etiam famulis eorum servieudum 
€st, ac solvenda quasi tributa. 

Tributa'} Amato puero, aliisve ser- 
vis anuua muuera, cirtis diebus : sic- 
ut domino, in natali,in nuptiis, cS:c. 

189 Cultis servis] Bene curatis ac 
uitentibus turn cuticula, turn vesti- 
inentis. 

rcculia'] Propria sunt bona quje 
servus babct extra domini potesta- 
tem, ut notat Servius. 

190 Quis timet, aut timuit, f^c.'] Alia 
per^equitur Rom<B inconnnoda, ab ai- 



diura ruiua, et incendiis. 

Gelida Praneste] Haec urbs Latii, 
hodie Palcstrina, gelida ob aquas, et 
situm inter montes. E colonia fac- 
tum muuicipium efflagitantibus Pra^- 
nestinis a Tiberio Imperatore, narrat 
Gellius XVI. 13. 

191 Volsiniis'] Urbs antiqua Hetni- 
rias fuit. Hodie Bolsena nuncupatur. 

192 Simplicibus Gabiis] Gabii, olim 
Latii urbs, in via Praenestina. Sim- 
pliccs vocat sen ob tenuitatem, seu 
potius quod Sexti Tarquinii dolo cir- 
cumventi, ab ejus patre Superho 
capti sunt. Vide Liv. i. 53. 

Proni Tiburis] H^ec Latii civitas, 
hodie, Tivoli. Sabinis contermina, 
sita in declivi, unde pro7ia dicitur. 
Arccm vero situs arduus pra-buit. 

193 \'os jirbem coli}nus, ^-c] Komae 
autem aedificia pervetiista sunt, ac 
me pleraquc proxima, quare susten- 
tantur fulcris sa;pe. 

Tibicine] Tibicines iu acdiHciis vo- 



244 D. JUNII JUVENALIS 

Magna parte sui. Nam sic labentibus obstat 

Villicus, et veteris rimas contexit hiatum, 195 

Secures pendente jubet dormire ruina. 

Vivendum est illic, ubi nulla incendia, nuUi 

Nocte metus. Jam poscit aquam, jam frivola transfert 

Ucalegon : tabulata tibi jam tertia fumant : 

Tu nescis. Nam si gradibus trepidatur ab imis, 200 

Ultimus ardebit, quem tegula sola tuetur 

A pluvia, moUes ubi reddunt ova columbas. 

Etenim villa procurator ita sistit ruituras aedes, ac resarcit labem antiqucB frac- 
turce ; atque mandttt tutos quiescere imminente lapsu. Vita est ibi tradiicenda, 
uhi nitllce deflagrationes, milli timores noctu. Ucalegon modo petit aquam; modo 
fragilia transportat : jam tibi fmnum emittit tertia contignutio : tu vero ignoras. 
Etenim si timetur in infimis locis, jiostremus dejlagrabit ille, quem tecta una de- 
fendunt ab imbribus, ubi tenerce columbce ova puriunt, Codrus liabebat cubile bre- 



IG. Tyburis 60. 65, 71. 72. 73.— 193 incolimus 22.— 194 si 61. 63. 66. 67. 74.— 
195 cum texit 14. 17. ad niaig. 20. 22. 27. 45. 49.— 196 Securus 27. 47. 48. 57. 
59. 60. 65. dormire jubet pendente ruina 11. 14. 24. Oratio fluet, si jubens re- 
scripseiis pro jubet. Qnis enim dicet, obstat ... ct contexit... jubet? — 197 
tt pio est 15. 7nulta incendia, mxdti Noete metus non male emend. Schrader., ut 
de Koma sermo sit.— 198 pose at 14. aquas 24.— 199 Ucakon 1^. v. Interpp. 
Viig. JEn. II. 312,-200-202 desunt 13. jam 45.— 202 pluviis 24.— 20i Cordo 

NOTyE 

<aijtur adminicnla ct columnae, quie 199 Vcalegon'] Vicimis qiuspiam. 

I iiitiuis alias aedibus adliibentiir. Alludit ad Virgil. iEneid. ii. ' Jam 

' Nomen a similitiidine tibiis canea- proximus ardet Ucalegon.' 

tiiim,' inquit Fcstus. Tabulata tertia'] Tristega. In qiii- 

195 Villicus] Is enim vocatns a do- bus habitabant temiiores. Divites 

mino jubctur subvenire labenti do- enim inferiora incolebant, czetera lo- 

niiii, qiiam local. Ille vero utcunqiie cabant paiiperibus. Vetus Schol. 

luinas sarcit, ac hiatus parietum Fumatit] Jaui serpente et grassaute 

contexit. jg'>e, 

Veteris rimcc conic lit hiatum] Rup- 200 Tu nescis] Iraminens exitiuni 

turas parietum calcc modica perfun- ignoras, o pauper, superiora tabulata 

dit, et turn iuquilinos jubet manere conduccus. 

securos, quasi ruiuam inslaurasset. Trepidatur] Vox prapcipitem eorum 

Vetus Schol. actionem qui restinguendo vel evi- 

197 Vivendum est illic] Absit ut taudo student incendio, belle expri- 
Koma; tot in pcriculis degam, inquit mens. 

Umbritius: eo pergenduni ac viven- 201 Qncm tegula sola tuetur] Qm in 

duui, ubi, i^c. suprema ludium parte habitat, quiu 

198 Poscit aquam] Ad restinguen- tcgulis est proxima. 

dum inc^endiuni. 202 Ubi reddunt ova columba:] Su- 

Frivola] Vilia vasa et supellectilia per tecta columbaria liunt, inquit 
cripit pauper ex incendio. Vetus Schol. 



SATIRA 111. 245 

Lectus erat Codro Prociila minor, urceoli sex, 

Ornamentiim abaci ; nee non et par\ ulus infra 

Cantharus, et recubans sub eodem marniore Ciiiron ; 205 

Jamque vetus Graecos servabat cista libellos, 

Et divina opici rodebant carmina mures. 

'Sil habuit Codrus. Quis enim neirat ? ct tamcn illud 

Pei'didit infelix totum nihil : uUimus autem 

iErumnae cumulus, quod nudum, ct frusta rogantem 210 

Nemo cibo, nemo hospitio, tectoquc juvabit. 

vius Procula, sc.v vascttla, abaci ornatum. Subtus erat Unia exig-ua, ct rccinn- 
bens C'heiron sub ipso inarmnre : et jam antiqna area custodiebat codices Grfccos, et 
mures Opici armdebant eximios i-ersiis. Codrus nihil possidebaf. Nam quis infi- 
ciatur? Ac nihilominus infortimatus amisit istiid omne nihil. Suprema vera mi- 
serice accessio est, quod spoliatum atque pctentem frustula panis, nullus alimento, 



49. Cf. Slip, ad I. 2.— 204 et abaci 19. abici 14.— 205 Cantarus 21. 23. 
24. 64. Carcorus 22. Schiron 13.— 206 Grcecus servabit 16.— 207 Opiti 
21. Apici auctor vet. Glossar. bilinguis, ab H. Stepliano editi : Apicus, 
oTnTiKiffr^s, oos "iov0evd\ios. vires 22. — 208 Cordus 8. a m. sec. et 49. v. sup. 
ad I. 2. neget 11. Non male !— 209 nil 61. 62. 63. 68. 71-74. hie est pro autem 
13.— 210 ac 10. 12. 23. 4-5. frustra 10. 12. 17. a m. pr. 19. 20. 21. a m. pr. 22. 
a m. pr. 24. 44-47. 49. 64. 65. 68. 69. 74. Vetus scholioii est : frustra, sine 
causa ; ant frusta, i. e. paneni. Posterius unice verum, illud ab li. 1. alienum 
est, rerte languet : nam eum frustra roErare, qiieni nemo juvat, per se intel- 
ligitur. Cf. Martial, xi, 28. 3. et m. 40. ubi v. Rader.— 211 juvabat 16. 19. 

NOT.E 

203 Codro'] Egenti cuipiam. Vide artes contulerat. Ccel. Rhodi!>. vii, 
Satir. I. vs. 2. 12. 

Procula] Uxore sua alioqui parva. 206 Jamque vetus Grcecos, 4"t'.] Jam- 

204 Ornamentum abaci] Hie erat pridem Greecos libros, et carmina, 
omnis abaci ornatus. quibus studuerat antea, reliquerat. 

Abaci] Abacus, niensa structoria, 207 Dicina] Ironice. Raucum eniai 

armarium, in quo reponuntur vasa, Codruni dixit Satir. i. 

sen ad iisum quotidianum, sen ad Opici] Minus bene, apici, quidaiu 

ornamentum et pompam. le^unt, ut notat Lipsius Epistol. 

205 Cantharus] Poculum, de quo quwst. 1. iv. Epist. 25. INlelins, Ojjici, 
Virgilius Eclog. vi. et Macrob. v. 21. id eit, putidi, fcetidi : ab Opicis sen 

Et recubans sub eodem marmore Chi- Oscis Campani* populis, apud quos 

ron] Ad pedem abaci sculpta erat cf- vigebant fceda; libidines. Alii no- 

figies Ckironis Centauri, ex cadem men trahunt ab ottJ?, foramen, sen ca- 

materia, argilla nimirum. Recumbe- vei'ua, in quibus inures sa-pe latent, 

bat vero quasi sustinens abacum. In- Aliis Opici siguiticant Gru-cir Lin- 

telligunt alii ejusdem Chironis opera guae nescientes. Et favct Gcllius 

jVIedica sen Cliirurgica (ex IMin. vir. xiii.9. 

56.) in armario Codri posita : is 210 Frua/a] Legunt nonnulli,/rHA- 

enira paupertate adactus ad eas se tra. 



946 D. JUNII JUVENALIS 

Si magna Asturici cecidit domus : horrida mater, 

PuUati proceres, differt vadimonia Praetor. 

Tunc gemimus casus Urbis, tunc odimus ignem. 

Ardet adhuc, et jam accurrit, qui marmora donet, 215 

Conferat impensas. Hie nuda, et Candida signa, 

Hie aliquid piceclarum Euphranoris, et Polyclcti, 

•Hasc Asianorum Vetera ornamenta Deorum, 

nulhis {Edibus ac dnmicilio suhlevabit. Quod si corruerint summa Asturii trdes, 
jjarenn squalida, afmti primates ertint : Prator dictionem juris remittit. Turn 
duplex ctritatisruina, turn i^nem detestamur : dxunqne Jiagrat etiani, stntim ad- 
yolat qui det mnntiora ; siuntus contribuat . Ilk stutuas albas ac denudatas; ist» 
quidpiam eximium Euphranoris ac PoUjcleti opus, antiqua insignia Numinum 



25. 27. 56. 57. 59. CO.— 212 Asturici 2. 4. Arturici 21. a m. pr. 22. a m. sec. 
Asturii 15. IG. 23. 45. 55. 65. (Paris. 1512.) Astiiri 14. 17. 19. 20. 74. in fiiio 
vitiose Aslari legitiir. Arturii 3. et ita conj. Fainab. coll. sup. vs. 29. Arc- 
tiirii 5, 50. Arturi 26. 46. 48. 56. 58. 59. 60. 64. 65. 70. Arcturi 25. 27. 28. 47. 
Arthuri 2i. Archturi U. Acturi 10. ^s<i/m 49. 54. 57. 61-63. 67. 68. 69. 71. 
73. Assyrii 72. Osturici 22. a m. pr. Ostorii suspicabatur Pulman. et 
rot! sunt e Tacito P. Ostorins Scapula, M. filius ejus, et Ostorins Sabinus. 
Sed talia praestat in ambiguo relinquere. — 214 Nunc 54. 57. geminus 15. 16. 
45-48. 50. 69. 71. 72. 73. 75. 76. urbis casus 46. 47. 50. igncs 24. odimus urbem 
25. — 215 Ardei dives adhuc occiirrens m. d.l3. ctiam 14. jamque pro et jam 
22. a m. sec. currit 45. accurret 16. occurrit 10. 12. 21-27. 46-50. 54. 
55. 57-60. 63-69. donat 12. 45. domet 47. 50.— 216 Versus ab alia manu scrip- 
tus in 10. Covfert 16. Conferet li. — 217. 218 absunt ab 13. Euphanoris A5 . 
Euphennris 26. Eufanoris 20. Eufrinoris 19. Efranoris 22. aut Polijcleti 24. 
Polidecti 19. Pollideti 21. a m. pr. Poludeti 22. Policheo 17. a in, pr. — 21S. 
219 transpositi in 22. Hac Asianorum 1. 8. 11. Recte, puto ; ut signifieentur 

NOTjE 

■ 212 Si magna Asturici, fyc] Si ca- justitium. Testis Livius passim, 

lamitas oppriniatteuuiorem, baud cu- 214 Tunc geminus casus Urbis'] Roma 

ratur : at si divitem ac potenteni, cer- videatur cecidisse, aut a Gallis capta 

tatim sublevatur. Quod certe ini- dirntaquo rursnni. 

q.mim. Odimus ignem] Vel incendii, vel 

Asturici} Aliis, Asturii: aliis, Ar- etiam foci. Lugentes enim igueni 

turii, nt is idem sit qui supra vs. 29. foci extingnebant. Vetus Schol. 

Horrida mater] Tota Roma in luctu 216 Conferat impensas] Ad novas 

est. Vel, matronal sordidas induunt acdes construcndas. 

vestes, ut dolorem significent. Nuda ct Candida signa] Statuas e 

213 Pullati] Ne vestem intcllige marmore candido, Pario. 

atram seu nigram, f\n^^c. soils in func- 217 Euphranoris et Polijcleti] Hie 

ribus adhibebatnr, sed sordidiorem, Statuarius, ille Pictor, cxccllentissi- 

qnae luctum indicabat. Ex Lipsio mi. Quintil. xii. 10. Plin. xxxiv. 8. 

Elect. I. 13. 218 Phacasiunoruni] Phtccwsii Sa- 

Differt vadimonia Pralor] Sicut in cerdotes eraut Athenienses ct Alex- 

publicis calamitalibus solebat indici andriui, ab albis calccis nominati. 



SATIRA III. 247 

Hie libros dabit, ct fomlos, mediamque jSIinervam, 

Hie modium argenti. Meliora, ac pliira reponit 220 

Persicus oiboium lantissimus, et merito jam 

Suspeetus, tanqiiam ipse suas incenderit eedes. 

Si potes avelli Cireeiisibus, optima Sorae, 

Phcecasianurum ; alius codices, et armaria, atque dimidiam Palladcm; aliux mo- 
dium ]>ecunia- donahit. Denique Fersix:us orbatorum ma^nificentissimua recondit 
prcestantiora, ampUoraque: et jam suspicioncm jure prcthet, quasi propriam ipse 
domum cnmbusserit. Modo queas abstralii ludis Amphithealri, <pdes uU'i commodcp 
comparantur Sora, vel Fabratcricc, vel Fnisinutie, quarito jam pielio domum 



simulacra deoium aliaque tempiorum ornanienta, variis tempoiibus ex Asia 
Roraam depoitata. Pro Jitfc snspicari possis Hie: sed ntriusque sexus stn- 
diuni ac opera designari videtur. Fetasinnorum 17. Phecasionorum 23. a m. 
pr. Fecasianorum 8. a ni. sec. 14-16. 19. 2-2. 45. Phecasiami^um 10. 20. 23. a m. 
sec. 24. 25. 27. 46-50. 54-69. 71-74. 77. Pluicasianorum 81. Hos putant esse 
Decs Grarconini, phcecasiis iiidutos; unde forsan Phaccasiatorum rectius 
scriberetur, ^aLKacrwi' rustic! Atticique calceanienti genus, a quo et PktBcasii 
dicti sacerdotes Atheniensium et Alexandrinorum. Cf. Hesycli. h. v. Polluc. 
Til. 22. Appian. B. Civ. v. 11. et 70. Plut. \ it. Anton, p. 930. Petron. 67. 
et 82. (ill cvercitu vestro phacasiati milites ambulant) Sen. Ep. 113. et de Benef. 
VII. 21. Heins. ad Ovid. A. A. iii. 271. Turneb. Advers. x. 7, et 27. Balduin. 
de Calc. c. 19. — 220 modulum, h. e. niodum, pro modium conj. Platliner coll. 
inf. vs. 310. Horat. Sat. ii. G. 1. et Epist. i. 7. 98. ac pro et recepi e 10. 17. 
30-25. 27. 45-50. 54-69. 71. 72. 73. reponct 10. reportat malebat Sclirader. 
— 221 Qui modo perdiderit lautissimus ut merito jam 13. nt pro et conj. Linden- 
?jrog.— 222 incendcrct 14. 15. 16. 19. 48.-223-225 ejecti e 13. erelli 12.— 

NOT^ 

Appian. 1. v. ubi de M. Antonio. Orboi'um lautissimus] Qui enim li- 

Aliis Dii Gra?ci sunt ita dicti, quasi beris carent, solent impensis baud 

Phacasiati, id est, induti (paMaa-iois, parcere. 

eulceamentis rusticis. Turneb. x. 27. 222 Suspeetus] Ita Martial. Epi- 

Porioin anliquissimis codicibus legi- gram. in. 51. ' Empta domus fuerat 

tur : HcEC Asianorum, pro, Plurcasia- tibi Tongiliane ducentis. Abstnlit 

iiOTum. Et Vetus Schol. notat earn hauc nimium casus in urbe frequens. 

gentem invidiose nominari. Collatum est decies. Rogo non potes 

219 Mediamque Minervam'] A ver- ipse videri Incendisse tuam Tongi- 
tice ad umhilicuin expressam in mar- liane domum r' 

more, aliave materia. 223 Si potes avelli Circensibus] Si« 

220 Modiutn] JMensuras genus, pars quidem carere potes Circo; mode ve- 
sexta medimni, quod sex modios con- lis te privare ludis istis curulibus et 
tinet. Aliis modius libras habet spcctaculorum oblectamentis, certe 
quadraginta quatuor. commodius habitabis in aliis Italias 

221 Persicus] Dives quilibet, ex urbibus. Hoc dicit Poeta quod Ro- 
Horatio ()d. i. 38. ' Persicos odi niani mirum in moduni spectaculis 
puer apparatus.' Vel Fabius Per- dediti erant, unde Satir. x. vs. 80. 
sicus, de quo Satir, viii. vs. 14. notautur velut optantes dnntaxat 
Seu forte Persa fuerit Arlurius, de ' panem et Circenses.' 

quo paulo ante. ( ijv >. j-wj Quid Circus, et quotu- 



248 D. JUNll JUVENALIS 

Aut FabmteriEe domus, aut Frusinone paratur, 

Quanti nunc tenebras unum condiicis in annum. 225 

Hortulus hie, puteusque brevis, nee reste movendus. 

In tonnes plantas facili dift'unditur haustu. 

Vide bidenlis amans, et eulti villicus liorti : 

Unde epulum possis centum dare Pythagoieis. 

Est aliquid, quocumque loco, quocumque recessu, 230 

Unius sese dominum fecisse lacertse. 

obsciirnm paras ad unum annum. Illic hoiius, ct puteus non profundus, neque 
trahendiis fune, dijjiuit in tcneras plantas, prompte exhaustus. Vitam age con- 
tcntus rastro, et cultnr hortuli nitidi, e quo centenis Pythagorceis convivium prcB- 
stare queas. Non est 7iihil se leddidisse possessorem imius lacertcB, quavis orbis 



224 FrahratericE 22. Frusione 15. 22. 23. 24. 45. Frusimme 16. Frisinone 46. 
Frisone 47. 48. 58. Fursiric 12. puretur 12. 17. 21. a m. pr. 22.-226. 227 in 
13 positi post V. 231. Ortulus 15. 10. 45. Hortus huk 54. teste 19. 20.— 
227 Versus ab alia nianu scriptns in 10. teneras plantas 24. diffutiditur pro 
defunditur restitui ex 14. 15. IG. 21. 22. 27. 56. 61. 63. 65. 74. *»! postea vidi, 
Schraderum ita Icgendiim conjecisse. Forte etiam principio hujus versus 
excidit Qui, quod ob comp. scrib. vel elisionem dictantis facile fieri potuit. — 
229t bibenlis 20. or<i 13. 15. 16. 45.— 229 e;)w?a,s 26. cihum possis 20. Pyiha- 
gorais vulgo scribunt. Sed Gr. Uvdayopiios dicitur. — 231 v. Excurs. ad li. 1. 

NOT.E 

plex Romae, notavimus snpra ad ver- 225 Tenebras'] Obscuram et tene- 

sum 65. de Ludis et eoruni ritu, Dio- brosani domum. 

iiys. Halicarn. 1. vii. ad finem. See- 226 Hie] In urbibn& Italias mox 

iiicorum ludorura initia vide apud iiomiiiatis. 

Liv. initio I. vii. De Circensibus, qui Nee reste movendus] Tam facile lia- 

die nona Aprilis celebrabantur in ho- bes aquam e puteo ad rigandum hor- 

norcm Cybeles ac Cereris, Ovid, turn, nt manu attingere ac haurire 

Fast. IV. Alex, ab Alex. v. 8. queas, sine uUo fune. 

Sorce] HcEc olim urbs Lalii ad Li- 228 Bidentis] Per bidentem furcam, 

rim fluviuni, hodie in Aprutio ulte- agriculturam ct rusticam vitam de- 

riori, vetus noinen baud aniisit. signat nietonyinicas. 

224 Fabraterue] Ea civitas, hodie, 229 Pythagoreis] Hi post magis- 

Falvaterra, non procul a tluvio Liri, trinn suiim Pytliagoram docebant ab- 

prideni VoJscorum fuit in Latio oppi- stinendum ab aniniatis, et oleribus 

duni. vescebautur. Diogcn. Laiirt. 1. viii. 

Frusinone] Frusim, vel Frusinum, Atlien. dec. Vide Sat. xv. vs. ult. An- 

Strab. et Ptolem. urbs quondam La- notat. 

tii : hodie vocatur Frusilone, estque 230 Est aliquid] Non parva res est, 

in Campania Koinana. ncc parvi ;vstiniiinda. 

Domus paratur quanti nunc tenebras, 231 Lacertw] Quidani legnnt, late- 

l^c] Kinptam habere domum illic po- /"«■, codcm sensu : id est, aliquid est 

tt-H eodem pretio, quod solvis Koma; txtitisse dominum mininiiv cujuslibet 

pro locationo <lomii>i annua. rci, vel parvi domicilii quod sufficiat 



SATIRA III. 



249 



Plnrimiis hie aegcr moritur vigilando : sed ilium 
Languorem peperit cibus impertectus, ct haeiens 
Ardenti stomacho. Nam quae meritoria somnum 
Admittiuit ? Magnis opibus dormitur in urbe : 
Inde caput morbi. Rhedarum transitus arcto 
Vicorum inflexu, et stantis convicia mandrae 



235 



parte, quoUhet diverticuh. Isthic agroti multi vitam perilunt oh rii^ilia/i. At 
}7iorbum hunc crcavit esca indiffesta, ct adheerens stomacho fervcnti. Enimvero 
qucE condticta soporem permittunl ? In liac civitnte somniis capifur nuiltis divitiis. 
Hinc fons (Fgyitudinum. Curruum trajisvectio in anfractu angusto viarum, alque 



—232 ipsis pro ilium 29. ipsum 10. 12-17. 19-24. 26. 45.-233 Langorem 
22. 45-50. CO. 63. 64. adhcerens 16. — 234 namque et meritoria 15. — 236 
redarum transiius orto 13. arto 13. a m. sec. 21. 22. ut in optiniis quilnis- 
que exeniplaribiis scriptornm Rom. v. Harles. ad Cellar. Orthogr. p. 180. 
Stoeber. ad Manil. p. 525. Drakenb. ad Sil. vi. 194. et vii. 280. ubi laudat 
Pier, ad Virg. iEa. i. 293. ii. 146. Broekhus. ad Tibull. i. 5. 53. GroD. ad 
Sen. (Ed, 277. et al. Rectius tamen arctus scribi credideriiu ab arcere, h. e. 



latebris lacertarum. 
VIII. 39. et alibi. 

232 Phirimus hie ceger moritur vigi- 
lando] Nimiis vigiliis morbos, et hinc 
mortem creari constat. 

Sed ilium laiiguorem peperit cibus im- 
perfectus] Cibus non bene coctus lan- 
guorem peperit : coctioni vero nocnit 
immodicus calor ac niniia siccitas, 
quam pariunt vigiliaj ob continnam 
agitationeni, ac spirituum vitaliuni 
consumptionem. 

233 Et h<erens ardenti stomacho ] 
Qnippe non digestus nee in succum 
nutritivum conversus, neque proinde 
trausmissus in singulas corporis par- 
tes. 

234 Meritoria} Vel asdes tumnltui 
populari proximje, vel tabernap nier- 
oede condiictae in quibiis opitices fra- 
gore et strepitii vicinos excitant, som- 
nuniqiie interrnmpunt. 

235 Magnis opibus dormitur in urbe] 
Magna potentia silentiiim iniponitur 
vicinis tabeniariis, nt magno prelio 
sonnms constct, inqnit vetus Schol. 



NOTiE 

De his Plin. ad habendas sedes a tumultu popu- 



lar! seclusas ac reraotas, amplas nem- 
pe, in quarum recessu a vicis et ta- 
beruis longe posito, quies sit et som- 
nus non interruptns. Vide Martial. 
Epig. XII. 57. et 69. 

236 Rliedarum tratisiius] Fragor et 
strepitus currunm, clamor aurigarum, 
tunuiltus concurrentinm honiiniim ac 
rhedarum. 

Arcto vicorum itiflexu] Erant certe 
veteris Romae vici angusti et parum 
directi. Patet ex Livio in tine lib. v. 
ubi post incensam ac dirutam a Gal- 
lis nrbem, Romani promiscue aedifi- 
casse dicuntur : item, ' fcstinatio cii- 
ram exemit vicos dirigendi,' inquit 
ibidem, ' diun omisso sui alieniqiie 
discrimine, in vacno aedificant : t'oi'- 
maque nrbis occupatcc magis qtiani 
divisij similis fuit.' Et Sueton. Ne- 
ron. cap. 38. ait ' Neronem quasi of- 
fensiun det'ormitate veteruui a^difi- 
ciorum et angustiis flexurisque vico- 
rum, nrbem incendisse.' 

237 Stantis convicia matulra} Male- 



Vel potius, magnis opibus est opus dicta quae solet auriga vel mulio vo- 



250 



b. JUNIl JUVENALIS 



Eripicnt somnum Dniso, vitulisque marinis. 
Si Yocat oflicium, tuil^a cedente vehetur 
Dives, et ingenti ciirret super ora Liburno, 
Atque obiter leget, ant scribet, vel dormiet intus. 
Namqiie facit somnum claiisa lectica fenestra. 
Ante tameit veniet : nobis properantibus obstat 
Unda prior : magno populus premit agmine lurabos, 



240 



maledidu slahdi harenth quietem auferunt Drufio, ac vituUs marinis. Si iiivitat 
i]fficium, opulnitus portahitur, recedctile multitudine, nc properabit vectus Liburno 
grandi, supra vultum. Eundo vera lectitabit, vel scriptitabit, aut somno indalgebit 
intus. Etcnim soponm conciliat lectica fenestella occlusa. Nihilominus ante nos 
perve7iiet ille. Qiiipi)e vos festinanics impedit f actus jwcrcedcvs: plcbs autem 



oontineie,coercf)Y, contraliere,coiiclndere. — 238 Eriperent 21. Eripiant 60. 65, 
Nentnim spernendnni. Eripiunt 10. 14. 15. 23. 25. 27. 45-50. 54-59. 62. 61-69. 
71-74. somnos urso 45. a m. sec. 50. 61. v. Excnrs. ad h. 1. — 239 vacat 22. a m. pr. 
77.— 240 caret 15. 16.— 241. 242 extnisi e 13. Aut abit aut legct 16. scribet ant 
leget 21. vel scribet 27. 45-50. 54-59. 61. 62. 64. 66. ant dormiet 17. 22. 24.— 213 
Fravenietquc inopes, nobis 13. icniat 17. icnit et 22. — 244 Turba prior conj. Lu- 
bin. vulgare verbum substitiienspoeticoet exquisitiori. magnupopuli 17. popu- 



NOTtE 



ciferans evomerc in mandram, id est, 
gregem sen inultitiidinem equonim 
vel niuloruni taide progiedieiitluni, 
et in flexu liarentiain, vtrbeii- 
bus juxta ac clamore ageiis urgens- 
qiie. 

Mandrcel Pioprie maudra vocatur 
septum quo pecoia iioctu ciauduntur : 
ponitiir hie per metonymiara pro equis 
ct jumenlis. 

238 Drusii] Soninolento homini, 
qualis notatur a quibusdam Clauditis 
Driisiis Caesar. Legiint alii, Eripiunt 
iomnosUrsis: ex Plinio vni. 36. ubi 
ait Ursos tarn altiuu doriuirc diebiis 
quidem bis seploiiis, ut iiec vulueri- 
bus excitentur. 

Vitulisque marinis'] Phoc{S paritcr, 
sen vituli marini .sunt ejusmodi, nid- 



d« via decedit, et liberum transi- 
tum dat. 

240 Ingenti curret super ora Liburno] 
Vectus in lectica ampla ct capaci, 
quasi Liburna navi, vel quaj hunieris 
servorum e Liburoia grandinm et ro- 
bustoruni defertur supra caput Iiomi- 
num clevata. Plin. Trajan. Panegyr. 
' Illos,' inquit, ' humeri cervicesque 
servorum super ora nostra vehunt.' 

Liburno] Liburnia regio est lUyrici 
Occidentali-, ubi nunc Croatia pars 
atque Daluiatiiie. 

241 Atque obiter leges, &^c.] Vide 
Sat. I. 65. ubi dc iis quie ad lec- 
ticam et sellani pertinent copiose 
disputavimus. 

Ubilei-] 'Eyirap6d<i>, inquit TuUius ad 
A Hie. lil). V. epist. 20. et epist. 21. 



lumquc animal graviorc sonino pre- &5ov irdpfpyov. Ad Quint, fratr. 1. iii. 

niitur. Plin. ix. 13. epist. 9. tV irapepycf). 

239 Si vocat officium] Si dives ad 243 Vcnid] Eo quo vocat officiuni. 

ixgotium, .si ad nuptias, ad pompam, 244 Unda prior] Turba populi in- 

siliumvc cclcbritatem pergat, quisque star fluctuum euntis ac icdeuntis. 



SATIRA HI. 



251 



Qui sequifnr. Fcrii hie cubito, ferit asscre duro 245 

Alter; at hie tignum capiti inciilit, ille metrctam. 
Pinguia crura lato, planta mox undique magna 
Calcor, et in digito chwus miiii militis haeret. 

Nonne \ ides, quanto celebretur sportuhi fuino ? 
Centum convivae : sequitur sua quemque culina. 250 

Corbulo vix ferret tot vasa ingentia, tot res 

subseqnai.i ingcnli turha comprimit renes nostros. Hlc cubito puhnf ; alius amite 
(liiro percutit : iste vero trahem, alter caduin impingit in caput. Jam tibico cceno 
dclibida; sunt. Jam protcror undequuque pcde crasso, atqtie hcllatoris clavus in 
iligitum mihi i)ififfituv. An non nspicis qninn magno igne sportula freqncntctur ? 
Ccnteni sunt epulunes, et singulos cumitalur sua culina, Corbulo irgre purtaret 



lus magno IG. 20.— 245 premit hie cubito 22.-246 et hie 23. 21. 45. lignum 
cnpiti 13. 17. 21. 22. 26. 29. 45. capiti lignum 20.— 248 miki clavus 45.— 
249-259 eject! e 13. jacitletur pro celebretur 15. — 251 turres pro tot res 26. — 

NOT^ 

245 Asserel Ligno, palo, pertica, aut vestiiuenta clavis inlexta et or- 
aiiiite, quo lectica vel sella sustinetur nata, aut calceamenta clavis infixa, 
ac devchitur a lecticariis. Just. Lips, inquit Festus. 

Epistolic. qiia^st. 1. iv. epist. 25. 249 Nonne vides, quanto, Sfcl Iterum 

246 Jletretatn'] Mensiira; genus est gnlam Romanoruni perstringit, et 
capacissinium. In liquidis cadtis est novas inde causas impedimeutorum 

ac turbae in viis. 

Sportula] Cciena, quag quia primuni 
in sportula dabatuv, 5€7Trvov eV (nrvpiSi, 
hinc nonien obtinuit. Turneb. s. 27. 
Vide Sat. i. vs. 95. ac deinceps. 

Quanto fumo] Quani avide petatur. 
Vel simpliciter igneui intelligit, ut 



aut anipliora. 

247 Pinguia crura luto] Quasi uncta 
et incrustata luto et coeno. 

248 Calcor, et in digito, 8jX.] In tur- 
ba conculcor pedibus alicujus militis, 
aut agiestis et crassi cujuspiam viii, 
qui videatur in digituni pedis mci 
infigere clavos, quibus ejus calcei suf- mox tusiiis cxplicat. 



fixi sunt. 

Clavus militis] Sic Valer. INIaxim. 
IX. 1. Extern. Art. 4. refert .Antiochi 
Syiiaj Regis exeicitum magna ex 
parte aureos clavos crepidis subjec- 
tos babuisse. Idem testatur Justinus 
lib. 38. * Luxuiia>. non minor appara- 
tus, qnam militia^, fuit,' inquit ; . . . . 
' ut etiani gregarii milites 



250 Centum convivce] In commune 
suam quisque sportulam conterentes. 
Vel, centum homines sportulam acci- 
piant, hi servos singuli deducunt cu- 
linam deferentes, qui vias implent ac 
impediunt. 

Culina] Vasa et instrumenta cnli- 
naria. Hinc igitur tumultus coquo- 
rum ipsos cum obsoniis focos trans- 



caligas auro figerent, proculcarent- ferentium .... ne cibus intepescat, 
que materiam, ciijus amore populi <!i;c. quve Seneca ad Lucilium scribit. 
terro dimicant.' Unde rnrsum Juve- 251 Corbulo] Domitius Corbulo tcm- 
nalis Satira ultima, vs. 24. ncfas esse pore Neronis roborc corporis tamo- 
ait, ' offendere tot caligatos, millia sus, cujus mcminerunt Tacit. I. Xlii. 
clavorum.' Porro clavata dicuntur et Amniianiis Marcell. 1. xv. 



252 D. JUNII JUVENALIS 

Impositas capiti, qiias recto verticc portat 

Servulus infclix, et cnrsu ventilat ignem. 

Scinduntur tunicae sartae : modo longa coruscat 

Sanaco veniente abies, atque altera piniim 255 

Plaustra vehimt, niitant altae, populoque minantur. 

Nam si procubuit, qui saxa Lignstica portat 

Axis, et eversum fudit super agmina montem, 

tot ampla vasa, totque res capili incumhenles, quot miser famulus defert capite suh- 
recto, et properando foculmn cxcitat. Lacerantur testes refectce. Jam procedente 
platistro emicat abies ohhvgn ; pinns autem alio vchiado deportalur. Tremunt 
procere, et plebi minitantur. Etenim si corruerit axis qui susliiiet rupes LiguriWf 
atque super turbam devolvat montem dejcctum, quid restat dc corporibus? Quis artus, 



252 quot pro quas rectius 50. 04. 73. 74. 77.-254 legitur ante vs. 262. in 19. 
mrta tunicte 20. — 255 Surrugo 2C. 45. Sartago 24. Sai-aco 19. Serraco 2. 17. 
21. 74. lit et ap. Sidon. Ep. iv. 18. et inf. v. 23. in pleiisque membianis et 
edd.,etiam Hennin. in qua tanien h. 1. Sarraco exstat, qua? scriptura tirmatur 
anctoritate Serv. ad Virg. JEn. i. 104. librorumque fere omnium h. 1. et apud 
Vitruv. X. 1. extr. Quintil. viii. 3. 21. Capitol, in Antonin. Pliilos. c. 13. et 
Nou. 3. n. 35. Glossae: Sarracum, afxa^a. Origo taraen vocis incerta. Sora- 
ihim uijique scribendum putabant Grang. ad h. 1. et Meurs. Exerc. Crit. P. ii. 
c. 5. p. 117. 118. quibus favere videntur Festus et Hesyohins. Ille monct, 
Soracum dici, quo ornamenta portentur scenicorum cet.,hic vero, 'S.wpaKov, ayyuov, 
els o avKa f/xPd\MTai ^ ^vAuKapOriXia. Sed sarracum vebiculi j)otius genus, et 
altera syll. voc. adipaKov brevis est, ut tov soracum ap. Plant. Pers. iii. 1. 04. 
Veiente pro veniente legendum videbatur Autunino et aliis. at qua altera S3. 
pinus 24.— 250 micant pro nutant 10. alte 40. 49. 50. 60. 05. 81. Sed to alta' 
doctius. sell, abies et pinus. — 258 fundit 10. 19. 22.— 200. 201 ita in 13. coa- 

TSiOTJE 

252 Recto verlice] Ne juscula vel /noif] Longo veliiculoruni ordine /liwMS 
obsonia effundantur ac decidant. aut abies deferebatur vicLs intremen- 

253 Ignem] Quern defert in foculo tibus, ut e\ ilia lacunaria auro graviu 
sen calcfactorio obsoniis subjectuni, penderent. Unem luxum damuat 
ne per viam frigesraii). Seneca Epist. 90. 

2r)i Scinduntur tunica- sarta'llu im- 250 Nutant alie] Arbores illae, scu 

baactumultu lacerantur vestes nu- trabes loiigissiini« vaclllant,et capitis 

per sarta-, quales niniiruni solet lia- voliiti niotu malum et peniiciem ob- 

bere servulus, vel pauper Umbritii viis minantur. 

similis per urbem incedens. 257 Nam si procubuit] Si axe fracto 

Modo longa coruscat, ^c] Aliud im- mat plaustrum, et inipositam molem 

pedimentuni ac periculum a plaustris deturbet in obvios. 

per urbem vebentibus niagnas moles. Sa.ru l.igustica] Excisos e LiguriaD 

255 Sarraco] Vel Serraco, quo ve- montibus lapides ingentos. 

bicuii genere dcportantur ingentis Ligustica] Liguria,ltdV\ai regio,a6 

pond, ris ligna, iapides, et similia, ad Alpes, Galliam Narbonensem inter 

coiistrnctioneni irdificiorum. Vide ac Hetruriam; nunc ora est Genuen- 

Sat. v. vs. 23. sis. 

Abies, atquc altera pinvm jilaustra ic- 258 Agmina] PIcbcni praelereuntem. 



SATIRA III. 253 

Quid superest de corporibiis ? quis membra, quis ossa 

Invenit? Obtiitum vulg;! perit omne cadaver 2G0 

More animae. Domus interea secura patellas 

Jam lavat, et bucca foculum excitat, et sonat unctis 

Striglibus, et pleno componit lintea gutto. 

Haec inter pueros varie properantur : at ille 

Jam sedet in ripa, tetrumque novicius horret 265 

quis ossa rep er it? Commmutitm pleheculce cadaver totum evanescit inslar anima. 
Interim familia nihil soUicita mundat jam catinos, atque ignitabulum ore exagitat, 
<ic so7iitum edit inunctis strigilibus, aptatque lintea ampidla repleta. Isfa diverse 
tnalurantur apud famidos ; sed istejam stat in littore, ac novus expavescit transvec- 



laere : More anima ohtritum vulgi perit omne cadaver. — 261 Morte 29. puellas 
76.-262-264 ejecti e 13. buca 21.— 263 Sfrigilibiis et pleno 2. 3. 5. 10. 14-17. 
19-24. 54. 55. 74. 77. Putant esse proceleusmaticniii, et qnatuor syllabas 
breves respondere diiabiis loiigis sen spondeo : nam prima syll. voc. strigilis 
corripitiir, v. c. a Pers. v. 126. Horat. Sat. h. 7. 110. Plaut. Stich. i. 3. 77. 
et al. Striglibus et pleno 21. 22. A9. (in qua tamen ed. Strigibus vitiose scrip- 
turn) 70. quod recepi, ut metro consulatiir. Strigilibus, pleno componit 11. 25. 
26. 27. 45-48. 50. 56-69. 71. 72. 73. 82. Strigilibus, pleno et ed. Bipont. Cf. 
Turneb. Advers. x. 27. — 265 Dum 13. novitius 27. 60. 65. et sic vocabula 
tautiim non omnia, in itius exeiintia, \, c.tribuniliu^, adilitius, adventitius, 

aOTM 

Monton] Instar mentis saxum, vel 263 5'<ng-t7i6j«] Qnidani Codices ba- 

e Ligusticis montibus excisum. bent, striglibus, ut sit dactylus : aut 

259 De corporibus~\ Corniente plan- certeposuitproceleusmaticnm,utqua- 
stro ac ingenti saxo obrutis et obtritis. tuor breves aequipoileant duabus lou- 

260 Perit omne cadaver more animtel gis, seu spondeo. 

Non magis apparet quam anima quae Componit lintea'] Ad siccandum cor- 

evolat et aspectura fugit. Nee enim pus post lavationem. 
cum Epicuro Jiivenalis sentit cum Gutto] Guttus, vasculum guttatim 

corpore animam interire. oleum t'undens, cujus erat usus in bal- 

261 Secura] Nesciens plaustri casu neis. Dlcunt alii lintea odorifero per- 
interiisse doniinum, vel servulum qui fundi oleo soiita. 

sportulam det'erebat, parat counam, 264 Hwc inter pueros varie properan- 

aut saltern lances et patinas excipien- tur] Ha?c quidem domi fiunt sedulo 

dae sportulse et coenai componendiE ac festinanter, atque suo quisque fa- 

idoneas. miliarium fuugitur officio, aliis balnea, 

262 Bucca foculum excitat] Oris et cuiiam aliis parantibus: at ille(heu!) 
buccarum inflatione ac spiritu ignem jam niiserabili fato excessit e vivis. 
accendit. Ille] Seu puer deferens sportulam, 

Sonat unctis slrigUbiis] C'omparat sou lierus ipse forte privteriens, ac 

etiam strigiks ad radendum corpus plaustri ruiiia obtritus. 
post balnea, detorgonduuiciue sudo- 2(i5 Sedtt in ripa] Sedet, errat ad 

rem, unctasautem, quo minus lanlant. ripam Sty gis, seu Acheroutis, Infer- 

"Vide Pers. Sat. v. 126. ct qua; nos nalis Huvii qui mortuis omnibus tra- 

Ibidem. uandusest: iliicquecxpcctat acdeti- 



^4 V. JUNII JUVENALlJ? 

Porthmea, nee sperat coenosi ^rgitis alnuni, 
Infelix, nee habet, quern porrigat, ore trientem. 

Respice mine alia, ac diversa pericula noetis : 
Quod spatium tectis sublimibus, unde cerebrum 
Testa ferit, qiioties rimosa, et curta fenestris 270 

Vasa cadunt ; quanto pereussum pondere signent, 
Et Liedant silieem. Possis ignavus haberi, 
Et sul)iti casus im.providus, ad coenam si 

tnrcm tcrrificum ; Jiemie S])ern tniscr habet intrantli almim flmniiiis hitulenti, neque 
possUlet trientem quern ore ojferat. Intuere jam alia, et varia noclurni temporis dis- 
crimina. Ecquud iiitervallum ab altis cuhninibus, e qjiibus vas fictile ■pcrcidit cere- 
brum, quoties tasculafissa atque mutilata fenestris decidunt, quam magna gravitate 
ointent uc labefuciant saxiim offinsnm. Nae stupidvs o'stimari queas ac miuime 
prospiciens reyentinum infortunium, si pergas cd ccenandum non iestatus. Quippe 



gcntilitius, ret. scribi jiibent Scaliger et alii, qui ea a novHate, adilitate, gen- 
tiUiatc, udventiiure, deducunt. Sed iiumiiii et lapides, raaxime capitolini, in 
illis semper icius exliibent, probb. Prisciano et Rlanutio : et ad pleraqiie 
linjusmodi vocabiila, v. c. latericius, ficticius, patricius, einissicius cet., non 
ttansfeienda est ilia ratio.— 2C6 Fvrthhiea 10. 4o. 46. 47. Potkmta 14. 15. 16. 
I'/iormea 13. supcrat 70. 74. — 267 in 13 positus post vs. 2G0. qui 74. — 268-277 
fiesiint 13. Aspice 15. mortis pro rjtctis 22. a in. pr. — 269 spatium est tectis 11, 
tectis spatiutn 23.— 271 cadant 14. 16. 17. 23. 25. 46. 47. 48. 56-60. 65. percul- 
sum 17. a lu. pr. pondere findant conjee. Schrader. — 272 liedimt 16. posses 23. 

NOTiE 

netur ad annos centum. Ncc enim liim Charonti solverent, ac transmit- 

fas erat trajici inhumatos, ac inopes terentur. Vide Diodonim Sicnium 

seu cardites naulo, id est, pretio trans- ii. 5, 

vectionis, nisi post expletnm Centura Trienteni] Triens, pars tertia est 

aniiorum spatium. Virgil, loco irox assis: videtur hie pro obolo poni, qui 

citando. naulus dicitiir Charonti solvi assue- 

266 Porthmea'] Fretum iropSixhs tiis, apud Lucian. Dial. Mort. 9. 
Greece dicitur, T-op6/j,eus autem ille 269 Quod spatium tectis sublitnibus] 
qui trans fretum lintre homines vehit. Quantum sit spatium inter ima via- 
Cliarontem hie intellige, de quo Vir- rum et aedium tecta summaque, unde 
gii. /ilii. 6. • Portitcr ille Charon,' &c. .sacpe dejiciuntur testarum fragmen- 

Nec speraf] Quippe insepultus, et ta, quibus pra;tereuntium caput frau- 

uauio destitutus; ut mox explicatum gi et cerebrum excuti contingat. 

est. 271 Quanto pereussum pondere sig- 

Canosi gurgifis'] Stygize Paludis 7ifn<] Testaj ilia; gravi suo casu duros 

coeno turbidvr. ipsos, quibus strata? \\x sunt, silices 

Alnum] Charontis cymbain ex alno lacdunt, quid igitur in caput hominis 

arbore. non fecissent? 

267 Ncc habet quern porrigat ore tri- 272 Ignamts'] Paruni cautus et pru- 
rhtfmj Oii mortuornm Veteres insere- dens, ac in inediis vitae pcricuUs sc- 
bttut stipeiu seu nuinmum, quo nau- curus. 



SATIRA III. 25$ 

Intestatus eas. Adeo tot fata, quot ilia 

Nocte patent vigiles, te piaetereunte, fenestras. 275 

Ergo optes, votumque feras miserabile tecum, 

Ut sint coutentse patulas defundere pelves. 

Ebrius, ac petiilans, qui nullum forte cecidit, 
Dat poenas, noctem patitur lugeutis amicum 
Pelidae, cubat in faciem, mox deinde supinus. 280 

Ergo non aliter poterit dormire ? Quibusdara 
Somnum rixa facit: sed, quamvis injprobus annis, 



tot mortes imminent, quot fenestra: ea nocte vigilantes aperts sunt, dum tu transis. 
Quamobrem cxopta, et dignas miseratione preccs fac apud te, ut satis habeant ejfun- 
dere vasa capacia. Porro temulentus et precox, qui cusu neminem verberui:it, 
truciatur, et tolerat noctem Achillis intimum dejientis: in vuUum prucumbit, 
statim post in tergum. Secus igitur somnum capere nequit. Soporem nonnuUis 



pessisoue 25. 2". 46-50. 54-60. 64. 65. ignarus 21. 26.-277 diffandere 2. 3. 10, 
12. 14. 16. 19. 20. 24. 45. ejfundere 5. 11. 15. 23. 25. 27. 46. 47. 48. 50. 56-69. 
71. 72. 73. 83. 84. piob. Schradeio. At prae.stat defundere. Cf.Tnrneb. Advers. 
X. 27. — 278 quia nullum malebat Lubinns. Sed vulgata lectio doclior. — 27G noc- 
tem et patitur 2Q. — 280. 281 ita coaluere in 13; Pelid<B carum, sed quamvis i. a. 
PeUidce 27. 60. 64. 65.— 281 Inteirog. notam primus posuit Grang. — 



NOTiE 



274 Intestatus} Nondum facte tes- 
tamento. 

275 Vigiles'] Metonyraia, pro, tigi- 
lantibus acdium inqnilinis etiam tunc, 
et id noctis. 

277 Ut sint content <s,8tc.'] Ut efi'un- 
dantur in te potius matulaR et pelves 
sordium plena>, quam solvatnr tibi 
cranium, et occidaris dejecta tes- 
ta. 

Pelvesi A pedum lavatione dictani 
pelvim scribit Varro. 

278 Ebrius, ac petidaiis] Aliud malum 
nocte ambulantibus imminet a juveue 
ebrio, in quem si incidas, puguos et 
contunielias experiere, si pauper fue- 
ris. 

279 Dat pwnas] Torquctur, anxius 
animi est, donee aliquem verbera- 
rit, 

Noctem paiilur] Insomnem et in- 



quietam, qualem Achilli fuisse Patro- 
cli mortem lugenti scribit Homerus 
initio Libri ultirai Iliados. 

280 PelidcEl Pelei tilius erat Achil- 
les. 

281 Ergo non aliter poterit dormire'] 
Proverb. 4. 'Impii non dormiunt, nisi 
male fecerint, et rapitur soranus ab 
eU, nisi snpplantaverint.' Nerouem 
pariter Otlionemque noctn vagari so- 
litos, et obvium quemque petulanter 
incessere, narrant Saetonius et Taci- 
tus. Nee absimilem omniuo senten- 
tiam non semel habet Plautus Am- 
pliitr. Sc. 1. in ludicra ilia conten- 
tione Mercurii cum Sosia. Vide Sue- 
ton. Ner. c. 26. 

282 Improhus annis] Protervusin ju- 
ventute, tum nempe cum fervet san- 
guis, ac vis affectuuui praivakt rati- 
on!. 



256 D. JUNII JUVENALIS 

Atque mero servens, cavet hunc, qiiem coccina laena 

Vitari jubet, et comitum longissimus ordo : 

Multuin praeterea flammarum, et aenea lampas. 285 

Me, quern Luna solet deducere, vel breve lumen 

Candelae, cujus dispense et tempero filum, 

Contemnit. Miserae cognosce prooemia rixae. 

Si rixa est, ubi tu pulsas, ego vapulo tantura. 

Stat contra, starique jubet ; parere necesseest. 290 

Nam quid agas, cum te furiosus cogat, et idem 

Fortior ? Unde venis ? exclamat : cujus aceto, 

Cujus conche tumes ? quis tecum sectile porrum 

conciliat jurgiutn. Vcrum etsi petulans cetate, et vino calens, veretur eum quern 
caveri iniperat pallium purpureum, magnaque series asseclaruin ; plitres etiam faces, 
atque candelabrum ex are: spernit vero 7ne cui Luna dux est assueta, aut tenuis 
lux candelce, cujus dispono moderorque fvniculum. Intellige praludia infelicis jurgii, 
sijurgium est,in quo tupercutis, ego per cut ior duntaxat. ll\e obsistil adversum, 
et imperat sistere rae : obtemperare oportet, Ecquid cnim facias, quando te adigit 
furibundus ipseque valentior? J'ociferatur, Unde prodis'/ Eccujus vappa, cujus 
faba repletus es? Ecquis sartor tecum manducuvit porrum sectitium, ac labia ver- 



282 improhns armis 13. — 283 tnio fervens 24. lana 21. a m. sec. 22. 45. lena 
scribuut qiiidam. Sed Gr. X'^"^''« dicitur. — 285 deest 13. ac pro et 17. 
atque 15. 25. 27. 46. 47. 48. 50. 54-69. 71. 72. 73. lit metro consiilatur. Sed 
vox aenea est qiiadrilitera. Male enea 2. 5. et ahenea 49. Conf. inf. ad viii, 
86. XIII. 115. XV. 81. Gell. ii. 3. Drakenb. ad 8il. v. COG. vii. C42. 
Intpp. Hor. Od. i. 33. 11. et Virg. Ge. i. 296. et JEn. ii. 470. trreu 23.— 
286 et pro vel 14. 15. 46-49. 54. 55. aut 17. — 288 cognoscit 15. cognoscere 45. 
cogtiosco 16. cognoscits 21. 46-48. 58. cognoscite 23. vim vuscite 23. a in. sec. 
prumia (cventiim et etfectum) 11. a ni. sec. 14. 16. 17. 19. 20. 22. ad marg. 23. 
a in. pr. 24. 26. 47. 48. 64. 66. 71. 72.73. prob. Balirdt. pralia 11. non iiuprob. 
Sclmrzfl. ut Gra?ca sit positio. Sednenter peicepit mentem poet*, proemia 
60. 65. primia\5. pruhcemia A9. 5G. &7. phoemia 25. somnia 22. am. pr. — 
291 cogit 11.— 293 concha 14, 15. 19. 23. 26. 45. 46. 61. 62. 63. 66. 67. conca 

NOT.E 

283 Coccina'] De cocco grano Gala- riter contendentium ac invicein cx- 

tiir, AlVicae, Lusitania; proventn, et dentiuni. 

Iniperatoriis j)alndanientis dicato, 290 Stat contra, Sfc] Ebrius ille pe- 

Plin. XXII. 2. sirut dc purpura fuse tulans te videiis solum et male vesti- 

IX. 36. ac seq'untibus. tum invadit, inipugnatque. 

285 Aenea lampas] Candelabrum ex 292 Cujus accto,S;c.] Die, nbi coe- 

aere Corinthio, quod holis ditioribus nasti? Ubi vinum acescens ac vile 

praiferebatur. t^us pretium recen- bibisti? Contnnieliose ait jurgaii vo- 

set Plinius xxxiv. 2. lens. 

287 Dispense etitmperofilum] Ne vel 293 Conche] Cojif/iw faba est viridis: 

extinguatiir, vel citius ardeatabsuma- vel, faba est cum siliqua et cortice. 

tur()uo. Vetus Schol. Alii dicunt esse edulinm e fabis eum 

289 Si rixa est] Rixa enim est pa- cortice elixis, conditis autem porro 



SATIRA III. 257 

Sutor, et elixi vervecis labra corned it ? 

Nil mihi respondes ? aiit die, aut accipe calccm. 295 

Ede, iibi cousistas, in qua te quaero proseucha ? 

Dicere si tentes aliquid, tacitusve recedas, 

Tantundem est : feriimt pariter : vadimonia deinde 

Irati faciunt. Libertas pauperis ha^c est : 

Pulsatus rogat, et pugnis concisus adorat, 300 

Ut liceat paucis cum dentibus inde reverti. 

Nee tamen haec tantum metuas. Nam, qui spoliet te, . 

vecis aqua cocti 1 Nihil mihi reponis ? Vel rcsponde, vel talo puhaberis. Die qua 
regione habites : in quo tugurio te eonveniam 1 Ateniin sive paras quidpiam loqui, 
sive abis nihil diceiis, perinde est; (pqituliier rcrberant : postea vadem exigunt 
iracundi. Ea est libertas egeni. Petit veniam vcrberatus, atque pugnis eontusus 
sttppUcat verberanti, ut permittatur illinc rcccdere cum dentibus non muUis. 
Neque vera solum id formides. Etenim non dejiciet, qui denudet te, obseratis 



16. 17. 20. 22. cornea 21. cocche 24.-295. 296 ojecti e 13.— 296 Adde 20. 
consistes 22. proseuca 15. 16. 22. 45.-297 fcmptes 14. 15. 16. 45. seu pro n 
legenduni putabat Schrader.— 208 pariter feriimt 25. 27. 46-49. 54-60. 64-67. 
— 299 /ra?os, certe /utiaHf nialebat Schrader. — 300 ff abest ab 23. conscis- 
sus 16. contusus 26. 48. — 302.303 in 13 sic coaluere : No7i deerit domibus 
clausis quoque qui spoliet te. Aoc 10. 21. 25. 46. 48. 49. 56. 59-63. 65. 67. 73. 
74. metuas tantum 14. metues 26. quis 46-49. spoliat 16. 23. 26. 46. 47. 49. 

NOTJi 

conciso, oleo, cumino, liquamine, &c. gant mendici, et pro tuguriolis qure 

Martialis Epig. v. 40. ' Si conchem ad vias publicas extruunt, aut prope 

toties meam comesses.' Epig. vii. urbium porlas. VetusScbol. et Tur- 

77. ' Conchis inuncta tibi est.' Et neb. i. 19. 

Epig. XIII. 7. ' Si spumet rubra con- 298 Vadimonia] Postquam te illL 

chis tibi pallida testa, Lautorum ore- niale niulctaruiit, clamant se a te cae- 

nis saepe negare potes.' sos,iram simulant, increpant, niinau- 

Tumes] Proprie dixit, fumes : illud tur in jus tracturos, ut niulcta indi- 

enim obsonii genus inflat ventrem ac catur tibi quamvis innoxio, adeoque 

satiat mirum in niodum. vadimonium dcnuntiaut. 

Sectile porrum] Non capitatum, sed 299 Libertas pauperis hue est] Scili- 

sectivum, utpote villus: de quibus cet eaest, qua gloriantur nostri, quam 

Plinius XX. 6. Folia porri, quod vindicant acriter Romani, qua fruuu- 

facile scinditur. tur Gives modo,si sint pauperes. Iro- 

294 Sutor] Ad ignominiam omnia. nia cum indignatione. 

Fenetis ^atra] Synecdoclie, pro rer- 301 Faucis cum deyitibus] Non omni- 

vecinocapite, quod in apophoretis nu- bus quidem excussis per pugnos et 

nieratur. Martial. Epig. xiv. 211. verbera. Quod bencficii loco habe- 

296 Proseucha] Upocrfvxh, precatio bitur. Sicgrassatores largiri sevitam 

est. Unde apud l*hilonem,;)rost«c/i«? niunt illis quibus non ademerint, et 

vocantur fana et loca, in quibus Ju- cum tantum non occiderunt, niultum 

daei ad oraliontm conveuivnit. Hie etiam sibi dcbcri putant. 

vero ponitur pro loco, ubi stipem i o- 302 Nee tamen hero tantum incluuf] 

Ddph. et Var, Clas. Jui'. K 



258 



D. JUNII JUVENALIS 



Non deerit, clausis domibus postqnara omnis ubique 

Fixa catenatae siliiit compago tabernae. 

Interdum et ferro subitus grassator agit rem, 305 

Armato quotiestutae custode tenentur 

Et Pomtina paliis, et Gallinaria pinus. 

Sic inde hue omnes, tanquam ad vivaria, currunt. 

Qua fornace graves, qua non incude catenae ? 

Maximus in vinclis ferri modus, ut timeas, ne 310 

adibus, cum iacu'it junctura stahilis cunctarum passim officinarum catena compacta- 
rum. Into nonnunqiiam repente deprcedator invadens gladio negotium conficit, 
dutn sccurcc servatdur turn Pomptina palus, turn sylva Gallinaria, a satellite armis 
instructo. Ita iUinc conjiuunt istuc unicersi grassatores velut ad vivaria. Atta- 
men quo camino J qua incude non fahnaxnlur vincula pvndei-osa? Magna certe 



54. 55. 57. 58.— 303 Nee 45.— 304 abest ab 13.— 305 crassator 45-50.— 
30G. 307 ejecti e 13.— 307 Promptina 20. Pontina 10. 11. 14. 15. IG. 
19. 21-25. 27. 45-50. 54-69, 71-74. 77. Pomptina 17. 70. 75. 76. 81. 82. 
Callinaria 74. — 308 Namque inde 13. homines pro omnes 11. vinaria 13. — 



NOTiE 



Non mode contumelias et verbera 
Romae babes metuenda, sed et latio- 
rinia et grassatores. 

303 Clausis domibus, poslquam omnis, 
^'c] Intempesta et concubia nocte. 

304 Fixa caienatcK siluil compago ta- 
bernce] Cum clausae sunt tabernae di- 



pars forte ab Augnsto siccata, ut me- 
minit Horat. ad Pisones, vs. 65. At 
non certe Integra, ut testantur qui 
viderunt, et propter amplitudinem 
pahidis totam siccari non posse af- 
firmant. Adde quod in cam influuut 
quidam fluvii. Sita est inter Priver- 



ligenter, inducta etiam per siugulos num, Terracinam, Setiam, &c. Mar- 



asseres grandi catena, ut ait vetus 
Schol. idque in munimentum adver- 
SHS eflVactores et grassatores noctur- 
nes. Vide Suet. Ner. c. 26. Ubi Ne- 
ro ipse grassari, post crepusculum 
circa vicos ct popinas vagari, obvios 
verberare, tabernas effiingere et ex- 
piiare dicitur. 

Siluit] Dimisso opere, et quiescen- 
tibus jam opificibus, relictaque et 
vacua officina. 

305 Ferro subitus grassator agit remi 
InopinantPui invadit, spoliat, adacto 
inJMgubnn cnsc. 

306 Armato quoties, Sft:.] Dispositis 
ad arccndos latrones pra-sidiis. 

307 Pomtina palus] Alii Icgunt /'o«- 
lina. Locus in Campania inlcstiis la- 



tial. Epig. xin. 112. ' Penduia Pon- 
tinos quae spectat Setia campos.' Et 
Epig. X. 74. ' Nee quae paludes deli- 
cata Pontinas Ex arce clivi spectat 
nva Setini.' 

Ciallinaria pitius] Prope Cnmas, sea 
ad sinum Cumanum, ut refert Strabo, 
1. V. crat sylva Gallinaria, praedonum 
reccplaculum. 

308 Sic inde hue omnes, ^-c] Exacti 
sylvis grassatores Komam veniunt, et 
latrocinautur nocte. 

Ad liiariii] Velut ad locum, ubi 
paratior ac facilior viclus erit. Vi- 
varia loca sunt, in (luibus aluntur ac 
saginantur ad cibos, seu aves, sen 
pisccs, seu ferae, See. 

310 Nc vomer di:pciat,S(c.] Nc dcsit 



tiociniis, ad paludem Pomtinam, cujiis fcrruni quo fiant iustrumcnta agri- 



SATIRA III. 259 

Vomer deficiat, ne marrae, et sarcula desint. 
Felices proavorum atavos, felicia dicas 
Saecula, quai quondam sub regibus, atque tribunis 
Viderunt uno contentam carceie Romam. 

His alias poteram, et plures subnectere causas : 315 

Sed jumenta vocant, et sol inclinat : eundum est. 
Nam mihi comraota jam dudum mulio virga 
Annul t. Ergo vale nostri meraor, et quoties te 
Roma tuo retici properantem reddet Aquino, 

feiTi mensura in catenis adhibetiir, atleo ut rererl possis, ne desit aratrum, 
ne Ugones atque Sdrcula deficiatit. Foitunatos atavos proavorum et beata 
scrcula vocaveris, quce sub Reu;U)HS uc Tribunis oliin urbi Romance con- 
spc.rirunt unicam satis esse custodiam. Licebat qnideni istis alias ac mul' 
tas rationes adjungere. Verum jam invilunt muli, atque Sol occidit. Oportet 
discedere. Jam enim flagcUo concusso pridcm mulorum ductar mihi signum 
dat. Vale igitur ; recordare nostri. Cum vero te Roma Aquino tuo remittet recreari 



311 mara 46. 47. ac 15. ut 16. — 312 pravorum (hominnm nunc male vi- 
ventiiini) aliquot libii, nescio qui, teste ac prob. Bahrdt. Recte, opinor. 
t/ic/s 14.— 316 declinat 21. includit 22. — 317-322 desunt 13. Jum 19. 20. jamdu- 
dumcommota 20. commolam. ..virgam 11. — 318 Imndt 20-22. 25. 4.5. 46. 48-50. 55. 
56. 57. 59-69. 71-74. 77. 81. vade 17. a m. pr. mei pro nostri 22. ex emendat. 
vel comp. scrib. ?T/j.— 319 reddit 14. 16, 25.— 320 Elvinam 17. 19. 20. 21, 

NOT.E 

culturce neeessaria. narrat Livius 1. iv. ne Consules e 

311 I'omer'] In aratri extremitate plebe crearentur : quod postea ta- 
ferrum est quo terra scinditur. men ei concessuni. Itaque Tribuni 

3Iarr(B, Sarcula'] Rusticainstrumen- militares identidem et subinde Renip. 

ta, quibns inutiles lierbee resecantur. rexerunt. 

312 Proavorum atavos] Proavus est 314 Uno co7itentam carcere] Quern 
avi pater : atuvus auteni quintus pa- Tulhis Hostilius Kdincari jussit, ut 
ter est. refert Sallust. 

313 Sub Regibus] Hi nunierantur 316 Jutnenta] A ju7ige7ido quidam, 
septeni, Romulus, Xuuia, Tullus Hos- alii melius, ut videtur, a jutando ori- 
tilius, Ancus Marcius, Tarquinius gineni trahnnt. 

Priscus, Servius TuUius, Tarquinius 318 ,4n««iY] Admonet expedita esse 

Superbus; quorum loco Consules dein- ad iter omnia, rhedaj impositam sup- 

ceps iuiperitavere. Tit. Liv. 1. i. et pellcctilem : Umbritium jam expec- 

II. Quae prima fuit aitas Populi Ro- tari. Vide supra, vs. 10. 

mani prope ducentosetquinquaginta 319 Refici properantem] Cupientem 

per annos, sub Regibus, utait Florus recreari ex urbis ac tuniultus popu- 

iu prologo. laris ta-dio. 

Atque tribunis] Anno urbis treceur Aquino tuo] Quoties ibis in patriam 

tesinio dccinio, primum creati Tribu- tuam, o Juvenalis, Aquinum scilicet, 

ni militares consular! potestatc, ut Campanile civitatcm, via Latina. 



260 



D. JUNII JUVENALIS 



Me quoque ad Helvinam Cererem, vcstramqiie Dianam 320 
Converte a Cumis. Satirarum ego, ni piidet illas, 
Adjutor gelidos veniam caligatus in agros. 

festinantem, tii me etiam a Cumis uhslrahe ad Cererem Helvinam, ac vestram Dia- 
nam. Statiin ego caligis indutns in terramfrigidulam advolabo Satirarum atixilia- 
tor, modo ut inei non eas pigeat. 



23-27. 45-48. 50. 55-58. 60-69. 71-73. Elivam 22. Eleusinam 7. Recte for- 
sau, modo proBpos. ad ante Cererem inseratiir. veramque 19. — 321 Convelle 
10. 11. 14-17. 19-25. 27. 45-00. 54-09. 71-74. 77. forte rectius, et majore cum 
vi. — 322 Auditor 2. 21. 75. 76. 77. Audax Hesperios coiij. Tiuneb. Adv. 
XXVII. 31. et satirarum ni pudet , illuc Auditor veniam non male Plathner. 



NOTiE 



320 Me quoque, ifc] Me paritcr a 
Cumis, quo proticiscor, accerseie me- 
mento ad te. Aquinum ego statim 
adibo, teque conveniam ; et Satiias 
una conscribemus. 

Helvinam Cererem] Habebat Ceres 
Fanum ad Aquini snburbium, cui 
Helvinum nomen a fontc proximo 
ejusdem appellationis. Minus placet 
quod nonnulli ab elucndo, alii vero ab 
helvo colore, qnem flavum esse aiunt, 
ex Varronc etymologias pctunt. 

Vestramque Dianam] Quam nimi- 
rum colitis tu Juvenalis populares- 
que tui Aquinatcs, in Minturnensi 
l\ico. 

321 Cumis] Vide supra vcrsum 2. 



hujus Satirffi. 

Ni pudet illas] Siquidem exigua; 
meae opis ac iudustria; non pudet ac 
piget te eximium Vatem ac Satiro- 
graphura, ipsasqne Satiras. 

322 Adjutoi-] Nonnulli codices ha- 
bent, auditor. 

Gelidos in agros] Ob situm. Frigus 
certe faciunt coUes, sylvae, dumina. 

Caligatus] More strenui militis iu- 
structus, certe acer vitiorum liostis. 
Caligd; sunt militaria calceamenta, a 
quibus denoniinatus est Caligula Im- 
perator, eo quod in castris natus : 
naediam usque tibiam protegcbanf, et 
pars superior caput Iconis videbatur, 
ut patet in antiquis marmoribus. 



£ X C U R S U S 

AD SAT. III. 90. 91. 

Sentkntia hnjus loci non ob.sciira (luideni, sed pariuii 
commode expressa videtur; etsi inteipretes tantum non ora- 
ncs difficidtalem verborum vel non scnserunt, vel callidc dis- 
similarunt. Liljii lamen non variant, nisi quod deterior 
Icgitur in 15. et 24. rnarilus in KJ. Ilia et quemordetur in 
vet. Cod. Cluverii; unde hie non male emend, in paraphrasi 



EXCURSUS AD SAT. III. 261 

IV. in Juven. lUa — gallina et cum mordetur, adjecta ac nota: 
' quia gallinae raaiitus niliil foemineura sonat, (unde et puery 
cujus vox gaUulascit, h. e. viriliter sonat, dixit Naev. ap. 
Noniinn 2. n. 3G8.) scd gallina ipsa, cum salitnr vel initur 
a gallo, cristulam ipsius mordente, unde ilia quid exile, aut 
querulum, vel raucum edere solita est : nam adolescentulus, 
qui, ut ita dicam, gallulascit, indicia potius quasi virilitatis 
emisisse dicitur, quam animi parum masculi ; galli denique 
natura, quantum alterius alitis, calida et alacris est, ac ejus 
cantilena, ubi maritum gerere occepit, ipsis quoque leoni- 
bus pavorem incutit.' Hanc veram poetae mentem esse non 
dubitabat Grangceus, qui tamen to Ille retinebat, et hunc 
verborum ordinem perperam constituebat : Ille, scil. adulator, 
miratur vocem aiigiistam, qua dcterius nee sonat gallina, cum 
mordetur a marito. CI. Bredenkamp in Syntagmate Opusc. 
scholast. {Blagazin fur offentliche Schulen und Schullehrer. 
Vol. I. P. 11. p. 439. 440.) corrigit : Ilia scil. vox, qua mor- 
detur gallina a marito, vel qua deterior nee Ille sonus, quo, cet. 
Idem TO mordetur dictum accipit pro ohjurgatur, quia sonus 
galli, si gallinas increpare videatur, ingratissimus sit et sin- 
gularis. Sed verbum mordere, si de gallis adhibetur, proprio 
videtur sensu capiendum, 

Equidem olim suspicabar reponendum : qua deterius nee 
Ilia sonat, qu<z mordetur gallina marito, (3. cas. pro a marito) 
vel: Ille sonat, cui mordetur gallina, maritus. Nunc vero' 
levissima mutatione legere malim : Ille sonat, cui mordetur 
gallina maritj, ut ille, cui marito doctius dictum sit pro ille 
maritus, cui, h. e. a quo mordetur gallina ; quemadmodum 
ap. Horat. Sat. i. 10. 16. * Illi, scripta quibus Comoedia 
prisca viris est,' et ap. Sil. i. 280. ' Haud alium vidit tellus, 
cui ponere finem Non posset mors una viro.' Pro cui facile 
substitui poterat quo, vel incuria librariomm, vel glossa a 
quo margini ascripta, qua? forte in textum inepsit, et de- 
inde, cum leges metri totam respuerent, dimidia ex parte 
ejccta est. Quicquid vero ex his placuerit, sentcntia est 
eadem, quam interpretes fere omnes in h. 1. inessc putarunt: 
Miratur vocem angustam, cxilem, quae non minus ingrata est. 



262 EXCURSUS 

quam vox galli, efallinam mordentis, h, e. si gallinam mor- 
det; turn enim ultra vires urgere solet vocem acriusque 
intendere. Possis etiam simpl. interpretari : miratur vocem 
exilem vel raucam, quae non minus ingrata est, ac vox galli- 
nacei, Tum verbis, maritus, cut, vel a quo galliiia niordetuj'f 
periphrasis contineretur galli, ut caprarum verbis Horatii, 
olentis uxores mariti, Od. i. 17. 7. ubi v. Jani, qui coll. 
Theocr. ix. 49. Virg. Eel. vii. 7. et Ge. iii. 125. monet, 
banc periphrasin non languere, sed exquisitam ac festivam 
esse, quae latinum sermonem poeticum mirifice deceat, in 
alio autem, nostrisque teraporibus, minus gratiae liabitura 
sit. Ilia tamen ratio huic anteferenda. Ceterum bene h. 1. 
comparatLir locus Quintil. Inst. xi. 3. ' Vox ultra vires 
urgenda non est: nam et sulfocata saepe et majore nisu 
minus clara est, et interim elisa in ilium sonum erumpit, 
cui Grajci xAwy/Aov nomen a gallorum [et graculorum] imma- 
turo cantu dederunt.' 

Plathner haec annotavit : ' Abstrusius quid poiitam no- 
tasse, fidentissime tibi praesto. Notum est, Cybeles sacer- 
dotes Gallos vocari. Erat autem hoc hominum genus lasci- 
vum, et tantum non in ipsis templis midiebria patiebatur. 
Sed plerique etiam testiculos ponebant bilibres, (v. inf. vi. 
371. sqq.) et lascivas mulieres eorum concubitu maxime 
delectabantur, quod non gignebant. (v. inf. vi. 3()6. sqq.) 
Alterutrum Noster tctigit, tetigit tamen. Nam priori modo 
.satirice gaU'utam vocat Galium ; posteriori vero, quod magis 
videtur, gallina erit adultera, qua? cum Cybelico solebat. 
Nam et Gallis istis vox exilis ; (v. sup. ii. 111.) porro et 
mordendi verbum sic aptissimum : notae quippe amantium 
blandientes morsiunculae ex Prop. iv. 3. 25. 5. 39. et Ovid. 
Am. I. 8. 98.' Cf. Jani ad Horat. Od. i. 13. 12. Vereor 
tamen, ne poetae sic obtrudantur, qua> ipsi non in mentem 
venere ; etsi ingeniosa certe haec videbuntur iis, quibus lu- 
bet in talibus ingenio indulgerc. 



AD SAT. III. 

EXCURSUS 

AD SAT. III. 231. 

Vox lacerta adraodum torsit interpretes. Britannicus earn 
accepit de verraiculo, h. e. re vel levissima : Farnabius, 
Grangajus et alii de agello aut hortulo quam minimo, ubi vel 
unica lacerta latitare possit ac discurrere, ut soleat. Horum 
sentential, favet Martial. Epig. xi. 19. iisque praeivit vetus 
Schol. cujus nota est haec : ' Notandum, quia foeminiuo 
genere dixit lacerta, cum Virgilius masculino dixit lacerios : 
et aut ad animal retulit, quia sunt in agro quamplurimi, aut 
lacertam pro liorto posuit, per quern discurrere et latitare 
consuevit.' NonnuUi lacerta, pro lacerti dictum, vel hoc 
reponendum censent, ut tantum designetur agri, quantum 
est spatium brachii inter scapulae et cubiti ossa ; quemadmo- 
dum nos diccre solemus, ein Fuss Latides, vel, ei?ie Hand 
voH Erde. Bahrdt ita -Trupa^gx^si : dominum tanti, quantum 
lacertus vel brachium sanum firmumque colore valeat. 
Heinsius ad Ovid. Fast. ii. 578. omniuo lacerti legendum 
putabat coll. inf. xiv. 293. Arnob. 1. iii. (ubi Neptunus 
manarum et piscium dominus vocatur) et Martial, xii. 59. 8. 
quem versum sic emendabat: mana dominus pediculosa, h.e. 
pisciculi marini, non magni pretii, (ut lacertus,) et sale 
condiri soliti in vasis s. orcis, (ut lacerti, apuae, scom- 
bri, siluri, pelamides, gerres, cordillae,) quo vescebantur 
ut plurimum mendicabula liominum pediculosa. Heinsii 
emendationem probavit Schraderus. Alii vero suspican- 
tur, pro lacerta vel latehra, vel lacerna, substituendum 
esse. 

Nihil horum mihi satisfacit, et crediderim potius, Juvena- 
lem scripsisse taherna, h. e. casae, quo sensu taheruas pau- 
perum et obscuras dixit Horat. Od. i. 4. 20. et Art. poet. 
229.) et quocurnque non pro quovis, sed pro qualicumque 
posuisse. Quicquid vero legas sententia h. 1. est : praestat 
alio quocurnque loco agellmu et hortulura, vel res tenues ac 



264 EXCURSUS AD SAT. III. 

nullius fere pretii, qiiam Roinae multas asdes ingentesque 
opes possidere. 



EXCURSUS 

AD SAT. III. 238. 

Diuso est lectio omnium fere librorum. Quae si vera est, 
Juvenalis respexisse videtur ad somnolentiam Ti. Claudii 
Drusi Caesaris, de qua v. Suet. Claud, c. 5. et 8. Recte ta- 
men monuerunt jam viri docti, non bene Drusum jungi cum 
ritulis marims, h. e. phocis ; et ingeniose conjecenmt, somnum 
urso, vel rectius somnos nrso, quod etiam legitur in 45. a m. 
sec. 50. et 64. Notum est, ursos esse somuolentos, et per 
hyeraem potissimum in lustris suis delitescere, indulgentes 
somno et nihil comedentes : v. Aristot. hist. anim. viii. 22. 
et Auctor libri de mirab. auscult. p. 1155. Praegnantes 
etiam ursae, ut verbis Piinii viii. 36. s. 54. utar, * primis die- 
bus bis septenis tam gravi somno premuntur, ut ne vulneri- 
bus quidem excitari queant : tunc mirum in modum veterno 
pinguescunt/ cet. (Conf. Aristot. 1. 1. et Solin. c. 26.) Idem 
Plinius IX. 13. s. 15. docet, nullum animal graviore somno 
premi phocis, (cf. Oppian. Hal. i. 408. et Intpp. Virg. Ge. 
IV. 432.) iisque vitulurum nomen inditum esse, quod ipsis in 
sono (non somno) mus,itus sit : (af I'rjo-j U oix,oluv (pojv^v /So», Ari- 
stot. H. A. VI. 11.) unde et Gallis veaiix de mer dicuntur. 

Quae cum ita sint, mens poetas ita h. 1. capienda videtur : 
strepitus curruum aurigarumque tantus est, ut vel animalia 
somniculosa expergefacere queat. Eam non percepit Grae- 
vius, qui haec annotavit : ' Qui vitulis raarinis Romae possit 
somnus cxcuti dicant, qui eos dormientes viderunt aut Ro- 
mae, aut usquam terrarum. Locum mendosum esse nemo 
non videt. Legcndum autem videtur, Druso vetulisque maritis : 
nam senes sunt somnolenti : (piamvis alia possit ratio dari, 
cur vetuli mariti, qui juvenculas duxerunt, somno alto sopiti 
jacesint.' 



n. JUNII JUVENALIS SATIRA IV 



265 



SATIRA IV. 

EccE iteriim Crispinus, et est mihi saepe vocandus 

Ad partes, monstnim nulla virtute redemtum 

A vitiis, seger, solaque libidine fortis: 

Delicias viduae tantum spernatur adulter. 

Quid refert igitur, quantis jumeuta fatiget 5 

En rursmn Cri'ipimis; a me vero frequenter est adducendus ad partes; portentum 
nulla virtute a vitiis liberatum. CaRtera imbecillis, atque una libidine strenuus. Vi- 
dua toluptates duntaxat spernit moechus. Ecquid interest ergo quam amplis xystis 



1 adest (quasi in scena) pro et est 2. 3. 5. 6. 7. 10. 11. 15. 16. 19-22. 25-28. 
56-60. 65. adest et est 45. Sed nostra lectio doctior. Siibintell. adest vel 
vocandus in partes est. — 2 In 14. nidla monstrum 10. concinnius.^3 agree sola- 
que libidine fortes Delicice, viduas cet. 8.-4 spernatur 1. 8. 56. 70. 74. 75. 76. 82. 
Vera, opinor, lectio, et mutata, quod non alius eo verbo usus est, cum tanien 
deponens esse possit, ab act. spernere deductum. aspernatur 11. 14-17. 19- 
27. 45-50. 54-69. 71. 72. 73. 77.-5-53 extrusi e 13. Qui 8. quantus 21. a m. 



NOTiE 



1 Ecce iterum Crispinus] Jam ex- 
agitatus niniirum Sat. i. 26. et ?eq. 
Porro Domitianiim maxime petit et 
vellicat Juvenalis liac Satira. 

P^ocandus ad partes] Spepius autein 
exagitare ilium statuit Poeta, et re- 
vocare, ut toties in Satiris istis par- 
tes suas agat, quasi personam in Co- 
mcedia. 

2 Monstrum nulla virtute redemtum'] 
Crispinus est adeo nequam, ut nuUi 
uon vitio serviat. Quam dura porro 
vitionim servitus, belle exprimit et 
fuse Persius Sat. v. 

3 JEger, solaque libidine fortis] Lan- 
gnet ad omnia pra^terquam ad flagi- 
tia ac libidincs. 

4 Delicias viduce tantum spa-natur 
adulter] Ignobilem vero contemnit 
Venerem, adeoque viduas, quas lucri 



gratia sectantur uni pauperes. Mar- 
tial. Epig. II. 88. ' Nunc sectaris anus. 
O quantum cogit egestas!' Vel; non 
servit amoribus viduce opulenta?, ut 
opimam ejus haereditatem mereatur, 
\\t dictum de nonnullis Sat. i. 37. 
et seq. 

5 Quid refert igitur] Si tarn miser 
est Crispinus utpote obnoxium vitiis 
mancipium, quid juvat eum esso opu- 
lentum ? Quid prosunt ei suae divi- 
tiJB, quas beatum ilium rcddere ne- 
queunt, nee a vitiis redinicrc ? 

Quantis jumenta fatiget porticibus] 
Quod maguas habeat porticus, in qiii- 
bus gestetur quoties pluit, et suavi- 
tcr ambulet : ut est in Sat. vii. 
179. Plin. Epist. i. 3. ' Quid ill* 
porticus verna semper? — Quid ilia 
mollis gestatio ?' ^c. 



266 



D. JUNII JUVENALIS 



Porticibus ? quanta nemonim vectetnr in umbra ? 
.Tugera quot vicina foro, quas emerit aedes ? 
Nemo mains felix ; minime corruptor, et idem 
Incestus, cum quo nuper vittata jacebat 
Sanguine adhuc vivo terram subitura sacerdos. 



10 



mulos vcxet ; quam magna in umbra lucorum gesietur; quot jugera foro proxima, 
quas (lomos prctio comparaveril. Ts'idlus improbus beatus. Nequaquam stuprator, 
ipseque iitccsluosus, qukum nudmstertiuscubabat Sacerdos vittis redimita, vivoctiam 



pr. quantis igitur 10. fatigat 14. — 6 vcrtetur 16. jactetur 22. — 7 €>ne- 
ret 12. 14. emerat 22. — 8 Hymenis corruptor malebat Schcgk. mimcE cor- 
ruptor suo periculo legi jubebat Scoppa Veris. iv. 10. Neutrum no- 
bis anidet. — 9 qua IG. vitata 11. 27. 47. victata 16. 22. — 10 terra 17. 



NOT.E 



G Quanta nemorum vectetur in %im- 
bra] Quod in hortis arte magna et 
studio excultis depoitetur lectica. 
Magnificani villae descriptioneni lege 
apud Pliniuni Epist. ii. 17. ubi sic 
loquitur : ' Adjacet gestationi, inte- 
riore circuitu, vinea tenera et um- 
brosa, uudisque etiam pedibus mollis 
et cedens,' &c. 

7 Jugera quot, Sfc] Quod novas 
etiam opes quotidie accumulet : am- 
plasque habeat acdes in parte urbis 
optima : vol, hortos et spatia in sub- 
urbio, ut ait vetus Schol. 

8 Minime corruptoT'\ Onines qui- 
dem vitiosi intelices, at i)r£e cseteris 
flagitiosi. C'omitantur cnim libidinem 
multae gravcsquemolestiae, justa pec- 
cati pneiia. Gasp. Sciopp. corrigit, ac 
legit, mima corruptor: sed non sensui 
favet. 

9 Incestus] Sic vocatur qui infan- 
dam attentat Venerem atque incon- 
cessam cum persona ratione sangui- 
nis aut propter rcligioneni reverenda. 
Incestum autem dicitur flagitium quod 
caret ccstu, id est, sacro Veneris cin- 
gulo, quo lioncstiK niiplia' coiircen- 
tur ac decorantur. Quasi avy]KiaTnv 
Festus, quasi incastum Isidorus dici 
volunt. 

Cum quo, ifc.l Cum Crispino A'esta- 
JJH incestum admisit, et impuue qui- 



dem, quia earns ille Domitiano. 

Vittata] VittcE erant fasciolae, qui- 
bus religabant crines, aut etiam flo- 
res et serta circa caput. His uteban- 
tur cum Matronae, turn maxime Sa- 
cerdotes in Sacrificiis. 

10 Sanguine adhuc vivo, Efc] Viva 
terrae infodienda, ex Numae Insti- 
tnto. Liv. 1. I. Dionyss Halicarn. 
1. II. ubi delinquentes Vestales et 
corrupts referuntur miserabiliter oc- 
cidi : vivie scilicet emittebantur su- 
per lecticara latro, more mortuorum, 
deflentibus ac praeeuntibus cognatis, 
ac perlatcfi usque ad portam CoUinam 
intra muros, in monumento sub terra 
prafparato cum sepulcrali apparatu 
deponantur, nidlaque solita lustra- 
tione potiuiitur. Plutarchus autem 
in vita Numai Pompilii, rem adhuc 
clarius explicans, ait : ' Prope Por- 
tam CoUinam, intra urbem, subterra- 
nean! domum scu foveam extitisse, in 
qua lectulus, et luccrna ardens, panis 
item et aqua ; lac etiam, atque oleum 
parata erant. llluc Rea fcretro in- 
clusa defercbatur per torum, ac per 
scalas demittebatur, ante a ministris 
soluta, gravi et summo ubi(|uc silcn- 
tio, atque iiorribili moestitia,' \c. 
Vide etiam, si vis, Alex, ab Alex. 
V. 12. 

Terrain subitura] Alioqui puuieuda 



SATIRA IV 



267 



Sed nunc de factis levioribus : et tamen alter 
Si fecisset idem, caderet sub judice moruni. 
Nam quod turpe bonis, Titio Seioque, decebat 
Crispinum. Quid a^as, cum dira, ct foedior omni 
Crimine persona est ? Mullum sex millibus emit, 



15 



sanguine humo svbmittenda. Verum de minimis facinorihus mndn. Ac 7iihihmitius 
si uliits simile quidpiam pei-peti^asset, obnoxiiis, ford ninriim Ccnsnri. Enim- 
vera quicquid infamc Titio et Scio, probis, id pitkhrum Crisiiino. Ecqnid facias, 
qiutndo imimmis komo est, ac turpior quolibet scelere 1 Barbuhim sex millibus mer- 



—11 tunc 03. 67. 08. 71-74. at tamen 22.— 12 vindice 26.— 13 Ticio 14. 
22. Dicio 25. Serioque 9. 10. 14-17. 19. 20. 21. 4.5. 49. 54. 56. 57. 59-63. 
65. 07. OS. 09. 71. 72. 73. quod uou ttmere rejiciendiim vidcbatvir Pi- 
Hioeo. Sed gens Seia notissima est, nou Seria. Seroque 22. Selioque 
55.— 14 ferior 45.— 15 mulum 45. 56. 59. 62. 68. 71. 72. 73. Conf. ad v. 92.— 



NOT.E 



ex, more, et moritura, si accusata et 
convicta fuisset. Quemadmodum 
Corneliae contigit, qiiam quidein ante 
absolutam, longo post intervallo re- 
petitam Domitiauiis daninavit. Sue- 
ton. Domit. c. 8. 

11 Sed nunc de factis lecioribus~\ 
Supple, agi'mus, vel, querimur. 

Alter si fecisset idem, caderet, Sfc.'\ 
Si alter quani Crispiuus id fecisset, 
nou magis impune tiilisset incestum, 
qnani Celer, Eques Ronianus cui Cor- 
neliae ]Ma\imilli« stiiprum objicieba- 
tur, quern iij Comitio virgis ad necem 
cacdi jussit Iniperatcr Doniitianus, 
ut refert Suetonius loco mox citato. 

12 Judice morumi Scoptice notat 
Domitianum, qui ex loco citato Sue- 
tonii incesta Vestaliura virginum se- 
vere coercuit : et qui Corneliani ab- 
sentem inauditamque damnavit in- 
cesti, ac defodi iniperavit, cum ipse 
fratris filiani incesto non polluisset 
solum, verum etiam occidisset. Nam 
vidua abortu periit, ut loquitur Pli- 
nius Epist. iv. 11. quern lege. Mar- 
tial. Epig. VI. 4. ad Domit. ' Censor 
maxime, Principumque Princeps.' 

13 Titio Seioque] Nomina Juris- 



consultis trequentia, hie designant 
quoslibet e vuigo viros bonos. 

Decebat Crispinum'\ Ex iniquo Do- 
mitiani judicio, qui snspectos dun- 
taxat alicujus sceleris severe punie- 
bat, ut mox dictum; at connivebat 
in manifestis etiam amicorum flagitiis, 
et incesto Crispino indulgebat. 

14 Quid agas, cum, Sfc] Quam cen- 
suram et animadversionem dignam 
satis adhibeas in hominem omni cri- 
mine foedioremr Nee eninj perditse 
solum est lascivias, sed et gnlae Cris- 
pinus ; ut mox patebit. 

15 3IuUuni] Pisceni marinum, qni 
alias barbo vel barbio, cb geminam 
barbam, quam liabet in inferiori labio. 
De eo Plin. ix. 17. et 18, et alibi. 
BarbatosmuUos et barbatulos vocant, 
et in piscinis ali solitos testantur, 
Varro 1. hi. de Re Rust. c. 17. Cicero 
ad Attic. Epist. ii. 1. et Parad. 5. 
apud Allien, i. 5. mullus DianiE sacer 
dicitur. Item vii. 21. ubi et variae 
muUi dotes atFcruntur. Quern tamen 
in locum vide Casaubonum multa 
docte corrigcntcm. Vide Satir. v. 
92. et qua; nos ibidem. 

Sex millibus emit] Sex millibus 



2G8 



D. JUNII JUVENALIS 



TEquantem sane paribus sestertia libris, 

Ut perhibent, qui de magnis rnajora loquuntur. 

Consilium laudo artiticis, si munere tanto 

Prajcipuam in tabulis ceram senis abstulit orbi. 

Est ratio ulterior, magnae si niisit amicae, 20 

Quae vehitur clauso latis specularibus antro. 

catus est, adcEquantem certe sestertia totidem libellis, sicut testantur qui degrandihus 
grandiora jactitant. Opificis nientem approbo, si tarn gravi dono meruit primas 
ceras in codicillo vetuU orhati. Accedit causa major, si potenti donavit amasia', quce 
gestatur operto specu grandibus fc7iestris vitreis. Nihil ejusmodi spei-a. Sibimet ipse 



16 insane, li. e. insano pretio, conj. Graev. qui frigere piitabat rh sane, quod 
tamen longe venustius est, et li. 1. jungendum veibo cequare, non emere vel 
vendere.~\8 in pro si 14. 15. 17. 20. 22. si in 21. qui in 45. Prastiterit : si in 
munere tanto Prcecipuam e tabidis ceram cet. — 21 lautis speculantibus 16. luso 



numiiium. Macrob. iii 
unum septem, (Piiuius autem octo,) 
millibus numicura ait emptum ab 
Asinio Celere viro Consulari. Apud 
Sueton. autem Tib. c 34. ties mullos 
triginta millibus nummura vaenisse, 
questus refertur Imperator. 

16 jEquantem sane^ Quasi dicerct, 
si miraris pretium, disce pondus, et 
miiari desine. 

Paribus sestertia libris] Emptus est 
piscis sex millibus, sex libras pende- 
bat, aequavit igitur pretium pondere 
suo. Macrob. loco mox citato, ex 
Plinio ait, uon repertos olim mullos, 
qui duas pondo libras excederent ; at 
jam longe majoresminorisemi. Horat. 
Satir. II. 2. trilibrem memorat. Hoc 
vero quid, si verum est quod ex 
Licinio Mutiano narrat Plinius citato 
libro IX. cap. 18. captumesscin niari 
Rubro mullum, qui octoginta libras 
pendcret.' 

Sestertia] Scstei-lia sex, quas conti- 
uent singula niillc nummos sestertius, 
dc quibus jam ante dixi Satir. i. 92. 
et 106. Sestertia sex cfficiunt sex 
mi Ilia uummorum. Salmas. 

17 Qui de ningnis majora loquuntur] 



NOT7E 

17. mullum 18 Consilium laiido artijicis] Tole- 



randa videbitur luxuria Crispini, si, 
&c. 

Munere tanto] MuUo eximiag mag- 
nitudinis vel misso quasi munere, 
vel apposito in cibum seni cuiplam 
opulento. 

19 Pracipuam in tabulis ceram] 
Primas partes in testamento, vel uni- 
cas meruit, htcres ex asse institntus, 
eo modo quo dictum supra Satir. ii. 
58. 

20 3Iagnce si misit amica] Ejus vel 
amorem captans vel haereditatem. 
Vide Satir. i. 37. et seq. 

21 Qua vchilur clauso, ffc] IMagna 
ct ampla lectica, undique clausa ; spe- 
cularibus autem peilucida. Sic enim 
mulieres dclicatiE ventos, pulverem, 
et frigus excludebant, sanitati pariter 
et pulchritudini consulentes. Vide 
Satir. I. 65. 

Specularibus] Sicut nos e vitro, sic 
veteres fenestras faciebant e spcculari 
lapide, qui tenues in crustas facile 
finditur. Plin. xxxvi. 22. Senec. 
Epist. 90. ct de Providcntia. J. Lip- 
sius in Senec. Martial. Epigram, viii. 
14. ' Hybernis objecta notis specu- 



Ut Solent adulatorcs, qui res augcre laria puros Admittunt Soles, et sine 
verbis niiruni quantum norunt. facce diem.' 



SATIRA IV. 



269 



Nil talc expectes : emit sibi. Multa videmus, 
Quae miser et fnigi non ibcit Apicins. Hoc tu 
Succinctus patria quondam, Crispine, papyro ? 
Hoc pietio squamae ? potuit fortasse minoris 
Piscator, quam piscis, emi. Provincia tanti 
Vcndit agros ; sed majores Appulia veiidit. 



25 



mercatns est. Plurima cernimus quce non adinisit Apicius infelix et parous. Id vero 
iu, Crispine, vestifus olim papyro patria ? Is valor squamce 1 Forte licuit inercari 
piscatoreni inferiori pietio quam piscem. Provincia tali pietio renumdat campos, 



latis s. aitro emend. Schrader. — 23 Apitius 21. 23. 60. 65. o tu 22.-24. 27 vid. 
Excurs. ad h. 1. — 25 pretium al. v. Exciirs. squammce 23. 24. — 27 vendet 12. — 



NOTyE 

22 Tsil tale expectes'] At nihil isto- 
rum voluit Crispinus, uni vero suae 
gula; indulsit, exquisitas dapes enien- 
do. 

23 Miser et frugi\ Prae Crispino 
fnigaiis et temperans videatur Api- 
cius quanturavis luxuriosus. Jliser 
poiTO ille, GUI sesteitium centies eges- 
tas fuit ; et qui praa fatuo pauperta- 
tis et faniis raetu ipse se intereniit, ut 
ait Seneca, Lib. de Consol. ad Helviam 
matrem. Die Cassias 57. &c. 

Apicius] Hie inter gulee proceres 
uumeratur apud Piin. ix. 17. et x. 48. 
omnium nepotum altissimus gurges 
nnncupatur. Exeniplum gulae fuit, 
scripsitque de juscellis, ac de condi- 
endis cibis, ut testatur vetus Schol. 
scientiaiii popiute professus dicitur, 
ac niillies sestertium iu culinam ini- 
pendisse, apud Senecam loco inox cit. 
num. 138. Apicii quoque veUit insig- 
nis helluonis nieiiiiuit idem Seneca 
Epist. 95. 

Hoc tu] Audcs et perpetras. 

24 Succinctus patria quondam, Sfc] 
Tu olim servus e Niliaca plebe, et 
verna Canopi, ut est Satir. i. 26. 

Papyro] Frutcx est palustiis in 
jEgypto tVequens, e cnjus libro seu 
cortice fiunt vestes, fiines, tegetcs, 
vela, «Stc. Vide Plin. xiii. 11. 



25 Hocpretio] Sensus est : An hoc 
pretio emuntur squamae, id est, piscis? 
Synecdoche et Tapinosis, cum indig- 
natione siniul et admiratione. 

26 Quam piscis] MuUus, de quo 
supra, emptus sex millibus nummum. 

Provincia tanti vendit agros] In re- 
gionibus extra Italiam quaesitis, opi- 
mis licet et fertilibus, tanti nee ma- 
joris emi possent agri, e quibus vic- 
titaret familia. 

27 Sed majores Appulia vendit] In 
Apulia vero Italiaa regione, tanti quo- 
que nee majoris etiam majores agri 
venduntur, quam iste piscis a Crispi- 
no emptus. Quare vero minoris quam 
alibi venduntur agri Apuliae ? An 
Poeta respicit Apuliae partem ali- 
quam raontibus asperam ac sterilera 
de qua Horatius loco mox citando : et 
Seneca Epist. 87. sic loquitur : ' Agri 
suburban! tautum possidet, quantum 
invidiose in desertis Apuliae posside* 
retr' An quod Apulia iufestatur Ata^ 
bulo vento, ut ait idem Seneca Nat. 
Qua^st. V. 17. Hie ventus Apuliae est 
peculiaris, et plantas frigore adurit 
ac devastat. Testis Plinius xvii. 24. 
Ejus meminit et Gell. ii. 22. Horat. 
Satir. I. 5. ' Incipit ex iilo monies 
Appulia notes Ostcntare mihi, quos 
torrct Atabulus, ct quos Nunquam 



270 D. JUNII JUVENALIS 

Quales tunc epulas ipsiim glutisse putemus 

Endoperatorem ? cum tot sestertia, partem 

Exiguam, et modicae sumtam de margine coenae, 30 

Purpureus magni ructarit scurra Palati, 

Jam princeps Equitum, magna qui voce solebat 

Vendere municipes pacta mercede siluros ? 

at Apulia renumclat ampliores. Quas turn dapes crcdamus sorhuisse ipsum Itnpera- 
torem, quando tot sestertia, tnodica portio uc delibata de extrcmitate convivii cxigT*i, 
deglutirentur a satinione purpurato summte aulce, nunc auteni Equitum Magistro, 
qui consuevcrat alta vociferatione venumdare siluros sui municipii, de merce rupta 7 

28. 29 transpositi in 19. w«??cl7. 22.45. Non male ; idqne conj. Schrader. inglu- 
tisselO. putemus \no putamus recepi e25. 46. 18.56. 59. 60.61.63.65.66.67. 74. — 
29 Endoperatorem 11.74. quod lestittii h. 1. et inf. x. 138. pro viilg. Indupera- 
torem: nam veteres Romani endo, (Gr. evSov) non indu vel inde, (quae libraiii in 
medio kvo siibstituere) pro in dicebant. v. Festus voc. struere, endoitio, endo- 
ploruto, et endoprotinctu, Gifan. Ind. Lucret. voc. endo, Cicer. Legg. ii. 8. pr. 
Geli. V. 19. XX. 1. Enn. ap. Non. 4. n. 385. ap. Cic. Div. i. 48. et ap. 
Macrob. Sat. vi. 1. Salnias. de mod. usur. p. 819. — 31 ructnret 10. 11. 12. 14. 
21-25. 27. 48. 54. 56 61. 63. 65. 66. 67. 74. 77. palate 14. Pro magni FalatI, 
h. e. aiilaj CcesarciE vel Imperatoris, etiain magni ptilati, i. e. gutturis sen vora- 
citatis egregise, non male legi posse, jam monuit Hennin.— 32 qui magna 14, 
et magna qui 15. voce siluros Venders ... solebat 22. — 33 facta de merce 9. 70. Ke- 
liqui, quos consului, codices, et scripti, et editi, exhibent inepte fracta de 
merce, quod vetiis Schol., Luhinus et Autumnus interpretantur fractovase; 
Farnab. e fracto vase, vel ex aliena merce subreptos ; Britan. quos minuta- 
tim vendebat more vilissimi cetarii ; Grang. quos pretio vili ant nihilo sibi 
comparaverat a piscium mercatoribns, qui per vi^m aliquos casu aut ali^ 

NOTiE 

erepsemus, nisi,' &c. Hincetilli vento Partem exiguam, et modicce sumiam, 

Atabulo &Tr)v ^dWouTi, id est, noxio, ^-c] Qu» tamen Crispini dapes et 

sen cladem et calamitatem immittcnti suniptuosa coiivivia si cum epulis Do- 

Apuli sacrificabant, ne agros depopu- mitiani conferantur, non erunt nisi 

laretur. Vide Alex, ab Alex. iii. 22. pars exigua et ultima duntaxat, at- 

Appulial Sita est non procul ab que vehit margo can<K et mensae Im- 

ostio sinus Adriatic!, Dauniam inter peratoriae. 

et Calabriam. Hodie pars regni Nea- 31 Purpureus'] Vide Satir. i. 27. 

politani, vul go, Z(( pH^/ifl. Ructarit~\ Adeo cibis ingurgitatus, 

28 Quales tunc epulas, &;c.] Quod si ut ructus ederet. 

Crispini hominissordidi talis fuit gula Scurra Palati] Crispinus aula^ pa- 
ct luxuria, quaUm putas cxtitisse Do- rasitus, adulator, risus captator, Im- 
mitiani Imperatoris? Hunc jam Poeta peratori gratiosus. Martial. Epig. vil. 
aggreditur. 98. 

29 Endoperatorem] Sic scribendnm 32 Jam Princeps Equitum] Primnm 
contendit Tlieod. Pulmannus. Alii, factvis Equcs Komanus, ut dictum 
?/i(/i(ptTofoit7>j,perEpenthesim.Tull. I. Satir. i. 27. deinilc ctiam Equitum 
de divin. n. 107. ex Ennio, utcr essel IMagister. Corn. Tac. 
indiiperatur. 33 Municipes Siluros] Ex eadem 

Sestertia] Supra, ad vs. 16. patria ytgypto, ct quasi Crispini mu- 



SATIRA IV. 



271 



Incipe, Calliope, licet et considere : non est 
Cantandum, res vera asritur. Narratey. puellae 
Pierides : prosit mihi vos dixisse puellas. 

Cum jam semianimum laceraret Flavius orbem 



35 



Auspicare, Calliope, fas est isthic eonsistere. Non est canendian. Res vere gesta 
tractatur. Referte juvenculcE Pierides. Juvet me quod los apptllaei jiirenculas. 
Tempore quo postremus Flavius dilaniabat terram jam semimortuamj atque Roma 



ratione fietreiant ; Gronov. siluros chartaceo cucullo involutos, qui ruptus 
erat. In aliis Mss., nescio quibus, pacta, f aria, farta etfracta, legi monent viri 
docti : et Salmas. in Exerc. Plin. pro /aria non male conj. Pkaria, h. c. 
jEgyptia, prob. Plathnero, qui libraries cx/aria fec'isse. facta, et de'inde fracta, 
suspicabatnr, Nos cum Henninio pacta mercede edidimus ex ingeniosa emen- 
dat. Gra?vii, ut rb de transposituni sit a librariis, et Crispinus niercedulam 
sibi dim pepigerit pro opera aliis pr^estita in vendendis siluris. Marshall re- 
posuit jjacfa de merce, idque eodeui accepit sensu, qui tamen durius ita expres- 
sus est. pacta cum merce malebat Schrader. — 34 libet 20. 23. 24. hie pro ft 
rectins t'orsan 10. 11. 14-17. 19-25. 27. 45-50. 54-69. 71. 72. 73. 77. con- 
sistere 11. 19. 24. 45. Non male, si reposueris libet hie eonsistere, h. e. ali- 
quamdiu subsistere, immorari placet in re tam mcmorabili et honorifica Im- 
peratori, qua; non leviter obiterque tractanda est. Sed exqui;itior videtiir 
nostra lectio. — 35 parete putUce 22. ad marg. Nimis imperiose! — 36 Versus 
ab alia nianu scriptns in 10. — 37 semianimem 11. 15. 19. 21. 22. 24. Nil in- 
terest. Vox autem per awi^-naiv etferenda, ut semiiistus. semiambustus, abiete 
et alia. v. Bent), ad Hor. Sat. ii. 8. 1. Intpp. Virg. Mn. iii. 57S. v. 697. 

aOTJE 

monte Musis Sacro. Aliter paulo Tul- 
lius de Natura Deorum 1. iii. n. 54. 

Prosit mihi] Hoc amplius adeste, 
et favete mihi. 

Puellas] Adolescentulas, puras, 
virgines, Nymphas. Ita Poetae sclent 
adiilari suis Numinibus. 

37 Cum jam semianimum, Sfc.] Mag- 
nificnra exordium quasi grandia nar- 
raturi. 

Semianimum laceraret Flavius orbem'] 
Romam orbis dominam Domitiani 
seevitia oppressam. Is enim crude- 
litateni non niagnam solum, sed et 
callidani inopiuatamque exercebat, ut 
scribit Sueton. Domit. c. 11. 

Flavius rdtimus] Domitianus Im- 
perator, postremus e gento Flavia, 
qua; obscura quidem, ac sine nllis 
niajorum imagiiiibiis, at Reipublica; 
tanien nequaquam prcnitcnda, quod 
ait Sueton. Vespas. c. 1, 



nicipes. Vide Cell. svi. 13. 

Siluros~] Fluviatiles pariter ac mari- 
ni pisces sunt, in Nilo frequentes. 
Plin. V. 9. porculo marine quospiam 
similes, nuliis ossibus spinisve inter- 
sitis, carne praeduici esse, idem Plin. 
testatur ix. 15. 

34 Incipe, Calliope] Ironice pariter 
ac facete Calliopem invocat, quasi 
quid arduum ac valde serium molia- 
tur : cum tanien rhombi piscis mag- 
nitudiuem : et Domitiani guiamdun- 
taxat insectari velit. 

Calliope] Scilicet ipsa quie heroico 
Carmini presides, inter Musas Prin- 
ceps. 

Licet et considere] In re tam gra- 
vi non est leviter agendum, aut trans- 
eundum. 

Non est cantandum] Neque more 
Portico hodie fingenduni, et versibus 
ingcniose amplificandum. 

3G Pierides] A Pieiio Thessaliae 



272 



D. JUNII JUVENAHS 



Ultimus, et calvo serv^iret Roma Neroni ; 
Incidit Adriaci spatium admirabile rhoinbi 
Ante domiim Veneris, quam Dorica sustinet Ancon, 
Implevitqiie sinus : neque enim minor haeserat illis. 



40 



Calvo \eroni mancipata erat, e regione templi Veneris, quodfulclt Ancona Dorica, 
retia incurrit ac replevit stupenda magnitudo rhombi Adrialici: etenim non adhcesit 



X. 396. Drakenb. et nos ad Sil. iil. 16. 495. — 39 Hadriaci pro Adriaci, ut 
Hibcria, Hannibal, Hamilcar, Hasdrubal al. propter auctoritateni antt. codd. et 
numinorum, scribere jubent Drakenb. ad Sil. i. 39. 54. viii. 439. Broekhus. 
ad Prop. 1.6. 1. Cellar. Geogr. i. 2. 9. et Orthogr. lat. T. i. p. 109. 145. ed. 
Harles. Corte ad Sail. b. Jug. 5. Intpp. Corn. Nep. Ham. 1. et Horat. Od. i. 3. 
15. 16. 4. Sed auctoritas ilia fere par est, et h. 1. in libris tantuni non omni- 
bus Adriaci legitur. Graeci etiam sine aspirat. scribunt 'ASpioKos et 'ASpias, ut 
'l$Vp'^a,'Avvi$as, 'A/uiXxap, 'AcrSpou$as cet. rombi 21. 22. 48. 64. Cf. inf. ad 
V. 68. 119. et XI. 121.— 40 Doricha 46. 47. 50. Dorida 21. a m. sec. Anclmi 
14. 27. 46-50. 60. 64. 65. 68. 71.— 41 sinum 24. nee 17. major 14. hie erat pro 



NOT^ 



38 CaUo Neroni'] Utraque vox in- 
vidiosa pro Domitiano, qui quidem 
calvitio sic offendebatur, ut in con- 
tumeliam suam traheret, si cui alii vel 
joco vel jurgio objectaretur. Ita Sue- 
ton. Domit. c. 18. Deinde, propter 
"vitia paria similemque sajvitiani Nero 
alter vocatur. Vide Sueton. Domit. 
c. 10.11. 15. Tantum desciverat ille a 
placidis moribns Vespasiani ac Titi. 
Unde Martial. ' Flavia gens quantum 
tibi tertius abstulit haeres ! Paene 
fuit tanti non habui.sse duos.' 

39 Incidit Adriaci, Ifc] Regnante, 
inquam, Domitiano, rhombus ingens a 
piscatore captus est. ' Parturiunt 
montes,' &c. 

Adriaci, Sfc] Natantis in mari Adri- 
atico, quod est inter Italiam, Illyri- 
cum, et Grajciam, hodic, Sinus Ve- 
nettts. 

Spatium admirabile rhoinbi] Immen- 
sa prope moles piscis, rhombus stu- 
penda^ amplitiulinis. 

lihombi] I'lin. ix. 20. ' ]Marinorum 
piscium,' inipiit, * alii sunt plani, ut 
rhombus, cui situs dexter resupinatus 
est,' &c. 

40 Ante domum Veneris, quam, Sfc] 



Locum etiam designat accurate, vel- 
uti ad rem facial. Ante urbem Anco- 
nam, ubi Veneris tempium. 

Quam Dorica sustinet Ancon'] Syra- 
ciisani a Graecis oriundi Tyrannimi 
Dionysium ftigientes hue navigantes 
appulere, civitatemque condidere in 
agro quidem Piceno, opportuno situ, 
atque (ut Mela scribit) in angusto 
diiorum Promontoriorum ex diverso 
coeuntium, inflexi cubiti imagine ac 
figura, unde nomen ; ayKuip, cubitus, 
seu flexus brachii: ibidemque iusig- 
nem Veiieri aedem posuere. 

Dorica] Synecdoche, pro Graca. 
Dares populi gemini fuere, alii in Asia 
minore, alii in Achaia. 

41 Implevitque sinus] Mole sua et 
amplitudine retia implevit rhombus. 

Sinus] Vide Satir. i. 88. 

Neque enim minor hccserat, ^c] Qui 
enim tum retibus adhaesit captus piscis 
non erat inferior magnitudine illis, 
qui detinentur in fiindo I'aludis Maeo- 
tidis, quamdiu constricta geiu est, 
at inde exeuntes rupta glacie, postea 
natant ct capiuntur in Ponto Euxino, 
magni et piugues ob longam dcsi- 
diam. 



SATIRA IV. 



273 



Qiios opcrit glacies Maeotica, ruptaqiic (andcm 

Solibus effundit toipentis ad ostia Ponti 

Desidia tardos, et longo frigore pingues. 

Destinat hoc monstrum cymbae Unique magister 4') 

Pontifici summo. Quis enim proponere talem, 

Aut emere auderct, cum plena et littoia multo 

Delatore forent ? Dispersi protenus algae 

minor iis quos tegit glacies Maotica, et Sole dinique soluta ejicit nd ingrcsxnm 
jyigri maris Euxini, inertia torpentes, geluque diitturno saginatos. Dominus navi- 
cul<E ac linei retis supremo antistiti reservahat illud prodigium. T\'am quis atten- 
taret aut venum exponere tautum pisceni, vcl nureari ; quando riptb etiain refertte 



hiEserat conj. Schrader, vulgare verbum siibstituens poelico et exquisitiori. — 
43 hostia 14-17. 19-22, 45. 46. 47. 49. 50. 62. 63. 64. 73. ostia Nili 26.— 
45 Destinet 14. 58. — 46 prceponere 21. 45. — 47 audebit 10. hcec litora 21. 26. 
ea litora 59. GO. 65. 69. Viilgo post auderet signuni interiog. ponitur, et mox 
post forent colon vel semicolon. — 48 Versus ab alia manu scriptus in 10. rfis- 



NOT^ 



42 Maotical Palus BIceotis excipit 
Tanaim fluvium, inter minorem Tar- 
tarian! Europa^, et Circassian! Asiac 
regiones : cum Euxino mari per Bos- 
pborum Cinimerium, hodie Fretum 
Caffa conuectitur. Illuc saeviens 
Boreas plurimam convehit glaciem. 

43 Solibus'] ^stivi Solis ardori- 
bus. 

Torpentis"] Tarde flncntis. Quida!n 
legiint, lorrentis, quod ibi rheuma 
quoddani mare trahat. "\'etus Schol. 

Ponti'] Euxini scilicet, qui olim 
Axenus dicebatur, id est, inkospittts, 
teste Plinio; Amazonius Claudiano ; 
Scythicus Flacco ; Tauricus Fesfo ; 
mare Ponticuni Stral)oni,Tacito,Plu- 
tarcbo; Cimmerium Herodoto et Oro- 
sio; Caucasium ApoUonio ; Colchi- 
cum nonniillis ; Sarmaiicum Ovidio ; 
Phasianum Arislidi; vulgo Mare Ni- 
grum; lta\h Mure Maggiore,&c. Situs 
ejus est inti-r Tliraciani, Sarniatiam, 
et Asiam i!iinoreui : ambitus continet 
vicies seuiel centena quinquagint;» 
niillia, ut auctor est Varro, et t'ere 
Vetere , iuquit Plin. iv. 12. 

Delph, et Var, Clas. Juv, 



45 Monstrum] Monstrosum piscem, 
rhombum, de quo ante. 

CymbcE Unique rnagister] Piscator. 

46 Pontifici summo] Domitiano, 
qui Albanos Sacerdotes instituerat, 
eorumque Sacrorum erat velut Anti- 
stes summus. Vide Satir. ii. ad vs. 83. 
in lia?c verba, accipient te. Vel, quia 
Vestalem virginem Corneliam con- 
demnaturus, Maximi jure Pontiticis 
abusus, reliquos Pontifices in Alba- 
nam villam convocaverat. Quod 
supra jam dictum, atque auctor est 
Plinius IV. Epist. 11. Vel etiam, 
quia Imperatores hos sibi titulos ac 
miinera ssepe vindicabant. Sueton. 
Tit. c. 9. Pontificatum Maximum 
ideo se acciperc professus, ut puras 
servaret nianus. 

47 Cum plena et littora, ^c] Cum 
non urbs tantuii!, spd onines Itaii% 
anguli, ipsa(|ue littora plena foreut 
deiatoribus. 

48 Dispcrsi inquisitores] Hue ct il- 
liui passim volitantes, e.\plurantes,in> 
sidiantes. 

Algee] Herba marina est. Ponitur 



274 D. JUNII JUVENALIS 

Inquisitores agerent cum reraige nudo, 

Kon dubitaturi fagitiviim diccre piscem, 50 

Depastnmque diu vivaria Ctcsaris, inde 

Elapsum veterem ad dominum debere reverti ? 

Si quid Palplnirio, si credimus Armillato, 

Quicquid conspicuum, pulchrumque est aequore toto. 

Res fisci est, ubicumque natat. Donabitur ergo, 55 

Ne pereat. Jam ietifero cedentc pruinis 

Auctumno, jam quartanara sperantibus segris, 

erant plurimo denuntiatore 7 Qiiippe stutim exploratores alg<E vagabundi accusarent 
remigcm apoUatum, nee ambigererd affirmure elapsum hiinc piscem, et in Ccrsaris 
dudum vivariis emitritnm, ex iis effiigisse, atqiie adeo redire oportere ad antiquum 
possessorem. Sifidem aliquam hahemus Palphurio, vel Armillato, quodcumque exi- 
mium est et priEstans ex vniverso man, ulii ubi nat, ad jisaun id pertinet. Itaque 
dalntur, ne deperdatur, lelkali Autumno join jam locum dante glaciei, jam agrotis 



yarn 68. 71. 73. dispersi (immo disperscc) prolenus alni (h. e. naviiim iianfraca- 
nim et dispersaium) Liquisitores, qiiales erant Palphiuius et Armiilatus, 
emend. Graevius. Praestiterit ulti, h. e. maris, i7iquisit(»es, vel alto, in inari, per 
mare etiam dispersi, vel aula fnquisitores, i.e. delatores CiEsaris. Sed vulijata 
lectio aptissima. — 51 vinariair). 59. coniivia 46. 48. 49. 55, 57. — 53 Palphurio 
66.60.65.74. Parfurio 17 . 19-22. Parphutio 11. vel creditur 11. Armilato 60. 
Armiliato 10. — 54 ex tequore 10. 14. 27. 45. 57. 74. in cequore 15. aquore toto 
est 12. ex aquore toto est 19. 20. 21. 23. 24. 25.46-50. 55. 58. 61, 63-69. — 
55 nntct 26. — 50-69 ejccti e 13. In omnibus, quas vidi, e litt. post pereat 
connna, et post agris punctuin reperitnr, quo prorsus turbatur vera li. 1. sen- 
tontia. — 57 Auctumno scripsi pro -4«f «»jho, quoniam vox descendit ab avger& 

NOT^ 

vel pro littoribus ; vel pro vilibus supplicasse, ut restitui placeret. Ar- 

quibuslibet rebus, qnarum tamen millati qnoque nieminit alibi idem 

orant inquisitores ac delatores. Pro- Suetonius, 

verb. ' Vilior Alsra.' Vir<;il. Eclog.7. 55 7'isci] ' Fiscus,' inqiiit Ascon. 

49 Agerent cum remige nudo'\ Pau- Paed. ' est sacculus ad majoris pecu- 

perem et innoxium piscatorem renni niae sunimam capiendam, et pecuuiaai 

protinus agerent, ac raperent in jus, publicam.' 

atque ad Tribunal ipsius Impera- 56 Ne pereat] Ne corruptiun per- 

toris. eat, (|nandoquideni vendi non licet, 

61 Vivaria] Vide supra Satir. in. ex Palphurio et Armillato juris sum- 
ad vs. 308. Vide et Macrob. iir. 13. mis Interpretibus ; ergo donanduin 

52 Veterem ad dominum] Ad I)o)ni- Imperatori. Ita secum miser is pis- 
lianum Impcratorcm. cator. 

53 Palphurio, Armillato] Hi Con- Leiifero Auctumno] Tunc enim fre» 
sulares fucrant viri, (pii per delatio- qnent<is morbi, qui paritcr acuti et 
lies Uomitianigratiam captavere. Sue- cxitiales ea tenipestate, teste Hip- 
ton. Domit.c. 13. relert Pulphurium pocr. in. Apl'or. 9. Item Galen. \c, 
Suram olim Scnatn pulsum, pro eo 57 Quartanam sperantibus (Cgris] 
veio in (';ipit<)lino cerlamiiK^ de Gra- 'i'imentibus. Ila Virg. ' Hunc ego si 
toribm c jronato Huivtrsoslniperatoii potui tanUini spi'raro dolorenj.' Con- 



SATIRA I\'. 



275 



Stridebat dcformis hyeras, prii?danique recentem 
Servabat : tanicn hie ])roi)erat, vehit uruneat Ausfor. 
Utque hicus sul)eian(, ubi, (niaiiquam dim (a, servat 
Tgnem Trojaiumi, et Vestam colit Alba minorem. 



GO 



quarlunam expeciantibus. Horrens brutua stridorem cdebat, et piscom recenter 
captum conservabat : attamen festinat ille, quasi iiistet Notiis. Et cum JAin ndessent 
lacus, ubi Alba quamvis destructa custodit igiieni Trojanum, ac injeriurcm I'estatiy 



•sel ai/c/uOT, ut et auctor &i auctoritas, ap. Dion. avKrdpi-as. Accechiiit lapidcs 
p.t inscriptt. — 58 hyems rectius scribitiir qiiani luems, ;i Gr. vai pluo, uiule propr, 
est pluvia ac tristis tempestas.— 59 hijic 49. 50. urgue(d leposui pro nr^enf, 
qiioniam ita in optimis libris et minimis reperitur, ut iinguo, iin^no al. v. Pier, 
ad Viig, JEn. v. 202. et Drakenb. ad Sil. vi. 265.— GO litcusm^ suhcrant i. 28. 
al. suberat 15. sitbciint 17. a m. pr. subcant 14. 17. a in. sec. sttpemnt (!i. e. 
transeiint, scil. |)iscatoiet inqiiisitoies) 2. 3. 5. 11.G8. 74. 7iunqiwm 14. tuu- 
quain 47. 57.— 61 ac 27. 47. 48. 50. 64. restore 16. 60.— 63 Excessit 14. 29. Et 

NOTiE 

tendiint aliqui in propria significa- defcrentes Domitiano, colles Albanos 



tione suraendani vocem, sperantibvs, 
Celsi auctoritate freti, qui ait quarta- 
nas febres neminem jutriilare; adeo- 
que cegros speraie et cupere, tertia- 
nam in quartanam mutari. Sed quae, 
rides .- 



in quibus turn erat Iniperator, ascen- 
derent, et lacus qui sunt ibi, subjf<:- 
tos quasi sibi cerneient. Legunt 
quidaiii, superant, id est cum jam 
transivisseut illi Albanos lacus, et, 
pergerent ad Doniitianum turn forte 



58 Stridebat deformis hycms] Hyems (ut solebat qnotannis, ex Sueton.) ibi 



erat, sapviebat sibilus ac stridor ven- 
torum Aquilonarium. Cic. Tusc. q. i. 
u. 68. ' Horrifer Aquilonis stridor.' 

59 Servabat'\ A putrefactione tue- 
batur : fiigus iiempe et Aquilo cor- 
ruptionis onine periculum arcebant. 

Tamen hie properat] Piscator tamen 
inquisitoriim sKvitiani pertimescens, 
jlioinbura Imperatori donare festinat, 
non secus ac si astas vel aiituninus, 
et flans in eis Auster, putredinis me- 
tiiin injicerent. 

Auster] Ventus meridionalis, epic 
tepescens aiir carnes et pisces facile 
corrnmpit. Galen, in Aphor. 5. 1. in. 
Hunc ait varias vpsiitudines invc- 
here. Herat. Od. u. 14. ' Frustra per 
Autumnos noccntcm Coriioribus ine- 
tnemiis Anstrnni.' 

GO Vtqvc laoissubcravt] Ciun propc 
esseni lacus Albani : vel, cum pisca- 
tor el inquisitorcsportentosunipisccm 



Quinquatria celebrantem Rlinerva?, 
cui collegium instituerat Sacerdotmn, 
quibus praeerat velut Pontifex Sum- 
mus. Vide supra vs. 46. et Sat. ii. 
vs. 83. 

Quanquam diruta, servat igncm Troja- 
?iuin] Alba qnidera a Tiillo Hostilio 
diruta fnerat, tecta solo ada?quata, 
unaque bora quadringentorum anno- 
ruin opus, exceptis tamen Templis, 
periit ; teste Livio i. 29. At emu 
Albani fortuna; subirati patiia Sacra 
neglexissent, ac Deorum cultum ; 
prodigia contigcre, quibus ilia in- 
staurari jubebantur. Ita Alba quan- 
quam diruta servavit ignem ilium in- 
cxtinctum, queni cum reli(piis omni- 
bus Tulhis Romain transtulerat : 
(Livius I. 31.) antea tamen jam a 
Nuina usurpatum. Plutarch. Dionys. 
Halic. II. (;eil. i. 12. 

61 Trojantmi ignon] Cujus perpe- 



276 D. JUNII TUVENALISt 

Obstitit intianti miratrix turba parumper. 

Ut cessit, facili patuerunt cardine valvae. 

Exclusi spectant admissa opsonia Patres. 

Itur ad Atridem. Turn Piccns, Accipe, dixit, (>5 

Privatis raajora locis : genialis agatur 

Iste dies, propcra stomachum laxare sagiuis, 

obscrvat, miiltitudo obstupesccns alii/uantulam ingressuro moram uKulU. At uhi 
locum dedit, fores apert<r sunt volubili cardine: Scnutorcs nan admissi dopes illalits 
opperiuntur : pergitur ad Atridem, Mox Picenus ait : Sumc qua snperant vidga- 
rem cnminnm ; cekbretur hie dies Genio ; festina stomachum aperire pinguedine, 



ces.*it 10. 11. 15. 16. 17. 19-25. 45-50. 54-70. 74. At vv\ Sed cessit emend* 
Schurzfl. Ego solani distinctioneni mutavi. Piscatori intranti parumper ob- 
stitit turba miratrix: sed J<f cessit ei liacc tnrba, stiipore remisso, facilis illi 
patuit aditns. faciles26. Parnm interest. /ra^j/j 45. — G4 expectatit 17.20. 21, 
23. 26. 27. 29. 45-50. 54-56. 59. 60. 61. 63. 64. 65. 74. prob. Pruteo, qui h. 1. 
ita interpretatiir : ' Patentibus valvis iiitrodiu^ti, qui nmncra portabant, ex- 
clusis etiam Senatoribus, qui Domitianum coniitati fiierant, quique interim 
foris slant, et expectant, quid inde tiat.' ohsonia scribunt et ediderunt niulti. 
Sed est Gr. o^dviov.— 65 tunc 21. 22. 27. 45-47. 49. 50. 60. 61. 63. 65. Piceus 
15. Pierus 16. Piscens 21. a m. sec. 22. — 67 Ista 22. lassare 22. saginam, 
1. 9. am. pr. Vetus scholion est : ' Alii sagittis, ut sit sensus, acutis curis, ut 
exercitatione sagitlarum. Digestioni, inquit, et harenis, (tbrte leg. sagitta- 
rum, digestionem, invita. Alii sagenis) quibus vectari ilium debere dicit, ob 

NOT^ 

tui servandi in Teniplo Vesta>, quod codices habent, f.v/jfc<«n<; id est, pa- 

fatalc esset pignus Imperii, nios in- tentibus valvis introducti qui munera 

vectus ab TEneaTrojanisque : ct hinc portabant, exclusis etiam Senatori- 

a Romanis assumtus. Vide Alex, ab bus qui Domitianum comitati fue- 

Alex. V. 12. rant, quique interim foris stant, et 

Vestam 7niiiorem] Nam major ea, expectant quid inde fiat, 

qua; Rom i- religiosius colebatur, ha- 65 Atridem] Doii.itianum, qui Ro- 

bebati|iie'rem()lumpulcbrius a Noma manis imperabat, sicut Grascis Aga- 

aedificatum. Vide supra ad vs. 10. meninon Atrei films. Adde quod 

Alba] Alba longa nimiruin ab As- Atrei Atridarumqiie meiitio Domi- 

canio condita, distans Koma quinde- tiaui crudclitatem exhibet ac per- 

cim fere niilliuu^ passuuin* Ex rude- .stringit. Vide Seneca? Thyest. et 

ribus illi.s hipc (juondain crcverat, et Agamcmn. item Euripi<lis Ores- 

nunc ell; . Albanum, iirbs adjacens, tern, &c. 

vulgo, Albano, Epi^copatlls iiibui so- Picens] Piscator oriundus e Piceno 

litus djcui f -e.v Caidiudlibns aiiti- Italian regione, hodie Marchia Anco- 

quionoiis. nitana^ ad sinuni Adriaticum. 

62 Turba] !Slu pojudi, sen Alba- 6i> irivatismnjora J oeis] A{\i\\atorie ; 

norum ^acerdoiuui (;iij>iililate viden- nna Impcratoris n)Lnsa (lignum fer- 

di tanli |.i>fis itfflru ntaini. culi m. 

61 Lxdusi sptcluid] Spectant, id est, (icnialis] Vide Pcrsii Satir. ii. 

cum adniiratione contcmplantur. Alii vs. 3. 



SATIRA IV. 



277 



Et tua servatum consume in saecula rhombura. 
Ipse capi voluit. Quid apertius ? Et tamen illi 
Surgebant cristas. Nihil est, quod credere de se 
Non possit, cum laudatur Dis aequa potcstas. 
Sed deerat pisci patiiiae mensura. Vocantur 



70 



atque comede rhombum cevo tiio reservatum. Ipse sponle irretitus est. Quid ev't- 
dentius? Ac nihilominus is crista'^ arri^ebat. Nihil est quod nequeat existimare de 
se, quando coUaudcUur, potenlia Numinibus wqualis. At catini amplitudo pisci non 



cibum futiiruni. Legitur et saginis, i. e. escis fiituris stomach! indigcstum 
(legend, stoniaclnim digestioni) praeparare.' — 68 tempora pro scecitla 14. rom- 
bum 21. rumbuin 16. 22. 27. rhumbum 23. — 69 llle 19. rapi 16. at tamen 23. 
■ — 70 Sic opus est nihil, quod 13. — 72-154 eject! e 13. spatium pro mensuru 84. 

NOT.E 

69 fpse capi voluit] Quas! sciens et Sueton. Calig. e. 22 



gaudens se ad te deferendiini, atque 
Imperatorio stoinaclio inserenduni ac 
sepeUeudum. 

Quid apertius'] Meram banc esse 
assentationem, quis non sc-ntiat ? 

Illi surgebant crist<£] Ex Proverbio, 
seu pisci, sen potiiis Iniperator! prx 
vana alacritate ac siipeibia. Is enini 
mirnm quantum adulationibus gaude- 
bat, atijue illis intuniescebat. Cete- 
rum quicquid alii sentiant, milii pro- 
batur magis alia aliorum locum hunc 
interpretaudi ratio, hoc verier ac 
melior quo simplicior. Ergo non sint 
haec Poi?tai verba : Quid apertius? Sed 
piscatoris Dumitiauo adulari pergen- 
tis hoc modo : quid apertius, quam 
piscem capi voluisse, ut ad Impera- 
torem deferretnr? ut mox salse Poeta 
subjungat: et tamen illi rliombo sur- 
gebant cristie spineeque in dorso, 
satisque ostendebat indignationem, 
quod captus esset. Varum Domitia- 
nus turpi nihilominus adulatione gau- 
dens facile credebat piscem capi vo- 
luisse, Imperatoria; gulce et vanitati 
obsequentem. 

70 Nihil est, quod credere, ^-c] Sv- 
prema auctoritate divinae simili Prin- 
cipes intlati obcaecalique nihil non 
de se credere parati sunt, praesertim 
ri adulatores adjuvcnt. Sic apud 



Is divinara sibi 
majestatem asserit; modo Jupiter 
Latialis salutatur : modo Castorem 
inter et PoUucem consistens adoran- 
dum se pra^bet ; modo Jovis Olym- 
pii aliorumque Numinum simulacris 
demto capite, suum impoui man- 
dat.' Sic Domit. c. 13. ille dictans 
Epistolam ita incipit: ' Dominus ac 
Deus noster sic fieri jubet :' unde 
non alio deinceps nomine appellari 
institutnm. Hinc in Domitianuni 
salse Martialis Epig. v. 8. ' Edictum 
Domini Deique nostri.' Sic et Alex- 
ander ille Magnus per subornatos 
Antistites Hammonis filius saluta- 
tur, ac pro Deo non pro Rege coli 
jubetur. Ipse vero Hammone se 
patre censeri imperat. Apud Justi- 
num 1. II. et 1. xii. adorari se jubet, 
recusantes autem IVIacedonum Prin- 
cipes sub specie insidiarum de medio 
toUit. Sic etiam Antiochus, sic Dio- 
cletianus Dii voluerunt cognomina- 
ri, &c. 

71 Dis aqua potestas] Quia nemi- 
neni supra se vident aut verentur. 

72 Sed deerat pisci patina: mensura] 
Martial. Epig. xiii. 81. ' Quamvis 
lata gerat patella rhombum, Rhom- 
bus latior est tamen patella.' 

Vocantur in concilium proceres] 
Ad deliberandum quo possit modo 



278 



D. JUNII JUVENALIS 



Ergo in consilium proceres, quos oderat Ule ; 
In quorura facie miserae magnaeque seclebat 
Pallor amicitise. Primus, clamante Liburno, 
Currite, jam sedit, rapta properabat abolla 
Pegasus, attonitae positus modo villicus Urbi. 



75 



aderat par : itaque iii consultationcm accersuntur Pnncipes, quos is nversabatur ; iii 
quorum rultii resklebat pallor miserabilis et summce fainiliaritatis. Turn vocijerante 
Liburno, acci'dite, jam consedit ; ante alios accurrebat siimta chlamyde Pegasus 



a ni. pr. Manifestuni glossema, quod vel e violatis metii legibiis intelliKitur. 
—73 concilium 14. 21. a in. sec. 46. 48. .56. .59. 60. 63. 6.5. 77. IVIale, si venim 
est, consilium ct concilium ita diffeire, nt hoc de coetii hominum, qui audiendi, 
illiid de conventii {^ovAij) eoruin, qui dpiiberandi causa conveniant, dicatur ; 
quod moiient Einesti in Clav. Cic. Gron. ad Liv. xliv. 2. Jani ad Horat. 
()d. MI. 2.5. 6. Heyne ad Virg. Ge. i. 25. et JEn. vi. 433. ix. 227. x. 2. xi. 
234. 304. 469. Crcdidei ini tamen, voc. concilium (a concieo) de omni conventu 
adhibcii posse, neque iu eo inesse vim audiendi. Cf. inf. v. 14.5. et Hcins. ad 
Claudian. in Eutrop. n. 325. oderat ipse 21. — 75 clamante trilnmo 24. — 76 se- 
det 12. 14-17. a ni. sec. 19. 22-24. 45. 49. cedit 60. ct rapta 22. 23. obolla 65. 
— 77 nrbisiiO.65. — 78 turn 11. 17. 19.26. Praestiterit nu/fc. hie ante quorum 



tantns piscis coqui, condiii, apponi, 
au concisHs in partes, an integer. 

73 Quos oderat] Domitianus Tyran- 
norum more Nobiles inprimis ode- 
rat. 

74 In quorum facie, i)'c.'\ Quorum 
facies erat pallida pra; metu, ne si- 
mulata nc insidiosa t'oret tanta ilia 
Doniitiani familiaritas. ' Is enim,' ut 
ait Suetonius, * non magnsE solum, 
sed etiani callidas inopinata?que erat 
siBvitia;.' Sic, ' Aretiniim Clenientem 
Consnlartm viruin, e ianiiliaribus suls, 
capitis condoninaturns, in majore 
quani ante gratia liabnil.' Sic etiatn 



NOT;E 

iiiquit vetus Schol. Alii dicunt prse- 
cones pcti e Liburnia solitos, quod 
Libnrni essent sonora et valida voce. 
Vernm id gratis atfirniare videntur. 
Porro Liburnia regio Illyrici, ubi 
nunc Croatiae pars maritima cum 
parte Dalmatian Occidentalis. 

76 Jam sedit] Jam in concilio sedet 
Domitianus. 

Rapta] Veste raptini ac trepide 
assumta. 

Abolla] \'estis erat militaris, ex 
Nonio ; philosophica etiam, supra 
Sat. III. vs. 115. necnon Senatoria, 
ut aiunt quidani, diciturque quasi 



' Auctoreni Snnunaruni pridic quani abulia, qnod undiqne bullata. Pru- 



criicifigcri't, in ciibiculuni vocavit, 
assidere Juxfa coegit, parte C(rna; 
suffi dicnatus est, dcnique sccuruni 
liilarennpie <liinisit.' Siieton. Doniit. 
c. 11. Vide etiam Sat. i. vs. 33. 

75 Primus propcratiat] I'riinws Se- 
natoriim vcnit vocatus in concilium. 

Clamante] In conciliiiui advocante, 
ct niagnis vocibus instante, nc sodcn- 
tem jam Inipt ratorem morarentiir. 



dent. E|)ig. I. 20. contra Symina- 
clium : * .Adjpctus fastis i)alinata iusig- 
iiis abolla.' 

77 J'egasus] Is Albanus civis, Juris 
adeo pcritus, ut liber vulgonon homo 
(liccrctiir. De co scripsit etiam ; un- 
de Jus Pcgasianum. I'raRterea plu- 
rimis liinctus honoribus, luultis quo- 
()uc Provinciis prirfuit : ipsiqiie urbi 
Komac a Vespasiano prapfcctus. Ve- 



Liburno] Is adniissionibus praperat, tus Schol. 



SATIRA IV 



279 



Atuic aliiul tunc Prcrfecti ? quortini oplimiis, atquo 

Interpres legiira sauctissinius, omnia quanquani 

Tcmporibus diris tractanda putabat inermi 80 

Justitia. Venit ct Ciispi jucunda senectiis, 

Cujus erant mores, qualis facundia, mite 

Ingeniura. Maria, ac terras, populosque regcnti 

Qiiis comes iitilior, si cladc, et peste sub ilia 

Srevitiam damnarc, et honestum atfcrre liceret 85 

civitati stupefactcB villicus iniper constitutus. Numqtiid eiiim aliud turn craiit pia:- 
positi'/ Inter quos maxime prolms ac integer \\\e Jurisconsult us ccnschnt iiiolliter 
agenda univcrsa jure sine armis, licet tempestnte sava. Advolavit eliain Crispi 
hilaris senecta, cujus indoles erat similis eloquenticr, ac lenis unimiis. Ecquis asse- 
clufructuusior guhernanti mare, terramque, et uationes; si fas fuisset condemnare 
crudelitatem, et bona dare monita, inter earn calamitatem atmie pcrniciem'i Verum 



additiir in 20. 21. et post atqne in 19. atque hie 29. 59. 60. 65. 68.— 81 et 
abcst ab 11. — 84 ac peste maligna 22. — 85 Scevitiem 16. ferre 12. 14-17. 19, 



NOTyE 



Villicus] Quod Roma tunc esset 
veluti villa, sine libertate, sine privi- 
legiis. Hinc non praefectus Pegasus 
appellatiir, sed Villicus. 

AttonitiB urhi^ Quia non civem Ro- 
ir.anum sibi prapositum cernit sed 
alieuigenam ; et quod se niisere op- 
pressam sentit, Roma stupet. 

78 Anne aliud'] An tunc Prajfecti 
aliud videri possunt quam villici Im- 
peralori veliit domino ad nutum ser- 
vientes, et de omnibus lationeni red- 
dituri. 

Quorum optimum, <.V<-"-] Pegasus ni- 
niiruMi. 

80 Traditnda putabat inermi justitia] 
Paticnter suslinendam banc veluti 
proccllam, ac seivieudum tempoii 
calamitoso, quo non jus vigebat sed 
injuria ; nee ratio, sed Imperatoris 
sitvitia ad arbilrium omniu faciebat. 
Ciii tanquam torrenti si qiiis obex 
opponeretur, non levaret malum, sed 
angeret. 

81 Crispijuciinda sencctus] Crispus in 
seufctute non morosus sed liilaris et 
festivus. Intelligunt aliqui Crispum 



Passienum, Oratorem, b!s Consiilem, 
Agrippina uxore ac Nerone privigno 
clarum : cujus merainit Plinius 1. xvi. 
cap. ultimo. Ego malim cum aliis, 
Vibium Crispnm, Plarentinum, de 
quo Quintilianus x. 1. sub finem ha 
loquitur: ' Vibius Crispus, composi- 
tus et jucundus, atque delectatioui 
natus, privatis tamen causis quani 
publicis melior.' Is interroganti cni- 
dam, essetne quis intus cum Cacsare, 
facete respondit, ne musca quidem : 
quod soleret Domitianus quotidie se 
conclavi sno includere, initio quidem 
Principatus, ubi per id tempus niliil 
aliud quam muscas captabat,ac stylo 
praeacuto configebat. Suetou. Domit. 
c. 3. 

83 Regenti] Orbem gubernauti Do- 
niitiano. 

84 Quis comes utilior] Quam Cris- 
pus, ob ingenium mite, quo iunniiis 
Tyranni indoles temperari alioqui> 
potuissct ? 

Clade, et jyeste sub ilia] Sub Domi- 
tiano, qui cladcs velut ct pestis bono- 
rum omnium. 



2«0 



D. JUNII JUVENALIS 



Consilium ? Sed quid violentius aure tyranni. 

Cum quo de plaviis, aut asstibus, aut nimboso 

Vere locuturi latum pendebat amici ? 

Ille igilur nunquam direxit brachia rontra 

Torrenieui, nee civis erat, qui libera posset 90 

Verba animi proferre, et vitam impendere vero. 

Sic multas hyemes, atque octogesima vidit 

quid iracundius auricula Tyranni ? Apud quern verba fncienti de imbribus, vel tie ni- 
iniis caluribus, eel de vei'e iiebuloso, famiUari mors iniminebat. Is itaque nun intendit 
imquani lacertos adversus torrentem. Neque civis extabat, cui liceret ingenue sensa 
mentis aperire, ac vitam dare veritati. Ita complures hyemes, et octogesima solstitia 



20.22-27.45-49.54-60.64. 65. — 86 et si quid 19. — 87 de nimbis, aut ceslibus^ 
ant pluvioso edkVit M&T&hM, nescio qua auctoritate motus. — 91 Verba animi 
JuvenaU-m dixisse vis crediderim, etsi nou ignoro, in antiquissima rudiumque 
populoium liugua cogitationei anitni vocaii verba, et loqui simpl. («t Hebr. 
IDi^) vel loqui in corde OD'?^ IDhi) ii'cm esse quod sentire s. cogitare. 
Legendum forte animo proferre, vel Sensa pro Fe>-6a,ut hsc vox e marg. irrep- 
serit.— 92 adque 22.-93 Vulgo non male comma post Solstitia, et punctum 



NOTiE 



80 Quid violentius aure Tyrannil 
Hie enim rapide fertur in vindictam 
et c£edem, seu (piid loquaris quod ipsi 
minus placeat ; Sueton. Domit. c. 10. 
seu quid adversus aliquem licet in- 
noxium ei snggerant delatoies et 
adulatorcs. Certe delicatas habet 
aures quilibet Princeps. Hinc Sa- 
piens nionet, Eccles. c. 8. ' Ne litiges 
omi homine potcnte,' &c. et Pro- 
verb, c. 23. ' Quando sederis cinn 
Principe, diligenter attende :.... Sta- 
tue cultrum in gutture tuo.' Persius 
autem Sat. i. vs. 107. ' Sed quid opus 
teneras mordaci radere vero Auricu- 
las r' \c. 

87 De 2)luviis, aut cBstibus, i^c.] De 



mit. c. 11. Neron. passim, &c. 

89 Ille igitur nunquam direxit bra- 
chia contra torrenteni] Crispus igitur 
prudeuter eluctatus est mala, uus- 
quam adversando tj rannidi ; nihil 
ceteroqui profuturus, si secns fecis- 
set. Contra torrentem niti dicitur is 
qui quidlibet incassum tentat. 

91 Vitam impendere vero] Mortis 
adire periculum, animi sensa verita- 
temque libere dicendo, ut fecit Pa- 
piuianus, ((uem ferunt occisum ab 
Antonino Caraoaila, quod huic post 
interfectuni fratrem Getaui, nian- 
danti ut facinus dilueret cuui in Se- 
natu, cum apud Populiini, respondit, 
non ita facile parricidium excusari 



frivolis quibusvis rebus si quid affir- posse, quam fieri. Spartian. in An- 
nies Tyranni sententiae advcrsum, ton. Caracalla. 



quodque licet jocose dictum, cum 
offendat, ultionem ille conliuuo me- 
ditabitiir. Sic Uoniitianus levissima 
de causa mullos pcremit etiam gra- 
ves viros. Vide Sueton. Domit. c. 10. 
8H I'dtum pendebat amici] Nemini 
quippe lyranuus parcit. Sueton. Do- 



92 Multas hyemes] Poiitica locutio, 
multos aunos. Synecdoche. 

Octogesima vidit solstitia] Solstitium 
quasi Solis statio, ipiu! duplex in anno, 
hyemalis et zestivaiis, quando Sol Tro- 
picos attingit. Hinc non octoginta 
dixit Juvenalis Solstitia, ipia: fact'- 



SATIRA IV. 



281 



Solstitia. His armis ilia qiioqiie tutus in aula, 

Proxiraus ejusdem properabat Acilius ajvi 

Cum juvcne, indigno, queni mors tam saeva maneret, 95 

Et Domini gladiis tam festinata : sed olim 

Prodigio par est cum nobilitate senectus ; 

Unde fit, ut malim fraterculus esse gii^antis. 

conspexit, illis armis instruct us, securus etiam in ista aula. AciliiuisimHis (Ptatis con- 
tinuo festinnbat cum adolescente non merente ut eum mors expectaret aileo crudelis, 
atque Impcratoris ensibus adeo accelerata. At quondam senium innubilibns erat quid 
portento simile, Ilinc efficitur ut satins ducam cssefratrem gigantum. Nihil igitur in- 



post aula ; sed perperam comma post armis in omnibus, quas vidi,e<litt. ponitnr : 
uam jungentla verba, tutus his armis, et in voce ilia ma^rna vis inest, quae forte 
augetur,si cirh 7)(r>7uejnnxeris. — 9iAcillius2i. AchiUus'22. .4<j/n<.s 11. 46. 48.— 
95 indigne 16. Snspicabar aliquando indignns. quod mors 22. manehat 14. — 96 
Versus ab alia manu scriptus in 10. gladiis domini 21. jam destinala 11. 12. 
14-17. 19-27. l.>-49. 54-63. 65. 66. 67. 71-74. adversante metro: nam secunda 
syll. voc. distinatn brevis est. Hinc Lipsiiis Epistol. Quasst. lib. iv. F.p. 25. 
vel tam festinata, veljam designata reponi jubebat. Alii editores hoc, alii illiid 
recepere, ne laudato quidcm emendatiouis auctore. jam designata 69. jam/es- 
tiiiata 33. a m. sec. 50. 64. 68. tam festinata 28. 70. 75. 76. 77. 81. 82.-97 Par 
estprodigio 22. in pro cum 7. 10. 11. 14-17. 19-25. 45-50. 54-63. 65-70. 74.-98 



NOTiE 



rent annos tantum quadraginta, sed 
per octogesima solstitia, signiticavit 
annos octoginta, quibus jam sub Ne- 
rone, ac deinceps, in media tyran- 
nide tutus vixit Crispus, Caesaribus 
nunquam non gratiosus. Qua? viden- 
tnr ironice dicta, cum inter claros 
magis quam inter bonos censeatur 
Crispus apud Corn. Tac. 

93 His armis] Assentando, conni- 
vendo, cedendo tempovi, sibi consu- 
lendo. His artibus. 

Ilia quoque tutus (?i aula] Etiam sub 
Domitiano, qui terribilis cunctis et 
invisus. Sueton. Domit. c. 14. 

94 Proximus] Secundus post Cris- 
pum. 

Acinus'] .4«7iusiGlabrio Consularis, 
quern Domitianus cxulantem intertici 
jussit quasi molitorem rerum nova- 
rum. Sueton. Domit. c. 10. 

95 Cumjuvenc] Quis ille, baud con- 
stat, Quidam juvcnem Helvidiiim, 
de quo Sueton. Domit. c. 10. Qui- 



dam ipsius Acilii filium intelligunt, 
cum Schol. veteri, qui sic habet : 
' Acilius Consul snb Domitiano t'uit, 
indignns pati quae passns est. Hujus 
filium juvenem cum occideret, ipsuni 
Acilium servavit, qui pcenas sentiret 
orbitatis.' 

96 Tam festinata] Lesnnt alii, jam 
designata: alii, jam destinata, repug- 
nante metro, nam destino niedlam 
syllabam corripit. 

97 Prodigio] Prodigia vocari, quia 
prffidicunt, sicut ostenta, nionstra, 
portenta, quod osteudunt, monstrant, 
portendimt, suntque praesensiones re- 
rum futurarum, Atictor est Tullius 2. 
de Nat. Deor. n. 7. et 1. de Divin. 
n. 93. 

Prodigio par est cum nohilitatc senec- 
tus] Nimirum, ut supra diximus, No- 
bilitatem semper oderunt Tyranni, et 
cum licet, pessumdant. Hinc Eccles. 
c. 10. ' Omnis potentatus brevis vita.' 

98 31alim fraterculus esse gigantuf] 



282 



D. JUNH JUVENALIS 



Profiiit ergo nihil misero, quod comimis ursos 
Figebat Tsumidas, xilbana nudus arena 
Venator. Qni.s enim jam non intellegat artes 
Patricias ? qiiis priscum iilud miretur acumen, 



100 



felUi contiilit, quod urxos Numidkos prope cotifodiebat denudatus venator in arena Al- 
bfina. Nam qids modo non coiuprehendal iistitsXubilium? Quis adnurctur veterem tiuun 



J't non sit 22. malkm 16. gigimtis 3. 4. 5. 10. 12. 13. 14. 17. 19-24. 4.5. 47. 40. 
.54. 57. 58. 70. 75. 76.82. giguntum 11. 15. 16. 25. 4(>. 48. 50. 55. 56. 59-69. 
71-74. 77. 81. — 99 quo minus 15. — 100 Ai«niV/os22. a ni. sec. harena 14. 21. 22. — 
101 jam abest a 14. 15. inteUigeret 14. intelligit 15. 77. intellegat pro iyiteUigat 
17. Reotius ; uncle receptuni. — 102 miretur pro miratur revocavi ex 25. 
4C. 48. 49. 54. 55. 56, 59. 60. 62. 64-74. qiioniam exquisUius est, et praece^sit 



NOT^ 



Maliiii hiimiiis esse ac obsciirus, et 
ex genere eorum, qui propterea di- 
cuntur Terrae filii ac gigantcs, a 
'}iu(ff6ai, et yrj. Vide Pers. Satir. vi. 
vs. 57, et seq. et quae nos ibid, et 
Ang. Polit. Miscell. c. 18, 

99 Mi^erol Juveni Acilio. 

Quod cumiuus ursos figebaf] Non 
iine magiio vitaj periciilo, captans 
s^ratiani Doniitiaiii, qui paudcbat ve- 
naliones edere scenicosque liuios, in 
Alia; Amphitheatro, duni Qiiinqua- 
tria Minerva' quotannis celebrabat, 
teste Suet. Doniit. c. 4, ubi teras 
varii generis centcnas ipse conficere 
arte sumina industriaque spectatus 
est. Ibid. c. 19. 

Vrsos 'Sumidas'] Id est, leoues 
validos ex ea regione Africa?, qua; 
liodie Biledulgerid. Porro Nuniidia 
proprie dicta sita erat ubi nunc sunt 
Bngia; et Constantino regna in di- 
tione Algtriana. Magnam hie litem 
Plinio uiovent nonnulli, ()uam tuiicn 
incite diriiiiil Just. Lipsins Elect, u. 4. 
nbi Pliniuni egregie \iiidicat, expc- 
ditque locum ejus viii. 36. Arido 
eerie calidoque solo non gaudent 
ursi, undf nulli sunt in Africa, aut 
rari aiinioduni iique niinuti ac im- 
bclies in montana forle aliqua parte. 



Hie igitur intelligendi leones, quos 
quideni nbi priuiuni Koniani con- 
spexerunt, noto nomine ac domestico 
appellabant ursos, Numidicos autem 
Libycos, aut Afiicanos, ad distinctio- 
neni. Unde et communi sermone Vir- 
giiius /Eneid. 5. et 8. dixit, ' pellem 
Libystidos urs* .'' [)ro, lecence. Nequ? 
vero qnenquam niovere debet aucto- 
ritas Horodoti, Solini, Strabonis, ut 
docet ibidem Lipsius erudite, 

100 Albana arena'] Vide superiorem 
Notam. 

yiudus venator] Vel, sine armis, et 
solo robore corporis feras debellans ; 
vel etiam sine vestibus, ut amentiam 
siinidaret, cxemplo Bruti, de (juo 
niox infra. 

101 Aries patricias] Jam callet Do- 
niitianus artes Nobilium, qui metu 
mortis stoliditatem simulant, Juniuni 
Brulum imitantes. 

102 Priscum illud acumen, Brute, 
tuum] AudJcns eiiim Brutus fratrem 
suiim cmn primoribus civitatis inter- 
fectum, Tarciuinii Superbi avunc.uli 
sni S'Pviliam elusit stupidum se iin- 
gens ac bardum : sic(pie iram dissimu- 
lans, et sua- tuni vita; consuluit, et 
nitionis occasionem tandem est con- 
sccutus. Tit. Liv. i, 56, 



SATIRA IV. 



283 



Brute, tuum? Facile est baibato imponere regl. 

Nee melior vultu, quamvis ignobilis, ibat 

Riibrius, ofTcnsae vctcris reus atque tacendae, 105 

Et tamen improbior satirara scribente ciuaedo. 

Montani quoque venicr adcst abdomine tardus ; 

Etmatutino sudans Crispinus amomo, 

Quantum vix redolent duo funera ; saivior illo 

Pompeius tenui jugulos aperire susurro ; 110 

istam solertiam, o Brute ? Arduum nnn est decipere harhatum regem. Ibat et Eu- 
brius non potior facie, quanquain plebeius, conscius atitem priscce culpa; et silenda; ; 
ac niliilominus pejor * * Satirns componente. Prasto etiam fidt Monlani alms 
ventre lentus : ncc iion Crispinus mane distillans amomum, quantum vix exlialarrt 
dua futubres poiiipa2 : tuiii Pompeius eo crudelior incidere gutlura levi obmurmu- 



inteUfgat. — 105 Claiidins forte s. C/odius substituendus in locum Rubrii,et liaec 
verba ex iis explicaiida, quae Snet. Domit. c. 1. d-e Clodio Pollione et poeniate 
Neionis cinadi menioiiifi prodidit. — 109 non pro vix *22. a m. sec. — 112 pradia 



NOT.E 



lOS Barbato Regi] Piimis Regibus 
illis rndibus, nee dnni astiitis, ut est 
jam Domitiaiius. Prisci qiiidem Ko- 
mani per annos quadringentos qua- 
draginta qualiior barbati peniiansere, 
ac sine tonsoribus, donee tos in ur- 
bem accersivlt e Sicilia P, Ticinias 
Mena : quod asseriint Varro ii. de Re 
Rust. cap. ult. et Pliu. vii. 59. Vide 
et Gellinni in. 4. et Alex, ab Alex. 
V. 18. et quod nos ad Pers. Sat. iv. 
vs. 1. 

104 Nee melior tndtu] Non laetior 
ant ronfidentior. Nee enim Domitia- 
iius Nobililati solum infestiis, scd et 
cuivis e plebe. 

105 RubriKs] Is e Gallia oviundus, 
Iminili geiierc, Doinitiaiio tamen fa- 
miliaris ; unde et indignatio Poctse, 
ouinibiisque bonis. 

Offensic veteris reus] Qucc ilia ? Non 
liquet. Stuprum cum Julia afterunt 
nonnulU, suamqiie in sententiam tra- 
liere coiiaiitur vet. Schol. quasi Ju- 
liam a Rulnu> corruptam, non 'J'ibiam 
feCripserit, ut Icgitur vnlgo. 

106 Hatiram scribente} Ncrone, qui 



probroso carmine Qiiintianura per- 
strinxit velut niollem ac flagitiosum, 
suaque in illo vitia impudenter repre- 
hendit. Corn. Tac. Annal. 15. 

107 Monlani quoque venter adest^S^c] 
Adfuit et Montanus ventre obeso ac 
promiuente, liincque tardus incessu. 
Hujus mentio est apud Taciturn An- 
nal. XVI. el Histor. iv. 

Abdomine] Pars est ima ventris. 

108 Matutino sudans Crispinus amo- 
mo] Crispinus, de quo fuse supra, non 
ante cceiiam dnntaxat, ut alii, lavans 
et iingens corpus, sed mane se un- 
guentis perfundens, sumnia luxuria. 

Matutino amomo] Matutinum attio- 
mum quidam explicant ex Oriente 
advectum, ubi mane Sol. De amotno 
Plinius XII. 13. Pieciosumfit ungueii- 
tum ex eo frutice. 

109 Quantum vix redolent duo funera] 
Vide Pers. Sat. vi. vs. 35. et seq. et 
quiE nos ibid. 

110 Pompeius] Pompeius RudnCnS' 
pino ctiain perniciosior. De illo Pliii. 
lib. III. Epist. 9. sub fiiiem. 

S(Evior aperire jugulos, S^x:] Grajcis- 



284 



D. JUNII JUVENALIS 



Et, qui vulturibiis servabat viscera Dacis, 

Fuscus, marmorea meditatiis prtelia villa ; 

Et cum uiortifero prudens V^eieiito Catullo, 

Qui nunquani visae flagrabat amore pucllce : 

Grande, et conspicuum nostroquoque tempore monstrum ! 115 

Caecus adulator, dirusque a ponte satelles, 

ratione : ct Fuscus, qui bella animo volutans in villa e mnrmnre, Dacice rulturibus 
intesiina sua j-eseivabat : et callidus Veiento cum lethali Catullo, qui ardebat cupi- 
dine Virginia Jiunquam aspectce ; magnum atque spectabile prodigium nostra el iajn 
(Pvo, assentator oculis orbatus, ac savus minister a ponte, meritus corrogare stipem 



16.— 113 Vegnento 22. Vegenlo 20. Cf. ad vs. 12a.— 116 e ponte, ut inf. xiv>. 



NOT^ 



mus, id est, szevior in afferenda miil- 
tis pernicie ac moite per suas tectas 
delationes atque susurrationes apud 
Domitiamini. 

111 Vulturibusl Hi tiiduo ante vel 
biduo Solent volitare, ubi futiira prae- 
sentiunt cadavera. Plin. x. 6. Vide 
Pkitarcb. Quaest. cent. Rom. 93. et 
Ccel. Rhodig. viii. 18. et xxvii. 8. 

Dacis] Dacia Europee regio satis 
anipla, Transylvaniain, Moldavian!, 
et Valachiam comprehendens. 

Qui vulturibus servabat viscera Dads'] 
Fusci enim cadaver expositum fuit 
voracitati avium ejusmodi, cum cae- 
sus esset in Dacia, quo bellum intu- 
lerat. Martialis Epigram, vi. 76. 
' IHe sacri latcris custos Martisque 
togati, Credita cui summi castra fuei e 
Duels, Hie situs est Fuscus, licet 
hoc, fortuna, fateri ; Non timet bos- 
tiles jam lapis iste minas. Grande 
jugum doniita Dacus cervice recepit, 
Et tamulum victrix possidet umbra 
nemus.' 

112 Fuscus] Cornelius Fustus Pra;- 
torio pracfectus, cui licet inexerci- 
tato secundam in Dacos expeditio- 
)iem commisit Domitianus int('licit)us 
auspiciis ct male sue. Vide Sueton. 
Domit. c. C. Corn. Tacit. Histor. 2. 
et 3. Eutrop. 1. vii. in fine. 

Marmorea meditalus prcclia villa] 



Erat enim domi nobilis, sed otio ae 
deliciis innutritus parnni erat ido- 
ueus, cui summa belli crederetur, 
nwrmoreis aedibus magis assueto 
quam castris. 

113 Mortifero] Delatore pernicioso, 
Prudens] Vel, astute serviens tem- 

pori, vel doctus, teste Cornelio Ta- 
cito Annal. 14. 

Veiento] Fabricius Veiento, de quo 
jam ante Sat. 3. vs. 185. et post am- 
plius Sat. 6. 

Catullo] Plin. Lib. iv. Epist. 22. 
' Coenabat,' inquit, ' Nerva cum pan- 
els, Veiento proxinius, atque etlam in 
sinu recumbebat. Dixi omnia cum 
hominem nominavi. Incidit sermo de 
Catullo Messalino, qui luminibus or- 
batus ingenio sa;vo mala cacitatis 
addiderat : non verebatur, non eru- 
bescebat, non miserebatur ; sa-pius a 
Domitiano non secus ac tela, quaj et 
ipsa caeca et improvida feruntur, in 
optimum quemque contorquebalur,' 
cS:c. 

114 Qui nunquam visa flagrabat amore 
puellw] Senex et circus puellas depe- 
ribat niin(|nam visas, reluctante ada- 
gio, «'« TOO dpav jlyvfTai rb (pay. 

110 A pni.te satelles] Qui magis de- 
bucrat esse miser et mendicus ponti 
velut satelles assiduus, quam Aul.e et 
Imperatoris assccla. 



SATIRA IV. 



285 



Dijjl^nns Aricinos qui mendicaret ad axes, 
Blandaque devexae jactarct l)asia rheda^. 
Nemo magis rhombum stnpuit : nam plurima dixit 
In laevam conversns; at illi dextra jacebat 
Bellua. Sic pugnas Cilicis laudabat, ot ictus, 
Et pegma, et piicros inde ad velaria raptos. 



120 



ad axes Aricia, atque adulatoria dare oscula currui declhi. Nullus rhombum pivs 
(idmiratus est, Etenlm nudta locutus est ad sinistnnn versus, sed ei tanieii bestia 
procumbebat ad dextram. Ita Cilicis commendahat certaminn, ac percussio7ies, 
atque pegma, juvenesque hinc elatos ad integumenta. Fabricius hand ei concessit : 



134. aliquis de ponte, malebat Nic. Heins. ad Ovid. Ibin vs. 420. — 117 mendica- 
bat '2b. Aricinos. ..ad arces, h. e. ad collem s. clivum Aiicinnm, quin corrigendum 
sit vix dubito. Axem certe poetis dici collem editum, non niihi persuasere 
Platbner et Scaliij. ad Prop. iv. 1. 12.5. ubi Passerat. ex vet. libro recte 
restitiiit arcis. — 119 stupuit rhombum 1.5. rhumbum 6i. rumhum 21. 22. 27. — 
120 lavam (iit mox dextra) 16. 24. 25. 27. 28. 45-50. 54-60. 64. 65. unde resti- 
tiii. latum alii.— 121 Bclua pro Bellua scribitur 21-25. 27. 45. 47. 56. 59. 60. 
65. pvgnans Cilices 11. pugnam 45. jactabut 21.— 122 Ut 22. pagma 62. 68. 



NOTiE 



Dirusi Importunns ac niolestus in 
exigenda stipe a praetergredientibus. 

117 Aricinos qui mendicaret ad axes] 
Vel ad portam urbis Ariciae, vel ab 
jis qui ciirru vehiintur per Appiam 
viam, in qua est Aricia. Frequentes 
esse mendicos ad pontes, ad urbls 
portas, et ad vias celebres, nemo ig- 
norat, et jam ante notavimus ad Sat. 
3. vs. 296. et alibi. 

Aricinos'] Aricia urbs olini Latii, 
colli iniposita, Hippolyto conditorc, 
et nemore proximo Celebris : hodie 
la Riccia, in Campania Roniana oppi- 
dnlum titulo Ducatus insivjnitnni. 

118 Derexte jactard ba.sia rliedte] 
Dignus et ea premi iuopia, qua vic- 
tnm qna^ritaus adlgeretnr ad pren- 
sandas rhedas e cli\o Aricino descen- 
dentes, inio ad extorqnendum obo- 
lum eas blande at sordide oxularetnr 
extensa manii. iVliuus a I leni vul< tnr 
quod ait veins bcbol. ja<tari ab eo 
oscula teiciiti niulierculas rhedae. 
Nam ante velut ndiculus ^imator ille 
est uotatus, liic autem gumma dignus 



paupertate dicitur. 

119 Nemo magis rhombum stupuitli 
Quam Catullus ille Messalinus, qui 
rhombum non viderat tamen, ufpote 
caecus. 

120 Tn IcBcam conversns, at, ^x.] Ea 
parte indicans et obstupescens mag- 
num et ingentem rhombum, ubi non 
erat. Hie enim ad dextram, ille ad 
sinistrain se vertebat. 

121 Bellua] Prodigiosus piscis. 
Sic pugnas Cilicis laudabat] Sic ille 

quidem temere laudabat singula ; et 
vanas ejus assentationes tVrebat ama- 
batque Domitianus. 

I'ugnas Cilicis laudabat, Sfc] Quasi 
vidisset ejus gladiatoris pugnas, sic 
eas adiilatorie extollebat. 

Cilicis] Is erat insignis gladiator c 
Cilicia, qua; regio est Asia^ niinoris 
ad mare Cyprium : hodie Curamania 
est propria dicta, non Turcumania, ut 
aliqui perperani scripsere. 

Icliis] Vidnera atlversario indicta. 

122 El pegma] Sic etiaiii Catullus 
perinde ac si oculatus testis cxti- 



286 



D. JUNII JUVENALIS 



Non cedit Veienfo: sed, ut fanaticus^ oestro^ 
Percussiis, Bellona, tuo divinat, et, Ingens 
Omen liabes, inqr.it, magai clariquc Iriiiraphi : 
Regem aliqiiem capies, aiit de temone Britanno 



125 



rerum quasi furens astro tuo percitus, o Bellona, ominatus est, aitque ; Insigne nu- 
gurium accipis summw et illustris victorice ; capticum kabcbis quempiain Imperato- 



71. 72. Est Gr. iniyna.—l2i. Vegcnto 17. 19. 21. 22. a m. sec. Cf. ad vs. 113. 
— 125 clari inagnique IG. 20.— 126 vt pro aut 19.— 127 Exxidit 12. 17. 20. 21. 



NOT;E 



tisset, in Theatre admirabatur ac 
laudabat machinas affabrc facias. 

Pegina] jMachina e ligno, aliave 
materia sustcntandis sigiiis ant sta- 
tiiis idonea ad ornatura sBditira. Plin. 
XXXIII. 3. ' Princeps Caius,' inquit, 
' in Circo pegma extrtixit, in quo 
fuere argent! pondo centum viginti 
quatuor.' In Theatris autem peg- 
mata machinas erant avTOKivrjrai, seu 
tabulatum avrofidrcos et per se assur- 
gens ac sensini crescens, pariter ac 
decrescens. Martial. Spectac. Epi- 
gramm. 2. ' Et cresrunt media peg- 
mata celsa via.' Vide Scalig. Poet. 
I. 21. 

Et pucros, &-f.] Pcgmati niniirum 
iusidentes, in sublime raptos non sine 
stiipore et oblectatione spcctantium. 
Claudian. de Consulat. Manl. Theo- 
dori. ' Vel qui more avium seseja- 
culantur in auras, Corporaque adifi- 
cant celeri crescentia nexn. Quorum 
comi)ositani puer augmentatus in ar- 
\cn\ Eniicet, et vinctus plantar vel 
criiribus hierens, Pendula librato (i- 
^at vestigia saltu. Mtbile ponderi- 
biis descendat pegma reductis.' 

Velaria'] Vela (juibus cxpansis sn- 
perne tli<;atrum integebatur adver- 
Eiis imbres et Solem. 

123 Non cedit Veinitu] Catulli adii- 
lationibus non ressit I'abriciiis Veien- 
to, sed ct niajores addiiiit. 

fanaticus'] Uictus a/uwo, in quo af- 



flatus numine, Entheus, ac divino 
furore correptus exagitatur, vatici- 
natnr, &c. eo nomine dicti inprimis 
Cybelae Sacerdotes, de quibus Sat. 

2. vs. 112. 

CEstro] Muse* genus est, quod 
alias asilus et tabanus, aculco vexans 
et infestans armenta. Varro 2. de Re 
Rust. c. 5. Plinius ix. 15. ' Animal 
est parvum ; scorpionis etfigie, aranei 
magnitudine,' inquit. Virg. Georg. 

3. ' Nomen asilo Romanum est, CE- 
stron Graii vertere vocantes: Asper, 
acerba sonans, quo tota exterrita syl- 
vis Difiugiunt armenta,' &c. Qis- 
triim apud Poii'tas sumitur pro affla- 
tu divino ac furore, quo homines 
correpti fatiganttu', atquc humano 
quidpiam majiis aut loqunntur aut 
faciunt. Ejusmodi Q^.stro in pellicem 
lo Inachi liliam immisso, Juno se ul- 
ta est : eo quippe exagitata lo in mare 
se pra^cipitem dedit. 

124 liellona'] ISIinerva Jove nata, 
bellorum pra?scs et inventrix, unde 
Bellona dicta est. Varro 4. de Ling. 

iAt. 

Dirinal] Pra;sagit, vatieinalnr, et 
ex ingenti pisce capto ingcntes onii- 
natiu' triiimphos. 

120 Temone Britanno] Temo, lignum 
est illud oblongum inter e(|Uos cur- 
rum tralientcs, quo et currus regitur. 
Synecd. pro ipso currii ponitur. Poi- 
ro Britanni ex essedis sen. curribns 



SATIRA rV. 



287 



Excidet Arviragiis. Peregrina est bcllua. Cernis 
Erectas in tcrga sudcs? Hoc d(M''iiit unum 
Fabricio, palriam ut rliombi niemorarot, et annos. 
Quidnam igitur censes? concidiJur? Absit ab illo 
Dedecus hoc, Montanus ait. Testa alia paretur, 
Quae teniii muro spatiosum colligat orbem. 



130 



rem ; vel Ariirnfrus dclabctur e curru Britannico. j>.^ir,,„i cc^ yrm. ► tins sju- 
cula in dorso rigida ? Jllud solum desideratum est I'elentoni, vt rliombi patriam 
atatemque enarrurtt. Quid ergo judicasi An dissecabitur? Probrum istud amo- 
veatur ab eo,inquit Montanus; comjniretur profunda testa, qua exili pariete am- 



22.26. 2&. 33. cnjiis Schol. exponit : nioituns est et de rejino expiilsus ; 
tanquam vaticineiitur de re praesenti, vel quasi jam facta. Armirugus 19. 
Arguragus 21. a m. soc. — 128 Ereptas in fergo 45. — 129 rumbi 45. 40. 47. — 
130 cesses 65. consciditur 16. — 131 testa ilia 20. 21. a m. pr. — 133 patince mng- 



JHOTJE 



piignabant, ac per temonem discurrc- 
bant, &c. Vide Casar. de bello Gall. 
IV. 33. 

Britanno] Britannia major nempe, 
Ptol. Albion. Insula Europa? maxi- 
ma, Angliam et Scotiam complecti- 
tur. Virgil. Eel. i. ' Et penitus toto 
divisos orbe Britannos.' Britannia 
vero minor pars est Gallia?, Aremorica 
vel Armorica niincnpata, de qua hie 
mentio non est. 

127 Excidef] A te dejectus, o Do- 
mitiane, victus in acie, forsan et reg- 
no spoliandus. 

Arviragus'\ Rex Britannorum. 

Peregrina est bellua'] Rhombus in- 
geus peregrino captns in mari, por- 
tendit illustrem victoriain de pere- 
grino hoste, V. g. de Britannis. 

128 Erectas in terga svdes] Hae no- 
tant infigenda bostiiim tergo tela ; 
perglt Veiento adulator. 

Slides'] Pinnas Kliombi vel spi- 
nas iustar spiciilorum rigentes et 
arrectas. Proprie sudes telum est 
rustlcum, sou paxillns igne tor- 
ridiis ac praMcutns, idem quod 
vallus Servio : ' Sudibus concursiim, 
ac in moduni justiK pngiiic dimita- 



tum,' ait Livius de bello Punico. 

Hoc d(^uit'\ Ironice. Cum enim ille 
singula persequeretnr adjuncta, qnin 
fetatem piscis inquirebat, &€. 

130 Quidnam igitur censes] Inquit 
Dnmitianus Veientoni tot praeclara 
ominato : Sed quid tandem de pisce 
fiet ? Totiisne, an in partes concisus 
coquetur ? 

131 Dedecus hoc] Ut ea qua poller: 
magnitudo violetur : absit. Qiiantus, 
(|uantus est, integer coquendus at- 
(jiie apponcndus. 

Testa alta] Vas fictile profiindum 
et capax. Tale fuit illnd, quod Vitel- 
lius, apud Suetou. c. 13. ob niagni- 
tudincm, Minervae Clypenui dictita- 
bat. Ejus memiiiit Plin. xxxv. 12. 
His verbis : ' Vitellius in principatn 
diicentis sestertiis condidil patinani, 
cui faciend* fornax in campis cxivdi- 
ticata erat: quoniam eo pcrvcnit lux- 
uria, ut fictilia pluris con»teiit qnani 
mnrrhina.' 

1 ?;2 Tenui mum spatiosum colligat or- 
bem] Ejus testiv latera quidciu baud 
spissa, at tnndum sit ampluni rotun- 
dumqiie, rhomiii figurae et niagnitudi- 
ui acconnnodatum. 



288 



n. JUNII JUVENALIS 



Debetiir magnus patina? siil)itusque Prometheus. 
Argillam, atque rotam citiiis pioperate : sed ex hoc 
Tempore jam, Csesar, figuli tua castra sequantiir. 135 

Vicit digna viro sententia. Noverat ille 
Luxuriam imperii veterem, noctesqiie Neronis 
Jam medias, aliamque famem, cum puhno Falemo 
Ardcret. Nulli major fuit usus edendi 
Tempestate mea. Circcis nata forent, an 140 

plum circubim cant iiieal : Catino haic opvs est summus ac repentinus Promethenn. 
Accelerate quamprimttm lutum atque orbem : ah hac autem hova deinceps, o Cccsar, 
figuli comitcntur e.rercitum tiium. Superavit dictum r?ro dignum. Is sciebat 
priscum luxum Imperatorum ; et nodes Neronis jam dimidias, et csuriem alteram, 
ijuundo puhno flagrabat Falernn. Amplior epulandi peritia fuit nemini,meo tempore. 
Admorsu prima ttoverat distinguerc iitrimi ostrece Circceis essent edita, an ad ru- 



mis 11.- 
tuf IC. 



-134 tolam 45. cites pro citius 22. — 135 jam figuli, Ctcsar 26. sequun- 
-140 Circeiis 60. 65. — 141 Riiupinove 24. Ruptupinote 45. Ruptupi- 



NOT^ 



133 Debctur magnus pat iiuc, Sfc] Fa- 
bricandaE Imic insigni patinae qnaBren- 
tlus figiilus tam peritus et ingeniosus 
quani fuit Prometheus, qiiihomiiiem e 
luto tinxisse dicitur. Metani. Fab. i. 2. 

Subitusque'\ Artifex opera; celeris, 
ac prointiE indiistria-, ne, si morctur 
ille, corrnnipatur ac pereat exiinius 
piscis. 

Prometheus^ Is Japeti filius, dictus 
airh TTJi TTpofxriOeias, a providentia, seu 
sapicnlia singulari. Missis Fal)idis de 
Prometheo bene multis, certum est 
eum Astronini rationein ac uiotus e 
Caucaso observasse, Assyriosqiie pri- 
inum docuisse. Vide Coel. Uhodig. 
VII. 19. et seq. 

134 Argillam] Tcrram tenaceni, e 
qua finguJitur vasa, 

Rotam] Pliii. Vii. 56. ' Figlinas,' 
inquit, ' invenit Cora bus Athenien- 
sis, in iis orbcni Anarhariis .Scythes, 
nt alii, Hyperbius Coriiitliius.' l)e 
rotafi^nlina Horat.ad Pisom s: ' Am- 
phora rupit Institui, currente rotrt, 
cur Ulceus exit?' 

IS."! PiguUlnacaslraaequantur] Com- 



positores luti ad bella etiam te se- 
quantur, o Domitiane, ne illis forte, 
ut nunc, indigeas. Ironice. 

136 Vicit digna viro sententia] Hapc 
veutricosi Montaui sententia superior 
fuit, vicitque ut rhombus integer co- 
queretur. 

137 Noctes Neronis] Sueton. Ner. 
c. 27. ' Kpulas a medio die ad me- 
diam noctem prntrahebat : refotus 
saepius calidis pisr.inis, ac tempore 
eestivo nivatis.' 

138 Aliamfarnem] Irritamenta gii- 
lae ; vel secuiKtain fameni seu edacita- 
tem procuratam prioiis cibi acccle- 
rata poctione per Falernum, aut quid 
aliud iiipnmis culidum. 

Falemo] Falcrnus mons in Campa- 
nia vini fiiax generosissimi. Hujus 
cxcclUntiani narrat I'linius xiv. 6. 
utilitatc.m vero ac salubritatcm, 
XXII. I. 

i:'.9 Usiis edendi] Solertia pcritiaquo 
condieiidi ^ic (ieligendi cibos, ad laiitc 
I'pnlaudum. 

140 Tempestate mea] lEtdAc quidem 
mea. 



SATIRA IV 



289 



Lucrinum ad saxum, Riitupinove edita fundo 
Ostrea, callebat primo dcprendere morsu ; 
Et semel aspect! littus dicebat echini. 

pern Lucrinam, an profunda Rutitpontin procrcafo': atque visi statim echini ripam 
enarrabat. Exurgitur ; ac ccetii dimissUf discedere mandalur principibus^ ijuos 



none 23. Rutupinoqiie 20. 25. 2T. 46. 47. 48. 55-60. 64. 65. Euptupinoque 17. a m. 
pr. 19. Rutipinoque 15. Ruliipinovel 14. ruptoque pinoque 16.- — 142 deprehendere 
17. 22. 24. 27. 64.— 143 simul 17. a m. sec. dicebat litus 14. echinni 19. 46. 47. 58. 



NOT^ 



Circeis] Promontorinm Circeium 
dictum a Circe, quse iilic habitavit, 
atque sacellum liabuit. Situm est in 
Canipaiiiae littore, ad mare Tynhe- 
num, non longe a Tenacina. Horat. 
Sat. II. 4. ' Ostrea Circaeis, Miseno 
oriuntur echini.' 

141 Lucrinum ad saxuni] Luci'inus la- 
cus Baias inter et Puteolos : unde et 
Baianus vocatur ; piscosus admoduni, 
Plin. III. 5. Horat. loco niox citato, 
' Murine Baiuno melior Lucrina Pe- 
loris.' 

Rutupinol RutuptB, vel Rutupi, op- 
pidimi est in ora Auglicana, non pro- 
culurbe Cantuaria, et Sanduico por- 
ta. Hinc etiam optima ostreae afFe- 
rebantur. 

Fundo] Mari pvofundo Rutupis 
proximo. 

142 Ostrco] Tullius de Divin. ii, 
33. ' Ostreis,' inqnit, ' et conchyliis 
omnibus contingit, utcum Luna cres- 
cant pariter, pariterque decrescant.' 
Gellius XX. 7. ' Ostreas senescente 
Luna innberes, macrae, tenues, ex- 
succae : crescente, pinguescunt.' Ci- 
tatque Lucilii vcrsum : ' Luna alit 
ostrea, et implet echinos,' &c. Ho- 
rat. citat. Sat. n. 4. ' Lubrica nas- 
centcs implcnt concfaylia Lunje. Sed 
non omne mare est generosa^ fertile 
testae.' A-slipnlatur Plin. ii. 41. Por- 
ro, teste AthcHKo in. 13. optima sunt 
ostrea marina, si qnando lacus adjacot 

Dclph. ct Var. Clas. 



aut fluvius ; ubi intelligenda raonet 
acstuaria Casaubonus. Tarentina in- 
primis laudat Varro, item Gellius vii. 
16. Lucrina vero praefert Seneca 
Epist. 79. et Plin. ix. 54. ' Circaeis 
autem ostreis caro testaque nigra 
sunt,' inquit Pliuius, xxxii. 6. ' His 
autem neque dulciora neque teneri- 
ora esse ulla compertum est.' Ibi- 
dem. 

143 Littus dicebat] E quo essent ad- 
vecti littore statim et primo aspectu 
dignoscebat. 

Echini] * Piscis est marinus e ge- 
nere cancrorum, spinis hirsutus, qui- 
bus et se tuetur, instar hericii, qui 
echinus est terrestris, sicut echinus 
marinus est hericius. Echino spinee 
pro pedibus sunt, ingredi est in or- 
bem convolvi ; ora in medio corpore 
ad terram versa ; sasvitiam maris 
praesagire traditur.' Haec Plinius 
IX. 31. et alibi. Athenajus cit. in. 13. 
rem lepidam narrat de Lacone quo- 
dam. Hie, appositis echinis hactenus 
ipsi in\isitatis, unum arriptiit atque in 
OS immisit totum cum spinis ac testa; 
dentibus autem licet offensis noluit 
rejicerc: ait vero : O nequam eduli- 
uni, neque niodo te dimittam priE 
inollitie animi, neque te unquam post- 
hac sumam. ' Putavit homo durns suae 
constantia" inleresse, ne vinci ab cciu- 
ni aculeis videietur,' inquit Casaubo- 
nus ibidem. 
Juv. T 



290 D. JUNII JUVENALIS 

Surgitnr, et misso proceres exire jiibentur 

Consilio, quos Albanam dux magnus in arcem 145 

Traxerat attonitos, et festinare coactos, 

Tanqiiam de Cattis aliquid, torvisque Sygambiis 

Dicturus, tanquam et diversis partibus orbis 

Anxia praecipiti venisset epistola pinna. 

suynmiis Imperator in castellum Albanum convocarat stupe/ados atque properare 
com}mlsos, quasi locutunis quidpiam de Cattis, ac trucibus Sicambris; quasi so- 
licitcE litei'ce cituta pinna adcenissent e rariis terra regionibus. Utinam 



—145 Consilio 17. 20. 21. a in. pr. 23. 24. 27. 4.5. 47. 50. 57. 64. quos libros se- 
Ditus Slim. Concilio reliqui. v. sup. ad v. 73. quo 50. ad arcem 66. — 146 
Texerut 22. attonitus...coactus 16.— 147 Cutis 55. Cathis 54. Getis 10. l2. 14. 
-17. 19-22. 25. 27. 46. 47. 48. 56-63. 65. 66. 67. 69. contra historian! et mctri 
leges. Geticis (scil. negotiis) 11.24. 26.71-74. 77. Gehis 45. Gatkis 49. 
Gotis 23. Dacis 68. Giatis Lubini vet. Commentator, qui etiam monet, 
Giatas esse Scotos. tortisque nialebant Valla, Grang., Schegk. in Praemissis, 
et Raniires ad Martial, de Spect. Epigr. iv. 9. Crinibus in nodum tnrtis venere 
Sygambri. Cf. etiam inf. xiii. 165. et Smetii ant. neoni. p. 70. ubi xii. Sy- 
gambroruni capita, vultn truci ac severo, crinibusque in nodum tortis, ex- 
pressa videbis. Std vulgata lectio raulto aptior est b. 1. et anxietati Impera- 
toris. Sycambris 11. 17. 24. 60. G5. Sigambris 14. a m. pr. Sicanbris 21. Vulgo 
Sicambris. Ego Sygambris edidi, quae scripttira auctoritate tum antiquiss. 
codd. Ovidii, Claudiani alioruuique, turn Gra^cc. auctorum tirmatur: nam 
Dioni et Ptolema^o constanter dicuntur ^vya/x^poi, Straboni iv. p. 194. et al. 
'^ovyafj.fSpoi, ut Sugambri Tac. Ann. ii. 26. iv. 47. xir. 39. Cf. Heins. ad Ovid. 
Am. I. 14.49. Ondend. adSuet. Aug. 21. Duker. adFlor. iv. 12. JaniadHorat. 
Od. IV. 2. 36.— 148 de pro ct 15. t'/ abest ab 10. 11. 14. 16. 21-27. 45-50. 54-69. 
71-74. 77.— 149 ptnna 11. 14-17. 19. 20. 23-26. 45-50. 54-09. 71-74. Conf. ad iii. 

NOTiE 

144 i5j<r^?<?<r] Probata igitur ab om- in Sarmatas. — in Dacos duas. — De 
uibus Montani sententia, Domitianus Cattis Dacisque post varia proelia, 
conciliiun illud celebre dimittit. duplicom triumpiuun egit.' 

145 Albanam in arcem'\ Supra, vs. Torvis'] Ferocibus, btllicosis. 

60. ct seq. Sigambris'] Hi Glieldriam incolne- 

Dux magnus] Domitianus Impcra- re, forsan et Zutphaniam, inferioris 

tor. Germaniic regiones. Francos ab illis 

146 Traxerat attonitos, ^c] Supra ortos saltern constat. Sicambrorum 
vs. 73. et seq. nomine comprclicnsos olim Usipctcs, 

147 Cattis] Populi sunt Germaniw, Tcncteros et IJructeros >cribunt aliqiii. 
liodie Ucssi. Sic legit vetus Schol. 149 ,lH.r/a /..7<i.v<"Z(r] Subitum aliquod 
Alii tamen codices liabent, Dacis; malum aununcians, seu desectionein 
de quibus supra egimus, vs. ] 11. Alii, sociorum, seu bostium irruptionem. 
Geticis: Gettc porro sunt hodic Mw^ Pracipili pinna] Hiec erat nota ca- 
davi, ut qiiidam volimt. Suetonius sus et infortunii, sicut e contra lapti- 
Domit. c. 6. sic ait: ' Expeditioncs tiam laurca indicabat. Nam, ut ait 
partial sponte suscepit, partim ncccs- vctus Schol., si victoria uuuciabatiir, 
sario : sponlc in Caltos ; nccessario lanrus in Epistola figebatur, inserc- 



SATIRA IV. 291 

Atque utinara his potius nugis tota ille dedisset 150 

Tempora sasvitice, claras quibus abstulit Urbi, 
Illustresqiie animas impune, et vindice niillo ! 
Sed periit, postquam cerdonibus esse timendus 
Coeperat. Hoc nocuit Lamiarum caede madenti. 

autem ineptiis illis impendisset mag^is integrum istud crudelitatis avum, quo 
civitati Nobiles ac prctstantes animas ademit, sitie poena, atque ultore neinine. At 
mortuus eat posteaquam surtoribus incepit esse formidolosus. Id vero danmustini 
fuit stillaiiti Latniarum cruore. 



118.— 150 nugis potius 15. 20. 21. 77. ille pro ilia restitui ex 7. 17. 20. 21. a m. 
sec. 22. 29. Iinportiina vox ilia, quam neniini displicuisse niireris.— 151 clura 
60. 65. orbi 22.— 152 Illustres 25. 27. 46. 47. 48. 56-60. 64. 65. judice 21. 



NOTyE 



batur, obvolvebatur, ferebaturve ; si 
quid adversi, pinna. Laiireatas certe 
tabellas populo ostensas refert Livius. 
Laureates postes, fasces, lictores pas- 
sim invenias. Vide Alex. ab. Alex. i. 
27. Epistolae persagittam transmissEe 
Herodotus meniinit 1. viii. n, 319. 
per aviculas aiiteni, pedibus earum 
scilicet alligata?, in obsidione quidem 
Mutinensi, Plinius x. 37. de Tinnun- 
culo. Sunt qui veredarios accersant 
ad hiijus loci explicationem. Sed ne- 
que ha?c, nee ilia, sed prima inter- 
pretatio valcat ac vigeat. 

150 His nugis'] Quale est, habuisse 
concilium Optiniatum de coquendo 
pisce. 

151 Claras illustresque animas'] In- 
signes virtute juxta ac natalibus vi- 
ros, ut supra notaviuius, ex Sueton. 
Domit. capp. 10. 11. 15. 

152 Impune et vindice nullo] Neniine 
Patricioruni id auso, quod fortiter 
deinde Plebeii fecerunt. 

153 Sed periit] Tandem sacvus Im- 
perator interiit, pcenasque dedit, me- 
rita duduni nece niactatus, non per 
ignavos Nobiles, sed per ignobilcs 



strenuos, qui sibi tiniere incipiebant, 
cum Domitianus Nobilium cruore 
satur, in plebeios jam saevire aggre- 
deretur. Vide Sueton. Domitian. 
capp. 14. et 17. 

Cerdonibus] Synecdoche, pro Ple- 
beiis. Vide Pers. Sat. 4. vs. penult. 

154 Hoc nocuit] Sarcasmus in Pa- 
tricios ac Nobiles : quasi diceret : 
Adhuc viveret ille nequam Tyranmis 
et in reliquam Nobilitatera grassare- 
tur, si Plebeiis forniidolosum se non 
pnebuisset ac tenibilem, quod ait 
Sueton. Domit. c. 14. 

Lamiarum] Horum familia Romse 
perillustris erat, quippe quae origi- 
nem duceret a Kege Lafstrigonum 
Lamo, teste vel Horatio Carminura 
HI. 17. ' JEW vetusto Nobilis ab La- 
mo, Quando et priores hinc Lamias 
feiunt Denominates,' &c. 

Lamiarum ccrde madenti] Domitiiino 
sanguine Nobilitati-i rtsperso. Ille 
siquidem Uvi de causa multos jugu- 
lavit RC suslulit ; inter alios autem 
Nobiles, et JElium Lamiam, duntaxat 
ob suspiciosos at innoxios jocos, ut 
cuarrat Sueton. Domit. c. 10. 



292 EXCURSUS 



EXCURSUS 

AD SAT. IV. 24-27. 

Markland. in Epist. Crit. p. 152. hunc locum sic distin- 
guit et emendat : Multa videmus, Qua miser, et frugi non 
fecit Apicius : hcec tu Saccinctus Pharia quondam, Crispine, 
papyro ? Hoc pretiwn squamcc? Adjecit has rationes : ' Vox 
Pharia valentior videtur ad excitandani invidiam et odium 
adversus Ciispinum, utpote yEgyptium, qiiam ilia altera 
patria ; et, quod summum est, si patria retineas, non exinde 
coUigere potes, cujus regionis fuerit Crispiuus : patria enim 
papyrus non necessario Mgyptiam papyrum denotat, quo- 
niam in aliis etiam regionibus nascebatur papyrus.' Sed 
contra eum jam ita disputavit Schrader in Observatt. p. 19. 
* Papyrus ^gyptia adeo nobilis erat, ut Nilus amnis papy- 
rifer appellarctur, et Niliaca papyrus ab omnibus celebrare- 
tur : V. Muncker. ad Fulgent, i. p. 19. Succinctus igitur 
patria papyro notat et designat yEgyptium. Sed contra suc- 
cinctus Pharia papyro non necessario significat -/Egyptium, 
quoniam sic succingi poterat alienigena. Deinde constabat 
inter omnes, Crispinum esse ^gyptium : sufficiebat ergo 
patria. Denique reccpta? lectioni firmissimum praesidium 
est in vs. 32. ubi poeta similiter siluros Crispini municipes 
vocat. Cf. S almas, ad Solin. p. 939.' 

Vs. 25. Hoc pretio squama (h. e. tantx) pretio piscis 
scil. a te eraitur vel emtus est, quod verbum mox se- 
quitur) 1. ()l-()3. 68-73. 75. 7G. 82. Hoc prelium squamce 
(li. e. tantum prctium est s. ponis mullo, s. mulli, piscis 
squamosi, a te emti) 7. 10. 11. 14-17. 19-27. 29. 45-50.54- 
()0. 04-67. 74. 83. 84. prob. Schradero. Sed doctior est ilia 
lectio, et piscem potius squamas, quam squamani dici credi- 
dcrim. 



AD SAT. IV. 293 

Vs. 27. Vetiis scholion est hoc : ' Anthypophora, quasi 
Crispinus hoc respondeiit : Quid mihi invides 1 Apuha cu- 
rios (forte carius) agros vendit, ut majores pisces venditj 
quos tu provincialibus gratis abstulisti. Et iroiiia : majores 
Apulia vendit. Amphibologia, utrum agios an viuUos ? vel 
per anastrophen postpositum sit.' — FeiTarius in Elect, i. 18. 
majoris legit contra metri leges, et perperam hunc locum ita 
interpretatur : ' Apulia hie non est regionis nomen, sed mu- 
lieris praedivitis orbse, quae donatos a captatoribus pisces 
carius vendebat : duos enim hie de more perstringit Juve- 
nalis, Crispinum, qui millibus sex (i. e. cl. coronatis) mul- 
lum emerat, et Apulia m, qua3 hamatahaeredipetarunimunera, 
inter quae jure mulli tunc fuere pretiosissimi, majoris ven- 
debat. Cf. inf. VI. 39. 40. et inpr. v. 97. 98. ubi de Aurelia 
sermo est, quod nomen et h. 1. fidentius ponerem, si codex 
manu exaratus ad manus esset, ut sit : sed majoris Aurelia 
vendit' Sic etiam multi interpretes Apuliam putarunt mu- 
lieris nomen esse ap. Horat. Od. iii. 4. 10. ubi v. Bentl. — 
Rectius mentem Juvenalis percepisse videtur Hcnniniust 
qui ha;c notavit : ' Justa indignatione exagitat agri pretio 
pisceni emtum, cum sex millibus extra Italiam in provinciis 
ager emi potuerit, imo cum et in ipsa Italia, in fertili ilia 
Apulia, majores agri quam in provinciis venirent eopse pre- 
tio : oblique vero taxat Romanos, qui usque adeo ab anti- 
qua frugalitate desciverint, ut susque deque habita agri 
colendi ratione, pras nimio gulas luxu piscem potius emerent, 
cujus sing-ulas libras, si modo adulatoria vanitate de magnis 
majora non fuerint dicta, venientibus etiam in ponderis ra- 
tionem squamis, et interaneorum rejectaneis, singulis milli- 
bus pensarent, quam ut eo pretio agrum sibi compararent. 
Cf. Colum. Pra^f. ad lib. de R. R. Obiter etiam vellicat 
superbum illud delicatorum nepotum patrii soli fastidium, 
qui non dubilabant pluris emerc agros in provinciis, quam ut 
majores fertiliorcsquc eodem pretio in ipsa Italia, in fertili 
ilia Apulia, sibi compararent. Legendum ergo sensu piano 
et obvio : Proviucia tanti Vendit agros ; et majores Apulia 
vendit. Tangit etiam obiter Appulorum gulam, cui ut ob- 



294 EXCURSOS AD SAT. IV. 

sequerentiiT, agjos suos ^iliori pretio vendebanf. To sed a 
librariis est ex linali litera rou agros praecedentis, et mona- 
chorum scriptura set, iit sexcenties in vett. Mss. et saepius 
ad Martial, monuit Scriverius : aut si quis to sed tolerare 
velit, nostram sententiam admittat saltern.' Pradia Appula 
laudantiir etiam inf. ix.55. — Prateus tamen et alii non male 
siispicantur, minoris quam alibi venisse agros Apuliae, quod 
magna ejus pars, quam poeta respexerit, montibus aspera 
fuerit ac sterilis, (v. Horat. Sat. i. 5. 77. sq. et Senec. Ep. 
^7. et 91. ubi haec leguntur : ' Agri suburban! tantum pos- 
sidet, quantum invidiose in desertis Apuliae possideret') vel 
quod Apulia infestetur Atabulo vento, qui plantas frigore 
adurat, de quo v. Horat. 1. 1. Senec. Nat. Quaest. v. 17. 
Plin. xvii. 24. Gell. ii. 22. Ales, ab Alex. iii. 22. 

Ceterum scripturam Appulia pro Apulia revoca\i e 60-63. 
Qb. ne metrum laboraret: nam primam syll. voc. Apulia 
brevem esse, intelligitur ex Horat. Od. in. 24. 4. et al. 
Neque tamen eandem ob caiisam auctore Schurzfl. emen- 
dandum : et majores terra Appula vendit : nam secunda qui- 
deni syll. tou Apulus s. Appulus corripitur a poetis, sed toO 
Apulia et Apulicus semper producitur, v. c. ab Horatio in 
Od. 111. 24. 4. in Epod. in. 16. et in Sat. i. 5. 77. 



D. JUNII JUVENALIS SATIRA V. 



2y5> 



SATIRA V. 



Si te propositi nondum pudet, atque eadem est mens, 
Ut bona summa putes, aliena vivere quadra ; 
Si potes ilia pati, quae nee Sarmentus iniquas 
Caesaris ad raensas, nee vilis Galba tulisset : 

Si non adhuc pudori est tibi institutum tiium, et animus idem constat, ut existi- 
mes supremam ei^se /elicit at em, vesci aliorum patina; si vales ea tolerare, quae nee 
Sarmentus ad i7ijuriosas Ccesaris mensas, neque sordidus Galba. tolerasset ; verebor 



1 Sic pro Si vs. 1. et 3. legendum censebat Lubinus, ut interrogatio esset, 
conjuncta cum exclamatione et indignatione,hoc modo : Siccine te nondum 
...pudet ? itane veio in turpi tuo proposito perseveras .'' Sed ita versus 5. non 
bene cohaeret cum verbis praecedd. Nee tamen censendus est in scirpo quae- 
sisse nodum ; quern certe interpretes, quod sciam, nondum solverunt. est 
omittunt 13. 15. 22. 25. 45. 59. — 3. 4 ejecti e 13. — 4 aid pro nee 16. Gabba 
1. 9. 11. Vetiis scbolion est : Apicius Gabba sub Tiberio scurra nobilis fuit. 



NOTiE 



1 Si te propositi'] Alloquitur Tre- 
bium parasitum, quem avertere co- 
natur a sordida sua vivendi ratione. 

Si te propositi] Contra Codices om- 
nes raanuscriptos et excusos, ut fate- 
tur ipse, Lubinus legit, Sic te propo- 
siti, Sfc. id est, Siccirie, Ifc, cum inter- 
rogatione et indignatione : abas, in- 
quit nulla cohaerentia, nulla commoda 
sententia. Verumtamen bic saltem 
in suo sensu abundat vir cetera doc- 
tus et valde ingenuus. 

2 Quadra] Alieno catino, aliorum 
sumtibus ac mensa. Vasculuui mo- 
dire concavum, super quo cibi con- 
vivis apponuntur, vtl etiam dissecan- 
tur, quando est figura; (|uailratir, 
quadra, si rotundvp, orbis vocari soli- 
tum. Virgil. /Lucid, vii. 115. ' Pa- 



tulis nee parcere quadris.' Item 
quadra est frustum panis, placentae, 
casei, apud Martialem. At praefe- 
renda prior interpietatio. 

3 Sarmentus] Is fuit Roraanus E- 
ques, et scurra famosus tempore Au- 
gusti Caesaris. Ilium probe exagitat 
Horatius Sat. i. 5. Ejus meminit et 
Plutarchus in Antonio, Caesarisque 
delirias eum appellat. 

Iniquas] Duras, graves, ob injurias 
et probra qua; scurris ibi dcvoranda. 

4 Ca'saris] Ne quideni ad niensam 
Iniperatoris, nedum in privata domo 
ac meusa, ut tu, Trebi. 

Gulba] Noniiulli Gabba legunt ; 
perperam tamen, ut videtur. Apitius 
Galba, scurra insignis, levo Tiberii, ut 
ait vetus Scbol. vel ipsius Augusli, 



296 



D. JUNII JUVENALIS 



Quamvis jiirato metuara tibi credere testi. 

Ventre nihil novi frugalius. Hoc tamen ipsum 

Defecisse puta, quod inani sufficit alvo : 

Nulla crepido vacat ? nusquam pons, et tegetis pars 

Dimidia brevior ? Tantine injuria coenai ? 

Tam jejuna fames ? cum pol sit honestius, illic 



10 



till fidem habere licet testificanti, et jusjurandum adhibenti. Ego nihil comperi 
alvo parcius, Verutntamen ilhid idem (pstima deesse, quod vacro ventri satis est : 
zn ripa nulla otiosa est? Nullibi pons, ac tegumenti portio media minor? an tanti 
est contumelia convivii? an esuries adeo famelica? Quandoquidem valeas ibi decore 



Sed forte leg. Galba. — 5 reddere 29. Testi qiiidam male scribunt, ut sit vocat. 
et Testius Caballus scurra intelligatur, ex Martiali iiotiis : in cujus optimis 
exemplar, non Testius dicitiir, sed Tectius. — G fi-ugalius esse modesto 13. a quo 



NOT;E 



ut scribunt alii. Martial. Epigramm. 
I. 42. ' Qui Galbam salibus tnis, et 
ipsum Posses vincere Sextium Cabal- 
liim.' Et Epigram, x. 101. ' Elysio 
redeat si forte remissus ab agro, Ille 
suo felix Caesare Galba vetus. Qui 



possit.' 

Hoc tamen ipsum defecisse puta, SfcJ] 
"Veruin, esto : desint ventri necessa- 
ria, atque parvum illiid quod ei suffi*- 
cit. 

8 Nulla crepido vacat, SfcJ] An ido- 



Capitolinum pariter, Galbamque jo- neus mendicando locus nullus vacuus 
cantes Audierit, dicet : Rnstice Gal- est, seu ad ripam tiiivii, sen ad pon- 



ba, tace.' 

5 Jurato'] Plant. Ampliitr. i. 1. 
' Injurato plus credet mihi, quam ju- 
rato tibi.' TuUius Att. Epist. xiii. 
28. ' Jurato mihi crede.' Proocm. in 
Verr. ' Nee jurato malim quam inju- 
rato committere,' (Sec. 

Quamvis jurato metuam tibi credere 
testi] Non tibi credam etiam jnranti, 
non videri molestum istud vivendi 
iustitutum, in quo tot a divitibus con- 
tumeliae parasitis sunt ferendac. 

6 Ventre nihil novi frugalius] Nimi- 
rum scio naturam parvo esse conten- 
tam : nee voracem esse ventrcm, sed 
gulam. Horat. Sat. i. 2. ' Dives opis 
iiatura sua- ; si tu modo recte Dispcn- 
aare velis,' &;c. Vide Senec. Epist. 
' Natura minimo nos esse contenU)s 
jul)et,' inquit. Item alibi : ' Summa 
volnptas est ad id scse reduxissc, 
quod criperc nulla fortuua; iniquitas 



tem, seu ad viam publicam ; in quern 
te recipere queas ad corrogandam 
stipem a pra;tereHntibus ? quod sane 
tolerabilius quam alienis inhiare 
dapibus, et miseram parasiti vitam 
agere. 

Crepido, pons] Proseucha, casa ad 
ponteni aut Humcn. Vide Sat. 3. vs. 
96. et Sat. 4. vs. 116. et seq. Porro 
crepido dicitur ora terrfp, ad quam 
alluens et allidens aqua trepitat. 
Vetus Schol. 

Tegetis pars] Pars vel proseucha" ; 
vel tegetis, storeae, mattfe, &c. quibus 
utplurimum tcgunt se pauperes et 
mendici. 

9 Tantine injuria caenee] Tantine 
cnnnam icstimas in qua toleras tot 
pro bra ? 

10 Tam jejuna fames] Tanine avida, 
tam dira tc urgct fames, ut quidlibct 
pati mails, quam earn i 



SATIRA V. 



297 



Et tremere, et sordes farris mordere caniui ? 

Primo fige loco, quod tu discumbere jussiis 
Mercedem solidam veterum capis officiorum. 
Fructus amicitiae magnae cibus. Imputat hunc rex, 
Et, quamvis rarum, tamen imputat. Ergo duos post 
Si libuit menses neglectum adiiibere clientem, 
Tertia ne vacuo cessaret culcita lecto ; 
Una simus, ait. Votorum summa ! Quid ultra 



15 



mngis et contremiscere, et mandere sordidum panem canum. Primo loco statue, 
quod tu invitatus ad accumbendum ccena;, recipis fructum omnem antiqui ministe- 
rii. Ccena est prtemium sumnue familiaritatis. Illam annumerat Princeps, atqiie 
licet infrequcntem nihilomijius annumerat. Itaque duobus elapsis mensibus, si plw 
cuit invilare asseclam relictum, ne tertius pulvinus vacaret inani thoro: simul, in- 



abest vs. 7.— 10 v, Excurs. ad h. 1.— 12. 13 ejecti e IS. finge 25. 27. 48. 57. 
59. 60. 65. 68.— 13. 14 leguntur ante vs. 12 in 24. solitam 7. 21. 22. 28. 45. 68. 
— 14. Fructus a. m. cibus. ergo quid ultra 13. — 15 raro 11. 14. 15. 26. Vetus 
Schol. iibi et hoc, quod vile est, imputat : iinde Schurzfl. suspicabatur, eiim pro 
rarum legisse macrum, vel simile quid. duas...mensas 16.- — 16. 17 absiint ab 
13. licuit 27. 47. 50. accire 25. 56. 57. 59. 60. 65. Sed doctiiis rh adkibere. 
—17 cukitra 11. 15. 16. 19. 20. 21. a m. sec. 22-25. 27. 45-50. 54-67. Sed cul- 
cita 2. 10. 14. 17. 21. a ni. pr. 26. 68-77. recte, si fides habenda Festo, Nonio, 



NOT^ 



Cum pol sit honestius illic, Sfc.'] Ali- 
ter possis, quod corriguut aliqiii, po- 
scis; 60 quod, possis, ultimam produ- 
cit. At satlus est fene licentiam, 
quam sensuni pervertere. Aut ceite, 
cum aliis quibusdam legendum, pos- 
sit, et referendum ad vocem,/(»Ht's. 

Illic^ Ad pontem, ad fluvium. 

11 Tremere] Fiigore horrere, al- 
gere. 

Sordes farris mordere canini] Vesci 
pane hordeaceo, vel furtureo, qualis 
datur canibus. Vide Sat. 9. vs. 122. 
ad vocem, /(/)•) ^, 

12 Primo fige loco] Alii, finge : id 
est, cogita. 

14 Imputat] Mercedis loco donat 
et assignat. 

iiit.r] Dives Patronus, Clientibus 
veluti Kex imperans. Sat. 1. vs. 136. 
Rex horum, 

10 Adhibcrc] Vocare te ad ccenam 



forte rectam. Vide Sat. 1. vs. 94. et 
seq. 

17 Tertia ne vacuo, Sfc] Ne vacuus 
nianeret locus in triclinio, seu lectis 
quibus ad mensam discumbebatur, 
more veteri. Addit vero, ^fi-^ia; ad 
contemtum, quasi dicat, ultimo loco, 
et veluti ad supplendum duutaxat 
numerum. Tres nimirum in conviviis 
olim disponebautur lectuli : unde 
triclinii nomen. Et Horat. Sat. i. 4. 
' Ssepe tribus lectis videas ccenare 
quatcrnos.' Ceteros omues veterum 
conviviorum rilus lege, si vis, apud 
Just. Lips, antiq. Lect. lib. iii. 

Culcita] Sic Festo, et Nonio; aliter 
cidcitra. 

18 Una simns] Una ccenemus. Te-. 
rent. ' Hodic apud me sis volo.' 

Votorum summa] Non habcs quod 
ultra petas, aut expectes. 



298 



D. JIJNII JUVENALIS 



Q Uteris ? Habet Trebius, propter quod rumpere somnum 
Debeat, et ligulas diraittere, solicitus, ne 20 

Tota salutatrix jam turba pereg:erit orbem 
Sideribus diibiis, aiit illo tempore, quo se 
Frigida circumagimt pigri sarraca Bootae. 

quit, simits. Hoc supremum est desiderium. Qiddnam pelis insuper ? Trebio 
causa est, per quam adigafitr quiefem interturbare, ac negligere corrig^ias, anxiiis 
ne jam caterva sahitautimn universa circulum perfecerit astris incertis, vel ea }iora, 
qua circumcolvit se algens plaustrum tardi Boutce. Attamen quale conviiium? 



Varroni, Maniitio in Orthogr. et Torrent, ad Suet. Tib. 54.— 21 Turba sahita- 
trLv jam total!, urbem U.—22. 2-i desunt 13. et post vs. 19. ponendi vide- 
bantur Schurzfl.— 23 serraca 1. 10. 14. 17. 19. 20. 21. 23-26. 45-47. 49. 50. 54. 
55. 57. 58. 64. 65. (Paris. 1512.) 66. 67. 69. 70. 74-77. 82. sarraca 11. 15. 16. 
22. 27. 48. 56. 59-63. 65. 68. 71. 72. 73. 81. v. sup. ad ill. 255. boeta 15. 16. 



NOT;E 



19 Habet Trebius propter quod, Sfc.'] 
Ironice. O grandis nierces tot offi- 
'iornm ! O justa causa toties abrum- 
pendi somui ! &c. Vide Martial. E- 
pigram. iii. 36. 

Trebius'] Is est quera nt amicum 
deliortatur Juvenalis a parasitica 
vita. 

20 Ligulas dimittere] Calceorum aut 
vestium ligulas vix aptatas lelinquere, 
pra? solicitudine ac t'estinatione. Su- 
niitur etiaui ligula pro gladiolo. Mar- 
tial. Epigram, xiv. 120. ' Quanivis 
)ue ligulain dicant Equitesque Pa- 
tresque, Dicor ab indoctis lingiila 
Grammaticis.' Nomen plurimi de- 
ducunt a lingua, inpriniisque Festus, 
at vefus Schol. a Uganda. 

Ne tota salutatrix, ^c] Ne venerint 
alii cli<iitcs ante ipsnni, jamque dis- 
positi velut in gyinni '^iiiguli Patro- 
num salutariiit, pnusqiiam ipso Tre- 
bius accessisstt. De pri>co illo salu- 
tandi more, vide Sat. I. vs. 96. 117. 
127. 132. et quae ibidem an.iotavi- 
miis. 

22 Sidiiibus dubiisi Suriimo mane, 
luce dubia, cum sidcra oli pioximam 
aurorani non plena apparent aut ful- 



gent. 

Illo tempore] Nocte scilicet, cum 
jam perfecte observare licet Booten, 
aliaque signa. 

23 Frigida] Ob vicinitatem Poli 
Arctici. 

Pigi-i] Virgil, Ecloga ultima : ' Tar- 
di venere bubulci.' 

Sarraca] Vel Serraca. Vide Sat. 3. 
vs. 255. Quintilianus viii. 3. ' Vim 
rebus aiiquando ipsa verborum humi- 
litas affert,' inquit : ' an cum dicit in 
Pisonem Cicero, cum tibi tota cogna- 
tio, in sarraco adveliatur, &c. inci- 
disse videtur in sordidum nomen ; 
non autem eo contemtum hominis 
auxisse ?' 

Boota;] Sidns est Ursae majori pro- 
ximum. Bowttjs, Latine bubtdcus, quia 
Stella haec bubulci more plaustrum 
insequitur. Hinc et Arctophylax ap- 
pcllaliir, quasi Ursac custos. Nimi- 
ruiii septcm stella^ sunt ita dispositan, 
ut priores dua' pares pro bobus ba- 
beaiitur, ali-a- quin(|ue planstri gerant 
speciem : prdximum vero his signum 
adlia-ret, quasi aurijja : et propterea 
vocalur Bootes. Vide Gell. ii. 21. 



SATIRA V. 



299 



Qualis cocna tamen? Viniim, quod sucida nolit 
Lana pati : de conviva Corybanta videbis. 
Jurgia proludunt ; sed mox et pocula torques 
Saucius, et rubra deterges vulnera mappa. 
Inter vos quoties libertorumque cohortem 



25 



Vinum, quod pingnis lana rcctiset admittere. Ex epulante cerncs Corybantem. 
Rixce praeunt. At statim vuhieratus ct projicis ctdices, et ptagus abstergis mantili 
cruentato, quotiescumque certumen ardescit poculo Saguntino commotuin inter vos, 



21-24. — 2-4 sucida pro suceida repoiui e 17. 19. Ita. et'tam sucus, sucosiis, sucu- 
lentus in antiq. codd. et glossis Philox. recte scribitur, asugendo. Cf. Heins. 
ad Sil. vii. 169. Pier, et Heyne ad Virg. Eel. iii. 6. inf. ad xi. 76. succina 
13. 16. nolet 57. noUet 11. 15. 16. 19. 24. 25. 27. 28. 45-50. 54. 55. 56. 58. 
59. 60. 64. 65.-26 procedunt 2. deludunt 24. prceludunt 27. torquens 19. ut 
pocula portas conj. Schrader. et vs. 27. at pro et. — 27 defergens 14. dcfergis 16. 



NOTiE 



24 Qualis coma tameii] At qualis 
tandem ea post menses duos coena, et 
quain lauta ; cujus nempe gratia tot 
et tarn indigna pateris ? 

Vinum quod, Sfc] Vile omuino vi- 
num ibi propinatur. 

Sucida] Sordida, pinguis, nondum 
lota: dicitur quasi succo adhuc su- 
dans ; vel qualis snccisa est, scilicet 
plena sordibus. At Varro aliter, 1. 
II. de Re Rust. cap. ultimo : ' Ton- 
suras tempus inter wquinoctium ver- 
luun et solstitiuni,' inquit, ' cum su- 
dare inceperunt oves ; a quo sudore 
recens lana tonsa succida est appel- 
Jata.' 

Quod sucida nolit lana pcdi] Tarn 
crassura, ut lana vix illud imbibat. 
Vel tarn vile, quod vix idoneum ad 
imbuendam ac preeparandam lauam, 
quo melius recipiat alienum colorem, 
v. g. purpureum. Varro loco mox 
citat. ' Tonsas recenier eodem die 
perungunt vino,' {kc. Astii)ulatur et 
Dioscoridcs. 

25 De convira Conjbanta' videbis] 
Eo vino mens turbatur, et insanit, 
fitquc similis Corybantum Cybeles Sa- 
cerdotum, qui furore correpti caput 



jactant, saltaut, aliosqne in similem 
agunt insaniam. 

Corybanta] Corybantes dicti, vel ab 
ea quam gestant galea, quae Grjece 
Kdpvs: vel a Kopvacniv, id est, impetu 
fen-i, et furere, apud Apollon. et 
Theocr. Quidam derivant ab oculo- 
rum pupillis, quas Grapci K6pai vocant, 
eo quod illi apertis semper oculis, 
etiam inter dormiendum, Jovem in- 
fantem custodierunt. Quae postrema 
sententia minus arridet. 

26 Sed mox] Post convitia succe- 
dunt verbera. 

Pocula torques, 4"<-'.] Nimiruni in 
famulos petulantes, quos percussus 
repercutis. Tandemque more Bar- 
barorum utrimque pugnatur scyphis 
in usum laetitiie dnntaxat natis ; quod 
damnat Horat. Od. i. 27. 

27 Rubra] Tincta sanguine e plaga. 

28 Inter vos] Asseclas et clientes 
parasites. 

Libertorum cohortem] Atque inter 
libertos domini sen Patroni ccenam 
exiiibentis. Ergo uon cum ipso do- 
mino, sed cum ejus famulis ad viles 
epulas admissus Trebius. Qualis ita 
que ca'na ? 



300 



D. JUNII JUVENILIS 



Pagna Saguntina fervet commissa lagena. 

Ipse lapillato diftusum consule potat, 30 

Calcatamque tenet bellis socialibus uvam, 

Cardiaco minquam cyathum missurus amico. 

Cras bibet Albaiiis aliquid de montibus, aut de 

et catervam Hbertorum. llle veio vinum libit infiisum crinitis Consulibus, 
et servat racemum bello sodali pressum ; jjequidem scyphum vnqnam porrec- 
turns familiari corde dolenti. Altera die potabit quiddam e colUbus Albanis, 



— 28-48 extrusi e 13. nos 61. Uberorumque 27 . A7 .—W de/usiim 23.— 32 Cor- 
diaco 19. Cardiaco cijathutn nun porrecturus amico in quodam exemplar!, uescio 

MOT.E 

29 Saguntina lagena] Aut vino pes- ut Opimiiiin aut Anitlum Consules 
simo ex agiis Saguntinis : vetus requirat. Atqui hae notae sunt opti- 
Schol. : vel potius fictili, ex ista Hispa- ma?, credo,' &c. 

niffi urbe ; de quo Plin. xxxv. 12. Bellis socialilms'] De liis vide Luc. 

Et :\Iartial. Epigram, xiv. 108. ' Su- Flor. iii. 18. et priced. Tit. Liv. 
me Saguntiiio pocula ficta Into.' Por- 1. lxxi. Scilicet Latini omnes, alii- 
ro Saguntus oppidum est in Regno que Italia? populi, iniquo ferentes 
Valentize, hodie, Morvedre. Sagun- animo, quod onerum Imperii pericu- 
tina fames in Proverbium abiit, ex 
quo Saguntini per octo menses ob- 
sessi extrema ferre mahierunt, quam 
se Annibali dedere. Tit. Liv. xxi. 
6. et seq. 

30 Ipse capillato, ^c] Interea Pa- 
tronus generosum bibit ac saliibre vi 



lorumque sane participes essent, at 
non item munerum atque honoris, a 
Livio Druso insuper spe civitatis elu- 
si, quod jure se trustra petere intelli- 
gebant, arniis id consequi tentarunt. 
Hiuc ipsos Consules aggressi, cum 
nihil proficerent, vario tamen eventu 
num : vetus nerape, et optimo solo pugnantcs, non parum Ronianos fati- 

arunt, per annos fere quatuor. So- 



generatum. 

Capillato Constde'] Dum Romani 
ConsiUes crant adhuc intonsj, comam- 
que alebant. Vide Sat. 4. vs. 103. 
ad earn vocem, Barhuto. 

Dijfusum] In scrias ac vasa infu- 
sum. 

31 Calcatamque tenet bellis socialibus 
ucam] Eo tempore quo Sext. Julius 
Caisar et M. Philippus Consules 
erant, anno Urbis 603. Sunt qui 
Ol)imianiim vinum intelligant, sci- 
licet expressum anno Urbis conditai 
C33, de quo Pliu. xiv. 4. et 14. et 
Cic. in Rruto n. 157. ' Ut si quis Fa- 
Icrno delectetur,' inquit, ' scd co 
nee ita novo, ut proximis Consulibus 
Datum velit ; ncc rursus ita vetcre, 



dale bellum alias Mursicum appcllatur, 
eo quod Marsi moverunt illud primi. 
Vide Appian. Bell. Civil. 1. i. Eu- 
trop. 1. v. Plutarch, in Sjlla. Ores. 
V. 18. 

32 Cardiaco'] Cor, Graece Kapdia. 
' Cardiacorum morbo spem unicam 
in vino esse certum est,' inquit Plin. 
XXIII. 1. 

Nunquam crjathum missurus amico] 
Optimi porro illius vini tantillum 
dare nollet amico etiam laboranti, ne 
quidem quantum continet cyathus, 
vas parvulum. Adeo sibi uni dives 
consulit. 

33 Albanis] De Alba civitatc dixi- 
inus Sat. 4. vs. Gl. Albauum autein 



SATIRA V. 



301 



Setinis, cujus patriara, titiilumqiie senectus 
Delevit miilta veteris t'ulig ine testa; : 
Quale coronati Thrasea Heh idiusque bibebant, 
Brutoi'um et Cassi natalibus. Ipse capaces 



35 



rel Seiinis, cujus natale solum ac iiisscriptioncm obliternvit vetustas plurima 
nigredine vasis antiqui Jictilis : quale potahant Thrasea el Helvidius redimiti, 
iu die natuli Brutorum et CassH. Ipse Vifvo habet calices amplos, Helia- 



quo, invenit Lnbinus. — 34 Verba c«ji«...Df /evjf absunt a 22. — 33 Delinit 60. 
65.— 36 Tcasea 21. 22. 24. Elvidiusque 21. i'l. Ao. Elvidius 23. Elidius 15. 
Elvinusque 24. bibebat 22. bibereni 14. solebaiit (scil. bibeie) 25. 27. 46. 
47. 48. 56-60. 65. quod doctius vidcri potest et a poeta piofectuin, nisi 
glos«a forte fiiit bibere solebant, et pars ejus in textum irrepsit. — 37 Casn 
46-49. in natalibus 15. — 38 Eliadum 22. 24. 45. Apiarum 14. Beliadum vet. 



not.t: 



Tinum quam esset nobile, disserit 
Plinius XIV. 2. et 6. testis et Martial. 
Epigramm. xiii. 109. 

34 Sdinis'] Setia lubs Campaniae 
Romanaj, liodie Sezze, in colle sita, 
Don prociil a Pomptinis palndibus. 
Setina vina ciborum coctionem acce- 
lerant, teste Plinio xxii. 1. Hinc 
aliis praelata ab Augusto ac priraori- 
bus. Plin. XIV. 6. Martial. Epigr. 
XIII. 112. ' Pcndula Pontinos quae 
spectat Setia campos, Exigua vetulos 
misit ab iirbe cados.' Et Epigram. 
VI. 86. ' Setinum, doniinseque nives, 
densique trientes, Qtiando ego vos, 
medico non prohibente, bibamr' 

Patriam, titulumque, &fc.'\ Signabaut 
Antiqui vasa vinaria, inscribebantque, 
qua ex regione vinuin, et quo anno, 
sen Consule, couditum. Bred. Mis- 
cell. I. 3. Herat, ad ampboram 1. iii. 
Ode 21. * O nata mecuui Consule 
Manlio,' &c. 

35 31uUa fuUgine] Situ, mucorc, 
pluriinis ab aunis inducto, quo deleta 
Inscriptio est, aut ita cont'usa, ut vix 
quicquani legi posset. 

Testa'] In ainphoris enini ac testis, 
iisque gypsatis ac picatis vinuni oliui 



servabatur. Notavlnius ad Pers. Sat. 
V. vs. 148. 

36 Coronati'\ Floribus, sertis, ex 
hedera, apio, myrto, rosis, coronati 
Veteres epulabantur: sen quod Acres 
sunt l.S'titiae synibola, sen quod vini 
exhalationes illis comprimi arbitra- 
bantur. 

Thrasea Helvidiusque] Poetus Thra- 
sea et illius gener Helvidius Priscus, 
libertatis amatores. Horum egregie 
meminit Cornel. Tacit, lib. xvi. et 
Suet. Neron. c.'37. et Doniit. c. 10. 

Bibebant~\ Optimum scilicet ob lee- 
titiam ac memoriam restitutaj per eos 
in statu pristine Reipublicsp. 

37 Brutorum et Cassii'] Hi liberta- 
tis extitere vindices et assertores. L. 
Junius Brutus primus Rom. Consul 
Tarquinium exegit; deinde INI.Brutns 
cum Cassio Ca-sarem confodit. D. 
autem Brutus ab Antonio apud Muri- 
nam obsessus, a Romanis Consulibus 
primum quidem liberatus, aut postea 
desertus a suis, pro Republica dimi- 
cans occubuit. Vide supra Sat. iv. 
vs. 103. ad earn vocem. Brute. 

Ipse] Patronus, potens quilibet ac 
dives. 



302 



D. JUNII JUVENALIS 



Heliadam cnistas, et ina^quales beryllo 

Vino tenet phial as : tibi non commit titur aurum ; 

Vel, si qiiando datur, custos affixiis ibidem, 

Qui niuneret gemmas, iinguesque observet acutos. 

Da veniam : pra^clara illic laudatur iaspis. 



40 



dum cortices, atque beryllo asperos. Tibi vero non creditur aureum vas ; aut si 
aliquundit committitur, illic adlurret observutor, qui computet lapillos, et speculetur 
aduncos ungues. Hoc \eio cuiidona: nam ibi commendatur jaspis eximia. Quippe 



Scliol. coll. Vii-fj. lEa. i. 729. Male ! intcquales beryllos perperam 10. 12. 15. 17. 
19-22. 27. 45-50. 55. 56. 59. 60. 61. 63. 65. 74. 77.-39 Viro 46. 48. Vhrho 17. 
Vyrro 20. Vero 21. Guirro 22. Ci'. ad vs. 43. — 40 ibidem est 22. — 41 nu- 
m€rat....ohseriat 16. 22. 45. ungues 14-17. 19. 20. 21. 23. ahios 20. aduncos 
49. 55. 56. 57. 59. 60. 65. amicos 4. 12. 14. 17. a m. pr. 23. a m. pr. et cod. 
Leid. teste ac prob. Nic. Heins. ad Ovid. A. A. i. 585. et Trist. i. 9. 65. ubi 
Ovidio similiter arnica dici monet pecfora, limam, causam ac ventum A. A. ill. 
737. ex Ponto ii. 4. 17. Trist. i. 8. 65. et Met. xiii. 440.— 42 illic (b. e. in 
poculo) revocavi ex 1. 7. 10. 11. 14-17. 19. 21. 22. 25. 26. 27. 45-50. 54. 55. 57. 
58. 59. 63. 64. 77. ibi 20. illi claudatur 61. 62. vitiose. illi laudatur 23. 24. 



NOT.E 



38 Heliadiim crustas] Pocnla ex 
electro cavata. Heliades nimirum fi- 
liae Sobs, qui Gra^ce ifiMos. Eas aii- 
tcm labulantiir Pbaetontis fratris in- 
teritum bigentes contabiiisse, conver- 
sasqiie in ahios sen populos arbores, 
e quibiis distillat electriim. Vide Plin. 
XXXVII. 2. et abbi. Ovid. Metani. 2. 
' Inde fliinnt lacryma^, stillataque 
Sole rigescunt De raniis electra no- 
vis.' 

Crustas'] Laciyinas sororum Pbae- 
tontis in electnini concretas, vel elec- 
trum ex arbonun supiadictaruni cor- 
tice defiuens, ac postnioduin dures- 
cecs. 

Inaqualcs henjllo'] Pbialas e gem- 
mis factas, inqiiit vctus Scliol. vel 
potius aureos calices insertis lapiliis 
a«peros, v. g. beryllis, de qiiibiis Pli- 
niiis xxxvii. 5. ' Poliiintiir,' inqiiit, 
* figura sexangula, quoniam bebes- 
cunt, nisi coloi' siirdiis ro|>ercnssu an- 
giilonini excitetiir: aliter enim politi 
lion babent fnlgorcm eiindeni,' itc. 
Dc poculis autcm lib. in. Prooem. 



* Turba gemmarum potamus, et sma- 
ragdis texinius calices : ac temnlen- 
tiae causa, tenere Indiam juvat, et 
aurum jam accessio est.' Salmas. 
bene aniniadvertit bic pcrperani legi, 
incequules beryllos. 

39 Virro'] Fictum nomen. 

Tibi] O cliens, vel parasite. 

41 Gemmas] Poculis insertas. 
Unguesque observet acutos] Ne fur- 

tim abrasuni surripias aliquem e la- 
piliis istis. 

42 Da veniam] Ironice. Verum ne 
aegre fer quod custos adiiibeatur at- 
que observator, dum gcmmatum po- 
culum tenes, quodque tua; fidei mi- 
nus creditur. 

Laudatur iaspis] Nam inter cos la- 
pillos fulget iaspis niagni quidem pre- 
lii, cujus proinde jactura niniium ca- 
veri nequit. Vide Plin. xxxvii. 8. 
et 9. In agro Brixiano suo Britanni- 
cus rei)eriri multipliccni ait ; optiniam 
auteui illaiu (jua; piiipurx quiddam 
liabet ; secnndam, quae rosje, tertiam, 
qux sniaragdi. 



SATIRA V. 



303 



Nam Virro, ut miilti, gemmas ad pociila transfer! 

A digitis, quas in vaginae fronte solebat 

Ponere zelotypo javenis praelatus larbce. 45 

Tu Benevcntani sutoris nomen habentera 

Siccabis caliccm nasorum quatnor, ac jam 

Quassatum, et riipto poscentem sulfura vitro. 

Si stomachus domini fervet vinoque ciboqiie ; 

Frigidior Geticis petitur decocta pruinis, 50 

Virro (sicut plurimi) a digitis ad caliccs transmiffit lapillos, <jnos adolescens 
Hiarbce zelotypo antcpositus constttrcrat cullociire in capitt vagirue. At tu exhau- 
ries scyphum quatitor narium, cognotninatum a sutore Benevetitano, jainqne inuti- 
latum, atque frado vitro petentem sulphura. Si stomachus Patroni et mero et 
epulis calet, quccritur aqua coda Gelaruin tiivibus gelidior, Mox dolebam non 



56. 60. 65-76. 81. 82. hiaspis 27. 45. 46. 47. 50. Gr. Uffiris.—ii Viro 27. 46- 
49. Guii-ro 22. Cf. ad vs. 39. confert 22. — 45 jurenum 26. Iarb(e lecepi e 
17.21.24.45.81. Yarbce 19. 20. Hi/flr/>«> 27. 46. 47. 48. 50. 56. 59-65. 68. 
71.73. Hiarbce \. U. 15. 16. 22.23.25.26. 49.54.55.57.58.65.66.67.69. 
70. 72. 74-77. S2. Cf. Intpp. Virg. /En. iv. 36. 196. et Sil. i. 417.— 47 vasorum 
10. 16. 26. 54. 71. 72. 73. et jam 15. 77. at jam 23. M«f jam 21.— 48 et 



NOT^ 



43 Transfert a digitis'} Ab anmilis 
aufert, ut addat poculis. Martial. 
Epig. XIV. 109. ' Gemmatutn Scythi- 
cis ut luceat ignibus aunini, Aspice 
quot digitos exuit iste calix.' 

44 III vagiiicp fronte'} In gladii ca- 
pulo, seu nianubrio. Virgil. jEneid. 
IV. ' StellaUis iaspide fulva Ensis 
erat.' 

45 Juvenis praiatus larbce} iEneas 
Didoui adaniatus, ac praelatus larbce 
Libya? Regi. Virgil. JEn. iv. 

46 Benecentani sutoris} Is nomine 
Vatinius, vitieoruin artifex, a quo 
Vatiniani calioes appellati Corn. Ta- 
cit. Aniial. XV. 'Nero,' inqtiif, ' apud 
Benevcntum consedit, ubi gladiato- 
rum muuus a \atinio cclebre edeha- 
tur. Vatinius inter foedissima ejus 
aulae ostenta fuit, sntrinae tabern.i- 
alumnus, corpore detorto, facetiis 
scurrilibus,' &c. 

Bencrcntani} Oriundi ex ea urbe 
italiae iu regno sita Ncapolitano, qua? 



Beneventum modo, olim Maleventnm 
dicebatur. 

47 Nasorum quatuor} Vatinius gran- 
di uaso fuit, inquit vetus Schol. Un- 
de aiunt, Vatiuianos calices ob simi- 
litudinem dictos, quia rostra qnatuor, 
velut nasos, protendebant. Martial. 
Epig. XIV. 96. ' Vilia sutoris caliceni 
nionumenta Vatini Accipe ; sed uasus 
longior ille fuit.' 

Jam quassatum} Neque vero novus 
ac recens ab opifice tibi calix dabi- 
tur, sed mutilus et vilis. 

48 Rupto poscentem sulfura vitro} 
Hoc dicit, quia sulfure vitrum soli- 
datur, id est maltbatur, inquit vet. 
Schol. Quod rejiciiint non iuunerito, 
voluntqiie dictnm a Jiivenale, quia 
sulf'uralis fracta vitrea solebant per- 
nuitari ; teste Martiali Ep'g. i. 42. 
'Qui pallcntia sulfurata fractis Per- 
niutaiit vitreis.' Et x. 3. ' Qiue sul- 
furato iioiit enita ramento Vatiui- 
orum proxeueta fractoruni/ .ic. 



304 



D. JUNII JUVENALI^ 



Non eadem vobis poni modo vina querebar : 
Vos aliam potatis aquam. Tibi pocula cursor 
Gsetulus dabit, ant nigri manus ossea Mauri, 
Et cui per mediam nolis occiinere noctem, 
Clivosae veheris dum per monimenta Latinse. 



55 



nimilia vina propinari vobis : aed et dissimilem vos aquam bibitis. Cursor Getu- 
lus scyphurn tibi porriget ; v el manus ossea Mauri atri, cui etiam tiocte concubia 
obvius fieri metueres, quando portaris intra sepulcra vice JLaiincc declivis. 



abest a 19. — 51 deest 13. nobis 26. 47. 54. 58. — 52 pocula furvus Gcetulus 
dabit conj. Schrader coll. Horat. Sat. ii. 8. 14. procedit fuscus Hydaspes Ca- 
Cuba vina ferens. — 53 Getulus, et vs. 59. Getulum scribunt nonnulli. Sed 
dicuntiir Gr. TaiTovXoL. — 54 Versus ab alia nianu asciiptus in 10. iwUes 19. 
22. 27. nolens IG. non vis 14. — 55 monimenta (a monitum) soripsi pro monu- 
menta. Cf. Schelleri Praecepta styli bene lat. T. i. p. 35. et Cellarii Orthogr. 
Nugatur Servius ad Virg. jEn. xii. 945. putans, monumenta esse memoriae, 

NOTiE 

50 Geticis] GetcB populi Daciae 52 Cursor Gatulus'\ Inter servos 
Scythis affines : sunt hodie Moldavi, Mauros, niira pernicitate praeditos, 
nt placet nonnullis. atque hinc ad eundum quolibet ac 

Petitur] Ad refrigerationem para- percnrrenduni destinatos, unus tibi 

tur. pociliator adhibetiir niger ac defor- 

Dccoctal Plin. xxxi. 3. ' Nerouis,' mis. 

inquit, ' Principis inventum est de- Gatuhis] Gatuli Libyae interioris 

coquere aquam, vitroque demissam populi sunt Melae, ac Ptolemaco ; at 

in nives refrigerare. Ita voluptas Mauritania-, Plinio, et aliis. 

frigoris contingit sine vitiis nivis. ^?, Manus ossea'] Macilenta et arida, 

Omnem utique decoctam utiliorem dura, agrestis, horrida. 

esse convenit ; item calefactam ma- il/wini] ^Mauritania Africae regio in 

gis refrigerari.' Vide Sueton. Ne- Barbaria Occidentali, ubi nunc sunt 

ron. cap. 48. Athenxus in. 34. De- regna Algerii, Fezzae, et Marochii. 

coctae mcminit tanquam veteribus 54 Per mediam nolis occurrere noc- 

usitatae ; sed earn Neronianae pror- tern'] Turn quia pavoie te concuteret, 

sus absimilem contendit C'asaubonus turn quod malum omen videretur. 

eo loci. Porro docet ibid. Atlie- Phantasnia quippe crederes, ac por- 

naeus, aqiiae perquam frigidae, pari- tcntuui. Sic antequam ]M. Brutus 

ter et calldcE, usum fuisse in conviviis ultinuim ac fatale praelium committe- 

antiquorum. ret, inter alia proximo? cladis indicia, 

Pruinis] Glacie, iiivibus de Nat. TEthiopem vulgo apparui'^sc narrat 

Deor. Cic. i. n. 25. ' Tcrrae maximas Plutarchus in Bruto. Fertur etiam 

rcgiones inliabilabiies et incultas vi- Adrianus Inipcrator ex occursu Man- 

demus, quod pars earum appulsu So- ri imminentcm sibi mortem augura- 

lis exarserit, pars obriguerit nivc tus. Vide Spartian. et Cael. Rhodig. 

pruinacpic longinquo Solis abscessu.' xxiv. 9. 

51 Non eadem vobis poni, ifc] Su- 55 CUvoscp veheris dum per moni- 
pra, vs. 24. ct 30. tnenta Latinaj Dum rheda per viam 



SATIRA V. 



305 



Flos AsifE ante ipsiim, pretio majore paratus, 
Quam fuit et Tulli census pu2,iiacis, et Anci, 
Et, ne te teneam, Romanorum omnia regum 
Frivola. Quod cum ita sit, tu Gaetulum Ganymedem 
Respice, cum sities. Xescit tot raillibus emtus 



GO 



Prope ilium fios Asi<p, cmtus pluribiis peatniis, quam cxtitere opes vel Hos- 
tilii bellutoris, vel 3Iurtii : ac, ne tc morcr, quam cuncta vilia Regum Ro- 
manorum. Quce quoniam sic se habcnt, quando te silis uret, oculos conveiie 
in Ganymedem Gcclulum. Etiimvero servus tot millibus mimmoruin cmn- 



monimenta veio a mentis admonitione dicta. — 56 post vs. CO. legitur in 13. — 
57-59 ejecti e 13. census Tulli 24. — 59-61 in 13. ita contracti : Prospice cum 
sities tu Getulum Ganymedes Pauperibus tniscere pner tot millibus emlus. — 60 Ver- 
sus ab alia nianu scriptus in 10. — 01 seriire pro miscere 15. puer formosus, et 



NOT^ 



Latiuara veheris, inter sepulcra, quae 
liinc et inde plurima illic constructa 
sunt. Vide Sat. i. vs. ultimo. 

56 Flos Asia; ante ipsi/m] At diviti 
Patrouo formosus adest puer ex Asia, 
jucundus pincerna et minister. 

Asicel Una est e partibus orbis, 
sane maxima, vel eo pra^terenda ce- 
teris, quod in ea primus homo crea- 
tus ; Deusque visus, et cum homini- 
faus couversatus, ibidem morte sua 
vitani restituit lapsis mortalibus. 

Pretio tnajorc paratus~\ Plin. vii. 12. 
' Toranius mango,' inquit, ' INI. An- 
tonio jam Triiimviro eximios tbrma 
pueros duos vendidit sestertiis ducen- 
tis.' Vide ibid, historiam eorura 
non infacetam. 

57 Tulli] Tullus Hostilius Rex for- 
tius Romanorum Censum instituit 
primus, teste Eutropio ; item sellam 
curulem, lictores, togam pictam, at- 
que prtetextam, insignia magistra- 
tuunj Romanorum post debellatos He- 
truscos. Macrob. Saturn, i. 0. 

Census] Opes, divitia', facultatcs. 

Pugnacis] Tullus enim nulitarem 
disciplinam, artemque bellandi con- 
didit ; atque cxercita jiiventute pro- 
vocare ausus Albanos, gravem ct diu 
priucipem popuium: taudemque hoste 



victo, Albani diruit, ejus incolis at- 
que opibus Romam translatis. Flor. 
cap. 3. 

Anci] Ancus Martins quartus Ro- 
manorum Rex, Latinos subegit, Ro- 
manam ditionem ad mare protulit, 
atque Ostiam urbem in ipso maris ac 
Tyberis confinio vedificavit. Tit. Liv. 
lib. I. 

5S Romanorum otnnia Reg-urn] Nn- 
mero septem, quorum exiguce opes 
initio fuere. 

59 Fricola] Nihili putanda prae 
divitiis Rom. principum liodiernis ; 
ac pra; ea summa, qua emtus est 
ille Asianus puer. 

Gatulum Ganymedem'] Dissimilia 
pa<*sim j ungit. Ironice hie admodum. 
^cil. Gelulus ille tuscus, deforrais, 
servus : e contra Ganymedes regius 
puer, Trois filius, candidus. et tam 
elegant! specie, nt a Jove raptus di- 
calur, et sibi pocillator assumtus. Et 
ha:c quidemfabulatores de Ganymede: 
sed quid de oo sentire debeant sapi- 
entes, quidque raptus illius signiti- 
cet, ostcndit Cic. i. Tuscul. n. 05. ct 
Tuscul. IV. n. 71. ct seq. 

00 Respice] Innucns ut vinum tibi 
ailundat. 

Ncscit] Non assucvit, indiguatur. 



Delph. et Var. Clas. 



Juv. 



u 



ooo. 



D. JUNIl JUVENALIS 



Pauperibus miscere puer : sed forma, sed oetas 
Digna supercilio. Quando ad te pervenit ille? 
Qiiando vocatus adest calidas gelida^qiie minister? 



paratus nnn norit c^enis potum femperare: at pulchritudo, at \\\a atas fas- 
tum merentur. Ecqiatndo is ad te 'i:;edit? Quandonain accitus prasto est mi- 
rtistrator tepidce etfrigidce ? Etenim indignum putat obedire antiquo familiarly et 



7'tas 14.— 62. 63 ejccti e 13.— 63 rogatus adest 10. calda 50.61.63. Conf. Qnin- 

NOTiE 



61 Miscere'] Cccnanti niinistrare, 
iTiisrtre polionem, ac infiindere pos- 
centi. Pono temperamli vini latio- 
nem ipsiim docuisse Caccluim, dilu- 
tiimqiie bibisse, ac sic niixtuin bibtn- 
tcs rectos ambulasse homines, cum 
antea curvi incederent ob meri po- 
tiim, et liacclii nutriccs Nyniphas 
estitisse, ideoque viiium tempeian- 
duiiijCt alia qnafdanijhabet Athenaiis 
II. 2. 

Sed forma, sed atas digna supercilio] 
Toleratiir siipcrbia in formosis, in 
a'tatis pra^scrtiin llore. 

i¥Aas] J«ventus,perantononiasiani. 

62 Supercilio] ' Hapc enim vulgo 
fastiii et snpcibi-jc sedes assifjnatur, 
quanquain in corde iiascitur,' inqiiit 
Piin. 11.37. 

63 Calidip] In <|uibusdam, CahUi". 
Martial, non semcl caldam dicit. Vide 
infra niox. Quintil. i. 6. 'Augustus/ 
jnquit, 'in epistolis ad C. Ca-sarem 
sdiptis, enu-ndat quod is calidum 
dicere, quani calduni nialit; non quia 
ilhid non sit Latinum, sed quia sit 
odio:;um, ac irepifpyov.' 

Calidce gelidijijue mitiister] Frigida 
gavisos in conviviis stiis veteres nemo 
dubitat: at calidam non tantuiu usi- 
tatani, sed et in deliciis fiiissc, niultis 
probat Just. Lipsius conlra nescio 
queni, nt ait, pugnacem ; Lib. nini. i. 
Elect, cap. 4. Evincunt ccrte iunu- 
niera scriptoium testimouia. Instar 
alioruui sint pauca b;ec. Apud Athe- 
nauni ii. 2. Tripodes alii Hirvpui pri- 



deni vocabantur, in quibus vinnm 
temperabatur ; alii ifji.irvpifiriTai, et 
Xoerpoxooi, in quibus calefiebat aqua. 
Ac ne quis forte de aqua loturis 
affundenda intelligat ; in fine cap. G. 
ait, bonje valetudinis causa bibendam 
vere atque liyeme calidiort-m aquam, 
restate vero frigidam; rationemque 
ibid, subjungit. l.ni.c.6. expendit, an 
post ficus aqua bibcnda sit calida, an 
frigida : cap. vero 3-1. et 35. ejusdera 
Libri iii. de potione calida copiose 
disserit. Julius Pollux ix. 6. post 
rejecta dubii sensus aliquot Honieri, 
et Aristophanis loca, alia quaedam 
aifert potationem calidi certo arguen- 
tia. Varro calicem a caldo dictum ait. 
Plantus passim Thermopolii meminit, 
id est cauponaj in qua vendebatur 
aqua tepens et calida. Errare enim 
hie Turnebum aliosque interpretes, 
egregie monet Lipsius loco citato, 
dum potionem ibi nescio quam dul- 
cem et arte factani comminisciutur. 
Mauifesta res ex Ammiano, Lib. 
XXVIII. ubi Am|>elius urbis rector, 
oupidus ipse voluptatuin, la^tus alias, 
interdum et rigidus, irritamenta gu- 
laj corrigens, statuir, ne tal)ernavina- 
ria ante horain quartam aperirctur, 
neve aquam vidgariuin calefaceret 
(piisquain : <S«:c. Corn. I'ac. Annal. 
XIII. prsrcalida^ potionis Hritannico 
oblatic fit uicntio. Piin. vii. 53. cali- 
dam potionem ac tepescentem diserte 
nominat. Martial. ' Caldam poscis 
aquam,' et, ' tepuisse calix' ait. Lib. 



SATIRA V. 307 

Quippe indignatiir vctcri parere clienti, 

Quodque aliquid poscas, et quod se stantc recumbas. 0'5 

Maxima qiia?qiie domus servis est plena siiperbis. 

Ecce alius quanto porrexit murmure panem 
Vix fractum, solida^ jam miicida frusta laiina?, 
Quae genuinum agitent, non admittentia uiorsum. 
Sed tener, ct niveus, mollique siliginc factus, 70 

Servatur domino. Dextram coliibere memento. 
Salva sit artoptaj revcientia. Fiuge tamcn te 



quod ab eo petas quidpiam, quodque discumbas ipso adstante. QuwUbvt adcs svm- 
tH(E re/ertcc sunt faniiilis <irrogantibus. En alter qiinin magna obmurmuratione 
tendit tibi punem difficnliir ruptum, fragmenta jam rancida farimB firma, qiue 
vexent genuinum, nee mandi sinant. At paiiis mollis attjuc eundidtts, et Jarre tenvrn 
confectus I'utruno reservutur. Memor esto eo'ercere manum. Verecundiaserreiur 
erga Artopten. Attanun simula te paululuin nequam: adest ibi qui adigat dimit- 



til. I. 6. — 64 Nescit nl imlignans, veteri cet. 13. indignatus 22. parare 17 a in. 
pr. smjre 45. — 05 Quique 46. iS. aliud W.—6S fraetum, et solidte II. muscidH 
13. 16. 21. a 111. sec. fru^tra 21. 22. 47. 48. 57. 58. 00. 65.— 69 gcmimtm !3. 
23. a 111. sec. 45. agerent 24. — 71 Si tener. ..domino, de.vtram 11. — 72 arti)pf<e 
1. 70. 75. 70. 82. artoeopi 10-12. 14-17. 20-27. 45-50. 54-09. 71-74. «;- 



NOTE 

vero lilt. Epi^. 105. ' Frigida non 
desit, non decrit calda petenti.' 

64 Indignatur'\ Irascitur, detrectat, 
vix siistinet, refiigit, aspernatnr. 

Veteri~\ Seu quod vetera quaevis 
evilescunt; sen quod scnes ut pluri- 
juuni, praesertim horriduli, ludibrio 
sunt juvenibus. 

65 Recumbas'] Ad mensam accum- 
bas atque sedcas, ipso stante et minis- 
trante. 

CO Maxima quwque domus, i^c.] In- 
diuint enini sape doiuinoruni indolem 
ac mores servuli ; et quia niaj;no ser- 
viunt, magnos se reputant aliquando 
nonnulli. 

67 Ecce alius quanto] Jam vide, quam 
rustice quaiu t'astidios© servus alter 
panem tibi ministrat, tiimiiue secuii- 
daiium et con upturn. 

08 ri.r fractum] Tam vcteicm ac 
durum ui vi.v iVaiigi qticat. 



Massam e faiina prie vetnstate soli- 
datam et induratam. 

69 Genuinum^ Dentes fatigent etiain 
molares et validissiuios, qualis genui- 
nu-s. Vide Pers. Sat. i. vs. 115. 

Non admittentia morsum] Prae nimia 
duritie. 

70 Tener, et niveus] Panis siligineus, 
recens, tener, nivis instar candidus. 

Siligine] Certuin est frumenti ge- 
nus exile (juidem at delicatum: unde 
tritici deiicias vocat Plinius xviii. 8. 
et 9. e siligine panem fieri lautissi- 
mum, ait. 

71 Cohihere] Ab eo pane similagi- 
neo et niolli, qui Domino reservatur. 

72 Salva sit urtoptce reverentia] Cus- 
todi reverentiam artoptie debitani: 
atque adeo ne aliuni pancni quaere 
aut sume, quam eum qncm tibi desti- 
nat et appoiiit. 

Arlopiaj Arfuptes inc bene intelli- 



Solidce jam mucida frusta farina] gitur panis dispeusator,abi/n-oj,jp<iM«, 



308 



D. JUNIl JUVENALIS 



Improbulum, superest illic, qui ponere cogat. 
Vis tu consuetis aiidax conviva canistris 
Impleri, panisque tui novisse colorem? 
Scilicet hoc fuerat, propter quod, sa?pe relicta 
Conjure, per montem adversum, gelidasque cucurri 
Esquilias, fremeret saeva cum grandine vernus 



75 



tere. EpuUitor invcrecunde, inquiet, f'tsne sntiirari solitis corhihus, ct tui panis 
colorem dignoscere / lUud nempe fuerat, cujus gratia diniittcns u-xorem frequenter 
properavi per montem oppotitum, et exquilias frigidas, dum vcre strideret Jupita' 



thocopi 13. 19. Jingis amentem 14.— 73 illi SO. rogat 16.— 74 Vis tu 10. 11. 
24. 2G. 28. 31 b. 50. 62. 70-73. 75. 76. 82. Vix tu 12-17. 19-23. 25. -27. 
45-49. 54-61. 63-68. 74. Vin tu 77. Vix te 69. Ferrarius Elect, ir. 10. pti- 
tabat, sive Vis, sive Vin legatur, concinnani senteiitiani ant venim sensuni 
elici neutiquani posse, neqiie aliter mentciii poeta; iiitelli'ii, nisi Fix icifanms, 
et audeas pro audax (iiiarum vocaliuni collisione, lit ipse poeta ad para.sitantem 
loquatur. Sed hscc vocaiiiiiii E A coUisio s. awi^ricns insolita est, sensiisque 
h. 1. planis.-inius. Hinc etiani non necessaiia est, etsi luelior, emendatio 
Plathneri: Vis tu non suetis a. c. c. Impleri? panisne tui vis nossc colorem? 
Perppiani Manciii. post VLv supplebat dignus es. — 76 fuerit 28. — 78 JEsqui- 
lias 27. 46. 47. 48. 50. 58. 63-69. 71. 73. JEsquilUas 61. Exquilias 23. 24. 50. 
57, 59.60.62.65. JExquilias 25. v. sup. ad in. 71. quum sicca 11. 20. — 



NOT^ 



et oTTTOfiai, video sou inspicio^ Ita 
qiiidem legit vet. Scliol. at explicat, 
pistor, quasi a!> OTrraai, torreo. Alias av- 
topta vas est seu iustrumentum, in quo 
panes torrehantur ct coqiiebantur: eo 
sensu IMautus usurput Aulul. sc. 12. 
Plin. xvin. 11. acci])it pro nuilieie 
panifica. Ubi et pistorcs RoniK non 
fuisse ante belluni Persicuin, annis 
ab Urbe condila super 580. annotat. 
(iuidani legiint, Artocopi; interpre- 
tantiUMpie paiieni cum labore factum, 
a K6iros, labor ; sed paium ad rem. 

Eingc tamtn te improbulum] Quod 
si t'ueris pauio audacior, extcndasiiuc 
inanum in paneni ilium delicatiorcm. 

73 Imiirnliulumi Minus timiduni ac 
piidentem, invorecunduni, iuiportu- 
niorem. 

Superest illic,qui, ifc] Artoptes illic 
astat, qui abstinerc jubebit, increpa- 
bilqiie. 



74 Vis lu cojisuetis, Sfc.'\ Verba sunt 
ArtoptiE inverecundiam convivae cas- 
tigantis : an ergo non contentus eris 
pane tibi cousueto? 

Canistris] Pane in cophinis con- 
tento. Metonyni. 

75 Colorem] Subatrum, utpote se- 
cundarii panis. 

76 Scilicet hoc fuerat] Respondct 
cliens iudij^nabundus : an igitur istas 
ob viles epulas tot vigiliis et labori- 
biis perfungor dudum? 

Relicta coiijuge] Sumuio mane sur- 
gens, et sonuiuuj interrumpens; ut 
est supra, vs. 19. 

77 Montem adccrsum] Ardiium, qui 
totics tuit superaudus. 

Gelidasiuc cucurri Esquilias] Esqui' 
linum collcm veulis cxpositum, in cu- 
jus rcgionc divitcs babitabant. Vide 
Sat. III. vs. 71. 

78 Vernus Jupiter] Act veruae teui- 



SATIRA V. .309 

Jupiter, et multo stillaret pa^iula ninibo ! 

Aspicc, qiiain longo distendat pectore laiicem, 80 

Quae fertur domino, sqnilla, et quibus imdique septa 

Asparagis, qua despiciat convivia cauda, 

Cum venit cxcelsi manibus sublata ministri. 

Sed tibi dimidio constrictus cammarus ovo 

dira grandine, atque lacerua difflucret imhre plurimo. Vide qttam amplo pectore 
catmum impleat squilla, qiicE Patrono apponitvr, qiudihus ctiam asparagis undequ<t- 
que circumdata; qitali cauda despcctet dapes, quando affcrtiir elevata manihus famuti 
proceri. At tibi fertur Camjnarus medio ovo concrctus, epidce funehres in purvu 



79 Jtippiter vulgo perperam scribitur: nam vox Jupiter contracla 
ex Jovis pater, priniaque ejus syll. ubivis producitur. — 80 longe 11. dis- 
tentat 2. 3. 22. destendatW. discentat 14. distiiigvat 49. 75. 7G. 81.— 81 
scylla 49.-83 Du>n 10. 11. 13. 17. 19. 23. 24. 45. 49. 54. 57. excelsis 
20. 27. 46-49. 54-57. 59. 60. 65. porrecta pro sublata 14. et 83.-84 toH- 
structus 73. prob. riathneio, quia veteres ovis iion tantum iuchoaverint 
coenam, sed etiani reliqua construxerint et coronaverint fercula, de quo v. 
Lips, antiq. lect. lib. in. Causaub. ad Athen. ii. 10. Martial, x. 48. 11. xi. 
53. 8. Plaut. Men. i. 1. 26. gammarus 10. 11. 16. 17. 20. 24. 27. 45-49. 54. 55. 
57.58.61.62. 63. 65. 67. 68. 71-73. gamarus 13. 19.21. 22. 23. a ni. pr. 
grammaitis 66. gambarus 23. a lu. sec. Sed Kci;u/Liapoj/,Grveci dicunt. v. Har- 

NOTiE 

pestatis saepe ventosus et nimbosus. mentis. Plin. xx. 10. ' Asparagi sto- 

Aer et ccelum Jupiter vocatur, ex macho utiles,' inqnit, ' et cumino 

Varrone. quidem addito inflationes stoniachi 

79 Pcenulal Pallium est adversus colique discutiunt, oculis claritatem 

pluvias. Cic. pro INIilone. ' In rlieda, afferunt,' &c. 

paenulatus,' &c. 82 Desipiciaf] Ab alto aspiciat, dam 

Nimbo] Repentinis imbribus, qua- elata et quasi superbe fertur. 

les ferme circa a?quinoctia. Concuia] Alia fercula, ipsosque 

81 Squillal Parvus est piscis, at sa- convivas. 

poris exquisiti, alio nomine pinnotera Cauda} Hanc in deliciis fuis.-e 

et pinuoph'jlux dictus Plinio. Cum aiunt. 

audisset ille faniosus lurco Apicius 83 E.rcelsi] Ad majorem pompam 

squillas in Libya majoresquam Romaj et fastum. 

reperiri, earnm desiderio et cupidi- 84 Dimidio cnustrictus} Coctus et 

tate, illuc navigavit; quod refert conditus immixto quidem ovo, sed 

Suidas. Horat. Sat. 11. 8. ' Aflertur tenuitcr admodum ct parce. Respi- 

squillas inter nuira-na natantes In ciunt alii ad naturam Cammari, qui 

patina porrecta,' &c. Martial. Epig. iub cauda ova gerit, iiistar cancro- 

XIII. 83. ' ('oeruleus nos Liiis amat, rum, et decrescente Luna imminuituf 

quern sylva Maricie Protegit: bine et quasi constringitiir. 

»i|uilli¥ maxima tinba sumus.' Vide Cammarns} Marinus cancer, vilis 

Cic. de Nat. D. ii. n. 123. ct Allie- cibus. Ejus meminit Plin. xxxii. c. 

jjffium, ui. 23. ult. Et Martial. Epig. 11. 43. ' Conco- 

Quibas asparagis] Quibus coudi- lor in nostra, Cammare, lauce rubes.' 



:110 



D. JUNII JUVENALIS 



Ponitur, cxig:"'i feralis coena patella. 85 

Ipse Venafrano piscem perfundit: at hie, qui 

Pallidas aftertur raisero tibi caulis, olc])it 

Lateraam. lUud enim vestris datur al\ eolis, quod 

Canna Micipsarum prora subvcxit acuta; 

Propter quod Romae cum Boccbare nemo lavatur, 90 

^Quod tutos etiam tacit a serpentibus Afros. 



Iiince. Ilk quidem olco Venafrano piscem aspergii: ea lero qua tUii ijifelUi appo- 
nilttr pullens l/fassica redolebit lychmim. X«»i vestris id lancibus infertur, quod 
ariindo 3Iicipsarnin apporlavit prura acuminata: quamobrcm RomcP nulhis balneum 
iiiit cum Boccare: quud ab anguibus quoque nigris secui'os rcddif. Patrojius 



liiiin. Plin. xxvii. 3.— 8G-I02 ejecti e 13. Venafrano 15. 19. 21. a m. sec. 23. 
27. 4.5. 46. 47. 58. perfudit 19. perfundit piscem 20.— 87 offertur 27. 40. 47. 
4S. 50. 54. 58. GI. C2. G3. 65-G9. 71-74. 77. confertur 22.-88 Laterna 14. 15. 
10. nostris 2G. auleulis 45. Cf. ad vii. 73. — 89 Micissarum 19.— 90. 



NOT.E 



Dimidio ovo'] Diniidia vix ovi parte. 

85 Exigua feralis cccna patelhi] Iii- 
star ccenae feralis exigiia et modica. 
Vide Pers. Sat. vi. 33. et quae nos 
ihidem fuse, ad ea verba, ' coenani 
fuueris.' 

86 Ipxel Doniinus et Patronus, 
queni pergit coiiferre cum cliente. 

Venafrano'] Optimo quidfiii oleo 
ex agris Vemtfri urbis, in Regno sita> 
Neapolitano, in terra Laboris. JNiart. 
Epig. XIII. 101. 'Hoc tibi Campaiii 
.s.idavit hacca Vcnafri. Unguentiiin 
quolies sumis, et istud olet.' A ide 
Plin. XV. 2. 

87 Pallidus] Flaccescens et inarci- 
dus, qniqne pallidn colore fastidium 
pariat. Martial. Epig. xiii. 17. ' Ne 
tibi pallcntes moveant fastidia caules, 
Nitrata viridisvbrassira fiat aqua.' 

Olebit laternam] Id est, oleum istud 
vile, quod lampadibus et luccrr.is ad- 
hibetur. 

88 Alveolis] Paropsidibus, patinis. 

89 Canna] Vel doliolum, vd navi- 
cula e canna. I'liii. vii. 50. 'Naves,' 
iiiquit, 'utiles in Nilo fumt ex papy- 



ro, et scirpo, et arundine.' Cap. vero 
2. ejusdem Libri ait, in India nasci 
arundines tantae proceritatis, ut sin- 
gula internodia alveo navigabili ter- 
nos interdum liomines ferant. 

Micipsarum] .Afroruni, Numidarum, 
quorum fuit Rex Micipsa Masiuis33e 
filius. Vide Sallust. Jugurtli. 

Prora] Pars navis anterior. Synec- 
doche. Acuta, ob figuram. 

90 Buccliare] ' Fuit Bocchar,' sive 
Bocchor, ' ea tempestate Rex Mau- 
roriim:' inquit Liv. xxix. 30. Ponitur 
hie pro Xumida sen Manro qtiolibet. 

Cum Bocchare nemo lavatur] Deli- 
cali scilicet Roniani non sustinebant 
tctrum iliimi odorem olei Africaui, 
quo Afii inungebantur; unde et lio- 
riim consortium illi fugiebant in bal- 
iieis. 

91 Quod ttitns etiam, Sfc] Notat 
Thcod. Puliiianiuis ai)esse vcrsuni 
liunc a vctustissimis codicibiis. 

Tutos etiam facit a serpentibus] Quod 
etiam oleum fa-tore siio arcet et fu- 
gat scrpentes. Quam miser! ergo 
parasiti et clientcs, qui lam \i!es ci- 



SATIRA V. 



311 



Mullus erit domini, quern misit Corsica, vel quem 
Tauromcnitanaj riipes, qnaiulo oiuiie peractum est, 
Et jam defecit nostrum mare, dum giila soevit, 
Retibus assidiiis penitiis scrutante macello 
Proxima, iiec patimur Tyrrheuum cresccre piscem. 
Instruit ergo focum provincia : sumitur illinc 



95 



habebit barbtilum, quem Corsica, aut quem scopuH Taurom'mitani prahuerunt ; cum 
vnii-ersuni tnarc nostrum exhnuslum est,jamque (U'est ; qmmdo grassatur wgiuriex, 
coiitinuis cassiliiis, macello fuudit us niaria i'i«H« inquirentc ; ncquc sinit adulescere 
Tyrrlunos pisces. iilunit igitur camimun procincia. Inde pititur qtwd Leiiua 



01 V. Excurs. ad h. 1.— 92 Mulus 
domino 10. 19. 20. 21. 23. 21. 2.5 
03 lilauromiiiitaiKe 20. Tauromiiiotancc 
ianiv 10. 14. 10. 17. 19. 21. 22. 23. 2.5. 2 
j)assini, et Taurominium ap. Cicer. et a\. 
50. 70. 75. 7ti. 77. h2. at Tauvomenium in 
fifvwu, Stiab. Toi;po;uei'io, et in nnuiniis 
lieins. ad Ovid. Fast. iv. 47.5. — 94 -4l- 
16. 57. mare nosirum 16. — 96 ne 22. 
16. 17. 19 23. 27. 45-50. 54-00. 02-69. 



62. 68. 71. 72. 73. Murus 11. 

27. 45-50. 54-69. 71-74. 77.— 

21. Taurominitanmc 47. Tauromini- 

7. 43. 46. 48. 49. 54-69. 71-74. 81, nt 

Sed Tauromenitance 1. 11. 12. 15. 2G. 

antt. codd. Plin. ill. 8. Gr. Tavpo- 

TAVROMEN. Ct TAVPO:>IEMTAN. Cf. 

17. Et jam nunc deficit 19. deficit 
petitur 11. patitur (scil. gala) 15. 
1-74. 77. Nihil interest.— 97 illic 22. 



NOT.E 



bo? ct tani male conditos avide sec- 
tantur ! Legunt alii, a scrpentihus 
Afros, id est, Africanos : peiindc 
est. 

92 3IuUus] Exquisitus piscis, dictiis 
ita, quod mollis atque tenerrimus ; 



dum est Sicilias porta inclytum, ad 
cram orientalem vallis, ut nunc ap- 
pellant, Domonaj. 

95 Rctihus astiduis] Assidua pisca- 
tione. 

Macello] Locus est in quo vendun- 



Ciijus cibo tradnnt libidiuem inhi- tur obsonia qnaelibet, dictus a quo- 

berijocnloruni autem aciem liebetaii, dam nomine Mactllo, cujns ibi domus 

Sec. li-idor. orig. xii. 6. ' Mullis no- publicc diruta fuit. Varro de Ling, 

men a mnllcorum calceoi inn colore Lat. iv. 32. Item Ee stus, a Macello 

Fenestella datum putat;' inqnitPlin. quodam qui exercebat in urbe latro- 

IX. 17. at e contra, et melius quidem, cinia, quo damnato Censores .Emilius 

Ht videtur, Isidor. orig. xix. 34. mul- et Fuhlus statuerunt, ut in douio 

teos calceos dici ail a colore purpureo, ejus obsonia venderentur. Minus 

qiialis est muUi piscis. Is alias barho placent Isidor. et Donat. originem 

\ocatur; Barhis, Ausonio : in Mo- ducentts quod ibi pecora mactentur. 



Bella, Idyll. X. sic habet: 'Liberior 
laxo.s exerces, barbe, natatus.' Vide 
(jiia; ad .Sat. n. vs. 15. jam notavi. 

iorsica] Insula est Tyrrheni maris, 
olini Cyrnus dicta, S.irdiniam inter et 
mare littus(|ue Ligusticum. 

93 TauromcnitaniC rapes] Proviniic 
.scilicet iili urbi. Tauromniiuin, vel 
Taurominium, hodic Taorminn, oppi- 



Hic autem ponitur MaccUnm pro pis- 
catoribus in Macello sen t\no piscario 
deger.tibus. 

90 Tijrrhcnum plsccm] Pisces maris 
Tyrrheni, quod et Infcrum et Thus- 
cum, e>tque pars maris IMediterra- 
nei, inter Italian! et Sardinian!, Cor- 
sicam atque .Sicilian! In«ulas. 

97 Instruit ergo focum provincia 



312 



D. JUNII JUVENALIS 



Quod captator emat Lenas, Aurelia vendat. 

Virroni murajiia datur, quas maxima venit 

Gurgite de Siculo : nam, dum se continet Auster, 100 

Dum sedet, et siccat madidas in carcere pennas, 

insidiator mcrcetur, ac venumdet Aurelia. Virroni offertur ingeiis murana, qitcB 
procedit e Siculo vortice. Etenim quando IS'otus se coliibet, cum quiescit, afque 
exsiccat alas humidas in ergastulo, retia ttiuc audacia spei-nunt medium Clutrijhdim. 



59. — 98 emit 10. Lenes 22. Linas quidani, vulgari errore libraviorum, qui 
lineolam stepe litteiae n perperam inipomint. Aureola 16. vendit 10. 22. — 
99 in 13. lejiitur post vs. 103. murrana 22. miirena quidam, ut in fastis 
Capitol, ap. Giuter. p. 29.5. et in aiitt. codd. in quibus tainen vel raro vel 
nunquam exprinmntiir diplitliongi. Licinii quoque cognomen 3Jurena ap. Ci€. 
et Movp^ay in Appiani hello Mithrid. c. 32. 43.04. sq. Sed piscis dicitnr 
fx.vpa.iva et ixvpaivos Suidze, Athenaeo, Hesyciiio, Aristouh. et aliis. proxima 
pro maxima 14. atm sit pro venit 10. — 100 Gurgite de Siculo titulis et fascibus 
oUm 13. ex vs. 110. — 101 Cum 14. jacet pro sedet 21. madidas siccat 27. 

NOTjE 

Externae regiones culinam Romano- Muraenas cum serpentibus misceri 

rum instruunt piscibus, aliisque da- asseritur, &c. Plin. xxxii. 2. «bi, 

pibus. inter alia, dicuutur Muraenae fcemini- 

Provincia'] Sic vocatur proprie re- ni tantum sexus esse, e serpentibus 



gio extra Italiam armis subacta, et 
Romanis tributaria. 

98 Captator] Vel amicitiie, vel hae- 
reditatis divitr.m, per niunera. Vide 
Satir. 1. IV. vs. 18. et seq. 

Emaf] Donandiini scilicet ad cap- 
tandani benevolentiam. 

Lenas] Hacredipeta quidam. Ve- 
ins .Scliol. 

Aurelia] Mulier pisces vendens ; 
vel dives orba, qua; data sibi munera 
vendit, sen per avaritiam, sen ob 
nimiam copiani, acne corrumpantur: 
liabet niniiruni plura quain possit 
consunicrc. 

99 ytrroni] Supra vs. 39. 
Murana] Piscis delicatus, anguillae 

siniilis : huic tamen est tergus cras- 
Mim magis, illi tenuissimum, teste 
I'linio, IX. 23. Vide Macrob. in. 
IT), ubi sic habet : * Accersebantur 
munenae ad piscinas nostrie urbis 
abusque freto Sicido, quod Rbegiuni 
a Messana despicit. Illic enini op- 



concipcre, et ob id a piscatoribus 
sibilo evocari, et capi, &c. at loco 
raox citato idem Plinius retulerat, 
earn esse vulgi duntaxat opinionem ; 
et ex Aristotele, Myrum vocari ma- 
rem qui generat. 

100 Gurgite de Sicido] E freto quod 
cstSiciliam inter et oram cxtremae 
Italiie meridionalem : alias Manier- 
tino, Rhegino, Scyllao; hodie, Faro 
di Messina, Porro continentem olim 
cum Italia Siciliam, at maris impetn, 
sive terra; niotu, fuisse distractas 
aiunt Strabo 1. vr. &C. Virgil. vEneid. 
III. ' Dissiluisse ferunt, cum proti- 
nns utraquc tellus Una foret, venit 
medio vi pontus, et undis, Hesperi- 
nni Siculo latus abscidit, arvaqne et 
urbes Littore diductas angusto inter- 
luit aestu.' 

Se continet] Antro yEolio. 

Auster] Ventus nieridionalis imbri- 
fer et aquosus, marc Siculum tnrbare 
solitus. GcU. II. 22. Ovidius Meta- 



tima? a prodigis esse creduntur,' &c. niorplios. Fab. i. 2. 

Allien. VII. 18. et Casaub. ibid, ubi 101 Siccat madidas in carcere pennas] 



SATIRA V. 



313 



Contemnunt mediam temeraria liiia Charybdim. 
Vos anguilla maiiet longa3 coj^nata colubrae, 
Aut glacie aspersus maculis Tiberimis, et ipse 
Vernula riparum pinguis tonente cloaca. 



105 



At vos expedul anguilln hm^ie coluhra; affinis, rel Tiherinus hyeme labecuHs iw- 
tatus, idemqiie Uitorum strcus, fluente coUutione saginatus, utqne assuetus subire 



46-49. 54. 55. 57. 58. 64. contra leges nictricas. Hiatus tamon soleimes 
Jnvenali. v. ad i. 151. — 102 luna 16. ligna 61. cartjhdim 64. caribdim 17. 
19. 20. 22. 23. 24. 60. 65.— 104-109 desunt 13. varie pro glacie cnnj. Schra- 
der. — 105 torpcnte invita Minerva emend. Rutgers, var. lectt. ii. 17. — 



NOTiE 



Poetice omnia. Ovid. Metamorphos. 
I. Fab. 7. ' Emittitque Notum: nia- 
didis Notus evolat alis.' Virgil, 
^neid. i. ' Vasto rex /Eolus antro 
Luctantes ventos tempestatesque so- 
noras Iniperio premit, ac vinclis et 
carcere fricnat.' 

102 Conlemnunt mediam temeraria li- 
na Charybdim] Piscatores audent pis- 
cari in niediis etiani vorticibus, duiu 
Auster non sa^vit. 

Lina] Linea vela et retia. Meto- 
nym. 

Charybdim'] Gurges est in freto Si- 
culo naufragiis infestus, juxta Pelo- 
rum Promontoriiini ; iiodie, Capo Fa- 
ro, Ibi per magnas circuniductiones 
atque vortices navigia submergnntur 
ac detrahuntur in proi'iindum. Strabo 
1. vr. Charybdi ex adverso respon- 
det Scylla scopulus. Virgil. jEneid. 
III. ' Dextruni Soylla latus, luevum 
implacata Charybdis Obsidet,' ^.c. 
Mitto quod de Charijbdi meretrice 
post raptos furtim Herculis boves, 
a Jove fuluiinata Poctas fabulantur. 

103 Anguilla] Notus piscis, vulga- 
ris cibus. 

Cognuta cnlubrcc] Ob similem for- 
mam. Adde quod anguillani cumco- 
hibro misceri aiunt, sicut mox de niu- 
raena dixi. 

10-1 Glacie] Hyeuiis eaim et frigo- 



ris tempore has creduntur maculas 
contrahere. 

Aspersus maculis] Cui venter albus 
nigris est notis raacnlosus ; hiiicque 
vilior indicatur. Nam optimus ille, 
qui caret istis maculis, teste Colu- 
mella ix. 17. 

Tiberinus] Lupus, aut quivis alius 
e Tiberi anine piscis, quern tempore 
Juvenalis Komae vilem fuisse existi- 
mandum est. Nam alioqui Macro b. 
III. 16. Tiberinos lupos, et omnes ex 
hoc fluvio pisces in deliciis et honore 
fuisse affirmat, testemqne adhibet 
Varronem ; subdittamen ignorare se, 
cur illis ita visum fuerit. Plinius 
etiani ix. 54. lupos Tiberinos com- 
mendat, eos maxime qui duos inter 
pontes capti essent, ob aquam ibi 
concitatioreni nirairum ; quod idem 
Macrobius laudat ibid. Lucilius pa- 
riter. Et Horatius Satir. ii. 2. sic 
habet : ' Lupus hie Tiberinus in alto 
Captushiet, pontesnc inter jactatus ?' 
&c. Vide eximias piscis lupi dotes 
apud Athen. vii. 17. ubi et piscium 
sapientissimus is celehratur. 

105 I'ernula riparum] Vel ccenosa 
littora consectans, iisque addictus 
mancipii instar ; vel, natus verno tem- 
pore in ripis : sic enim proprie verua 
dicitur. 

Cloaca] Sordibus inde mauautibus. 



314 



1). JUNIl JUVENALIS 



Et solitus mediae cryptam penetiare Subiirae. 

Ipsi pauca vciim, facilem si praebeat auiem. 
Nemo petit, modicis quae mittebantur aniicis 
A Seneca, quae Piso bonus, quas Cotta solebat 
Largiri ; namque et titulis, et fascibus dim 
Major liabebatur donandi gloria : solum 
Poscimus, ut ccenes civiliter. Hoc face, et esto. 



110 



cavernnru jueditE Siiburrce. Illi cupeTcm non mnlta loqui, .si commodam jirevstct 
(luricttlam. Nulltis a te posiulat eadem, qiia; Seneca dahat famlliuribus egeniSy 
uec quie Piso benignus, rec qua; Colta donare consueverat. Quondam tteidin 
deciis largiendi pluris cestimabatiir, quani rel insignia, vel fasces. Untim rogainus, 



lOG foream pro cryptam 22. ex interpret. Suburrcp 19. 23. 24. 27. 45. 47. 49. 
.')0. 58. G2. 64-69. 71. 72. 73. V. snp. ad in. 5. — 107 fru-ilis suspicari possis 
coll. Horat. .Sat. i. 1. 22. et Prop. ii. 21. 15. Librarii etiam epithetasiihstan- 
tivis aoeommodare solent. Sed vulgata lectio non sperncnda.^ — 109 Cotta 
17. 19-23. a m. pr. 45. 46. 48.— 110 nam 15. in iitulis M.—lll dominandi 14. 
gratia 29. solum hoc 15. 19. — 112 vivas pro ccenes 16.— 113 Vi nunc su7it multi 

106 Cryplam'] Fornicem, seu mea- sonum quidem genus ad Ninnani re- 
tus subterraneos, per quos urbis sor- ferebatur. Unde Horat. in Arte Pe- 



des cgeruntur in Tiberim. 

Suburce] Est vicus et rcgio urbis 
priE ceteris iminunda. "\'ide Satir. 
III. vs. 5. et Pers. Satir. v. vs. 
32. 

107 Ipsi'\ Virroni avaro. 

108 Q'.tir niittebuhtitr aniicis a Seneca'] 
Non pctimu.s ut sis seque largus in 
tuos clientes, o Virro, ac fuit erga 
suos Seneca. 



et. Pisoncs ita compellat : ' Yos, o 
I'onipilius sanguis.' 

110 Titidis] Honoribus, imaginibus, 
nobilitate. 

Fascihysl Insignibus Magistratii- 
uni. Nam Dictatovi viginli quatuor, 
Consuli duodecim, Proconsuli et 
Pratori sex lictores cum fascibus ap- 
parebant. Porro fusees ilii consta- 
bant spcuribus, et virgis e betula qui- 



109 Seneca'] L.AnnaensSeneca,Cor- deni arbore e Gallia in Italiam ad id 



dubensis, inter Stoicos niorum sanc- 
titate clarus, Neronis Pcaceptor, Pi- 
soniana; conjurationis invidia asper- 
sus, ab ipso jussus niori, insectis 
venis constanter vita cxcessit. Fuit 
autem ille dives perinde ac mr.nititus. 
('orn. Tacit. Annal. xiv. et xv. De 
Seneca vide plura, Satir. vin. vs. 
212. 

Pisn, Cotla] C. Pino Calpurnius 
Claudio Imperatore Celebris crat li- 



translata, teste Plinio, xvi. 18. ubi 
terribilem earn vocat. Circumligatis 
autem virgis pliiribns ita securis una 
incliidebatiir, ut lerri acies in sum- 
mitate t'ascium eniinerct. Cur illi 
vero fasces colligarcntur, docet in 
Problem. IMutaichus : nempe hinc 
significatur pracipitem esse non de- 
bere Magistratus iram, sed cuncta- 
tione et mora, dum sensim virgaa sol- 
viintur, uiaturam et sapienteui : ad- 



heralitate et munificcutia: paritcr et diiqiie ibidem virgis castigari qua" 

Aureliiis t'(/<<u sub Nerone. Dc lioc con igi possunt, (juo; vero non, securi- 

'I'acit. Annal. vi. de illo, 1. xv. uter- bus pnecidi. 
que vero lloma; valde nobilis: et Pi- 112 Ca-nes civiliter] Communi rum 



SATIRA V. 



315 



Esto, ut nunc multi, dives tibi, pauper amicis. 

Anseris ante ip.s'.,ra masiiii jccur, anseribus par 
Altilis. et flavi dij>n\is ferro Meleagri 
Fumat aper : post hunc tradcntur tubera, si ver 



115 



lit epuleris urbane. Id prccxta, sisque, sis ( quemndmodnm hodie complnrcs) opu- 
leiitus tibi, egens familiaribus. Ante ilium hepar iugentis anseris, altilis anseri 
aqualis, atque aper Melea^ri telo non indignus fumum exhulant. i'ost cum 
tubera raduntur, si turn fuerit verna tempestas, ac desiderata tvuitrua prtcstent 



45. — 114 Ante ipsum dominum tnagni 16. Ponitnr ante ipsum 22. — 115 Epl- 
theton_/?ari otiosnm videbatur Keiiisio ad Ovid, medicani. fac. vs. 85. ubi 
emend, vavi s. gnaci, et rulidi, ex quo fiari ortiim putabat, mm rh di 
Sfcminare librarius neglesisset. ft-rro dignm 11. 17. 19. 21. — IKJ Spitmut 70. 
Male ! raduntur 2. 3. 14. 15. 17. a ni. sec. 22-25. 27. -15. 46. 47. 49. 50. 54-69. 
71-74. 77. 81. lit inf. xiv. 7. probb. Pulm. Britann. Grang. et Heins. ad Ovid, 
niedir. fac. vs. 85. rudentur 17. a ni. pr. 19. 20. 21. 26. probb. Ai- 
melov. et Graev. Mihi utrumque alienum videtur ab \\. 1. ubi non 
de ciliis appaiandis coquendisque, sed jam paiatis et in mensa appo- 
uendis, seinio est. rodentur \(3. traduntur 10. 13. 48. Non male! — • 



NOT.E 



clicntibus monsa, communibus item 
epulis, sive sint ha^ viles sen lauta-. 
Sic eiiim erit salvus honor clientum ; 
quippe videtur injuriosum quod aliis 
dapibus dives Patronus, aliis clientes 
et amici ad coenam vocati in eadem 
mensa vescautur. Vide Plin. Epii^t. 
II. 6. ubi ait de coena quadam : earn 
fuisse sordidam simul et sumtuo- 
sam : nam sibi et paucis opima quae- 
dani is qui iuvitaverat, vilia ceteris 
et minuta ponebat. Vinum etiara 
aliud sibi et nobis, aliud minoribus 
amicis, aliiid suis nostrisque libeitis, 
<icc. Et Martial. Epig. in. 59. ' Cum 
vocor ad cirnam, &c. Cur mihi non 
eadem quae tibi ciena daturr Ostrea 
tu sumis, lie. Cur sine te coeno, cum 
tecum, Pontice, coenem r' 

113 Dives tilii, pauper aniic/s] Ce- 
terum tibi liceal quaudo solus eris, 
epulari laute ; parce vero, quaudo 
cum aliis, et cum familiaribus : dum- 
n)odo paria tibi aliisfpie fercula pro- 
pohuntur : has tibi condonamus avari- 
tia; sordes. 

114 Ante ipaum] Ante patronum 
quidem apponuntur, &c. 



Anseris magtii jecvr'] Plin, x. 22. 
' Fartilibus,' inquit, ' in magnam am- 
plitudinem crescit' (jecur "scilicet), 
' exenitum quoque lactc niulso auge- 
tur. !Nec sine causa in quacstione 
est, quis primus tantnm bonuni inve- 
nerit, Scipio Metellus vir Consularis, 
an M. Sestius eadem ictate Eques 
Konianus,' &c. Vide et Pers. Satir. 
VI. vs. 71. ad ha;c verba : ' satur an- 
seris extis.' 

115 Altilis] Anas, gallina, quae ad 
id aluntnr, ut saginentur. 

Flavi] Homeric. Epithet. ^^avBos. 
Vide Gcll. n. 26. 

Dignus ferro Meleagri] Par magni- 
tudine illi apro, queni interfecit 3Ie- 
leager. Vide Ovid. Jlctani. Mil. 
Fab. 4. 

116 Fumat] Calet coctus, et inen- 
siv appositus. 

Tradentur] Id est, apponenlur; quod 
(juidem ipse contextus fulcire vide- 
tur. NonnuUi codices habcnt, Ra- 
duntur, id est, purgantur, abraso 
cortice, atque ad escam pra paran- 
tur: vcl sarculo evelliintur ctabia- 
Uuutur e terra. 



316 



D. JUNII JUVENALIS 



Tunc erit, et facieiit optata tonitrua coenas 
Majores. Tibi habe frumentum, Allcdius inquit, 
O Libye; disjunge boves, dura tubera mittas. 
Striictoicm interea, ue qua indignatio desit, 
Saltautem spectes, et chironomonta volanti 



120 



epitlm umpUores, O Libya, tibi scrva tvitictim, ait Allediits ; solcc boves, ihimmodo 
tubera nobis tranwiittas. Ac ne vlla dejiciat iracimdia, interim considera structo- 
rem niensae subsilieiitem, atque cheironomonta cultro voUtante, (juoadus<itie perfe- 



117 Non pro Tunc fortasse legend'.mi est: nam de majoribus agitiir tube- 
libiis, qiiffi veiiio potiiis tempore tenerrima sunt, faciunt 17. a m. sec. — 
118-120 absiint a 13. Aledius 21. 23.24. 2.5. 27. 57. 58. 60. 62-08. 71. 72. 73. 
Alcedius 22. Alvedius 14. Alidius 17. AHchius 4. Atilius 30. piob. Calder. 
Similis varietas in Cic. ad Atr. xii. 4. 24. 27. Forte leiiendum Atedius, (ciijus 
liixiim notat Tac. Ann. i. 10.) vel Asellius, (de quo Acron ad Horat. Sat. ii. 
2. 50. Asellius quidum prator fuit, qui usum ciconiarum condeiidurum primus 
reperit) vel Asinius, (de ciijiis prodigcntia v. Plin. ix. 17. s. 31.) vel deniqiic 
Vedius, de cujiis luxuria v. Dio liv. p. 536. Tertuli. de pall. p. 119. Sen. de 
ira III. 40. et de clem. i. 18. Plin. ix. 23. s. 39. Tac. Ann. 1. 10. ubi cf. Lips, 
etGron.— 119 Lybie 60. 61. 64. 65. Libya 45-49. Lybia 17. 57. 58. Libia 
14. 15. 16. 20. 21. 22. 26.— 120 slut pro desit 14.— 121 spectas 13. 17. 19. 20. 
22. 23. 25. 27. 45-50. 54-69. 71-74. rideas 14. 21. 24. chironomunta 11. 31 b. 
46. 49. 54. (Cf. Git'an. Ind. Lucret. v. Aeherunta) chironomunta 14. 15. 22. 23. 



NOT^ 



Tubera^ Hapc de genere fungorum 
sunt, atque velut terra' callum, nullis 
tibris nixa, aut salteni capillamentis, 
cvc. ut ait Plinius xix. 2. Martial. 
Epig. XIII. 50. ' Runipiniiis altrioem 
tenero de vertice terram Tubera : bo- 
Ictis poma secunda sumns.' 

Si If) ] Tunc cnini sunt tenerrima. 
Ex Plin. 

117 (Jptata tonitrua~\ Gulosi nimi- 
rum optant tonitrua tinges alioqui 
vastalura ; eo quod ilia faciunt ad tu- 
berum procreationem. Plin. xix. 3. 
Plutarcli. Qu-£St. Convival. iv. 2, 
Athen. ii. 21. 

Canas majores'] Seu quod tubera et 
alia ejusmodi gulam acuunt ; seu quod 
uno ferculo ca;nani augent, 

118 Allidius'] Nomeu helluonis. 

119 Lihye~\ Hx-c Africa; pars in- 
gcMs, pro ipsa s*pc, ct hie qnidcm, 
bujiiitur. 



mete frumentum, quod Romam trans- 
niittas, ut soles : at dtinceps guliv 
nostra; delicias tubera duntaxat 
educa. 

Tubera mittas'] In Africa iubaa 
nasci laudatissima, sicut et in aliis 
locis ipque siccis, sabulosis, ct frute- 
tosis, decent Plin. cit. xix. 2. et 
Allien, pariter citato niox loco. 

120 Slrxictorcm] Struenda; inensae, 
ferculorumque dissecandorum ina- 
gistrum, Apuleio diribitorem, Pe- 
tronio scissorem, Lipsio et aliis carp- 
toiem. Hujus erai munus et ars i)ene 
fercula disponcre et collocare, cibos- 
que eleganter in frusta concidtre. 
Vide Sat. ix. vs. 110. 

jN'e qua indinnatio desit] Ut multi- 
plex indignandi causa suppetat : 
etiani vcro ex ista in pincernis iuxuria 
et fastu. 

121 Saltantem'] Veluti ad niimeros 



JJiyunge boves] Ne ara, ne sere aut corpus moventeiu, dum erudite altilia 



SATIRA V 



317 



Cultcllo, donee pcragat dictata magistii 

Omnia : nee minimo sane discrimine reteit 

Quo gestu lepores, et quo gallina secetur. 

Duceiis planta, velut ictus ab Hercule Cacus, 125 

Et poneie foris, si quid tentaveris unquam 

Hiscere, tanquam habeas tria nomina. Quando propinat 

Virro tibi, sumitque tuis contacta labellis 

cetit pvcpcepta doctoris univcrsa. Ncqite parv.a certe differentia interest, qua gesti- 
culatione lepures, et qua gallintc concidantur. Pedihus i-aptaberis ut Cacus ab 
Hercule percussus, atque statneris extra, si aliquid ausis unquam mutire, quasi 
geras tres appellati^nes, Ecquando tibi Virro calicem porrigit, ac scijphum ac- 



a 111. pr. 27. 47. chironomenta 45. chiromanta 19. chyromonta 16. — 122. 
123 ill 13. ita coalueie : Cullello. sed nee minimo discrimine refert. peragat 
mandata 6. magister 29. — 123 ne 19. 23. dijfert 20. — 124 gustus 14. secatur 
54. — 12G foras 17. 20. 21. a in. sec. quis 47. 48. — 127 Discere. .. nomina. 
Plurima sunt qua; cet. 13. Discere 13. 22. quamquam 22. idqne noii male 
coiijeceiant Kigalt. et Grsev. ut sensus sit : quauquani sis nobilis, (vel potius 
ingenuiis s. civis,) si tamen panper cs, in divitis mensa non audebis hiscere, 
uisi velis ejici. lis astipulatur Schuizfl., qui inoiiet, erioiem ex antiqua 
script, cancam ovtnni esse, tt vetus scholion in sno cod. ita legi : Sed melius 
sic : quanquam nobilis sis, et habeas tria nomina, ut Cneus Cornelius Scipio et si 



mOTJE 

dissecat, ct convivis facete ministrat aliquis scindendi obsonii magister.' 

ac appoint. Et, ad Lucil. Epist. 47. ' Alius pre- 

Ckiroiwmnnia] Manus artificiose di- tiosas aves scindit, et per pectus et 

vigeutein, ac gesticulanteni tam scite, chines certis ductibus circiiniferens 



«t gladiolus quo scindit, volare vi- 
deatur, adeo versatur agilitcr, Xelp, 
manus, et vo/xos, lex. Metapliora a 
Chironomis, qui certis manuum moti- 
bus ac gestkbus saltabant. 

122 Magistri] Tiypheri conciden- 
dorum ex arte ciborum doctoris, de 
quo Satir. xi. vs. 137. Erant eniin 
Roma? qui docerent cam arteiu, in al- 
tilibns ligneis, ut postea dicetur ara- 
plius, Satir. niniirum xi. Plin. x. 50. 
' Postea culinanmi artes, nt chines 
spectentur, ut dividantur in tergora, 
ut a pede uno dilatata;' (gnllino') ' re- 
positoria occupent.' Seneca de Iiie- 
vit. vittE c. 12. ' Quauta arte sciu- 
dantur aves in frusta non enormia,' 
&c. Idem de Vita beata c. 17. * Pe- 
■rite servitur' (aliis, struitur) ' et est 



eruditani nianum, in frusta excutit.' 

124 Quo gestu lepores, ^v.] Diversi 
quippe ritus coucideudi singula ; et 
in variis vari* gesticulationes obser- 
vabantur a perilis illis niensaj doctori- 
bus ac miiiistris. 

125 Duceris planta^ Foras extra- 
heris perinde ac ille Cacus oliin ab 
Hercule. 

Cacus'l Gigas, quern clava ictiim 
Hercules interfecit, quod siias boves 
abdnxisset, et planta arreplum pro- 
traxit ex antro in quod furtum ille 
suum compegerat. Virg. .Eueid. viii. 
Liv. I. Eutrop. Dionys. 

127 Hiscere^ Obinurmurarc et con- 
queri de facta tibi injuria. 

Tanquam habeas tria nomina'\ Vtx- 
uomen, nomeu, cognomcu ; ut €. 



318 D. TUXII JUVENALIS 

Pocula? Quis vcstrum {cmciariiis usque adco, qnis 
Perditus, ut dicat regi, bibe? Plurima sunt, quae 130 

Xon audcnt homines pertusa dicere la^na. 

Qiiadrinoenta lib! si quis Deus, aut similis Dis, 
Et melior fatis donaret, homuncio : quantus 
Ex nihilo fieres, quantus Virronis amicus ! 
Da Trebio : pone ad Trcbium. Vis frater ab ipsis 135 

Ilibus ? O nummi, vobis hunc pra?stat honorem, 

cipit tuis lahris ndmotum? Ecqni^ intrr ros tarn imprudens, quis dcploratus, nt 
domino sic loquatur, pota? Mulfit sunt, qua" jn-onuntiitre nan utttntnrt homines 
pallio pcrforato. Si quadiingenta dedtrit tibi S'umen aliqiiod, rel quispiam A'u- 
minibus (equalis, ntque fatis benig^nior, quam magnus homo e niliilo, quam intimus 
Virroni evaderes! Diccret sane tunc : dona Trebio, appone ante Trebium: ger- 
mane, an appctis de his iiitestinixl O nummi, vobis istam dtftrt obsm-antiam. 



quid simile. — 129 nostrum 14. adeo, et quis 2^. — 131 discerc li. lana 13. 19. 
22.— 132-145 eject! e 13. Quadraginta 19. 20. 21. 27. 40-50. 54. 55. 58. 64. 
Male! v. ad i. 106. — 133 deferret pro donaret 16. Male distinguitiir in om- 
nibus fere editt. etiam Hcniiin. donaret homuncio: quantus cet. Nam diminut. 
homuncio conteintini dicitiir, ut hmnullus, homunculus et homullutus, neque 
adeo verbis similis Dis el melior fatis jur.gi potest. — 134 quantus fiens 11. 14- 
17. 19-22 45. 59. 60. 65. lironis 22. 46-48.— 135 istis 10. 48. 65. 68. 69. 77. 
illis 27. 46. 47. 50. 58. 62. 64. 66. 67. 74. fs frater ab illis Ilibus perperam 
corriir. Plathner putans verbum vis ab h. 1. aliemim esse, et non tandim pro- 
pinationes boiioris causa institutas, sed et t'raternitatis poculum antiquis non 
incotrnituni f'liisse, imde Xiphilin. in Tiberio : iv yap rfj avrrj Tj/j-fpa napa re t^ 
Ti0epla> e^Tiaadr] Ka\ (pi\oTT}a-ias eirie. — 136 pracstanl 21. am. pr. 24. a m.pr. vos 

NOT.E 

Jul. Caesar: Publ. Corn. Scipio,quod tes ac lacerae. 

Nobilium est. Quidam sic inteliijjiint, 132 Quadringenta tibi si, ^c] Quod 

tanquain fur sis, ut pro tribus Uteris si dives repeute fias, tuin colet te 

tria noniina ponaiitur; sed melius, Virro, qui te inopem contemnit. 

tanquam sis nobilis. Vctiis Scbol. Quadringenta'\ .Sestertia, Equestrem 

Aliter explicant alii, nempe quod sis censum, de quibus vide Satir. i. vs. 

libertus et Patrono obnoxius, ex Po- 106. et Satir. ii. vs. 117. 

litiano ^Ii'^cell. c. 31. sed acute ma- Similis Dis] Princeps ac dives ali- 

gis quaiii veie, meojndicio. quis perinde muuiticiis ut Dii. 

Quandn propinat Virro tibi] .-Vn un- 133 3/</ior/((<(.s] Besi^ficentior erga 

quam s\uim tibi calicem offert, aut te quam fata. 

tuumarcipitr quod superbiam ejus, 135 Da Trebio] Tom certe Virro 

ac tui rontfuituui indicat. \'ide pincerna; et structori imperaret opi- 

Martial. Idpij;ramiii. ii. 15. nia tibi apponcre. 

130 Perditus] Dcsperata fortuna, Trebio] Supra vs. 19. 

unde non uietuat potentes offeiulere. Ab ipsis ilibus] K piu tibus delicati- 

Dicat regi, bibe] Piopiiian> ac ()or- oribus, e sumine, cpioti quideni erat 

rigens scypbum Nobili cM:|)iam. in cupediis ; teste Plinio xi. 37. 

131 Homines pertusa la:na] lijnobi- 13() O nummi, vobis, ifc] Divitias 
les et pauperculi, quorum triia; vos- non bominem spcctat aut colit. 



SATIR.V V. 319 

3S estis fralres. Dominus taiucn, ct domini rex 
Po vis tu fieri, miUus tibi parvulus aula 
Qucserit ^^neas, nee filia dulcior illo. 

Credmdum, et cariim sterilis facit uxor amicura. 140 

Tu^ tua nunc Myealc pariat licet, et pueros tres 
In gremiuni pat vis fundat sim\il : ipse loquaci 
Gaudebit nido ; virideni thoraca jubebit 

Vos estis germani. Aitnmen si tu ctipis esse domhuis, atque domino imperare, nc 
uUus tihi parvus .^neas lusitet in aula, neque jilui eo carior. Conjux infaaimla 
familiarem efficit gratum iitqne dilectiun. Veriim quamvis uxor fun .Vycale modo 
parturiat, ac tergeininos infantes in paternum simim edut ; ilk tanieii una delecta- 
Oitur nido garrulo, prasimim thoraccm proferri iniperabit, ac nuccs purridas, atque 



hunc prastatis Iwnorem 2. — 137 tunc \mo tamen 16. — 138 tu r/s 16. — 139 Jusse- 
rit 22. — 141 si ]M0 nunc 2S. 3Iycale in pleiis(|ue libris extat, estqne noinen 
iiiaeap «i)^- Ovid. Met. xii. 263. et promoiit. urbisqiie lonire ibid. ii. 223. et 
al. ^Mychule 27. Micale 7. 17. 19. 21. 24. 4.5. Michale 20. 23. 46. 47. IS. 50. 
58. 64 Macale 22. Mijgale 1. 75. 76. 77. prob. Lubiiio, ut noiuen tictnm sit a 
concubitu vt-l conimixtione, a ixvyvriiju, qiicu verbum nihili est. Ininio Migale 
a jxlyvvixL a. fj-iyvvw, coco. Ita legenduni ceiiMiit etiam d'OrvlHe ad Chariton, i. 
7. pr. — 142 effundat 23. a m. sec. semd 75. Hit 19. — 143 viridcmqne 16. 17. 
a m. pr. 19. a m. sec. contra leges metricas. et thor.wa 77. Rectc, opinor. 
Post nido, et vs. 145. post infuns siijuura interros. poniint nonntiUi, ut sensus 
^it: Si uxor tua pepererit, putasne eiun inde vohiptateni eaptnruni esse, et 
munera intantibus daturum? immo iiihii iis donabit, et, quoties iilos viderit, 
iadignabitiir. Noniuale! Sed tuui pro licet vs. 141. reponereni /ac, quod 

NOT^ 

137 Domini rex si vis, ifc] At si Mycale] Legunt alii, Dligale, deri- 
Virroni plane vis dominari, ejusque vantque a fj.iyvvfj.i. 
intimamfamiliaritatemnancisci, opor- Pueros ires'] Terj^eniinos nasci cer- 
tet ut liberis <areas ; sic eniin ille turn est Horatioruni Cnriatiorumque 
speni concipiet captandae tUK ha^re- etemplo, (de qiiibus Livius 1. i.) in- 
ditatis. Vide Martial. Epigram, xi. qidt Plinius vii. 3. ubi et quaternos, 
56. Ostiae, sub Augusto, quinos in Pelo- 

138 Nullus tihi parvtdus, ^c] Sura- ponneso, septenos etiam in j5igypto 
turn e quarto vEneidos. uno partu editos refei t, 

139 Nee filia dulcior illo] Nee vi- 1 12 Siimd] Quidam legunt, semel, 
dearis plus amare filiani tiiani quam alii, simul, referuntque ad pra;ceden- 
Virronem aniicum. Vel, ne ita dili- teni sententiam : at afii ad posteri- 
gas filiani, ut diligeres filium. oreni. 

140 JucuTuium, et curum steriiis, Simul : ipse loquaci, ^c] Adulator 

^c] Vir sine prole placet aduiodum isle quamvis oibum te vilit, simiila- 

Virroni, aliisque captaturibus avari.s. bit sedelectari admoUuni loquacitate 

141 Sid tuanunc 3Iycule] At quam- puendi tui. qui aiiliuc esi i!i < unis. 

vis habeas filios et h*redes, si tamen 143 Nido] Mt tonvniia siini.l et Me- 

dives fueris, Virro ejusque similes te tapliora ab avicuiis. id e>t, parvulo 

observabunt. in incuaabulis coustituto, ubi jam 



320 



D. JUNII JUVENALTS 



Afferri, minimasqne mices, assemqiic rogatum, 

Ad mensam quoties parasitns venerit infans. ^0 

Vilibus ancipites fungi poneiitur amicis, 

Boletus domino ; sed quales Claudius edit 

Ante ilium uxoris, post quera nil amplius edit. 

petifam slipcm, quamlocumque parasifus ptier acccsserit ad mensam. Familiarihui 
ihfimis apponentur fungi duhii, Patrono boletus: at qualcm comedit Clavdhis ante 
earn conjngis, post quern nihil ultra comedit. Virro sibi aliisque Viironilms inipe- 



facile in licet niutari poterat, 'quoniani et sequitur. — 144. 145 Pro vul^. Au- 
ferrictAc mensam icstiUu A ffcni e\ 10. 11. 14-17. 19-27. 45-50. 54-60. G2. 64-69. 
71. 72. 73. 77. et Ad mensam ex 10. 11. 14-17. 19.20. 23. 24. 27. 45-50. 54. 
55. 59. 60. 62. 65-69. Ita leirendum esse jam conjecerat Grav. axemque ro- 
gatum 19. a m. pr. 27. 46. 47. 48. 62. — 146 Versus ab alia manu ascriptus in 
10. — 147 qualein 11.14. 15.27.50.62.65-74. 77. Doctior est nostra lectio. 
Haec vero contra poetic mentem dici putabat Scluirzfl. et a crba in hiinc ordi- 
nem redigenda esse : Boletus Domino, fungi ponentur amicis Vilibus ancipites, 
sen quales Claudius edit. At sententiani h. 1. non percepit, qu<E plana est. — 
148 postquam 22. 7iiliil 17. 19. 45. 49.— 119. 151. 154. 155. 165. 170-173 ex- 



isOTJE 



garrire gestit, et conatur loqtii. 

Viiidemihoraca] Pectoris niiininien- 
tiim, et alia niunuscnla donabit puero 
tiiam captans aniicitiam, iit niorienti 
forte illi baeres a te snbstituatur : vel 
hone privstat numniis tuis ac opibus 
honorem, ut supra. 

Viridem tlioraca'] Viridis nempe co- 
ioris vestes pueris dabantiu'. Is CHini 
veri dicatus aetati primae congruit. 

144 Ulinimixsque truces] Avellanas, 
poma, &c. quibus capiuntnr juven- 
ruli. 

Assemque rogatum] Rogitanti qno- 
qiie (ut fit) parvulo non negabit pecu- 
niani, qua emat crepundia, nnces, et 
siiuiiia. 

1 15 Ad mensam quoties, Sj-c] Quoties 
tumcoenantem adierit puer, more pa- 
ra^iti cibuni petens, ingeret etiam 
tiltro munera. 

146 Vilibus ancipites fungi ponentur 
amicis] Vide Plin. Epist. ii. 6. cujus 
locum habes supra, vs. 112. Annotat. 
ad h-d-c verba, ' coeiies civiliter.' 

Ancipites fungi] Alii enim sunt 
b«ui, alii niortiferi. Pliu. xxu. 22. 



' qnornndam ex bis facile noscuntur 
venena, dilnto rubore,rancido aspec- 
tu, livido intus colore, rimosa stria, 
pallido per ambitmn labro.' Et c. 23. 
' ii sunt,' inquit, ' tutissimi quibus 
rubet caro,magis dib;to rnl)ore, qnam 
boleti.' Alii codices liabent. qui ru- 
bent callo, minus diluto rubore, quam 
boleti. Vide Atiien. ii. 19. et Sueton. 
Neron. c. 33. ubi jocatus Nero Deo- 
runi cibum/i/n^os appellat. 

147 Boletus] Species fungorum in- 
nocua, eoque rara. Unde Martial. 
Epigram, xiii. 4S. ' Argentimi atque 
aurum facile est laenamquc togamque 
ftlitterc: boletos mittere difficile est.' 

Quales Claudius edit] Alaifialis Epi- 
gram. I. 21. ' Boletuni, qualem Clau- 
dius edit, edas.' 

Claudius] Homanorum quintus Im- 
perator, bolctorum appetcntissimus, 
Sueton. Tacit. 

14H Ante ilium uxoris, Sfc] Ante ul- 
tinuim ilium, qutm porrexitei Agrip- 
pina uxor venenatum, quo et extinc- 
tus est. Sueton. Claud, c. 44. Pliu. 
XXII. 22. ' Inter ea qujc tcrnere man- 



SATIRA V. 



321 



Virro sibi, et reliquis Virronibus ilia jubebit 
Poma dari, quorum solo pascaris odore ; 150 

Qualia perpetuus Pha?acum auctuninus habebat. 
Credere quae possis subrepta sororibus Afris. 
Tu scabie frueris raali, quod in aggere rodit. 
Qui tegitur parma, et galea, metuensque flagelli 
Discit ab hirsuta jaculum torquerc capella. 155 

7'abit ea proferri poma, quorum unica fragrantia replearis: qualia ferehat cont'muus 
Autumnus Corcyrensium : qua; suspicari qucas detracta sororibus Africmiis, Tu 
porno ittcris scuhioso, quale in propugnaculis mnndit qui scuto protegitur atque cos- 
side, uc flagruin tiiutns cibrare telum docctur a Capella piloso, Fortasse putes Vir- 



tni?i e 13. ilia videbit 22. 23. a ni. pr. 45.— 150 piscaris 11. unde Sclinrzfl. 
oonj. quorum solum piscaris odorem. Sed ipse fatetur, earn lectioneni videri du- 
riorem.— 151 habebit 12. Praestitciit, alebat ; nt ap. Honi. Odyss. ri, 119. 
aUl ZecpvpiT] TTfeiova-a rot fxiv <pvei, &\\a Sh ireWei. — 153 fruere 61. 63. 66. 67. 
71. 72. 73. malis 13. a ni. sec. rodis 13. prodit 4. — 154 flagellum 22. — 155 
Discat 26. hirsuto... Capella 1. (ciijus ceite glossa est: a sene magistro campi' 

NOT.E 

duntiir,' inqiiit, ' boletos merito po- 152 Subrepta'] Sicut olim Hercules, 
sueiiin, optimi qnidem hos cibi, sed ut fabulantur,i occiso pervigili diaco- 
immenso exeniplo in crimen adductos, ne, ea abstulerat. Horn. Ovid, et alii, 
veneno Tiberio Claudio Principi per Sororibus Afris] Hze sunt Hespe- 
hanc occasionem a conjuge Agrippina rides tres, /Egle, Arethusa, Hespere- 
dato: quo facto ilia terris venenum tliusa, anreis malis in liorto uascenti- 

bus celebres. Plin. xix. 4. ' Anti- 
quitas,' inquit, ' nihil prius mirata 



alterum, sibique ante onmes, Nero- 
rem suum dedit.' 

149 Reliquis Virronibus'] Sui simili- 
bus opuleutis. 

150 Quorum solo pascaris odore] An 
respicit ad id quod refert Athenjeus 
HI. 7. Mala quaedam Hesperidum 
vocari, suaviter quidem olentia, at pa- 
rum cibo idonea, &c. An potius in- 
iiuit ea poma tam exquisiti odoris 
esse, ut sua vel fragrantia pascerent? 

151 Perpetuus Phieacum Autumnus] 
Hortos Alcinoi perpetuis fnictibus 
nobiics intelligit. Vide Homer. 
Odyss. VII. et viii. et Martial. Epi- 
gram. VII. 41. 

Phicacum] Corcyra Insula sic dicta 
priuium a ISymplia coguominc, dcin 
ejus populi dicti Phccaccs a Plucuco 
Rege, ]\eptuui et Corcyra- Nymphte 
filio. Ilia Fpiro adjacct, in lonio 
mari, vocaturque hodie Corfu. 



est, quam Hesperidum liortos ac 
Regum Adonis et Alcinoi.' Et sub 
finem ejusdem capitis hortos iilos ait 
sitos fuisse ad Lixura Mauritaniee op- 
pidum, ducentis passibus ab Oceauo, 
juxta deiubrum Herculis, antiquius 
Gaditano, ut ferunt. 

153 In aggere rodit, qui, Sfc] Miles 
tyro, in castris, deficiente sa?pius 
commeatu nullum cibi genus respuens. 
Numquid enim hie intcliigenda, quae 
refert Plin. xv. 14. ' Sata in castro- 
rum aggeribus mala ':' 

154 Parma] Breve scutum est, 
quale gerebant tyrones. Virgil. ' Par- 
UKupie inglorius alba.' 

Metuensque flagelli] 'S'apulabaut qui 
exerrabant a scopo. 

155 Hirsuto Capella] Ccnturione 
vel Gladiatore t} roues oxerccutc. 



Delpk. et Vur. Clas. 



Juv. 



X 



322 



D. JUNII JUVENALIS 



Forsitan impensae Virronem parcere credas. 
Hoc agit, ut doleas. Nam quae comoedia, mimus 
Quis melior plorante gula? Ergo omnia fiunt. 
Si nescis, ut per lacrymas effundere bilem. 
Cogaris, pressoque diu stiidere molari. 
Tu tibi liber homo, et regis conviva videris : 
Captum te nidore suae putat ille culinae : 



160 



ronem sumtibus tempsrare. Imo facii illud ut lugeas. Etenim qualis Comcedia? 
Ecquis histrio potior edacilate lacrymante ? Aguntiir itaque universa, si ignoras, ut 
adigaris perfletus bilem ejicere, ac long iusf re mere attrito 7nolari. Tu te credis ho- 
minem ingenuum ac domini convictorem. Hie te existimat alledum odore sucb 



dodore) 70. et edit. Maittarii, probb. Scalig., Schurzfl., Lindenbr. et Lipsio 
Mil. Rom. V. 14. Huic tamen Capella lanistee iiomen esse videbatur, quod 
flagellum militi lion satis conveniret: illis nomen centnrionis vel campidoc- 
toris. Notisunt plures Capella;, v.c. Marciamis C. e Fabric. Bibl. latin, iii. 17. 
Statilius C. ex Suet. Vesp. 3. poeta ex Ovid, e P. iv. 16. orator e Lamprid. 
Coram. I. aliique ex Martial, xi. 32. Grut. Inscriptt. p. 350. liii. 5. et al. — 156 
credis 21. a m. pr. — 158 plorante gula melior li. 16. 20. gula est ergo 13. — 162 



NOT^ 

Sene Magistro, Capella, campi Doc- gestibusexprimens,aM<M«"<'^^«'5"«27an. 

tore, ut habet vetus Schol. aut certe 158 Quis ynelior plorante gula] Quid 

glossa interlinearis, ut vult Theod. jucundius qnara videre bominera 

Pulman.Sueton.Vespas. c. S.meniinit gulosuni Plautino Gelasirao parasite 

Statilii CapelUe Equitis Romani, quern similem, cum prresertim non ficte, sed 

hie nonnulli notaii vohint. vere deplorat famis et inediae mise- 

Birsuto'] Veste pilosa coopcrto, vel rias ? Vide Plaut. Stich. Seen. 3. et 

prolixa barba crinibusquc intonsis alibi. 



liorrido, quod afftctabant bellatores, 
ut anuotavi cum alibi, turn ad Persii 
Satiram in. vs. 77. Phirimi legunt, 
hirsuta, e\plicautes de pharctra quae 
capriua pelle integi solebat. Alii di- 
cunt positam olim capellam pro 
scopo : quod non immerito rejicitur. 
Lipsius Centur. Epist. ii. 3J. quae 



159 Effundere bilem'] Irani et indig- 
nationeni deproraere, ac riugi : quod 
Mrroui sit pro Comoedia. Unde vides, 
quo te loco ille deputet, uempe ridi- 
culi. 

100 Stridere] Frendere, obmurmu- 
rare, 

Hlolari] Molarcs denies sunt ultimi 



Josiae Mercero inscribitur, iniprobat illi adniorsum attercntcs cibum ac 
Scaligerum corrigcntem luinc Juve- niolontos : unde nomen. 



ualis versimi, lLgcntemi|ue, hirsuto 
Caitella: sed quam ob rem, non cx- 
piieat. 

150 ImpenscE Virronem parccrc] Cum 
parca te excipit mensa. 

157 Mimus] lljstrio dicta aliorum 



101 Tu tibi liber homo, ^t•.] Tibi 
qnidem videris esse ali(iui(l,nobilis ac 
ingciniiis, eo quod adbiberis niensx 
bominis opulenti : at ille te sua; vclut 
asseclam cnlinoj maucipiunKjue jure 
aspcrnatur. 



SATIRA V. 



323 



Nee male conjectat. Quis enim tam nudus, ut ilium 

Bis ferat, Etruscum puero si contigit auriim, 

Vel nodus tantum, et signum de paupere loro? 1G5 

Spes bene coenandi vos decipit. Ecce dabit jam 

Semesum leporem, atque aliquid de clunibus apri. 

Ad nos jam veniet minor altilis. Inde parato, 

fntactoque omnes, et stricto pane tacetis. 

Ille sapit, qui te sic utitur. Omnia ferre 170 

Si potes, et debes. Pulsandum vertice raso 

culincF. Neque perperam suspicatur. Enimvero quis adeo spoUatus, tit istum 
patiatur semel ac iterum, si puer naclus est auruin Thuscum, aiit vodum dtintojcat , 
ac not am ex inope corrigia? Expectatio ccenw lautioris vos fallit. En nwx donahit 
leporem dimidia parte devoratum, et quidpiam e iiatibus api-i. Mox nobis continget 
altilis tenuior. Hinc siletis cuncti apposito vobis pane duro ttiam atque iUibato. Is 
sapiens est, qui te ita tractat. Quandoquidem cuncta vales tolerare, etiam debes : 



nitore 17. a m. pr.— 167 Comesum 15. aut aliquid 14. 19. 20. — 168 vos 13. 16. 23. 
am. sec.etal. v.Markland. ad Stat. p. 235. sq, etOudeiid. in Misc. Obss.N.T. 



NOT^ 



163 Nudus'] Egens et inops reiuni 
omnium. 

Ilium] Patronum, Dominum, Ke- 
gem, arrogantem ac superbum, qui 
cibos praebet cum tanta contumelia. 

164 Etruscum puero si, Sfc] Si liber 
fuerit, seu ingenuo seu libertiuo ge- 
uere editus. 

Etruscum aurum] Bulla aurea, quam 
pueri nobilcs collo suspensam fere- 
bant. De ea vide quae uotabimus ad 
Persii Satir. v. vs. 31. Httruscani 
vocat, seu quod ab Hetruscis morem 
hunc Romaiii essent mutuati,seu quod 
eum institueril Tarquinius Priscus in 
Hetruria uatus, qui et filium suum 
annos natumquatuordecirn, quod lio- 
stem manu percusserat, et pro condo- 
ne laudavit, ct bulla aurea praetexta- 
que donavit. Macrob. Saturn, i, 6. 

165 Nodus tantum, ifc] Nodus e 
loro, seu bulla coriacea, quam gesta- 



166 Ecce dabit jam, ^t.] Sic apnd 
vos cogitatis quidem: at dumsperatis 
Venturas ad vos saltern reliquias lauti- 
tiaruni Patroni, liinc fit ut nee attin- 
gatis viles cibos vobis propositos. 

168 Minor altilis] Gallina, anas. 
Nam anser major est altilis. 

Inde parato, S^-c] Fortasse comedeii- 
dum cum altili pauem reservantes, il- 
ium non gustatis, et cum silentio ex« 
pectatis, sed frustra. 

169 Stricto pane] Vel crustis cul- 
tro abrasis leviter perstricto; vel 
strictim ablato e mensa, vel duritie 
constricto ct solido, quod supra iu- 
nuit, vs. 68. 

Tacetis] Conquer! non audetis, ac 
justam illani indignationem promere, 
quam babetis in animo. 

170 Illesitpit] Ille dives bene qui- 
dem et sapienter facit, o Trcbi para- 
site, qui te sic abutitur ad omnem in- 



bant tenuiores ac lil)ertini, in signum juriam i)aralo, et dumniodo s'.ippetant 

libertatis. Etenim libcrtiuorum quo- ac suggcrantur cibi quacumque tan- 

que filiis subinde concessum, ut lorum dem ratioue, nullum ignominiaD geuus 

ia collo pro bulla decore gestarcnt, abborrente. 

quod testatur Macrob. loco mox cit. 171 Et debes] Ex more ct mcrito 



324 EXCURSUS 

Preebebis quandoqne caput, nee dura tiraebis 
Flagra pati, his epulis, et tali dignus amico. 

aliquando perciitiendum offeres caput summlfale detotisa; et 7neriliis istam ccenam 
atque tantum familiar em, non metues ferrc gratia flagclla. 



X. p. 465. inde peraclo 11. — 171 Qui pot es 16. Sic potes i7. ut debes emend. 
Graev. putaus, copulam ab li. 1. alit nam esse. Eniinvero rh et pro etiam posi- 
tuni, et sic sententia aptissima est atqiie gravissima. 

parasitica; coiiditionis, obligaris ad nt fuse docebinms, ad Persii Satir. 5. 

omnia perferenda. vs. 82. etseq. Alii sic interpretantur: 

Pulsandum vertice raso, Sfc] Qiiiii Tibi etiam per liidibriiim abradi ver« 

etiam liber cum sis, servilia tamen ticcm ac percuti a superbo divite pa- 

verbera sponte excipies ab eo qui te tieris ultro, ut istas epulas ac talem 

sua mcnsa ct familiaritate dignatur. amicum tibi coucilies. Vide Alex, ab 

Vertice raso] Qui asserebautiir in Alex. iv. 10. 
libertatem, ii rasum caput habebant, 



EXCURSUS 

AD SAT. V. 9-11. 

In \s. 10. qui baud dubie a libiariis foede corruptus est, 
nulla ncqiic librorum lectio nobis satis facit, nequc conjec- 
tura virorum doctoium, qui, ut in yitio detegendo sagaces, 
sic in medicina alFcrenda paruni I'eliccs fucrc. 

Jam pro Tarn 58. — cum possis vitiose (nam posterior syll. 
verbi possis longa est) 10. ]1. 14-17. VJ-'2'2. ^4. 25. 27. 45- 
50. 54-(Jl. Gi3-G8. 70-74. cum pvscis 65. (Paris. 1505.) 69. 
fjuum poss/t 23. 44. 02. 75. 7G. fjuin possis 13. posses ct 26. 

Prateo judice satius est, poelicani ferre licenliam, quam 
sensum pervertere. Despauterius nialebat /joac/V: quo tamen 
nihil prolicitur. Ascensius emend. Tarn jejuua fames, tu tam 
lamclicus, cum possit .scil. fames, h. e. cum possis, /lonest/ns 
iltic et tremere,ceU vel: Tam Jejuua James, cum poscis, qiiaudo 
cujjis tiemcre houcstius iliic, hi injuriosa divitum ccena, et 



AD SAT. V. 3^ 

mordere sordes s. immundas reliquiasy«rris canini, panis adeo 
diiri, quein ne canes qiiidem comcssc possent. Illam emen- 
datioiiem, ciii et libii favent, noii improbat Prateus, ct reli- 
quis praetert Plathner, ut poeta eleganter tribiiat fami, quod 
orator famclico tribuisset. — Liil)inus et Graevius reponi ju- 
bent quill poscis, sed diverso modo ha^c verba et interpretan- 
tiir et inter puiiii lint. Ille sic : qnin tii longe horiestius poscis, 
postulas et praeoptas mendicando potiiis tremere et sordidum 
comedere panem, qiiam turpiter adiilando idem facere in di- 
vitum mensis. Hie vero ita: Tarn jejuna fames F famesne 
tanta est, nt illas patiaris contumelias? qtt in poscis? cur non 
mendicas ? honestius est, illic, in crepidine aut ponte, et tre- 
mere, frigus pati, et sordes farris mordere canini, et sordido 
pane vesci, quam in mensa divitum tarn indigna pati. Hanc 
lectionem distinctionemque receperunt Henninius, et post 
eiiin alii. Sed to poscere simpl. poni pro mendicare vix cre- 
diderim. — Grangaeus, Britannicus et alii h. 1. tacent, et diffi- 
cultatem ejus vel non sensisse videntur, vel sapienter dissi- 
milasse. 

Equidera non taiitum mihi sumserim, ut rem acii tetigisse 
mihi pcrsuadeam. Cum vero in lectionibus, quee in omni- 
bus fere libris circumferuntur {cum possis et cum possil) nemo 
facile acquiescere, et levissima eariim mutatione carminis 
nitori atqiie dignitati consuli queat: veniam spero mihi da- 
tum iri, quod in illarum locum aliara {cum pol sil) substitue- 
rim, quam, simiil ac meliora edoctus fuero, lubens damnabo. 
Ea certe admissa non video, quid in li. 1. displicere possit, si 
ita eum exposueris: Tantine pretii est tibi, vel a te aestima- 
tur injuria cchtkr, h. e. coena injuriosa, convivium, in quo tot 
talesqiie injuria? tibi ferenda? sunt? tanti cocnam divitum 
nobiliumque facis, ut propter cam illas toleres injurias? tarn 
jejuna fames, (ut ap. Ovid. Met. viii. 790.) tantane et tarn 
dira est fames tua, ut tantas ob eam et tot injurias patienter 
feras? cmw po/, profecto, (ut edepol, ccastor, hcrclo, mccas- 
tor, mehercle) sit honestius, illic, in crepidine vel ponte, et 
tremere, frigore liorrere, (quia pauper male vestitus est, ut 
taceam, quod Grang. monet, pleriimque ficte tremere, qui 



326 EXCURSUS 

stipem mendicent, unde et forte tremens Judcea dicitur inf. 
VI. 543.) et sordes farris mordere canini, panem sordidum 
ederc, qiialis canibus datur? Cf. Martial, x. 5. 5. 

Olim suspicabar, quod nunc minus placet: Tom jejuna 
James, quani poscis, efflagitas, optas? Honestius esty illic Et 
tremere cet. vel, quod praestiterit: Tarn jejuna fames'? cum 
(nisi malis quin sine intcrrog-.) possit honestius Irus Et tremere 
— canini? Irus, qui ex Horn. Odyss. 2*. 1. sqq. notus est, 
poetis passim proverl)ii loco mendicus dicitur, ut dives con- 
tra Crasus, (v. c. Prop. iii. 3. 39. al. in. 5. 17. Ovid. Trist. 
JII.7. 42. Martial, v. 41. 9. vi. 77.1.) indoctique librarii 
sexcenties corruperunt nomina propria. 



EXCURSUS 

AD SAT. V. 90. 91. 

90. Quod propter 23. — Bochare 19. 20. 23. a m. pr. Bac- 
care 11. 17. 24. 25. 46-50. 55. 57. 59. 61-69. 71-73. 77. Bo- 
care 21. Bolcare 22. Bochore 27. Bocchore 11. 58. Hoc 
arridere potest, ut significetur ^gyptius, oleumque ^gyp- 
tium pessimi odoris. Bocchoris rex et legislator ^Egyptio- 
rum, notissimus ex Eusebio, Syncello et aliis. v. Diodor. p. 
29. 41. 59. Plutarch. 0pp. T. i. p. 901. ed. Frft. et Memoires 
de I'Acad. des Inscr. et B. L. T. xix. p. 20. sqq. Mauro- 
rum etiam regem Bocchorem vel Bocchum, non Boccharemy 
dictum putabant Salmas. et alii. — lavabat 17. 

Versus 91. ante vs. 90. legitur in 11. Non male: judice 
etiam Rigaltio. Eum vcro totum esse delendum, tanquam 
pannum a scholastico quodam assutum, semper suspicatus 
sum: admodum certe languet, et magis grammatici, quam 
poeta) acumen sapit. Quis enim ferat li. 1. to quod totics re- 
petitum, et tripliccm olci notationem? Nunc video, versum 
abesse ab 8. et 75. prob. Schurzfl. qui ingeniose suspicatur, 
cum esse scholium, subjungcndum verbis vet. Schol. Signi- 
Jicat oleum Tripolilanum, et ad vs. 90. apponcndum, ut itaque 



AD SAT. V. 327 

interpres causam dicat, cur nemo cum Bocchare h. e. Afro 
velit lavari, quod soil, ille, tanquara adliuc sit in Africa, ubi 
a serpentibus cavendum sibi sit, oleo Tripolitano malique 
odoris inungatur. Scholion autem versu expressum esse, 
non est quod mireris. Id enim tum casu, turn arte scholas- 
tici fieri, et sententia vix aliter soluta oratione efFerri potuit. 
Optimis quoque scriptoribus prosaicis. Ciceroni, Livio, Sal- 
lustio, et aliis multos excidisse liexametros, quis est qui 
ignoret? Exempla dabunt Scheller in Praeceptis stili bene 
lat. p. 735. Pott ad Epist. Jacobi 1. 17. et Nolten. in Lex. 
V. versus. Fraus etiam tum facilis est interpolatoribus, tum 
difficilis ad detegendura in poetis satiricis, qui sennoni pro- 
piora scribunt; de quo v. Horat. Sat. i. 4. 40-62. Cf. inf. 
Excurs. ad IX. 123. 

Jfws exhibent 13. 21. 22. 82. Jfris 77. atris 10. 11. 12. 
14-17. 19. 20. 23-27. 45-50. 54-74. 76. 81. Qua3 lectiones 
probae sunt omnes. V. Bentl. ad Horat. Sat. ii. 8. 95. 




D. JUNII JUVENALIS 
AQUI]SATTS 

SATIRARUM 

LIBER SECUNDUS. 



S A T I R A VI. 

Credo piidicitiam Satumo rege moratam 
In terris, ^-isamque diu, cum frigida parvas 
Pra^beret spelunca domos ; ignemque, laremque, 
Et pecus, et dominos commiini clauderet umbra : 
Sylvestrem montana torum cum sterneret uxor 5 

Frondibus et culmo, vicinarumque ferarum 

Existimo castitafem regnante Salitnio in terris habit asse, d aliijuamdin conspectam, 
quando antrum algens suppeditabat ades modicas, et aquuli umhmado contegebat 
ignem, et Penates, et greges, et Magistros: quando montana conjux ncmorensem 
purabat tectum foliis et palca, et propinquarum pelliculis bestiarum : non tibi par, o 



2 dum 26. — 4 abest a 14. communis 22. — G-13 ejecti e 13. — 7 aut similis 

NOTiE 

1 Credo pudicitiam] Hac Satira Ju- cortice virgae.' 

venalis varia mulierum facinoia coin- Domos] Has qiiideni lateritias Athe- 

meniorando, Uisidiiim Posthumimi ab nis condidcre prinii Euiyaliis et Hy- 

uxore ducenda dissiiadet. pcrbius fratrt-s : luteas vero Toxins, 

Saturno Rege] Cum Satnrniis Cadi suinto ab hiiundiiiuni nidis cxciiiplo. 

et Vestai iiliiis in Latio lejjnabat ; Plin. vii. 50. 

cnmqtie vigebat virtus et innocentia. L<trem] Qui Dens fumiliaris cole- 

Unde et f'uisse tunc aureuni szeculura batur in foco. 

fabulantur. Hesiod. op. i. Cic. dc 5 Sijlvestrem montana] In montibus 

Nat. Deor. 2. n. G4. Virgil. Kdog. 4. educata, ibique vivere sueta. Sic Ho- 

et ilineid. 8. Ovid. Metaniorpii. i. rat. ' Sylvcstres homines,' inquit ad 

Fab. 3. et 4. Lactant. i. cap. tdt. v.t Pisoncs vs. 391. 

V. 5. Sanctus Hicronymus Comment. G Ferarum pellibus] Lucret. 1. v. ' Nec- 

in Isai. iv. 11. et ix. cap. tilt, in fine, dtim res igni i^cibaut tractarc, neque 

3 Spelunca domos] Ovidiiis Meta- uti I'ellii)iis, et spoliis corpus vcstire 
niorphos. i. Fab. 4. ' Domus antra ferarum. Scd ncmora atqiic cavos 
futrunt, Et densi frulices, et juncta montessylvasqnecolcbant. Et tVuticcs 



SATIRA VI. 



329 



Pellibus ; baud similis tibi, Cyntbia, nee tibi, cujus 

Turbavit nitidos extmctus passer ocellos ; 

Sed potanda ferens infantibus ubera magnis, 

Et saepe horridior glaudcm ructante marito. 10 

Quippe aUter tunc or1)c novo, coeloque recenti 

Viveliant homines ; qui rupto robore nati. 

Compositive bito nullos habuere parentes. 

Multa pudicitia^ veteris vestigia forsan, 

Aut aUqua exliterint, et sub Jove ; sed Jove nondura 15 

Cynthia; neque tibi, cujus oculos fulgcmtes conturbavit mortmis passerculus: at 
grandioribus pueris mammas prabens ebibendas, ac interdum agrestior riro glandem 
eructante. Nam alio modo in miutdo et a'ere tum recenter factis homines victita- 
bant, qui fracto quercu orti, et coeno formati nullos parentes agnoscebant, Plurima 
castitatis antiquce signa vel pauca fortasse restabant etiam sub Jove, at Jove non 



22. 45. Cinthia 17. 19. 20.— 8 Turbabut 28. Turpavit conj. Scluirzfl. et 
Schiader ; idemqiie et nobis in nientcni venit. Sed vulgata quoque lec- 
tio bene se habet. — 9 magis pro ferens 15. — 10 rmninante 10. luctante 22. 
—11 tunc aliter 15.— 13 Compositique 10. 17. 19^23. 25. 27. 45-50. 54-69. 
71-74. 77.— 15 exstiterant 25. 27. 45-50. 54-69. 71-74. 77.— 16 necdum 26. 



NOTiE 



inter condebant squallida membra. — 
Circiini se foliis ac frondibus invol- 
ventes.' 

7 Hand similis tibi] Non a;que culta 
ac tu. 

Cynthia'] Propertii amasia, tot ejus 
Carminibns oelebrata. Sic habet 
Eleg. I. ' Cynthia prima suis niiserum 
me cepit ocellis.' 

Nee tibi'\ O Lesbia Catullo adamata. 

Turbavit^ Fletibus niniiis. 

8 Extinct us passer] Catull. Carm. ii. 
et III. ' Passer dfliciae niea' puellap,' 
&c.' Passer mortiinsest, <^c. O misel- 
le passer, Tua nunc opera, meee piiel- 
lae Flendo turgiduli rubent ocelli,' 

9 Potanda ferens infantibus ubera 
magnis] Priniis enini ssculis grandio- 
res, ut aiunt, nascebantur infantes ; 
aut certe grandiores matcrno lacte 
nutritos innuit. Unde Sat. xv. 70. 
sic habet : ' Terra malos homines 
nunc cducat atque pusillos.' Quanti 
sit porro infantes non alieno lacte 
vesci, docet Macrob. v. 11. Gell. xii. 
1. Plutarch., <S:c. 



10 Horridior'] Neglectior, minus 
culta, et ornandi se studiosa minus 
quam vir, contra hodiernos mores. 

Glandem ructante marito'] Marito 
exhalante odorem glandiuni, quibus 
tunc vescebantur homines. Plin. vii. 
56. et Prooeni. 1. xvi. ejusdem vero 
lib. c. 5. ait e glandinm farina panem 
aliquando factum, et apud Hispanias 
secundis mensis glandes adhiberi. 

11 Orhe novo] Recenter condito. 

12 Rupto robore nati] Egressi nimi- 
rnm e truncis arbornm excavatarum, 
in quibus noctu se condebant, inde 
nasci videbantur. Hinc Virgil. lEa. 
VIII. ' Gensque virum truncis et duro 
robore nati.' 

13 Compositi luto] A Prometheo 
scilicet, qui dicitur a Poetis e luto 
primes homines tinxisse. 

15 Sub Jore] Sub quo fuit letas ar- 
gentea, jamque caperunt omnia lieri 
deteriora. 

Nondum barbato] Juniore, et non- 
dum tot adnlteriis famoso, quibus se 
postca coiitamiuavit. 



330 D. JUNII JUVENALIS 

Barbato, nondum Graecis jurare paratis 

Per caput alterius, cum furem nemo timeret 

Caulibus, aut pomis, et operto viveret horto. 

Paulatim deinde ad superos Astroea recessit 

Hac comite, atque duse pariter fugere sorores. 20 

Antiquum et vetus est alienum, Postume, lectum 

Concutere, atque sacri Genium contemnere fulcri. 

Viderunt primos argentea saecula mcechos. 

Omne aliud crimen mox ferrea protulit aetas. 

adhiw barbain habente ; Gracis nondmn assuetis jurare per caput aliorum : qnando 
nullus tnetuebat prcedonem brassicis vel malis, ttfque degebat hortulo patente. Postea 
sensitn ad ccelos evolavit Astrcea, ilia comitante ; et ambic simul germunte abscesse- 
runt. O Posthume, priscum est ac tetuslum turbarc thalamum nlterius, et spernere 
Genium sancti cvluminis. Ferreum continuo swadum reUquaJlagitia produxit unu 
versa. Primos adulteros aspexit atas argentea. Tu iiihilominus avo iiostro moUris 



—18 abest a 13. aut pomis 25. 27. 46-50. 55-69. 71-71. 77. ac jmmis 10. 
12. 17. 21-24. 26. 45. et aperto legitur in omnibus mss. et editt. ante illam. 
Henninli, qui ex emendat. Bartli. Adveis. xxii. 7. leposuit Caulibus et pomis; 
sed aperto liceret horto. Neiitruni h. 1. convenit : nam subjectum est nemo, 
quod cum aperto viieret horto neutiqnam jungi potest. Eajo levissima nmta- 
tione operto scripsi, quo omnis difficultas tollitur.^ — 20 abiere pro fugere 14. — 
21, 22. et 25-47 ejecti e 13. Postume 14. 21. 22. 23. Posthume in reliquis 
libris. Sed v. Cellar. Orthogr. lat. p. 318. ed. Harles. o Postume 14. — 22 et 
sacri 77. — 23. 24 Hi versus transpositi sunt in omnibus libris prieter 13. Sed 
error manifestus est, et recte notatus a Sdiradero in Emendatt. libro p. 139^ 

NOT/E 

16 Nondum Gra-cis jurare paratis'\ tus Schol. Hor. Od. i. 24. * Pudor, et 
Graecorum enim fides suspecta omni Justitiie soror Incorrupta Fides,' &C. 
sevo. Sensus est : cum nondum per- 21 Antiqmon et vetus] Jamdudum 
jurja inolcvisseut. flagitia grassantur, a Jovis tempore 

17 Per caput alterius] Jurabant Ve- niniirum. 

teres et per suum, et per aliorum ca- 22 Sacri Genium contemnere /nZm] 

put, V. g. parentuni, filiorum, &c. Violari f^nctitatem fidei conjugalis, 

Imo et Deorum. Virg. I£.n. ix. ' Per ac religionem matrimonii et tlialami, 

caput hocjuro, per quod pater ante cui Genius praesidet. De Genio vide 

solebat.' quae dicenius ad Pers. Sat. ii. 3. 

19 Astrcca] Asfraei Principis aequis- Fulcri'\ Synecdoche, pro, thorifvl' 
simi, ut scribit Aratus ; vel, ut aiunt cris Jtixi. 

alii, Jovis ac Tliemidis filia, proinde 23 Argentea scEcttla'] Qua; secunda 

Justitiae Dea putatur, quam fabnlan- fuit a-tas, regnante Jove, 

tur in CckIos evolasse, cum 'J'lrras Machos] Faljulosos Deos flagitiis 

videret sceleribus inquinari. Ovid, celebres, Jovem, IMartem, Venerem, 

Metam. i. Fab. 4. ' Ultima Coelestura Mercuriuni, Apollinem, Sec. 

terras Astraca reliquit.' 24 Omne aliud crimen, ifc] Ovid. 

Hac comile] Pudicitia honestatis Metam. i. Fab. 4. ' iEtas de duro est 

Dea. ultii. a terro. Prolinus irrupit venae 

20 Sorores] Fides et Pudicitia, "Ve- pcjoris in a:vum, Omne nefas,'&c. 



SATIRA VI. 331 

Conventura tamen, et pactum, et sponsalia nostra 25 

Terapestate paras, janique a toiisore maffistro 

Pecteris, et digito pignus fortasse dedisti. 

Certe sanus eras ! uxorem, Postume, ducis ? 

Die, qua Tisiphone, quibus cxagitere colubris ? 

Ferre potes dominam salvis tot restibus ullam ? 30 

Cum pateant altae caligantesque fenestras ? 

Cum tibi vicinum se pra;beat ^{Erailius pons ? 

Aut si de multis nullus placet exitus, illud 

ccetus, atque contractus, ac matrhnonia. Et modo comeris a tonsore principe : forte 
etiam pig^nus dig'ito prcBbuisti. Sapiens extiteras prufecto. Conjugein sumis Post- 
hume ? Loquere, ecqua Tisiphone, queis serpentibus infestaris ? Vales pati domi- 
natrirem uliquain, cum supersuitt tot funes I Quando apcrtce sunt fenestra sublimes 
ac tenebricosw ^ Quando pons /Emilius tibi se propinquuni offert ? Vel si e pluri' 



140. pertulit i-I. 24. contulit \6.—2» o Postume 14. Cf. ad \s. 21. duces 12. 
15-17. 19-22. 45. — 29 exagitere pro viilg. exagitare revocavi e 12. 17. a m. pr. 
19. a m. sec. 23. 26. agitere 24. — 32 vicinus 45. — 34 putes 45. Pugio pro pusio 
conj. Yalla, iit sit nom. propr. Vetus scholion est : Pusio a facto notnen: iinde 
aliud qiiiddam latere non male suspicabatur Rutgers. Var. Lect. ii. 17. et 
quidem pygio, verbnm effictuni a Triry?), nates, dunes, unde ■irvya7os salax s. ci- 

NOT^ 

25 Conventutn] Yel conventa matri- serpentes pro crinibus affingunt Poe- 
iiionialia, vel aniicorum et affiuium tae. Virgil. Ma. vii. ' Huic Dea cce- 
ccEtus, super tuis sponsalibus ac ma- ruleis unum de crinibus anguemCon- 
trimonio. jicit.' 

Nostra lempestatel Qua non fnit 30 Dominani] Uxorem quse viro do- 

eritve corruptior. miiietur ac imperitet. 

26 Tonsore magistro pecteris] A ton- Salvis tot restibus] Cum pra-sto siut 
sore inprimis docto comeris, ut spon- tot laquei, quibus te potius debeas 
sae bellus ac nitidiis a|)pareas. strangulare. 

27 Digito pignus] Annulum, in fa- 31 Caligantes fenestra:] E quibus te 
tnri niox conjugii tidem ac anioris pra;cipites uoctu, ne forte deterreat 
pignus. Est enim vinculum, non ges- earum altitudo. Vel, caligantes, id 
tamen, quod ait Plin. xxxiii. 1. Ma- est, prie altitudiue facientes caligare 
crob. VII, 13. et Alex, ab Alex. ii. 19. oculos. 

28 Sanus eras, ifc] Hactenus sapuis- 32 .Emilius pons] .Edificatus a M. 
ti quidem, at jam tum desipere iuci- ^milio Scauro Censorc, in via Flami- 
pis, cum quaeris uxorem. Vide Gell. nia, ad unum ab urbe lapidcm, unde 
I. 6. facile possis in Tibcrim desilire, ac 

29 Tisiphone] Tres Noctis et Ache- submersus perire, uemine conscio aut 
rontis fill*, vulgo Furite censentur, impcdiente. 

Alecto.Mcgajra, Tisiphone. 33 Exitus] E vita, qua noudum c- 

Quibus colubris] Furiis colubros et migrate velis. 



332 D. JTTNII JUVENALIS 

Nonne putas melius, quod tecum pusio clormit ? 

Pusio, qui noctu non litigat, exigit a te 35 

Nulla jaccus illic munuscula, nee queritur, quod 

Et lateri parcas, nee, quantum jussit, anheles ? 

Sed placet Ursidio lex Julia: tollere dulcem 

Cogitat haeredem cariturus turture raagno, 

Mullorumque jubis, et captatore macello. 40 

Quid fieri non posse putes, si jungitur ulla 

Ursidio ? si mtTechorum notissimus olim 

Stulta maritali jam porrigit ora capistro ; 

Quern toties texit perituri cista Latini ? 

bus nullusjinis arridet, an non hoc satius existhnas, * * Verum approbatur Ursidio 
lex Jidiu. Jucumium lueredem suscipere mcditatur, licet privandus ingenti turture, 
ac muUorum pilis, atquc macello conciliatore. Ecqidd credas hand perugi posse, 
si aliqua Ursidio copulatur? Si nunc insanum os aperit conjugali frccno adultero- 
rum quondam celebcrrimus, quern tarn sccpe occidtaiit area Latini morituri. Quid, 



naediis.— 35 node et exigat 16.— 37 ne 61. et quantum 24.-38 Urcidio 48. Ur- 
siodo 16. L. Fursidio Postumo inscripta est hive Sat. in 8. Sed metrics 
leges Fursedii nonien non admitlunt. ducem 16. 22.— 41 putas 21. ilia 4. — 
42 machorum turpissimus edidit Maittaire, quod nescio nnde habeat.— 43 por- 
rigat 77.-44 periturum 16. et S3, prob. Scliradero.— 46 nimiam 17. 21. — 

NOT.E 

38 Lex Julia] ' Qna?jubeteos liae- 40 MuUorum jubis] Jubatis nmllis. 
reditateni capere qui Alios liabent,' De his fuse ad Satir. iv. 15. et v. 
inqnit vetus Schol. Alii vero, co 92. 

quod, imiiiiunt, Ursidius satis egit Captatore macello] Obsoniis, quaj in 

adulteruni, ])iobat legem Jnliam ad- INlacello enita captatores donabant. 

nlteria prohibentem, janique uxorem Vide Sat. v. 95. et 97. 

ducit. Vide Sat. 11. 37. 41 Quid fieri non posse putes, ^-c] 

39 Ilaredem] Legitimum e conju- Sic Virgil. Eel. viii. ' Mopso Nisa 
ge filium. datur, quid non speiemus ainantes? 

Cariturus turture magna] Miinuscu- Jungentuijani Gryphes equis,' &c. 
lis licet non donandus deinceps am- Si jungitur ulla Ursidio] Si repeiia- 
plius. Orbis divitibus liivredipettC tur quaj velit nubcre ma'chorura no- 
dona missitabant, ut notavinius ad tissimo. 
Sat. IV. 18. et v. 137. et seq. 43 Capistro] Metapliora ab equis. 

Turture] Vel avi, vel pisre, qui 1 1 Quern toties Icxit] Abiraetvin- 

OtcKcis Tpvywv, Latinis pttslinaca ma- di(;ta mariti supervenientis, cum fla- 

rinu dictitatur. Plant. Mostell. Act. gitium perpetraret. Vide Hor. Sat. 

I. Sc. 1. vs. 44. ' Tu tibi istos habeas 11. 7. 59. 
turtures, [nsccs, aves.' Cista Latitii] Instar Latini, qui si- 



SATIRA VI. 333 

Quid ? quod et antiquis uxor de moribus illi 45 

Quaeritur. O medici mediam peitundite venam, 
Delicias homiuis ! Tarpeium limen adora 
Pronus, et auratam Junoni caede juvencam, 
Si fibi contigerit capitis matrona pudici. 
Paucce adeo Cereris vittas contingere dignae, 50 

Quarum non tiraeat pater oscula. Necte coronam 
Postibus, et densos per limina tende corymbos. 



quod cthim invcstigatur ei conjnx e prisca indvle ? O 3Iidici, mediam venam sciU' 
tlite. O vohiptns viri ! Prostratus venerare jamtam Tarpeiam, atque macta JU' 
noni huculam inauratam, si tibi erenerit materfamilias capitis casti. Jta vara 
merenfur attreciare fasciolns Cereris, q^iarum basia genitor haud metuat. 
Corollas valvis alliga, atque spissos racemos hedei'se intende per fores. Unicus 



48 Cernimus auratam 13» bidentem ^pro juvencam qnidam, forte quia noverant, 
bideutem J'.moni sacrum esse. Sed auratis cornibus hostias majores duntaxat 
immolatas esse preeter alios docet Plinius xxxiii. 3. — 49 contingit 22. a m. 
pr. cuptis 13. — 50 sunt pro adeo 13. digna Cereris contingere vittas 14. — 
51 oscula tangere castus 13.— 52. et 55-93 ejecti e 13. necte profe?)rfe 15. 16. 17. 



NOT/E 



mile quid in Scena exliibuit : nimirum 
ab adultera confestim cista obtectus 
et a movte servatus est, quam dubio 
procul intulisset ei deprenso vir adul- 
terium uxoris injuvianique suam ul- 
ciscens. Turneb. xx. 8. 

Latini] Is Domitiano carus erat 
mimus. De quo Sat. i. 3G. ' Is postea 
propter adulterium Messalinae puiii- 
tus est,' inquit vetus Schol. Mar- 
tial. Epig. IX. 29. ' Dulce decus Sce- 
na?, hidorura fama Latiinis Ille ego 
sum, plaiisus, delicia-que tuec,' &c. 

45 Quid ? quod et antiqtiis] Quiii e- 
tiani taiu stidtus est Ursidius, nt cas- 
tam nancisci uxorem spcret, cjualis 
aureo sa?culo. 

4G Medium pertundite venam^ Quae 
solet incidi t'tuiosis ac phrcueticis, ad 
mcdtndum furori. 

47 Delictus ltominis~\ Ironice. O de- 
licatuni niniis ac beatiini, cui lam fla- 
gitioso pudica uxor contigerit ! Vcl, 
qui sibi tam fatua spc talis invcuicii- 
dse adulatur ! 



Tarpeium limen adora] Jovem Capi- 
tolinum, cujus aedes in arce ac rupe 
Tarpeia, cole, eique sacritica pro tam 
singulari beueficio. 

48 Auratam Junoni c<rde juvencam'] 
Pliu. XXXIII. 3 ' Auratis cornibus,' 
inquit, ' hostia majores duntaxat im- 
molabantur.' 

Junoni'] Pronuba:, conjugii prsEsi- 
di, et adnlteria acriter vindicanti. 
Virgil. jEw. iv. ' Junoni ante omnes, 
cui vinclajugalia cura^.' 

49 Capitis] Corporis. Synccdocbe. 

50 Ccrtris] Cujus Sacris nonnisi 
casta? mulieres initiari debcbant. Di- 
on. Halic. 1. I. 

Vittas] Quibus rdigabantur Sacer- 
dotum crincs. 

51 Oscula] Nc forte minus pudica 
sint ea, cum inter sabitanduui affiui- 
bus et amicis dantur ex consuetudinc; 
de qua Plin. xi\. 13. et Plutarcb. de 
muHerum vjrtulibus, et ipiiest. Cen- 
tur. Rom. cpiiest. 0. 

IScclc coronam poslibus] Quod tieri 



334 D. JUNII JUVENALIS 

Unus Iberinae vir sufficit? Ocyus illud 

Extorquebis, ut haec ociilo conteiita sit uno. 

Magna tamen fama est cujusdam nne paterno 55 

Viventis. Vivat Gabiis, ut vixit in agro ; 

Vivat Fidenis ! Et agello cedo paterno ; 

Quis tamen aflfimiat, nil actum in montibus, aut in 

Speluncis? adeo senuerunt Jupiter et Mars? 

Porticibusne tibi monstratur foemina \ oto 60 

Iheriruc mar'itus satis est ? Hoc potins exigas, %it tmus illi oculns sufficiat, Verimi- 
tamai in^ens est exist imatio alicujus degentis in parentum domo rustica. Vitam agnt 
apiid Gabios (junhm egit ruri, vitam agat apud Fidcnas, ac turn concedo in agro 
parentum castani fiiisse. Nihilominus quis asseverat perpetration nihil esse in 
7nontit)us,vel in cuvernis? Ilune vetusti sunt Mars ac Jupiter? In xystis autcm 
(in tibi ostendituT mulier desiderio tuo non indigna? Theatra \ ero omnibusne angu- 



25. 26. 45-48. 55-61. 63. 64. 65.-53 Yberince 21. 22. IlihcrincE IT. 19. 49. 
Hyberince 13. 20. 43. Post sufficit Grangfeus et alii vel jninctiim vel signum 
exclam. non interrogat. ponunt, ut sint verba Postonii unus Ihcrince vir suffi,- 
cit, h. e. niea uxor casta erit, et erras, qui nullani putas inveniri pudicani. — 
55 cujusquamlZ. — 56 Gabiis vivat Xd. Suspicabar olim legendum esse : Vivet 
Gabiis, (h. e. vivctnc in oppidis, cpianquam parvis ac desertis, nednm Romoe) 
vt vixit in agro ? Vivet ita Fidenis ? El agello cet. Cujus conjecturje nunc 
quoque me nondnin pcenitet. Mutata tamen distinctione expeditiorem feci 
sententiam h. 1. de qua interpretes paruni tuerc solicili. — 57 VindemiisXQ. 
cede 20. 61. 77. — 58 actum montibus 60. — 63 Cironomon 21. 22. 61. 63. Ladam 

suetum erat in nuptiis. tantinm cursu tremere narrat Plin. 

63 IJnus Iberincc vir sufficitl Fortasse ii. 94. 

dices Iberinam tnam sponsam saltern 57 Fidenis] Urbs erat Latii Romae 

castam esse, ac uno te viro fore con- vicina, unde inter utriusque populos 

tentam. At quantum erras ! bella statim exorta, qua- refert Livius 

54 Ocuh] In formosis oculi prsyser- i. 14. et seq. 

tim spectantur. Ovid. ' Oculi sunt Et agello cedo paterno] Siquidcniin 

in amore duces.' urbihus caste vixerit, turn ego conce- 

55 Magna tamen fama] Respondet tiam et fatebor etiam ruri pudicam 
Ursidiiis ; at celebratiu' ejus j)udici- cxtitisse. 

tia, qha^ fuit educata ruri, in paterna 58 Quis tamen affirmat] Correctio 

villa. prioris coucessionis acsententite. 

56 Vivat Gabiis, Sfc] Vt probctur Nil actu7n] Furtini et flagitiose. 
ejus animi castitas, in urbibus vivat 59 ,-l(/<'o st'HMfr«n^] Ut desinthodie- 
aliquamdiu inter adolescentes paulo que cpii nieniincrint a<; iniitcntur. 
<|uam ruri coniptiores. Jupiter cl Mars] (Quorum tot stiipra 

Gahiis] Volscorum foil oppidum, narrantiir in sylvarum ac montium rc- 

cclcbre quidcm dolosa ilia Scxt. Tar- ccssu perpetrata. Advcrte, si lubet, 

quinii ex[)ugnatione, dc qua Tit. Liv. qunni nee suis Diis parcat Satiricus. 

I. 53, et seq. Gabienscni agrum equi- 60 J'orticibus] I'ouipeia, Livia, Isl- 



SATIRA VI. 



336 



Digna tuo? cuneis an habent spectacula totis 
Quod securus ames, quodque inde cxcerpere possis ? 
Chironomon Ledam molli saltante Bathyllo 
Tuccia vesicae non imperat: Appula gannit, 
Sicut in amplexu : subitum, et miserabile, longura 
Attendit Thymele ; Thymele tunc rustica discit. 
Ast alia3, quoties aulaea recondita cessant. 



65 



lis continent quod tutus diUgas, et quod illinc queas eligere? At Batyllo tenero Le- 
dam Chironomon tripttdiante, Tuccia * * repentinum, atquc miseratione dignum 
prolixum Thymele cunsiderat, Thymele agrcstis turn percipit repcntininii, ac fle- 
bile prolixum. Verum quundocumque tapetia submota desinunt, ac fora duntaxat 



17. Bathillo 17. Batyllo 50. 64. Batillo 19. 21. 22. 27. 45-47. 60. 61. 63. 
Bacillo 20. — 64-66. Cf. Exciirs. ad h. 1. — 67 cessent 17. a m. pr.— 68 sonant 



NOT^ 



dis, quo Solent convcnire mulieres, ad 
spatiandum. Ovid. i. de Arte. ' Tu 
modo Ponipeia lentus spatiare sub 
umbra, Cum Sol Herculei terga leonis 
adit. Nee tibi vitetur quae priscis 
sparsa tabellis Porticus ; auctoris Li- 
via nomen liabet.' 

Voto digna tuo] Qnalem exoptas, 
castam et pudicam. 

61 Cuneis] Theatri sedibus, gradi- 
bus, receptaculis, in quibus spectant 
ludos fcBminae. 

62 Securus] Nil metuens de ejus fide 
et castimouia. 

63 Chironomon Ledam, Ifc] At num 
ignoras in spectaculis castissimas de- 
pravari? 

Chironomon Ledam] Genus erat et 
nomen saltationis,qua^ fiebatmanuum 
certis moribus ac gestibus, dicta vero 
a Leda Saltatrice insigni et gcsticula- 
trice. Vide Sat. v. vs. 121. 

Saltante Bathyllo] Eximio gesticu- 
latore, qucm foeminai spectantes in 
admirationem simul et amorem, ut 
aiunt, rapiebantur. Ejus mcniinit 
Tacit. Annal. 1. Vide quit ad Pers. 
Sat. V. vs. 23. 

Tuccia, Appula] Blnlicres rustica^. 

65 Subitu7n,€t miserabile, longum] iMo- 



tus varies ac gestus a mimo expres- 
ses, vel etiam veculas nunc subito, 
nunc in longura tractas ad luctura 
exhibendum. 

66 Attendit Thymele, &,-c.] Rudisilla 
mulier et innoccns hactenus totum 
intendit animum, Bathyllo saltante ; 
unde et ejus motus ediscit atque ar- 
tem. Hinc ad libidinem incitatur et 
corrumpitur. De Thymele jam Sat. i. 
vs. 36. Tertull. ' Theatrum,' inquit, 
' Sacrarium est Veneris.' S. Cypria- 
nus Epistola ad Donatum. ' In Thea- 
tris,' inquit, ' admonetur omnis aetas 
anditu, fieri posse quod factum est: 
exempla fiunt, qua? esse jam facinora 
destiterunt. Adulterium disciturdura 
videtur; et leuocinante ad vitia pub- 
lican auctoritatis male, qua; pudica 
fortasse ad spectaculum accesserat, 
inde revertitur impudica.' Et paulo 
post. ' IMovet sensus, mulcet affectus, 
cxpugnat boui pectoris conscientiain 
fortioiem.' 

67 Ast rtlice] Alia; vero mulieres his- 
trionicam etiam exerccnt, cum nimis 
diu cessant ludi, adeo sunt luxui ac 
dcliciis dcdita-. 

Auhca] Vela, tapetia, quibus obten- 
ditur ac dccoratur Sccna. Isidor. Au- 



336 



D. JUNII JUVENALIS 



Et vacuo claiisoqne sonant fora sola theatro, 
Atque a plebeiis longe Megalesia, tristes 
Personam, thyrsuraque tenent, et subligar Acci. 
Urbicus exodio risum movet Atellanae 



70 



jierstrepunt, Theatro inani atque ohducto, et Megalesia sunt diu post Pleheios 
liidos, tnni cetera inastce sumunt larvam, ac thyrsum, atque subligaculum Accii. 
Quoties Urbicus exodio Atellanico excitat cachinnos gesticulationibm Autonoes, 



aulaa theatro 2G. — 69 plebeis 17. 19-22. 27. GO. 6.5. phebeis 8.5. Magalesia 19. 
20. 27. 46. 47. 49. 85.— 70 thijrsumque petunt 19. Arci 27. 47, And 21. Axi 16. 
Acciim 22. Acne 75. 76. JEne 1. Actii 23. Nam varie scribebatnr Accius, 
Actius,Attius, Atius: de quo v. Rurni. ad Viig. TEn. v. 508. et ad Sueton. 
Aug. c. 4. — 71 Rusticus 26. risum induct 22. AttellancE 45-48. 50. 59. 60. 61. 
63. 64. 65. Attelance 27. Athellance 24. Athclance 23. 85. Athellenw 15. Athe- 



NOTtE 



Icea dicta ait, quod ca primum oina- 
menta in aula Attali Asias Regis in- 
venta sunt. Horat. ad Pisones, vs. 
154. ' Si plausoris eges aulsea nianeii- 
tis,' &c. 

68 Foral Judiciaria nimirum Tribu- 
nalia ac subsellia Judicum. 

69 Plebeiis longe ^Tegalesia] Quando 
post iudos Plebeios nimiuui differun- 
tur INIegalenses. 

Plebeiis'] Hi ludi facti sunt pro }«■ 
titia recuperatas libertatis post exac- 
tos Reges : vel nt volunt alii, pro re- 
conciliatione plebis cum Patribus post 
sccessionem in Aventinum, de quibus 
Liv. lib. II. et iii. De Ludorum ritu 
ac pompa vide Dion. Halic. 1. vii. 
sub finem. Plin. vii. 56. Alex, ab 
Alex. VI. 19. tS:c. 

Megalesia] Ludi Circenses magna 
Matii Deum a Junio Bruto conse- 
crati. Tit. Liv. uomen a p.(y<i\r]s /utj- 
rpds. Cicei . Hiirusp. Resp. ' Quid lo- 
quar,' ait, ' de illis liidis, quos in Pa- 
latio nostri Majores ante teniplum, 
in ipso Matris INlagna* conspcctu, 
-Mcgalensibus fieri ct'lel)rari(nie vo- 
lueruntr (iui sunt more institutisque 

maxime casli, solenuies, religiosi 

•pii uni ludi ne verbo quideui ajjpel- 
ianlur Latino, ut voeabuio ipso ct 



appetita religio externa, et Matris 
Magnae nomine suscepta declaretur : 
— servonim ^Megalesia fuerunt !' 

Tristes] Impatientes mora;, specta- 
culorum desiderio vexatae sumunt in- 
strumenta liistrionum, ac domiludunt. 

70 Perso7iam] Faciei tegnien ab yEs- 
chylo inventum, teste Horatio ad 
Pisones vs. 278. 

Thyrsum^ Hastam pampinis iuvo- 
lutam, qualem Bacciiai in Liberi Sa- 
cris gestabant, et bistriones in Scena, 
quae quidem Baccho primum tota 
erat dedicata. 

Sul'Ugar] Tragordi i-<;*fem, inquit ve- 
tus Schol. irepi^ujxa erat nuo mimi et 
bistriones partes inferiores velabant, 
cetera niuli. Dionys. Halicarn. testa- 
tur. Tullius autem Offic. I. i. n. 129. 
' Sccnicorum mos,' inquit, ' tantam 
liabet avetercdisciplina verecundiam, 
ut in Sccna sine subligaculo prodeat 
nemo.' 

Acci] Vel Poeta3 nomen est, vel po- 
tius bistrionis cujusdam. 

71 I'rbicHs] Histrio, vel cantor. 
Exodio] ^'arro, vitiv et servitutis 

exodiuin; Apuleius rei cxodium, id est, 
Jinvm, appellant. At iiic proprie nia- 
gisaeci[)iendum pro Atcllanie FabulK 
diverbio in line ludorum fieri solito 



SATIRA VI. 



3:17 



Gestibiis Autonoes : hunc diligit ^lia pauper. 
Solvitur his magno comoedi fibula. Sunt, qufip 
Chrj'^sogonum cantare vetent. Hispulla tragoedo 

ilium amat inops JElia. Istis ingcnti pictio laxatur histi'ionis fibula. Rcperiuntur 
qucE cunere impediant Chrysogonum, Hispulla deledatur Tragoedo. Spcras7ir w^ 



?Jon<r 16. Acceliane 22. — 72 Aul homes 21 -2i. Antonoes 19. Helia 21.22. 27, 47. 
8.5. Elya 45. — 73 Solrilur liinc 26. fabula 7i.—7A Crisogonum 21. 85. Crisog- 
vutn 22. Crisgomm 19. vetant 15. 16. 17. a m. sec. 19. 22. 45. Hispula 19. 20. 



NOT.E 



a<l recreandos post seria spectatores. 
Siieton. Tib. c. 45. ' Nota in Atella- 
nico exodio proximis Iiidis assensu 
maximo excepta percrebuit ; hircum 
vetulum capri nattirani ligtiiire.' 
Vetus Schol. ' Exodiarius,' inqiiif, 
* in fine ludoriim apud Vetere.s intra- 
bat, quod ridiculus foret ; iit qnicquid 
lacrymanim atqiie tristitite coegissent 
ex tragicis affectibus, hnjus specta- 
culi risiis detergerct.' Qiiidam no- 
minis originein ducunt ab e|« uS^iv, 
extra cantum, vel sine cantu ; sen quia 
carmen illud ridiculum post exitum 
Chori canebatur, ut vult Jul. Pollux ; 
seu quod sine cantu a juvenibus jac- 
tabatur. Alii e.rodium piitant dictum 
quia post exodon erat, qua; Tragoedias 
pars ultima est apud Aristot. Voss. 
Instit. Poet. ii. 5. 

Atellami'\ Atella nibs Oscoium in 
Campania, Capnam inter et Ncapo- 
lim, hodie, Arersa, ubi celebre erat 
Amphitheatrum. lUic inventae pri- 
mum joculares ills fabul*, quae Atel- 
lanae yocatae sunt ; simiiesque erant 
Satiricis Griecornm Dramatibus, ut 
egregie notant Diomed. et Donat. in 
Terent. Tit. Liv. vn. 2. ' Juventus,' 
inquit ' histrionibus fabellarum actu 
relicto, ipsa inter se more antiquo 
ridicula intexta versibtis jactitare 
cocpit; quae inde exodia postea ap- 
pellata, consertaque fabellis potissi- 
nium Atellanis sunt. Quod genus ludo- 



rnm ab Oscis acceptum tenuit jnycn- 
tus, nee ab histrionibus pollui passa 
est. Eo institutum manet, ut Actores 
Atellanarum uec tribu moveantur, et 
stipendia tanquam expertes artis lu- 
dicrae faciant.' 

72 Gesfibus Autonoisi Gestibus ex- 
primeus verba et actus Autonoes 
Cadmi filia', et matris Actzeonis in 
cervum a Diana mntati, et canibus 
discerpti, de quo Met. in. vcl, agens 
personam Antonoes, in Fabiila de 
ipsa Autonoe. 

Hunc diligit JElia pauper'] Actorem 
exodiarium viliorem diligit jElia, no- 
bilis quidem, at pauper: adeo libi- 
dine feruntur tarn inopes quam opu- 
lentae. 

^J?/ia] jEliae familias paupertateni 
laudat Valer. Maxim, iv. 4. art. 8. 

73 Solvitur his magtto, ^-c] Aliae di- 
tiores niatronag niagno pretio emunt 
amoreni et concubitum Comadi. 

FiltuUi] Circulus, vel filum ex aare 
vel argento, quo virilia et usum Ve- 
neris coercet, conservaudie vocis gra- 
tia. Vide Cornel. Cels. vii. 25. et 
Martial. Epig. vii. 81. 

74 Chrysogvnum cantare vetent] Sinit 
niulieres quie Chrysogonum voce ca- 
nora exiuiinm ad libidineni pellici- 
entes perdiderunt cum sua voce, cui 
iienipc noxius Veneris usus. 

Hispulla] INIatrona pinguis, cujus 
rursum moniinit Sat. xii. vs. 11. 



Delph. et Var. Clas. 



Jkv. 



338 



D. JUNII JUVENALIS 



Gaiidet. An expectas, iit Quintilianus ametur? 

Accipis iixorem, de qua cilharoediis Echion, 

Aiit Glaphyrns fiat pater, Ambrosiusqiie choraules. 

Longa per angustos tijjfanius pulpita vicos : 

Oinentur postes, et grandi janiia lauro, 

Ut tcstudinco tibi, Lentule, conopeo 

Nobilis Euryaluni mirmillonem exprimat infans. 



/o 



80 



(liligatur Qiiiiitilianus? Assumis con'/ugem, e qua parens fiat Echion citharcedus, 
vel GlaphiiiKS, it Ambro.sius tihicen. Ampla erigamus pulpita per arctas vias. 
Vulva' foresquc magnis laurels decorentur, ut illustris infantulus cameratu 
iintorio exiiibcat tibi gladiatorem Euryalum, o Lentule. Senatoris uxor Hippia 



60. 05. Ispulla 14. — 75 exspcctes 14. 20. aspedas 45. — 76 Ethion 48. 85, 
Ethyon i5. — 77 Grarirun 10. Claphirus 01. G lajilus II. 22. fiet 21. coraules 
21-23. 85.-78 augustns 17. 20. 4S. fgantur 77. lucos 20.— 80 Et 20. canojico 23. 
24. 27. 45. 47. 48. canapeo 16. 19. a in. pr. 85. canopeiu 10. a m. sec. et cunopao 17. 
81 Eurialum 10. 14. 45. 47. 65. Urialum 19. 20. auritilum 85. mirmilonem 
11. 27. 46. 47. 48. 60. 64. 85. ct mirmilonem 11. aut mirmillonem 10. 14- 
17. 19-23. 25. 27. 45-49. 54-00. 04. 05. uut miirmidonem 24.-82 Ippia 17. 19.. 



NOT^ 



75 Gaudef] Amove capitur. 

Quintilianus ametur] Imo lasciviis 
histiio diligetiir a lascivis istis niulie- 
ribus mnlto magis qiiam vir sapiens, 
doctiis^ castiKs, qnalis Rhetor ille ce- 
lc!)iis. 

77 Glaphyrus] YoxGraeca vemistum 
it elegaiitein .>>ignificans. 

Fiat paler"] Per adulteiium cum 
uxore tiia. 

Clwraules] In choro tibiis canens. 
avKhs, tibia. 

78 Longa per angustos figamus, ^c] 
Concessio ironica. Kigo, inqnit, ma- 
trimonium iiii, et eiige pulpita in qui- 
bus agantnr niiptiaiiun ludi, ut, c*i:c. 

I'cr angustos vicos] In angiportu. 

79 Ornentur postes, SjX.] Supra vs. 52. 
et 53. 

80 Ut tcstudineo, ijc] Ut tti vir no- 
bilis adulteiinos e coiijnge tilios sus- 
cipias quasi tnos, qui tanicn sint his- 
tiiiMiis, citliaidili, glafiiatoris. 

Ttstudinco] In fonuani testudinis 



extenso super cunas velo. Minus ad 
rem videtur quod explicant alii de 
lecto pucrpera; segnientis ornato tes- 
tudinis. Ponitur itaque tcstudineo 
conopeo. Synecdoche, pro cunis puer- 
uli. 

Lentule] Quilibct illustris. 

Conopeo] Kc!)vo\p, culex, unde cono- 
peum dicitiH' velum ad arcendos culi- 
ces, Alcxandrinis niaximo usitatum, 
teste Valla. Horat. E- d. 9. ' Inter. 
que signa turpc militaria Sol aspicit 
conopeum.' 

81 Nobilis infans] Qui de te nobili 
crcditur natus, cum tamcn patreni 
liaboat mirmillonem uxoris tua^ adul- 
terum. 

fllirmilbmcm] Couiponebantur pa- 
ria gladialorum, (ptorum alter inirmil- 
lo, alter retiarius, ut amplius dictum 
est, Sat. n. ad vs. 143. el seq. 

J£xprinial] (lladiatorcm vultii refe- 
rat patri similis infantulus, ad tuum, 
o Lentule, pudoiein ac dedecus. 



SATIRA vr. 



339 



Nup(a Scnatori comitata est Hippia Liidium 
Ad Pliaron, ot Xilnm, fomosaque moenia Tiagi, 
Prodigia ct n\ores Uibis damnante Canopo. 
Immemor ilia doimis, et conjui;is, atquc soioiis, 85 

Nil patriae indtdsit; plorantesque improba natos, 
Utque magis stupeas, ludos Paridenique reliquit. 

secuta est ludioiwin ml Phariim, nc Nilum, ft insi^ncs Ln°;i mums, Canopo exe- 

crante portenta morisqite cititatis llomx. Ea famU'ur oblita, it iiiariti, et ger- 

mana, nequaquam patria' pcpercit : utque scelcsta (tcsfruit filios lacrymitntes, ct 

quod plus mirere, spectacula it Paridem. At quamcis ct plumea parentis ciil- 



20. 45. impia 21. hyppia 85. hulum 10. 11. 14-17. 19-24. 27. 45. 40. 
47. 40. 50. 54. 55. 02. 04. 72. prob. Salinas, ut Indus dicatur pro ludio, 
quemadmocliini regna pro regihus, et siniilia passim obvia. Sed Indutn 
reposuisse videntur librarii metro timentes. Lvdium vero ZiaffiWados vox 
est propter (ruvi^-qinv. Cf. xi. 20. et sup. ad iv. 37. — 83 formosiquc 10. fm- 
mosaque 22. 85. — 84 clamante 40. 47. 48. 58. facili solemiique perinuta- 
tione literaniiii cl et i7.— 87 ludum 14, Paridem ludoscjue 25. 27. 40. 47. 48. 



NOTE 



82 Xupta Sitiatori] Exeinplis jam 
probat quod de iniilierum etfraenata 
libidine affirmavit. 

Scnnturi'] Fabricio Veientoni, de 
quo aiUe Sat, n . vs. 113. 

Ludium'l Sergium gladiatoreni. Le- 
git Sahnas. Iwium ; vultque dici pro 
ludio ; 'It regna, pro regibus. 

83 Pkarou] Insula est Alexandria' 
nrbi ponte conjuncta, in qua de las- 
tigio turris fax accensa portuni indi- 
cat, et dirigit noctu navigantes. 

Nilum'\ jEgypti fluuien inclytuni 
de quo Sat. i. vs. 26. Oritur Nilus 
in Ethiopia snperiore, foiite duplici : 
leucas plus niille perfluit ad mare 
INIediterraneum : mtdtis auctus flu- 
viis in illud exit per ostia quandoque 
plura, nempe cum exundat : ijuod 
singulis annis contingit circa Scdsti- 
tiuni apstivum. Causas exundatioiiis 
alii alias comniiniscuntur. Abundaii- 
tes tunc tenipoiis in .'Ethiopia inibres 
nou abs re plerique atfennit. P^xun- 
dans ant'.in Nilus miruni in niodum 
linio sno terras fa-cimdat. Qui si 
crcverit ad duodicim vel Ircdccim 



cubitos duntaxat, csurit iEg3ptns ; 
quatuordeciin hilaritateni crcanf, 
quindecim securitateni, sedecini deli- 
cias ; si ultra, damnum. Ex Plin. 
V. 9. et aliis. Aquarum Nili bonita- 
tem et salubritatem laudant Aristot. 
Galen. &c. Nitro, quod ibi multuni, 
assignare licet hujus causam. Vide 
et Herodot. lib. ii. Senec. Natural, 
qua-st. IV. 1. et seq. Agell. x. 7. Coel. 
Rhodig. XXVII. 6. &c. 

Famosaque mania Lagi} Alexan- 
drian! /Egypti urben), ut)i regnavit 
LagHsPtolemsRisuccessoris Alexandri 
pater. Htec famosa einporio, popu- 
lorum luxu, et ca?de Pompeii. 

84 Prodigia ct tnorcs] Prodigiosum 
inprimis amoreni illinn niatrona; Ho- 
man« in gladiatoreni ignobilem : et 
ex Hippia, urbis iiidolem a^stiniante. 

Canopo^ Urbe quamvis impura, de 
qua Sat. i. vs. 26. Metonymia pro 
A^gyptiis. 

86 Nil patria indulsifl Nil curans 
quod patriic caritatem sinuil et fa- 
niam violaret. 

87 Ludos] CirccDses, quibus adeo 



340 



D. JUNII JUVENALIS 



Sed quanquam in magnis opibus, plumaque paterna, 
Et segmentatis dormisset parvula cunis, 
CoDtemsit pelagus : faraam conteraserat olim, 
Cujus apud molles minima est jactura cathedras. 
Tyrrhenos igitur fluctus, latcque sonantem 
Peitulit Ionium constanti pectore, quamvis 
Mutandum toties esset mare. Jiista pericli 



90 



citra, et incunabulis segmentatis infanlula cvhuisset inter ingentes ditiiias, asper- 
nata est mare : quondam spreverut exist imationem, cvjus damnum parvi stat apud 
sellas delicatas. Ergo Tyrrhenos vortices, ac Ionium longe resonantem perpessa 
est corde intrepido, iametsi commutandum erat leqiwr frequenta\ Quando legi- 



54-60. C4. 65.-88 Versus abest a 14. et in a 16.— 90 contemserit 16.— 91-97 
in 13. ita inutati : Fvrtrm nnimum prcestat rebus, quus turpiter audet Foemina, et 
ex fucili famam contemnit honoris. Cujus apud mulUs minima est jactura cathe- 
dras. Turpc timore caret mulier : jttsta pericli Si ratio est et honesta cet. nimia 
26. — 93 Bentleius ad Horat. x. 19. haec notavit : ' Ionium mare draecis et 
vincta oratione ct soluta 6 'Uvios d'lcilur, subaiidito noyros. At Latiui neu- 
tnim maais aniant, qiiippe quihus mare siibintelligitur. MascuUiio genere 
effertur h. 1. sed aui retingi fortasse debet lateque sorwrum, ant ex verbo 
pracedente substantiviini sibi adsciscere potest fiuctum, aut eerte ob rarita- 
tein non teniere Horatio affingendiini est.' Sed mare etiam Romanis ponlus 
dicitur, et cum Horatius turn Juvenalis docte ac Gra?ce loqui amant. — • 



NOT.E 



Romani capiebantur, ut notavi Sat. 
III. vs. 223. 

Paridem] Scenicos ctiam ludos, et 
in lis Pantomimum istum Domitiano 
caruni, al) eo tanien postea necatuni, 
ob ejus niiiiiam cum Doiiiitia sua 
familiaritatem et adnlteria. Vetus 
Scbol. 

88 Sed quanquam in mugnis] Quam- 
vis autfin niolliter esset educata, ut- 
pote doiiii nobilis ac tiives, lascivus 
amor audacem fecit ct robustam, ut 
Iong(; sequi adulterum bistiionem non 
vereretur p( r terras, et marla. 

89 Segmeilatis] Distinctis ornatis- 
que niulti|)lice tessella, verniiculato 
emblemafp, segnientis. I'orro seg- 
menta vet. Sdiol. explicat vittas in- 
textas auro dc vestibus i)endentes. 
Alii t'asciolas aiunt esse vestiiini oris 
assui consuctas oruutus gratia. Vide 



quae ad Sat. ii. vs. 124. 

90 Contemsit pelagus'] Tenipestates 
maris horrendas, variaque discrimina 
non exhorruit. 

Famam contemserat olim'\ Abjecto 
dudnni pudore, cum sui pridem im- 
piiri amorcs vulgarentnr. 

91 Cujus apud molles, ^c] Cujus 
parvi jactura penditur a hixuriosis 
mulieribus, i\\\<s mollibus cathedris 
ac sellis uti solent. 

Cuthidras] Sellas muliebres. Vide 
qua- notaviunis Sat. i. vs. 65. 

92 Tyrrhenos fuctus] Mare Tlius- 
cuui et Inferum Latinis, Tyrrheuuni 
Gra?cis. 

Sonantem] Quando fluctus scopulis 
illiduntur cum tragore, 

93 Ionium] Ad fa\ices Adriatic! 
maris, Sicilian! inter ct Cretani. 

94 Mutandum tolies esset marc] E.\ 



SATIRA XI. ^41 

Si ratio est, et honesta ; timeiit, pavidoque gelantur 95 

Pectoic, nee tremulis possunt insistere plantis : 

Fortem animum prajstaiit rebus, quas turpiter audent. 

Si jiibeat conjux, durum e?t conscendere navim ; 

Tunc sentina gravis, tunc summus vertitur aer. 

Qua3 moechum sequilur, stomacho valet. Ilia maritum 100 

Convomit : haic inter nautas et prandet, et errat 

Per puppem, et duros gaudet tractare rudentes. 

Qua tamen exarsit forma, qua capta juventa est 

Hippia? quid vidit, propter quod Ludia dici 

tima probaque discriniinis adest causa, formidant et meticuloso corde frigent, neque 
pedilms vacillantibus stare queunt. At impavidam adhibent mentem Jmlis rebus 
quas nttentant. Si rir huperat, grave est navim ingredi. Sentina turn molesta ; 
turn supremus cether com-olvitur. Qua^ vero comitafur adulterum, pectore firmo 
est. Ista vomit in viruin : h<Fc inter nautas et pi-andiuni carpit, et ambuint per 
pappim, gravesque Junes cnntingere ubleettdur. Veriim qua pulckritudine incensa 
est, qua juventute rapta est Hippia .' Ecquid aspexit, cujas gratia toleravit his- 



95 timet 74. pavidceque 26. Fiiere qui legere mallent paviderque gehintitr 
Pectora improb. Scliurzfl. qui laudavit Jan. Bemart. ad Stat. p. 129. — 
06 CorporeS5. possint 22. consistere 14. — 98 Si jitbeut spo7isus 6. asccndere 
24. navem 45. 4G-50. — 99 dum summus 14. el summus 21. summis 45. — 
101 Evomit 26. Cognovit 16.— 102 puppim 11. 65.— 103-106 absunt a 13. 
juventa est 10. 11. 12. 14. 15. 21-25. 45-50. 54-60. 62. 64-69. 71-74. In reli- 
qnis libris non legitiir rh est, quod tamen facile excideie potuit propter com- 
pend. gcrib. quodqne nos inseruiniMs, ne qnatuor certe 6/ioioTeAfi/ra jungantur. 
—104 Hippia 23. 27. 45-50. 56-74. 77, Ippia 21. 22. Yppia 24. Hyppia 25. 

NOTiE 

Italia trajicieulibns in ^Tlgyptuni tra- 100 Stomacho valet] Nausea non 

nanda sunt maria, Tjrrhenum, lo- tentatur. 

nium, .Egeun). Ularitum convomif] Voniitu con- 

Justa pericli si, Sfc.'] Cum se dat spurcat nauseabunda. Vide Cctl. Rho- 

oocasio, nrgetque ratio aliqua justa dig. xxvi. 13. 

et honesta subeundi maris et peri- 102 Rudentes] Ita dicnntur, quod 

culi, turn illa> mulieres cxpavescunt : flantibus ventis rudere videantur. 

at libidinis explendae causa qiiidiibet 103 Qua tamen exarsit forma] At 

f.tcile uioliuntur. quaj tandem causa tani ardcntis fti- 

99 Sentina] Navis fundus, in qnem roris ? An impubercm quendam ^^^ 

tit aquarum et sordium colluvies, tate tlorentem, an elcganti raraqne 

unde graveolens et teter odor emit- forma juvcnem depcrit, cujus amor 

titnr. aut tolerabilis ant venia dignus a^sti- 

Siiinmus vcrtilur aer] Turn nauseam mari debeat ? Ouin imo. 

vertiginesque ficiunt, ul ca:lum ro- 104 Ludia dici] Quippe qua; /u<iiM»M 

tari, ejus suninia pars inia fieri, omnia sectctur, cum sit uxor Seuatoris, et 

perturbari videantur. ipsa uatalibus clara. 



342 D. JUNII JUVENALIS 

Sustimiit? nam Sergiolus jam radere guttur 105 

Coepeiat, et secto requiem sperare lacerto. 

Praeterea multa in facie deformia ; sicut 

Attritiis galea, mediisque in naribiis ingens 

Gibbiis, ct acre malum semper stillantis ocelli. 

Sed gladiator erat. Facit hoc illos Hyacinthos : 110 

Hoc pueris, patriivque, hoc pra?tulit ilia sorori, 

Atque viro. Ferrum est, quod amant. Hie Sergius idem 

Accepta rude coepisset Veiento videri. 

trionica vocari ? Etenim Sergius incocperat jam tondcre fauces, et quietem expec- 
tare, ncrvo cxciso. Insiipcr non pauca in vultu faiJa erant : velut pressus cassiile ; 
et magniis iumvr in meilio nnso ; tiUpie gratis niurlms oculi nmiquam non Jiucntis. 
At erat gLidiator. Id cos reddit Hyacinthos : id nutis et patrice, id germancB 
maritoquc ista prcpposnit. Gladius est qucm dcpcrcunt. Ille ipse Sergius donatus 
rude inccepisset Fabriciiis wstiinari. Scilicet angeris quid privata familia, quid 



Eppia 82. Appia 85. Cf. ad vs. 114. — 105 jam Seriolus nam 14. — 106 fesso 
pro sectn 14. — 107 midta sunt 15 c j^lossa. faciem 25. 27. 46-50. 55-63. 65- 
69. 71-73. 77. sinit pro sicut 85.— 108 mcdiis 13. 15. 16. 85.^109 Gippus 14. 
cibhus (il. gruviter pro semper 14. strpe stillantis 11. ad niarg. 17. a m. pr. 
21.22.23.26.45. prob. Schurzfl. qui nionet, ita etiam leijisse Nir. Ferre- 
tuni opiisc. gram. p. 3. et mntationeni ex eo ortani videri, qiiod librarii ver- 
siim mere piitaverint, si sccpe legeietur, cum debuerint memiiiisse, Grae- 
cam posilioiiem liic locum habere. Cf. ad viii. 107. xvi. 22. Drakeiib. et 
iios ad Sil. Ital. vn. 618. ix. 575. et xvii. 547. iibi multis exemplis pioba- 
vimus, syllabain finalem, per se brevem, sc(pieiitibu.s diiabus vel tril)ns coii- 
sonis, niodo coiripi, modo prodiici. — 110 el 113-132 ejecti e 13. hiucyntlios 
46. hiaciintos 60. 65. iacyntlios 27. 47. yacinthos 24. iacintkos 23. incinc- 
tos 22. yacinclos 21. Jyacinctos 14. Zacynthos 45. — 111. 112 Et patriie et 
pueris, et pruponuntur lionrsto Sirpc viro. Eerrum e.\t, quod amant, quod car- 
pitur, ardent 13. — 113 Vegento 17. 19. — V\X fccerat 22. a in. pr. Hippia'lZ. 

105 Sergiolus'] Dimiimt. ad iro- ab Alex. ill. 12. 

iiiam. 108 Altritus galea] Frons erat at- 

Radere giittur] Mentum jam egre- trila, vibicibiis<pie uotata, oi) galeaiii 

gie barbatiim, quod -.elatem arguit quam gistaiiat mirmillo. ^'ido quaj 

prov(H tam. notavimus Sat. ii. vs. 143. et i^eq. 

106 Secto requiem sperare laeert(i\ 109 Gihhus] 'J'limor e percussioue 
Missioiiem accipiebaut };la(batores, si crebra. 

(piaiidi) esscnt lucmbro ali(|uo muti- Scmpi r stillantis ocelli] Lippitiidiiie 

lati. IMiniis plar-ct quod aOcrt vetiis laborantis. 

Scliol. lUllduariiim foi te illiun far- 110 llyaeintlios] 'lam amabiles, 

twin esse, seu e IJellonvi- Saccrdoti- quam rornu»us ille Apolliuis anianius, 

bus, qui ex more lacertos sibi gladio de (|Uo Ovid. Met. x. Fai). 5. 

di>secantes cruorem suum Due sa- 113 Accepta rude] INlissionis oliin 

crificare coiisuevcraut. Vide Alex, et vacationisa glatliatiirasiguuin erat, 



SATIRA VI. 343 

Quid privata domiis, quid fecerit Hippia curas ? 
Ucspice rivales Uivorum : Claudius audi 115 

Quae tulcrit. Dormire virum cum senserat uxor ; 
Ausa Palatino tcgctem pra'i'erre cubili, 
Sumere nocturnos mcretrix /Vugusta cucullos, 
Liuquebat comite ancilla non amplius una, 
Sed nigrum flavo crinem abscoudente ffalero. 120 



Hippia egerit ? Cerne Deorum amulos : ausculta qua suslinuit Claudius. Quando 
covjitx advertebat niurituin esse snpitum, non dubitans regali thalamo innttam 
prfpponere, Pt indiicre jioctis ciiculliiiii, meretrix Cusarea illmn deserebat, itnica 
duntaxat fanadu coinilantc, atque Jiani galcriculu ti'gente capillus atros, ingvessa 



27. 45-50. 5G. 57. 59-74. 7G. 77. 85. Ippia 17. 20. 21. 22. 26. Vppia 19. 24. 
Hyppia 25. 58. Eppia 1. 75. 82. Cf. ad vs. 104. — 116-120 v. Excurs. senserit 
12. 15. 16.— 117 Pidentino 47. 48. confcrre 26.— 120 Et pro Sed 10. 17. 
19-22. 24. 25. 27. 46-50. 51-69. 71-74. 77. 85. nigro Jiaium 11. et flavo 22.— 



NOT.E 



seu gladius ligineus, lit aiiiut quiJ uii, 
sen virga iinpolita ct iiidis : iinde ru- 
diaiii dicti, qui non cogebantur am- 
plius feiTo decertarc, sed baculis et 
ludibus tantiim batuere. Turneb. 
XXV. 17. et XXVI. 26. Sueton. Tib. 
c. 7. riidiarios revocatos ait. Calig. 
c. 32. niiruiilloneni e ludo riidiljus 
secum batuentem fenea sica al) eo 
confossum. Claud, c. 21. Essedaiio 
indiiltam ludeni. Herat. Epist. i. 
' Donatuni jam rude qua;ris, IMace- 
nas, iterum me antiqtio includcre 
ludo.' 

Ca'pissit Viiento videri'] Tani vilis 
ei foret quani suns vir Fabricius Vei- 
eulo. 

114 Quid priiata domus, Ifc.] Trans- 
itio. Sed lie tani indigne fer libi- 
dines privatorum : nam et similes in 
I'riiu-ipibus repcrirc est ; quod multo 
niagis niiraie. 

115 Rividis Dirorum] Iniperaloriun 
Romaiiorum qui Divi appiUantur, et 
post mortem in Deorum numeruui 
reffruutur. 

Claudius] Romaiiorum Caesar quin- 



tus ciii Messalina uxor tot rivales de- 
dit, tot adulteros admisit luonstrosdi 
libidinis miilicr. De hac Corn. Tacit. 
Annal. ii. Plin. x. 63. 

117 Tegeleni} INIattain centone sti- 
patain, quie in lustro pro lecto est. 
Yel toniicem et lustrum <t'g^t'<em vocat 
quasi tugurium vile prap domo Inipe- 
ratoiia et Palatio Claudii. 

118 Meretrix Augusta] jNIessalina 
Claudii Cipsaris uxor, adulteriis fa- 
mosa. 

Cucullus] Caput scilicet eo tegu- 
niento involvebat, ne agnosceretur. 
Vide Sat. viii. vs. 145. 

120 Nigrum fluvu crinem absconJentc 
galero] 1 lava coma adscititia, quae 
pro galero est : crine supposito ro- 
tundo in t'ormam galea^, ipio meretri- 
ces utebantiir tlavo : at nigro dun- 
taxat luatronvic. Vetus Scliol. Sed 
et viris in iisu fuisse factitium rjus- 
modi capillitium constat. Suetou. Id 
niodo galeiiculum, inodo capillamen- 
tiim nuucupat. Calig. c. 11. capilla- 
meiito celatus gaueas obirc ille dici- 
tiir. Oilio vero c. 12. galericulo ca- 



«J44 D. JUNII JUVENALIS 

Intravit calidum veteri centone lupanar, 

Et cellam vacuani, atque suani. Tunc nuda papillis 

Constitit anratis, titulum mentita Lyciscae, 

Ostenditque tuum, generose Britannice, ventrem. 

Excepit blanda intrantes, atque eera poposcit; 125 

Et resupina jacens multorum absorbuit ictus. 

Mox, lenone suas jam diniittente puellas, 

Tristis abit; et, quod potuit, tamen ultima cellam 

Clausit, adhuc ardens rigidae tenti^ne vulva?, 

Et lassata viris, nee dum satiata recessit: 130 

(st lustrum defrito centone calens, atque cellam inanem suamque. Turn simulans 
inscriptionem Lycista-, nudata mammis auratis prostitit, et exhibuit vterum tuum, 
o nobilis liritannice. Jucunda venientes admisit, et pecuniam exe^t. * * Deinde 
suo Ganeunejuvenadasremiltenle, mwsta discedit: verumtamen, quod licuit, cellam 
poHrema conctusit,* * ubiit non adhuc expleta, maliaque denigratis indecora, et de- 



122 Turn 11. rectius, puto.— 123 Prostitit 1. 24. et Ms. Schegk. qui id pro- 
bat in Premiss. Epist. v. Est utiqiie vocab. propr. sed idcirco e marg. 
torsan irrepsif. Licisca 24. Lycissa; 47. 48. 64. 85. Lieissce 14-17. 19. 23. 
25, 45. Lucisce 12. Lyciste 61. — 124-126 v. Exciirs. ad h. I.— 127 de- 
inittevte 23. a m. pr.— -128 quoad et potuit 24. sed pro et 10. 11. 15. 19. 22. 
23. 25. 27. 46 50. 54-69. 71-74. 76-77. 85. tandem 16. tanlum 11. 46. 47. 48. 
50, 55. 57. 58.— 130 /aaa<a 19, twndum 14.15.19.22. 46-50.54-69. 71-74, 

NOTvE 

piti propter raritatera capillorum Hinc et titulus falso additus hie di- 

adaptato et annexe, iit nemo cognos- citur. 

ceret, usus refertur. LycisccEl Quae famosa meretrix 

121 Calidum] Quia valde frcquen- erat. Ejus meminit Marlialis lib. iv, 
latum : vel ob Lyciscani reeenter epig. 17. 

egressam. 124 Tuum ventrem] E quo natus 

Cento7ie] Operculum est e variis prodiisti. 

pannis et coloribus conflatum, Generose Britatinice] Ironice, ob 

122 Cellam vacuam] Discessu Ly- genus et patrcm incertum illius, et 
f^^CdC' promiscuos matris Messalinie concu- 

.^fquesaam] Ex pacto, quoLyciscae bitus. Claudii tamen Imperatoris 

diurnum, MessaliiiiE vero nocturnum habebatur filius, et ab co per castra 

tempus dabatur: sic enini inter se infans circumlatus, ac militibus com- 

ilia; convenerant. mendatus. Tacit. I. xiii. 

123 ^M>a(M] Ornatisauro. 125 J^ra] Stuprimercedem,ne alia 
Titulum mentita Lycisca] Ut pro quam ipsamcretrix Lycisca existinia- 

Lycisca haberetur, cellam ejus nocte retur, 

occupabat Messalina, Porro ceilis 127 Dimittentepudlas] Sub medUm 

nieretricum noniina iu'.cripta erant. noctem. 



SATIRA VI. 



345 



Obscurisque genis turpis, fiimoque luceniae 

Foeda lupanaris tulit ad pulvinar odorcm. 

Hippomanes, carmenque loquar, coctumqiie veuenum, 

Privignoque datum? faciuat graviora coactae 

Imperio sexus, minimumque libidine peccant. 135 

turpata lampadisfumo, lust ri feet orem portavit ad lectiim Imperatoris. Re/eramne 
hippoma)ies, et incantamcnta ; et virus excoduin, atque privigno propiuatum ? 
Deteriora perpetrant aductce dominatione siii sexus; minora vera coinmittuiit per 
cupidinem. At cur proba est Cesennia, affirmante suo viro? Donarit scilicet 



85. scd non pro necdum 45. — 131 Obscenisque siispicari possis. hicernce 14. 
— 133 Hippomanes larnemque loquar l\. IG. iindc Schurzfl. conj. Hippomanis 
carncmne. Idem tamen recte nionet, antiquam Icctioiiem retinendam, alte- 
ramijue e glossa ortani videri. Fortasse haec etiam stupori vel incurice 
librarionim debeiur.— 135 nimiumque 16. 22. — 136. 138 ejecti e 13. Cesaj- 
Tiia 14. 15. 26. 27. 61-63.65. (Paris. 1512.) 66. 67. 70-74.82. Ccesennia 81. 
et al. Alterutra lectio videtur probanda. Gens certe iJesennia nota est 

NOT.E 

131 Obscurisque genis, Sfc] Obscu- edito partu devorat feta, aiit partura 
ratis fuligine liicernariini, ad quas ad nbera non admittit, si qiiis prae- 
prostabant rueretrices. reptumhabeat.' De veneno denique 

132 Ad pulvinar'] Ad Imperatoris iUo, idem Pliu. xxviii. 11. ' Hippo- 
Claudii viri sui Icctiim pnlvinls stipa- manes tantas in veneficio vires habet, 

ut,' 6.C. Virgil. Georg. iii. ' Hinc de- 
ninm hippomanes vero quod nomine 
dicunt Pastores, lentum distillat ab 
iuguine virus. Hippomanes quod 
sspe niala^ legere noverca-, Miscue- 
runtque herbas etnoninnoxia verba.' 
Vide /Elian, de Animal, xiv. 18. 

Carmen] Vide Virgiiii Eclog. viii. 

Coctum venenum] Apud Sueton. Ner. 
c. 33. Nero Locustaj jubet coram 
se venenum coqueie quam posset ve- 
locissimimi ac pra^sentaneum : mox, 
illud iterum ac sa?pius recoctum dari 



turn. Pidvinaria vorantur proprie 
lectuli in honorem Deorum strati in 
templis, in quibus eorum imagines 
reclinabantur. Hinc lectisternia, quo- 
rum frequens apudLivium nieutio. 

133 Hippomanes, carmenque, S^w] Alia 
jam persequitur mulierum scelera, 
quae flagitiis prioribus ac libidine pe- 
jora esse affirmat, nimirum propinata 
philtra, incantationes facts, vene- 
ticia. 

Hippomanes] Vox Grapca ab JfTTTroy, 
equus; et fiavia, furor. Tria significat : 
prinio quidem, herbam quandam ita Britannico, qui statim exanimatus 



vocatani : secundo, caruuculam nati 
recens pulli fronti adha?rentem: ter- 
tio, fluentemliquorem quendam viru- 
lentum ex equa; pudendo ad Venerem 
foncitata?, in veneticiis iisitatum. De 
herba ilia, Uotanici. De caruncula 
equina, Plin. vui. 42. ' Equis iuuasci,' 
ait, ' anioris veiuliciuin, hippomanes 
appcllatum, in fronte, caricaj magni- 
tudiue, colore uigro ; quod stutini 



est. Tit. Liv. VIII. 18. Complures 
matronal per indicem deprehensie re- 
feruntur venena coquentes. Tumque 
primnm de veneliciis qucesitum : et 
ad centum septuaginta damnat*. 

134 Privignoqnc datum] IMariti ex 
alia uxore filio porrectum a noverca 
Inoculum scu amatorium, sen venena- 
tuin, cum aut libidine ant ira move- 
retur. Sic Hippolytum Phajdra iu- 



34G 



D. JUMII JUVENALIS 



Optima sed qiiarc Cesennia, teste marito? 
Bis quingenta dedit, tanti vocut ille pudicam, 
Nee Veneris pharetris macer est, aut lampade fervet: 
Inde faces ardent ; veiiiunt a dote sagittae. 
Libcrtas emitur: coram licet innuat, atque 140 

Rescribat, vidua est, locuples quae mipsit avaro. 

talenta mille. Tali pretio is castam mincvpnt. Neque macilaitiis est pharetra 
Veyieris, nee e\»» ardet face. Hi nc amor calescit, a dote procedunt spicula. Li- 
hertas pretio habetur. Illo prasente annuere permittitur, ac rescrihere. Qua; 
dives cum acaru niatrimoniiim cjutraxit est quasi vidua. Quare Sertoriiis in- 



e Tac. Ann. xv. G. (ubi v. Lips.) Cic. Phil. xii. 9. Joseph. B. Jtid. p. 818. 
et Cfpsennia e Cic. Caecin. 4. et S. sq. Montfauc. Antiquit. expl. T. V. pag. 
110. sqq. et (iruteri Inscr. vid. Kyck. et Ernesti ad Tac. Ann. xiv. 29. 
Censennia 3. 11. 20. 21. 7."). 76. Cen'sonia 2. in interstit. 10, 16. 17. a m. pr. 
19. 25. 4.5-48. 56-60. 65. 85. Casonia 17. a m. sec. 28. 49. 50. 54. 55. 64. 68. 
69. Gens Ccesonia memoratur a Cic. in Fis. 6. in Verr. i. 10. ii. 18. ad 
Att. I. 1. XII. 1. a Tac. Ann. xiv. 29. (abi v. intpp.) xv. 71. et al. Sed hoc 
nomen foisan e vs. 616. hujus Sat. hue translatuni est. v. ibi not. Cessen- 
nia 17. a m. sec. Cessania 22. Cesenia 24. Cyese7Ha 2. Cessamiua 23. Cen- 
snria 5. Cczonia al.— 138 pliaietris Veneris 10. 11. 12. 14-17. 19. 21-27. 45-49. 
54-60. 64-70. 75. 76. 85. est per|)eram omissum in 61. 62. 66. 67. haud pro 
aut 19. 23. — 139 Sed mechi quid agant. veniimt cet. 13. venient 21. — 141 Ilia 

NOTtE 
sectatur, amove prininm, deinde odio. aivo. Idem amor exitium est pecori, 

Faciunt graviora coaitw impeiio sexus~\ pecorisqtie niagistro.' 
Dura obseqimutiir affectibns, irae, V^{) Inde faces ardent, &i-c.~\ VecHniee 

odio, superl)iie, cVc, qu* sunt in niu- cupido sagittis et facibus ilium unns 



liebri sexu vcliementiora ; turn certe 
graviora perpetrant, quam cum sola 
ducuntur libidiiie. 

136 Ojitima std (juare, ^c] Oi>j(ctio 
ironica. 

Cesennia] Lcgunt ali()ui Cusunia, 



impetiit : dotem hinc non uxorem 
amat. 

140 Liberlas emitur] Scilicet nnpsit 
ei dives niulier ad emendam liberta- 
tem quid vis impune perpetrandi. 
Plant. Asin. Act. i. Seen. i. ' Arcen- 



(jua^ uxorCaligultE. Sed de hac postea turn accc|)i, dote Iniperium vendidi.' 



vs. 616. Cesennia cujuspiam avari 
uxor. 

137 His quingenta dedit] Opiniani 
dotem attulit, liinc optima ab Avaro 
celebratur. Dedit mille vel talenfa, 
vel sestertia. Vide quae Turneb. 1. 
XVIII. r. 30. Et nos Sat. i. vs. 92. 

138 IVVc f'eneris pharetris, Sfc] Snis 
cum telis haud ^'euus aut Cupido 
filius ejus vulneraiunt, nee facibiis 
incenderunl. 

niacir est] Virgil. Eel. I II. ' Eheu ! 
quam pingui mactr est mihi taurus in 



Et Aulul. Seen. 17. ' Multa? sunt 
in magnis dotibus Incommoditates, 
sumtusque intolerabiles. Nam quae 
indotata est, ea in potestate est viri. 
Dotatte mactant et malo et damno 
viros.' 

Coram licet innuut] Viroetiam prai- 
sente nicechis iimuere, et riscribere 
ad eornm litcras audet, eique licet. 
Horat. Od. iii. 6. ' Sed jussa co- 
ram non sine couscio Surgit marito, 
sen vocat institor, Sen' <Ivg. 



SATIRA VI. 



347 



Cur desiderio Bibulae Sertorius ardet? 
Si verum excutias, facies, uon uxor amatur. 
Tres ruga? subeant, ct se cutis arida laxet, 
Fiant obscuri dentes, oculique minores : 14.) 

Collide sarcinulas, dicet libertus, et exi: 
Jam gravis es nobis, ct sa^pe emungeris, exi 
Ocyiis, et propera : sicco venit altera naso. 
Literea calet, et regnat, poscitque maritum 
Pastores, et ovem Caimsinam, ulmosque Falernas. 150 



i-iiisus est itmore Bibula;? Si veritutem scruteris, viiltus mm conjnx dilif^ilur. 
Tres mgit sucudant, ct sicca pellis: se remittttf, denies atri eradant, et oculi an};:us- 
t lores, turn libtrtus jubebit, Coiriiie sarcimis, utque ahi : modo nobis molesta es, ac 
sapius n.isiitn abstergis, discede q nam prim urn, atijue accelera; aridis alia naribus 
accedit. Interim ferctt ac imperiiat, et a liro exigit pastores, atijue oves Canusi- 



ciipidis ridim cet. 13. e quo ejecti vs. 140. 142. et 144-161.— 143 Lascivisque 
viris facies, n. v. a. 13. Si ventm inspicias 14. exaicies 8.5. — 144 si prose 26. 
27. 4G-48. — 140. 147 ab.siint a 14. dicit 17. 2^. — 147 tit scepe emunger is! non 
male eiiund. Heins. ad Claudian. C^ons. i. Stilic. ii. 327.— 148 abest 

NOT.E 

HI Vidua est luciipIes,qu(e,Sfc.'\ Qnx in senectute. 



miilier bene dotata avaro luipsit, tam 
Jiliera est in coiijtigio, imo aniplius 
qiiani si vidua toret, connivente ma- 
rito ad iixoris flagitia, aut ejus non 
aiidente coerceie licentiani. Vide 
Sat. 1. 56. et seq. 

142 Cur desiderio Bibulie] Altera 
objectlo, ciii statini respondet, ut pri- 
ori antea. 

Bibula Sertorius] Ficta noniina 
uxoiis et viri. 

143 F'tjcirs, 7ion uxor amatur] Forma, 
species, vemistas magis qiiam probi- 
tas aut piidicitia. 



146 Coll ige sarcinulas] Supellectilia, 
res tuas auter : Metapliora a re mili- 
tari : turn euim jiibentur vasa et sar- 
cina2ColU.^i, cum alio est emigraudiini 
ac niutanda static. Porro solemnia 
repudiationis verba erant: res tuas 
tibi liabeto, res tuas agito. 

Libtrtus] Dives ali(]uis e libertino 
gcncre. 

147 Siepe emungcris] Mucosa es, 
et sordidula, nobisqne jam fastidio es. 

148 Altera] Nova nupta vetate tlo- 
rcns et specie. 

149 Iiiterea] Dum forma viget ac 



144 Tres ruga subeaiit,Sfc.] Quoii i-l juventus, ardenter et imperiose oui- 



per morbum aut seuectutem detur- 
petiir ilia pulchritudo, is uxorem rc- 
pudiabit, e! aliam junioreni et forma 
Integra Mbi qu-.vret. 

Cutis aridii laxcf] Succo deficiciitc 
fiat macjlontior, ac paulo deformior. 

14.5 I'iunt obscuri dentes] Putrescen- 
tes nigrescant. 



uia agit, et quodcuuKjue libuerit a 
viro petit, instat, extorquet: in fami- 
lia regnat. 

1.50 I'astores] Grcges ovium opti- 
marum. 

Canusinam] Canusium Apulia' vicus, 
<piem Caniias esse nomiidii arbitran- 
tur. Ibi pascebantur oves exquisita 



Oculi minores] Contraliantur, nt fit lana pra-stantes. Testis Pliu. vui. 48. 



348 



D. JUNII JUVENALIS 



Quantulum in hoc? piieros omnes, ergastiila tota, 
Quodque domi non est, et habet vicinns, ematur. 
Mense quidem bruma?, quo jam morcator lason 
Clausus, et armatis obstat casa Candida nautis, 
Grandia tolluntur crystallina, maxima rursus 



155 



nas, et Falernas ulinos. Quantum aut em in ea re? Cunctos seri-os, ergastula Inte- 
gra Heposcit. Et quod in /a/niZia nonadest, vicinusque possidet, pretio comjiaretur 
jiibet. Etiam hyemnli mense, quando Jason mercator jam ahditus, alque tugurium 
albicans retardut nautas expedilos, magna proferuntur e crystallo vasa, mijrrldna 



a 22. — 151 omnes pueros 19. — 1.52 non est domi 15. sed habet 14. 22. 
quod habet 15. vicina 10. amatur 22.— 153 Mense quidem Numte 4. et sic 
legit Sidon. In 4. reperitur vetus lioc scliolion : Tta Fel)riiaiins ilictns, quern 
Febnio i. e. Plutoni consecravit Nnma. Idem veio rex Jannarium quoque 
institiiit Janoqne consecravit. Sed quis unquam luinc vel illnm mensem Nu- 
mae propterea dixit? cum pro quo 10. 11. 14-17. 19. in marc;. 20. 21. 22. 23. 27. 
45-50. 54-63. 65-69. 71-74. 77. in a-dem pro lason 16.— 155 Candida 19. Pro 

NOT^ 

' Lana,' inquit, ' laudatissima Appula Brumcc'\ Circa solstitium hyemale, 

Circa Tarentum Canusinni- Decembri mense, cum dies est bre- 

qiie summamnobilitatem habet.' Mar- vissimns, Bpaxv ^fJ-ap, unde nomen. 

tiai. Epig. XIV. 155. ' Veileribus pi i- Non deest qui legat, Numcr, intelli- 

mis Apulia, Parma secnndis Nobilis, gatque mensem Februarium a Nuina 

Altinum tertia laudat ovis.' dicatum Februo, id est, Plutoni. 

Ulmosque Falernas] Vites ex agro lason] Tarn audax et lueri avidiis, 

Falerno ulmis sustentatas. Vide Sat. quam is qui velleris anrei causa in 

IV. vs. 138. Colchideni e Grtecia profVctus est. 

151 Quantulum in hoc] Sed hoc Primus nave longa Jason navigavit, 

<iuani parvi est momenti prae sequen- inquit Plin. vu. 56. 



tibns! 

Pueros omnes, ^w] Numerosam fa- 
miliam, comphires tamulos atquc opi- 
lices, qui sibi deserviant et laborent. 

Ergastula] Loca in quibus jervi, 
item noxii, clansi vinctique ad opus 
tenebantur. Etymologia ab tp-yov, 
opus, et ffTfAXo), mitto: vel ab e'pyw, 
elaudo, Isidor. Orig. 

152 Quodque domi non est, S^c] Ap- 
petit id omne quod apud vicinos 
aspicit. 

153 Mense quidem brutme] Imperio- 
^a mulier cogit maritum riavigare, 
vel hyeniis tempestate, ad conqui- 
renda sibi peregrina oniamenta et 
fcupollcctilia. 



154 Clausus] Domi se continet rc- 
licto niari ob hyemem et glaeiem. 

Armatis] Parafis ad naviganduni 
jirinio qu()(|ue tempore, instructis re- 
bus omnibus. 

Candida] Nivibus ac pruinisoperfa. 

Armatis obstat casa Candida nautis] 
Ha-c plane aliter explicat vetus 
Sohol. Sed an veriusr Vult nempe 
ha>c ideo dicta, ((uoniam tempore Sa- 
turnalioruni, Roma-, in porticu Ther- 
niarum Agrippinarum et 'I'rajana- 
nuji, mercatores sigillaria pioponen- 
tcs strH«bant casas c linteis qua; 
obstabaut quidem picta> illic Argo- 
nautarum historia-. 

105 Tolluntur] Ajtportantur e Ion- 



SATIRA A I. 



349 



Mynhina, deinde adamas notissimus, ct Berenices 
In digito factns pretiosior: hunc dedit olim 
Barbaras incestse, dedit hiuic A2:rippa sorori. 
Observant ubi festa mero pede sabbata reges. 



rurgum ivgentia; mox Celebris adamax, ac in digito Berenices carior efftcius. Ilium 
(juondam barharus incesta; dunavit ; ilium germatKV donavit Agrippa, ubi Principts 
nudis pUintis solemnia cvluiit Sabbulhu, et btnignitas aiitiqua parcit vetulis suibut. 



tollnntttr forte \es:. poscuntur. — 156 Myrrina 27. 46. 47. 59. C4. Mirrina 23. 24- 
45.60.65.85. Myrina \9i. Myrrliia 50. Blurrhina'A. quae scriptiiia forte 
lectior. Berenices 49. 61. 62. 63. 65-69. 71. 72. 73. 77. qiiee viilgarior est 
scriptiua. Sic etiani qnibiisJain scriptoribiis Girecoium BepovUi], et aliis 
Beptviio] dicitiir. Beronicis 12. 15. 17. 19. 20. 21. 27. 45-47. 85. Beronice 16. 



NOTyE 



ginquis tern's vasa pretiosa, qualia 
celei)rat Plinius xxxvii. 2. 

Crystallina'l ' Non alibi crystallus 
reperitnr quani ubi niaxime hybernge 
nives rijent, et frlacies. Unde et no- 
men Gra'ci dedere — Onens banc 
niittit; sed Indica? nulla pra^fertur — 
Laudata et in Alpinm jugis — In de- 
liciis fn>minarum aiiquibus de causis 
praecipuiini habent locum crystallina, 
et murrhina, rigidi potus utraqne.' 
HsEC I'lin. loco mox citato. Vide 
Gell. IX. 5. 

156 Myrrhinal Vasa e murrlia, de 
quibus Flinins loco mox citato : 
' Murrhina Oriens mittit, pracipue 
Carmania. Humorcm putant sub 
terra calore densari. Splendor his 
sine viribus, nitorqne verius quam 
splendor : sed in pietio colornm va- 
rietas — ac repercussus, qnaies in coe- 
lesti aicu speclantur — aliqua ct in 
odore comiuendatio est. Contraria 
huic causa crystallum facit, gelu ve- 
lienieutiore concrete.' Vide Agrico- 
1am, Fossil, lib. vi. Coel. Rliodig. i. 
10. de crystallo. Murrhina laudat 
Martial. Kpig. xiv.113. 

Adamas] Maximum hai)ens pretium 
iu rebus humanis, noa inter giinmas 
suluui : diu regibiis dunlaxat, iis(|ue 
paucis cegnitus, 6cc., qua^ multa de 



CO Plin. XXXVII. 4. 

Notissimus] Ob pretium, et famara 
de annulis ingentis pretii identidem 
donatis. 

Berenices] Beronice sen Berenice 
multiplex similiter flagitiosa. Hinc 
non patet de qua Juvenalis loquatur. 

158 Barbarus] Vel Ptolemseus Phi- 
ladelphi filius dedit Beronicae sorori 
suaa pariter atque uxori, in vEgypto: 
vel in Judjea Herodes alteri Beroni- 
cce. Prius dicit vetus Schol, 

Incesla'l Vide Sat. iv. vs. 9. ad vo- 
cem, incestus. 

Agrippa sorori] Rursus amhigitur 
an referenda sit vox, burbarus, ad 
Agrippain, nt sit unus Herodes Agrip- 
pa donator, unus adamas, uni Bero- 
uica? incesta? sorori ab Agrippa fra- 
tie donatus: an eidem annulus duplex 
a duobus datiis, primus ab Herode 
patruo sinuil et marito, nam ei qui- 
di-m nupta fuerat Beronice ueptis; 
alter ab Agrippa fratre suo. qui post 
Heiodis mortem de iucestu cum ea- 
dcm Beronict' sorore sua suspectus 
fui>se scribitur a Jo>eplio. 

151) Obseritmt ubi, tfc] In Jud^a 
neiiipe, ubi Sacris operari poterat; 
i:fmo, nee ipse Kex quidem, nisi nu- 
dis pedibus : sic enim olim Deus 
prajceperat Mosi Ejiod. c. 3. ' Solve 



350 



n. JUNII JUVENALIS 



Et vetus indul2,ct senibus clemciUia porcis. 160 

Xullanc de lanfis gregibus tibi dig:na videtur? 
Sit formosa, decens, dives, fcTecunda, vetustos 
Porticibus disponat avos, intactior omni 
Ciinibus cfl'usis bcllum dirimeiite Sabina: 
(Rara avis in tenis, iiigroque simillima cycno) 165 

An de tanta muUitudine nulla iihi censetur iclonea? Ai^e vero, sil pidchrn, lionesta, 
opuhnta,fa:cu?Hln; aiifiqiins alriis uvas collocet ; sit castior Sahinis univcrsis, (\n?:p 
sparsis capillis finieruut prcella. Dentqne sit volucris in orbe infnujucns, et par 
olori atro. Quis tolerabit conjugem ad simul adsint cuuda hsec? I'rafero, poti- 



Buricis 22. — 161 Ullane 23. Non male, ut haec quoqiie poetfe, non Postumi, 
verba sint. — 162 facunda 22. 85. venustos 47. 48. — 165 cycno, non cygnn, 20. 

NOT^E 

calceanienta de pedibiis tuis,' &c. 
Hinc Beionice nudipes apiid leroso- 
lyniani vota persolveie legitur, Jo- 
sepli. Bell. Jud. lib. ii. 

Sabbaia] Leg. Corn. Tac. initio 
libri V. Histor. Justin, lib. xxxvi. 
Pers. Sat. v. vs. 184. et qiiap notavi- 
nnis ibidem. 

160 Indulgct senibus dementia porcis] 
Hi siquidem impiine vivnnt ad senec- 
tuteni, quibiis vesci non licet apud 
Jnderos. Nam Levit. cap. xi. art. 7. 
ab liis aliisqiie immundis aiiimalil)ns 
abstinere jubentur. Tacitus Histor. 
.I. inter alia de Hebraf>is falsa, et haec 
liabet : ' Sue abstinent,' inquit, ' me- 
moria eladis, quod ipsos scabies qiiw- 
dam turpaverat, cui id animal ob- 
noxiiim.' 

ICO Nullane dc tantis] Hactenus vi- 
tia mulierum enarravit: jam bonas 
earum dotes attert, qiias vix inveniri 
asserit; ac si quae sint in cis virtutes, 
has vitio quopiam infestari, v. g. su- 
perbia; qua lit ut nnllam comnienda- 
tionem illa^ inereantur. 

162 Sit formosa, Sfc] Age vero, sit 
quicdam mulier variis ornamentis 
clara et eximia ; at si est arrogans et 
snperba propter illas ipsas dotes; 
quid f 



163 Porticibus disponat aros] Cereas 
IMajonini imagines ordine dispositas, 
ut fit, habcat in atrio domus bene 
multas ; adeoque sit valde nobilis. 
Vide initio Sat. viii. 

1G4 Crinibus effusis btUuni dirimente 
Sabina] Nota liistoria dc raptis niu- 
lieribus Sabinis, ob quas Romanis 
bellum atrox : de quo Tit. Liv. lib. 
I. Sic autem loquitur cap. 13. ejus- 
dem libri. 'Turn Sabina- nnilieres, 
quarum ex injuria bellum ortum erat, 
crinibus passis, scissaque veste, victo 
malis muliebri pavore, ansa se inter 
tela volantia inferre, ex transverse 
impetu facto, dirimcre infestas acies, 
dirimere iras : bine patres, bine viros 
orantes — Movet res turn multitiidi- 
nem, tum duces. Silentiuni, et repen- 
tina fit quies. Inde ad fa'dus facien- 
dum duces prodeiint: nee pacem 
modo, sed et civitatem unani ex dua- 
busfaciunt; rcgnum consociant: im- 
perium onme conf( runt Romani.' Vi- 
de et Ovid. Fast. 3. 

Sabina] Vide Sat. ill. vs. 169. ad 
vocem Sabellam. 

165 Rara avis, ^r.] Velut Phoenix. 
Vide Pirs. Sat. i. vs. 46. et qnac nos 
ibidem. 

Cygno] Huiie n.itura candidissimum 



SATIRA Vr. 



351 



Quis feret uxorem, cui constant omnia? malo, 

Malo Venusinam, quam te, Cornelia, mater 

Gracchorum, si cum magnis virtutibns afters 

Grande supercilium, et numeras in dote triumphos. 

Tolle tnum, precor, Ilannibalem, \ ictumque Syphacem 170 



m-em duco Venusinam, quam te Cornelia Gracchorum parens, si cum summis dotibus 
apportas ingcntemfnstuni, ac in dote computus triumphos. Aiifer qiurso tuum An- 
nibalem, et Syphacem in exercitu superatum, atque abi cum vniversa Carthagine. 



quam scriptnram revocavi, quia Grtpcis y.vKvos dicitur. — 1GG-1C9 iu 13 ita 
contracti: Quis feret uxorem, qua dotibus his supcraddit Grande supercilium, aut 
numeret cum dote triumphos. ferat 16. 26. — 168 Graccorum 85. v. ad ii. 24.— 
si cui 50. — 169 cum dote 13. 16. 47. 48. 50. 64. — 170-180 ejecti e 13. Anniba- 



NOT.E 



gignit. Adeoque nigrum videre poi- 
tenti loco esset: sic uxoreui invenire 
bonam. De Q/g-Tiis multa retert Athe- 
naeus, ex Aristotele, piif;naces esse 
vel adversus aquilas, numerosa prole 
fecundos, canoros sub exitum vita; 
prassertim, \c. At ibidem Alexan- 
der jMyndius moribundos cygnos pro- 
secutus Huiltos, ait nullum se cantum 
audivisse. Athen. ix. 11. 

166 Quis feret uxoron'] Etiarasi pra;- 
claris dotibus effulgeat, at superbien- 
tem quis uxorem feret.' 

167 Veyiusinam^ Pauperem ex Apu- 
lia, rusticam, iiumilein. Talium euini 
castitas simul et modestia celebratur. 
Vide Sat. i. vs. 51. ad vocem Vtnu- 
sina. 

Cornelia'] Scipionis Africaui filia, 
Tib. Seuipronio Gracciio nupta, Ti- 
beriiet CaiiGraccliorum mater. Huic 
statuam Roma; positam in Metelli 
publica porticH, auctor est Plin. 
XXXIV. 6. Quintil. i. 1. sic habet: 
' Gracchorum eloquenlife niuitum 
contulissc accepimus Corneliam ma- 
trem, cujus doctissimus sermo iu pos- 
teros quoque cstepistolis traditus.' 

168 Gracchorum] De his vide Sat. 
2. vs. 24. et qure nos ad voccm, 
Gracclws. 



Cum magnis virtutibus] Nobilitate, 
opibus, insigni pudicitia, facundia, 
sapientia, fcecunditate. De quibus 
Plutarchus, et alii. Certe duodecim 
filios ex uno viro Tib. Sempron. 
Graccho genuisse ; et post ejus mor- 
tem, Ptoleuifpi regis nnptias respu- 
i^se Corneliam, refert Plutarch, in 
Gracchis. 

169 Supercilium] Fastum, super- 
biam, arrogautiam. Vide Sat. ii. 
vs. 93. 

Triumphos] Suorum laudes ac tri- 
umphos jactare coDsueverat Cornelia : 
Plutarcho teste. 

170 Tolle tuum precor Haiinibalem] 
Ne mihi importune praedica victos a 
tuis ingentes ac sunnnos qnosque 
Duces, ipsamque subactam ac dele- 
tam Carthaglnem. 

iiannibalem] Carthaginiensium Du- 
cem, juratum Komauorum hosteni, 
eisque per tot auuos forurulolosum, 
vel una Cannensi victoria celebrem, 
Canipani.v deliciis tVactum, ad No- 
lam a MarccUo superatum, taudcra 
in Africa ca^sum et fugati\m cnuj 
uiultis Pa'norum millibus obsidente 
Cartliagiuem Scipionc Africaiio. De 
gencre mortis non constat. Alii dl- 
cunt veneno seipsum euecasse, ne ia 



352 



n. JT^NII JUVENALIS 



In castris, et cum tota Carthag^ine migxa. 

Parce, prccor, Pfean, et tu Dea pone sagittas. 
Nil piieri faciunt, ipsam configite matrem ! 
Araphion clamat : sed Paean contrahit arcum. 

Amphion fociferatur, indulge qucvso, Phcehc : tuque tela dimitte, Diana. Filn 
nihil cotnmittunt, ipsam parentem confodite. Verum Apollo intendit aniun: turbam 



letn 22. v. sup. ad iv. 39. — 171 Cartagine 22. 85. et Kartagine 21. sine aspi- 
I'U. ut in quibusdani insciiptt. Cicero in Orat. c. 48. Quin ego ipse, inqiiit, 
cumscirem, ita majores locutos esse, ut nusqnam, nisi in vocali, uspiratione iiterentur, 
Inquehar sic, ut pulcros, Cetegos, tiitinipos, Kaitaginem dicerem: aliquando, 
idque sero, convicio uurium cum extorta mihi Veritas esset, usum loquendi populo 
concessi, scientiam mihi rescrvati, Non convenit etiain inter virus doctos scrip- 
tiira Carthago et Karthago. In nnmniis, inscriptt. et niarmor. orthographia 
variat, neqiie tanta est auctoritas eornm, ut certa scribendi regula inde repeti 
qiieat. K non vera litera, sed quorundam nominum twta dicitur Qiiintil. Inst. 
Or. I. 4. 9. ubi v. Spal<lin<j. Cf. Drakenb. et nos ad Sil. i. 3. — 172 tu Dea 
pone sagittas ex emendat. Gra^vii recte, opinor, edidit Hennin. quera secuti 
snmus. In libris tuin scriptis turn editis iegitur, tu depone sagittas, et pronom. 
tu vnlgo ad eandeni Deani Dianani retertur, quae ratio adnioduni dura est. — r 
173 faciantAl. 48. ?>^.—confingite 15. 47. 48. 85.— 174 exclamat 10. 15. 16. 27. 



NOT.E 



Ronianorum potestatem venirel ; alii 
a Carthaginensibus ob rem male ges- 
tam lapidibus obrutiim ; alii cruel 
affixuin. T. Livius, Plutarch. Entrop. 
Ores. €&c. 

Vicfum Syphaccm in castris^ Numi- 
diae regem ; cujus et Asdrubalis castra 
lacibus iilatis una noete delevit Scipio 
Africaniis : teste Floro, ii. C. Hie 
fctiam ilium postea in triiimpho duxit. 
Plutarch, in vita Scipionis Africani 
ex Poiybio. 

171 Carthagine'] Haec urbs, situ et 
virjbus Roma; dudiim aemula, liabens 
in circiiitu tria supra viginti niillia 
l)assuiii>i, teste Livio, triplici hello 
Komanos t'atigavit. Opusne Didonis 
fuerit, an 'J'yriorum, lujn oniniiio con- 
stat. An esset delcnda Konne doli- 
beratum, ut gloriaj scges ac virtutis 
materia niinqiiam Ronianis deosset. 
At ex Catonis sentcntia Scnatns Sci- 
pionem /Emilianiini in Afiicam inisit 
cum ingtnti <xcrcilii, qui Carlhagi- 
nem a Scipioue At'iicano vectigalem 
jam ante lactam obsiderct, caperct 



ac solo seqiiaret. Quod factum est 
anno postquam erat condita scptin- 
gentesinio Tit. Liy. 1. li. 

172 Parce precor'\ Prosopopoeia, 
qua exhibetur Amphion pro filiis de- 
precans Ajiollinem et Dianam Niobse 
fastum ulciscentes. Ejus()ue exem- 
plo probat Juvenalis quanta sit mu- 
lierum arrogantia, quas Deos etiam 
lacessat. 

Paan'l Ita vocatur Apollo, seu a 
■KaUiv, quia radios quasi sagittas vi- 
brat, iisque ferit : seu a irau€»' rhs 
avlas, (jnia sua nos luce recreat Sol, 
et mocrores abigit. Vide Macrob. Sa- 
turn. I. 17. 

Tu, Dea, pone sagittas'] Alloquitur 
Dianam, cnjns et Apollinis indigna- 
tione ac sagittis Niobjc filii, ob quos 
ea sup»;rbiebat, oinnes coidixi perie- 
runt. Vide Ovid. Metaniorphos. 6. 
Fab. 3. 

173 Nil puiri faciunt] Innoxii sunt, 
cur Inuul noxani MobaMuatris ? Hanc 
ipsam plectite. 

174 Amphion] Jovis ex Antiope 



SATIRA VI. 



353 
175 



Extulit ergo greges natorum, ipsumque parentein, 
Dum sibi nobilior Latona; gente videtur, 
Atque eadem scrota Niobe t'oecundior alba. 
Quae tanti gravitas, qua? forma, ut sc tibi semper 

igitur pucrorum interfecit, atque ipsum patrem : qimndo Niobe ipsaque fertilior 
Candida ilia sue, praatantiorem se putat Latonce famiiui. Quce severitas, quce pul- 
chritudo tanti tacienda, ut perpetuo se tibi objectet. Etenim singularis istius et 



58. 85.— 175 Sic tulit 22. gregem 11. 25. 27. 4C-50. 54-G9. 71-74. 77. 85. 
ipsnmque parentcm 11. 14. 15. 27. 57. 61. 62. 63. 66. 67. quod probarunt 
Schurzfl. et viii docti in edit. Jii\ en. cum notis Variorum Amst. 1684. ne 
Amphion se ipse extulisse dicatur. Enimvcro verbum extulit non referenduna 
ad Amphionem, sed ad Nioben, quse liberos ipsumque eorum parentem, qui 
omnes innoxii luerunt noxam Niobes, extulit, ante quamin saxum verteretur. 
— 176 Cum 20. — 177 Niube scroj'a 14. — 180. 181 in 13. ita mutati : Plus aloes 

NOTiE 

fiiius : a Pliuio vii. 56. citharam in- jurianuilti sunt. Herat. Lib. iv.OdeC. 



venisse, primusque ilia cum voce ce- 
cinisse dicitur. Patriam vero suara 
Thcbas iyras sono Eediticasse ait Ho- 
ratius ad Pisones vs. 394. quo facun- 
diam ejus significat. 

SedPtvan contrahitarcumi Nil motus 
Aniphiouis patris licet innocentis pre- 
cibus. 

175 ExtuUt'\ Quasi ad sepulchrum 
tulit. Vide Sat. l.vs. 72. 

Gregcs natorum] Ampliionis et Nio- 
baj filios, de quorum numero dissen- 
tiunt admoduni scriptores. Alii duo- 
decim, alii quatuordecini, alii ad vi- 
ginti referunt. Vide Gell. xx. 6. 
.^lian. Var. Hist. xii. 36. 

Parentem] Non quod ab Apolline 
coufixus, sed quod suce suorumque 
calamitatis dolorc scipsum interfe- 
cerit. 

176 Duni sibi nohilior] Nam taiita 
fuit ob foecunditatiMii atque filiorum 
nunierum arrogautia Niobie, ut sibi 
potius quam Latona; sacriiicandum 
jactaret, qua- duos tantum Dianam 
et Apollincm genuerat. Ovid, loco 
citato. 

jMtiince gcntc] Apolline et Diana, 
Jovis ex Latona filiis, qui matris iu- 



' Dive quera proles Niobaea magnte 
Vindicem lingua". . . . sensit.' 

177 Scrofa] Celebri ilia sue, quae 
apud Lavinium ab /Enea praegnans 
niactandalugit, et niox triginta foetus 
uno partu edidit. Virgil. yEneid. 3. 
Dion. Halic. lib. i. 

Alba] Trigesimo scilicet anno post- 
quam /Eneas Lavinium condiderat, 
urbem alteram Ascanius aedificavit, 
Album, ex oraculo iEncfc dato, ibi- 
dem niminun nbi Candida sus enixa 
erat porcellos. Dionys. loco mox 
citato. 

Niobe] Tantali filia, Uxor Am- 
pliionis, numerosa prole supcrbieus, 
tiliis, ut dictum est, occisis, et ipsa ia 
saxum conversa. Cic. Tusc. 3, n. 63. 
' Niobe lapidea fiugitur,' inquit, 
' propter a teruuni in luclu sileu- 
tium.' 

178 Qute tanti gravitas] An vero tanti 
facias uxoreni etiani gravem et pul- 
clirani, ut ferrc \elis quotidianas ejus 
exprobrationes, quil)iis se tibijactat, 
ac sa pins objicit, quod mirum (juan- 
tum illi debeas, (|uie te vinua acce- 
pcrit, scilicet ita gravis, houesta, pul- 
cbra ? 



Dclph, ct Var. Clas. 



Juv, 



Z 



354 



D. JUNII JUVENALFS 



Imputet ? hujus cniin rari summique vohiptas 
Nulla boui, quoties animo corrupta superbo 180 

Plus aloes, quam mellis habet. Quis deditus autem 
Usque adeo est, ut non illam, quam laudibus effert, 
HoiTcat, inque diem septeuis oderit horls ? 

Quaedam parva quidem ; sed non toleranda maritis. 
Nam quid rancidius, quam quod se non putat ulla 185 

Formosam, nisi quae de Tusca Graecula facta est ? 
Be Sulmonensi mera Cecropis ? Omnia Graece, 

emgni commodi oblectatio nulla est, quandocumque arroganti ingenio depravata plus 
aloes quam mellis exhibet. Quis vera tarn addictus est, ut earn quam encomiis extollit 
«oi aversetur, ac septem horis quotidie ubhorreat. Praeterea nonmiUc sunt exigua 
serie, at minime viris ferenda. Ecquid enim putidius, quam quod nulla pulchram se 
rsiitimat^ rUsi qua ex Helrusca Grceca effecta est ? E Sulmonensi pura Cecropis ? 



qmoH mellis habet corrupta superbo Ex animi vitio cvjus cum bile voluptns Snmmi 
<t^Ua botii est: quis enim lir deditus ulli cet. — 182 ulUim quam laudibus affert 
35.— 183 dies 13. 15. 17. 20. 21. 22. 25. 27. 45-50. 54-69. 71-74. 77. die 12. 16. 
18. 19. 24. 85. oderis 22.— 184 abest a 13. et 22. parca 25. 46. 48. 49. 54. 57. 
59. 60. 65. idque coirj. Liibin. ut sensus sit : quaedam mulier parca quidem 
tst, non sumtuosa, siiperba et niagnitica ; sed tanien non toleranda est, quod 
Graeco utatur sermone, ut blandior videatuv. Qiuedam parva loquar limend. 
Pontan. ad Macrob. Sat. in. 10. perperam coll. Tibull. ii. 6. 11. Vulgata 
lectio bene se habet. — 185 Etquidl'^. pntet 11.— 186 Thusca 46. 47. 49. 64. 
suras pro /acta est 22. es^oniittit 85. — 187 et 188 absunt a 13. et 187-189 a 



NOTiE 



J79 IlujusenimrarijSfc.'] Certe plus 
1*^ superbia sua infestat, quam casti- 
tate et probitate delectat» 

181 Aloes] Herba est amari adnio- 
dnm sueci, de qua multa Plinius 
XXVII. 4. e contra dulcedo mellis 
omnibus nota est. 

Quis deditus, Sfc] Quis tarn uxo- 
rius ? tan\ obnoxius quis susb ivxori 
quant«m\is piiklir«;? 

182 Ltiudilius eJT-jrt'] Propter niorum 
bonestatein et formaui. 

183 Hurrcal] Ob fustum et arrogan- 
ti am. 

Septeuis oderit Iwiis] Maxima parte 
diei, qui horarum duodeciui. Vide 
quas ad Pers. Sat. 3. vs. 4. 

185 /?(incu/iws] Corruptius, turpius. 
Pers. Sat. 1. vs. 33. ' rancidulum 



quiddam.' 

186 De Tusca Grcecula facta esf] Pa- 
trium Italia? ct Romaj sernionem 
I)ostponeus, et Graecum affectans, quo 
blandior ac venustior videatur. 

Tusca] Thuscia Italiae regio nobilis- 
sima, ad Tiberini protensa, nomen 
habet a dvctv, sacrijicare : Tusci quippe 
religiosi semper extitere. Tit. Liv. 
1. I. Vide Alex, ab Alex. 1. lu. cap. 
ultimo. 

Grcecula] Diminiit. ad coutemtnm. 
Facta est, lingua et moribus. 

187 Stilnio7ien'ii] Sulmo Pelignorum 
oppidum, patria Ovidii Poetae.^ Poni- 
tur pro qualibet It.diii; urbc. 

Mera Cecropis] Tola Attica, tola 
Alhenicnsis. Cecrops enim Athena- 
rum primus Ilex fuit. 



SATIRA VI. 355 

*Cum sit turpe magis nostris nescire Latine. 

Hoc sermone pavent, hoc iram, gaudia, curas. 

Hoc cuncta efFimdunt animi secreta. Quid ultra ? 190 

Concumbuat Graece. Dones tamen ista puellis : 

Tune etiam, quam sextus et octogesimus annus 

Pulsat, adhuc Graece ? Non est hie sermo pudicus 

In vetula, quoties lascivum intervenit illud, 

ZflH KAI ^TXH. Modo sub lodice relictis 105 

Uteris in turba. Quod enim non excitet inguen 

Vox blanda, et nequam ? digitos habet. Ut tamen omnes 

Cuncta Greece loquiiDtur, quanquam nostratibus fcedius est ignorare Latine, Ea 
lingua stupeiit, ea iracundiain, hctltiam, agritudines, ea mentis arcana proferunt 
universa? quid amplius? * * H<cc nikilominusjuvencnlis indulge. An tu quoqiie 
quam annus urget octogeshnus sextus, etianmum Grace loqui atiectas? Casta non 
est ilia oratio in dccrepita, quandncumque adhibctur iinpudicum istud; atque t» 
coelu usurpas diniissas paulo ante sub stragula voces, fo^ kol ^vxt). Nam sermo 
illeeebrosus ac malus ecquod non movet * * habet digitos, quamcis ctiam cunctce 



22. — 188 V. Excurs. ad h. 1, — 189 placent i^yo pavent 13. — 191-194 ejecti e 13. 
Concumbunt Grace: non est hie sermo pudicus 22. oniissis vs. 192. 193. Error 
inde ortus, quod etvs. 191 et 193 voc. Grace legitiir. Cf. ad ii. 24. — 192 Tunc 
47. 50. — 194 sq. Mirer neminem haesisse in his verbis, qiioriim junctura ad- 
moduin importiina, et scabra est oratio. Suspicari possis, poetam scripsisse: 
Non est kic sermo pudicus. Si letula toties lascivum interseris illud Zonj /coi ^vxhj et 
modo sub lodice relictis (^verbis) Uteris in turba. Haec eerie est sententia h. 1. 
cui tamen lenior velleni medicina adhiberi posset. — 195 VersHs ab alia manu 
scriptus in 10. Zo'e yps'ice non est bene sermo pudicus 13. Zwt; koI fxov 'Vvx^ 11. 
2TKH 21. cai dice 22. Graeca absunt a 18. 27. 45. 61. — 196. 197 in 13, ita 
contracti : Vox blanda et nequam digitos habet et movet inguen. quid 17. 18. 20. 
45. e.vcitat 11.15.16. 18. 19.23.24. 27.45. 49. 54. 61. 62. 63. 66-74, 77. 
ignem 23. 60. — 197 sit tamen 19. Locus perplexus, qui valde torsit inter- 
pretes. Lucebit, opinor, modo et pro ut substitueris : et tamen omnes Subsi- 

NOT.E 

188 Cum sit turpe magis, Sj-cl Cum Epigram. 68. 

tamen multo magis dedeceat Latinas Lodice] Lecti opertorio. Martial, 

nescire loqui Latine, Cicero in Bruto, lib. xiv. Epigram. 148. 

* Non tarn praclarum est scire La- 19<> In turba] In publico, sine ulia 

tine, quam turpe nescire.' verccnndia, 

189 i^Joc strmone pavent, SfclGrxc.o 197 A><yHr(m] Proprie iners et lasci- 
sermone exprimunt pavorem, iram, vus ita dicitur, quod nihil queat boni 
gaudium, alio>que aninii affectus. tacere. Gell. vii. 11. ex Cicerone, 

191 Dones tamen ista puellis, £i-c.] A- Philipp. 2. 

postrophe ad amis libidiuosas. Digitos habet, Sfc] Sordidula haeC 

195 Zw^ Kol }l/uxv] Vita nie;i, anima suis tcnebrisdamnantor; pudorjubet. 

mea ; quibus verbis uti solebant me- Ut tatnen omnes subsidant peniue^ 

retrices. Meminlt et Martial, lib. x. Etsi quiescat libido, muliebribus 



356 



D. JUNII JUVENALIS 



Siibsidant pennne ; dicas haec mollius Haemo 
Quanquam et Carpophoro : facies tua computat annos. 

Si tibi legitimis pactam junctamque tabellis 200 

Non es amaturus, diicendi nulla videtiir 
Causa : nee est, quare coenam, et mustacea perdas, 
Labente officio, crudis donauda ; nee illud, 

pinna; conquiescant. Vcrnm Ucrt istn prominties tenerins lEmo atque Carpophoro, 
vultus tnus annos numerat. Si dilccturiis non es desponsam tibi et copulatam 
scriptis ex lege factis, nulla appant ratio despondemti ; et non est cur ahsu- 
7nas coniivium ct mustaccus non coctis dandos, officio desinente ; neque id 



dant pennce, dicas. ..Carpophoro : (nam) facies tua computat annos. — 198 abest 
a 13. Subsideant 26. pinna 1. Vettis scholion est : Siibsidant longa jetate 
pinna-, nietaphora, quia vetuIaR flaccescunf. Lubiiins : ' IMetapIiora,' inqiiit, 
' ab av ihiis. Ingenii nei\ i vcl pinna? quasi ex siiperiori loco dcorsum vocen- 
tur. Possumus etiam pinnas h. 1. intclligere in cacumine tuniiun rotundos 
apice^*. Qiiamvis ilia, qua^ supien;a sunt, sermone tiio quasi deorsnm voces.' 
dicas hoc 24. Hamo 77. Heemo 14. 17. 18. 27. 4.5. 47. 57. 64. Mono 1.5. 16. 
19. 20. 21. 23. 24. ,58. i/fffmo 46. 48. CEmo 56. 59. £mo GO. 6.5. ^wo alii, 
etiam Hennin. qui tanien Hcemo edidit su]). iii. 99. ubi v. not. — 199 Et si 
dimmiks facies cet. 13. computet 12. 16. 22. — 200-20.5 estrusi ex 13. vine- 
tnmque 4, victamque 22. — 202 mustacea 1. 28. al. mustacia 16. 64. 7«i<s- 
iatia 14. 15. 17. 18. 19. 21. 47.49. must it ia -22. muscacia IG. muscat ia AS. — 



XOTyE 



excitatur blanditiis ac lascivis vo- 
cibiis. 

198 Pcnna] Metapliora ab avibiis : 
significat vires et nervos. 

Dicas hac mollius] Attanien, o ve- 



tus inutiles facias. 

Legitimis tabellis] Instrumento et 
contractu niatriujoniali rite et ex le- 
gibus confecto. 

202 jl/«s<rtcea]Dulcia qua^dam,liba, 



tula impura, quantunivis juveniles placentas, e farina siliginea nuisto 

imitere voces et blanditias, tui vultus conspersa, admixtis caseo, aniso, cu- 

ruga' aniari te vetant janidccrc|)itam. niino, adipe, et ranientis lauri. Hsec 

Ha-mo et Carpophoro] Celebri- dari solita conviv is in fine comas nup- 

bus niimis mulitbres voces egrcgie tialis, velut apopliorota. Vetus Scliol. 

iniitantibus. Mustaccos coipiendi nioduni pra'scribit 

199 i'acies tua com jiul (it annos] Pro- (ato de Re Kust. c. 121. nieniinit et 
vcctioreni aetateni iiidicat, ac vetu- Cic. ad Att. lib. v. F.pist. 20. 

lam, dccrepitam, ob>ol(lam arguit. 203 Labente cfficio] Vel stoniachi non 

200 Si tibi legitimis] I'osthunium fe- bene coquentis cibos, vel potius anii- 
rit dilemmatc ; cujus lioc est priiis rorum (jiii ad officiinn nuptiale con- 
nienibrnm : alterum niox adcst, ubi venerant, janique discedere para- 
ait, ' Si tibi siniplicitas,' &c. Vel torum. 

amabis uxorcm, inqiiit, vel non. Si Crudis] Crudilale hiboranlibus post 

amabis, certc miser cris : si vero non largiores epnlas, dand.i ad juvaudam 

arnubis, non est cur ducas, et sum- ct accelcrandani coctioucni. 



SATIRA VI. 357 

Quod prima pro nocte datur, cum lance beata 

Dacicus, et scripto radiat Gormanicus auro. 205 

Si tibi simplicitas iixoria, deditus uni 

Est animus : submittc caput cervice parata 

Ferre ju<rum : nullara invenies, quae parcat amanti. 

Ardeat ipsa licet, tonnentis gaudet amantis, ^ 

Et spoliis. Igitur longe minus utilis illi 210 

Uxor, quisquis erit bonus optandusque raaritus. 

Nil unquam in vita donabis conjuge : vendes 

Hac obstante nibil : nihil, ha?c si nolet, cmetur. 

quod donatur pro prima node, qiiando in patimi dhite rutUut Dacicus ac 
GcrmanicKS auro insculjdo. Si vero tibi est simplicitas conju2:alis, atque 
7nens uni addicta ; subjice caput collo promto jugum tolerare: nullum enim )-e- 
peries, quce diligenti indulgeat. Quamcis ilia ferveat, diligentis cruciati- 
bus delectatur atque exuviis. Itaque multo minus idonea conjux erit ei qui- 
cumque vir fucrit benignus et cupiendus. Xihil unquam dubis, reluctante 
uxore: ea vetante, nihil vcnumdabis : nihil mercari poteris, si ilia prohibet. Ipsa 



205 Dacius 15. 10. 20. 24. 23. 56. 57. 58. 66. Datius IS. 19. 21. 22. 27. 45. 
47. sculpto radial G. auro 57. scutilo r. G. auro et vet. cod. suo legit Pontan. 
ad ]Macrob. Sat. in. 10. iibi monet, scutilum propr. esse varicgatum instar 
telae araneaiuni. radians 20. Germanius 22. — 206-208 in 13. itaooaluere : Si 
tibi simjilicitas uxoria complacet, erras: Nam penitus 7iullam invenies, quce parcat 
amanti. ac deditus 18. Recte tbisan. Possis etiam Et pro Est legere, vel 
interpiingere : Si tibi (simplicitas uxoria) deditus uni Est animus. — 'lOS parcit 
23.— 210 i«is 25.— 211 erat -21. a m. pr.— 213 ndlet 27. nolit 13-17. 21. 22. 
24. 25. 45. 49. 50. 54-62. 65-69. 71-74. 77. Nil interest, volet IS. a ni. sec. 

NOT.E 

204 Quod prima pro nocfc datur, Sfc.'] quidve gratis debeat utrisque Jiive- 
jMuneia qna?, niaritus noVcP nuptae do- nalis, hand niihi satis appaiet. 

uare solet in virgiiiitatis delibatae 206 Si tibi simplicitas u.roria] Pos- 

praMiiiuni, aliquot nenipe nummcs terius coinu dilemmatis. Quod si niii- 

aureo in lance. Vetus Schol. lierosus es, et sinipliciter uxori amau- 

205 Dacicus, et scripto radiat, ^-c] die deditus, grave tibi jugum feren- 
Nummus effigie Domitiani signatus dum erit, eique famulanduni more 
cum titulisDacici et Germanici, ob scrvi, atque in omnibus obsequen- 
Dacas Germanosque debellatos. duni. 

Dacicus'] Vide Satir. iv. vs. 111. ad 209 Ardeat ipsa licet] Quamvis ipsa 

vocem Dacis. te ardentcr amet, gaudebit tanien tor- 

Scripto] Legnnt alii, sculpto: alii quere te ac spoliare. Sic enim im- 

corrigr.nt, scutilo, id est, variegato ve- proba est mens mulierum. 

lut telir aranearum. Ita Jo. Is. Pon- 210 Longe minus utilis] Quo melior 

tan. Annot. in Macrob. et alii qui- est maritus et uxori optabilior, co 

dam. Verum quod opera pretiuni ; gravior fit ei uxor molestiorque. 



358 D. JUNII JUVENALIS 

Hcec dabit affectiis : ille excludetur amicus 

Jam senior, ciijus barbam tua janua vidit. 215 

Testandi cum sit lenonibus atque lanistis 

Libertas, et juris idem contingat arenas ; 

Non iinus tibi rivalis dictabitur haeres. 

Pone crucem servo. Meruit quo crimine servus 

Siipplicium ? quis testis adest ? quis detulit ? Audi, 220 

Nulla unquam de morte hominis cunctatio longa est. 

O demens, ita ser^Tis homo est? nil fecerit, esto: 

motus animi suggeret. Is expelletur fatniliaris jam vetulus, ciyi/s pitbetn aspexe- 
runt fores tua. Quanquam autem ganeones et lanista; Ucentiam habent condendi 
testamenta, parque potestus arence data est, multiplex rivalis hares tibi pracipietur. 
Jubebit uxor; servo patihulum statue. Turespondebis: Ecqitod oh scelus poena 
dignus est servus? Ecquis astat testis? Quis dejiuntiarit? Ausculta: De homi- 
nis nece nulla unquam diuturnior mora est. Turn ilia dicet tibi : O stulte, siccine 
mancipium homo est? Esto, nihil perpetrarit : at illud cupio, ilaedicu, pro causa 



23. 46. 48.— 214 Hac recepi ex 17-25. 27. 43-50. 54-63. 65-74. 77. et exclude- 
tur ex 10. 13. 15. 16. 21. 22. a m. sec. 25. 27. 46. 47. 48. 50. 55-T4. 77. Hac 
et excludiitur in aliis libiis, etiam ed. Hcnnin. dedit 23. effectus 12. 19. 22. 
47. 48.— 216-218 ejecti e 13.— 217 iim64. contingit 16. 27. 46.47.48.58. 
—218 rivalis tibi 27 . 4:6. 47. 48. 58. Non tibi rivalis unus 19. ditabitur II. 
ex rasma, 15. 18. 23. 29. 45. 49.-219 abest ab 22.— 220 qui. ..qui 17. 20.— 
221 NulU emend. Heins. ad Ovid. Met. vii. 453. est abest a 12. et 16.— 

NOT^ 

214 Dabit affecius'] Si quern oderit, Dictabitur] Sujrgeretiir, scribi im- 
jubebit te odisse ; vetabit aniare et perabitur. 

colere vetereni etiam amiciim, cum 219 Crucem] Supplicii genus olim 

ita libuerit inconstanti ejus auimo, valde usitatum, a Constantino Magno 

snspicaci, moroso. postea sublatum, ob reverentiam in- 

215 Cujus barbam tua janua vidit] strumenti nostiae omnium salutis, ac 
Qui domum tuam frequentarit a pii- apparentis mirabiliter in aere .Mgni, 
ma jptate, cnm pubes et lanugo genas in quo erat hostes victiirus, ac reapse 
ac meutumvcstire incipit. Velquod vicit. De variis cruciuni generibus, 
juvenes non raderent barbam ante Seneca consol. ad Marc. c. 20. et de 
annum a-tatis vigesimum primum, ut Vita beata, cap. 19. Vide Anuotat. 
volunt nonnulli. Sirat. xiii. vs. 105. 

216 Testandi cum sit lenonibus, ifc] 221 Nulla unquam de morte, H^c] A- 
Aliud incommodum ab imperiosa ux- pud mullas gentes damnatonim poena 
ore, per quam non licebit viro haere- ditierri solebat : et apnd Komanos 
des iustituere nisi quos ipsa voluc- quidcm, ex Senatusconsultis, ad de- 
rit. cimum usque diem. 

Lanistis] Giadiatoribus, corumque 222 Servus homo est] Servi sunt, 

magistris. Vide Satir. in. vs. 158. imo homines : servi sunt, imo conser- 

217 Arena] In arena decertantibus. vi, ct ex iis<Iem tecum elementis con- 
Vide qua- ad Satir. ii. vs. 144. stant alunturquc, atque spiritum enn- 

218 nivalis] Uxoris tuac mocchus. dem ab codcm principio carpunt, &c. 



SATIRA VI. 35d 

Hoc volo, sic jubeo, sit pro ratione voluntas. 

Imperat ergo viro : sed mox ha?c regna relinquit, 
Permutatque domos, et flamraea conterit : inde 225 

Advolat, et spreti repetit vestigia Iccti. 
Ornatas paiilo ante fores, pendentia linquit 
Vela domiis, et adhuc virides in limine ramos. 
Sic crescit numerus ; sic fiiint octo mariti, 
Quinqiie per auctumnos: titulo res digna sepulcri. 230 

Desperanda tibi salva concordia socru : 
Ilia docet spoliis nudi gaudere mariti ; 

sit arhitrium meiim. Itaque imperium exercet in maritum. At paulo post ee. 
regna deserit, ac mutat ades, deteritque fiammea. Exinde recedit atque relegit notas 
cubilis confemti: ditnittit januam nuper decoratam, aulcea in cedibus expanse, ra- 
mosque in foribtis etiamnnm virentes. Ita numerus augetur: ita succedunt octo 
viri intra quinque autumnos: res sane digna inscriptione tumuli. Nee speranda 
tibi consensio, socru superstite. Hac monstrat oblectari cxuviis spoliati viri : hac 



223 Sic volo 19. 27. 28.— 224-230 extrusi e 13.— 225-227 absunt ab 18. da- 
mns 14. 16. 48. fiammea 22. 45-50. 62. 64. 65. 68. 69. 71. 72. 73. ftamea al. — 

226 Evolat 20. Avolat (a novo marito discedit) 29. 50. 65. 60. et cod. viri 
docti, quem v. in Miscell. Obss. Crit. in Auctoies vett. Anist. 1734. Vol. v, 
T.I. p. 122. lecti repetit vestigia spreti 21. refugit t-esfig-ia conj. Sclirader. — 

227 Ornatus 46. 48. 61. liquit 16. linquet 65.-228 vel pro et 11. 14. 16. 19. 
— 230 Post huuc versuni in 16. insertus est alius : Si fierent comites citiits, 
quam nuberet uxor. — 231 saha est 16. est salva 27. — 232 Versus ab alia mauu 

N0T7E 

quse habet Macrob. Saturn, i. 11. quam octo viris nuberc licebat, citra 

Vide et Senec. Epist. xlvii. notam adulterii. Hinc Martial. E- 

223 Hoc volo sic jubeo, ^c] Tyran- pig. vi. 7. ' Nubit decimo jam Tele- 
nica plane verba. siua viro. Quze nubit toties, non nu- 

224 Hcec regiial Viri domura et fa- bit, adultera lege est.' 

miliam in qua regnabat, relinquit, no- 230 Quinque per auctumnos] Annis 

vumque maritum sjcpius qua;rit po- quinque. 

tens ac dives mulier. Titulo res digna sepidcri] Ironice. 

225 Permutatque domes'] Ab uno vi- Quam pulchrumeritsepuicro talis mu- 
ro ad alium aliumque transiens. lieris iuscripta ex more videre nomina 

Fiammea contirit] Toties nuptialia virorum octo, quibus nupsit. Vide 

terit velamenta, cpioties nubit. De JIartial. Epig. ix. 16. 

flammeo vide Satir. ii. ad vs. 124. 231 Concordia] Expectanda tibi non 

226 Advolut] Alias, avolat. sunt amor et fides conjugalis ab uxore 
Spreti repetit rcstigia lecti] Keditad ilia tua, vivente socru. 

primum \inini. 232 Ilia docet] Socrus enim ipsa, 

227 Ornatas paulo ante fores] Vide tuae uxoris mater, improbis instruit 
supra ad vs. 79. earn moribus. 

229 Octo mariti] Nee cnim pluribus Nudi] Crebra exigens a viro dona, 



360 D. JUNII JUVENALIS 

Ilia docet, missis a corruptore tabellis. 

Nil rude, nee simplex rescribere : decipit ilia 

Ciistodes, aut aere domat ; time corpore sano 235 

Advocat Archigenen, onerosaque pallia jactat. 

Abditus iiiterea latet et secretus adulter, 

Impatiensque morae pavet, et praeputia ducit. 

Scilicet expcctas, ut tradat mater honestos, 

Atque alios mores, quam quos liabet ? utile porro 240 

erudit nihil af>reste, nihil simplex rescribere liieris ab adultero 77iissis. Hcec ob- 
servatoresfallit,velpecuniiicunciliat. Turn valente corpore accersit Archigenem, 
ac opercuhi gravia imponit. Interim delitescit uccultus tectusque mcechus, et facet 
vix ferens cunciationem. * * Nimirum speras ut parens det bonos mores, vel a 
suis diversos ? Praterea spitrcw vetidwfructuosiim est prostituere impuramJiUam. 



sciiptus in 10. et abest ab 22.-233 Versus excidit e 4G. 48. 49. 56. 59. 60. 
65. Ubellis 16.— -I-iA nil simplex 12. -I-I. a ni. pr. 23. 24. 35. 27. 46-50. 54-66. 
68. 71-74. 77. describere 60. — 235 7iiinc 13. — 236 Archigenen recepi e 60. 65. 
et 68, Archigenem alii. Setl quamvis non ignoro, hiatus frequentes esse 
Juvenali, (v. ad i. 151.) vereor tamen, ne illi sine necessitate ei ab imperitis 
libiariis passim obtrusi siut : et ilia vocis forma doctior est. — 237. 238ejecti 
e 13. in terra 16. 21. a ni. pr. et secretus revocavi, tanquam lectionem omnium 
fere librorum, c\ I. 10. 11. 12. 14-26. 45. 46. 48. 49. 50. 54-63. 65-77. Lan- 
guet tamen, qiioniam syuouynia abditus et secreius junguntur. et securus 27. 
47. 64. non iniprob. Sohurzfl. modo niox vs. seq. silet, non pavet legatur. ac- 
cersitus e conj. reposuit jNIarshall, rectiusque arcessifus Hennin. ut mens 
poetffi sit: Interim, dum medicus arcessi fingitur, mfechus sub persona me- 
dici veniens clanculumintrat, atque ita custodes decipit. Sed illas lectioues 
ex accersitus degciierasse, non milii persuasit Hennin. — 238 paref restitui ex 
1. (cujus glossa certc est jiietuit) 10. 12. 14. 15. 17-23. 25. 26. 27. 45-50. 54-69. 
71-74. et tribus Mss. Nic. Heinsii, qui ad Sil. Ital. xvi. 432. banc lectionem 
probat monetque, pavorem esse aliquid medium inter spem metuniqiie, et 
hinc latum pavorem ac horrorem dici Stat. Theb. i. 493. Sil. iii. 215. xvi. 
432. eumque dcscribi a Stat. Theb. vi. 392. sq. 802. sq. silet 16. 24. 70. 
75. 76. 82. discit pro ducit 12. 14. 17. Vetus Schol. docet, totum hunc 
versum in quibusdam codicibus non legi : et lubeus eum deleverim propter 
obsca?nitatcm, qua tamen ipsa illius rei causa fuisse videtur. — 239 JS'am licet 
20. exspectes 20. 26.— 240 Aut 13. 14. 21. 22. 25. 27. 46-50. 54-69. 71-74.— 

NOTtE 

&c. Multa etiam clam surripiens et Archigenenl Celebrem eo tempore 

luatri donans. Medicum. Vetus Schol. 

234 Nil rude, nil simplex rescribere^ Onerosaque pallia jactat^ Vel rejicit 
Docet caute, erudite, callide, blande quasi nccjueat ferre ; vel potius, ipsa 
rescribere ad mocchos. mater operit multis paliiis velut ac- 

235 Custodes'] Suspectac fidei uxo- gram filiam, vocatquc Medicum, ut 
ris custodes a virocommissos. locum det niccciiis. 

236 Advocat Archigenen] \ocatMe- 238 Pavet] .Alias, si7cf, quod niagis 
dicuni ipgritudinem siniulans, quo fa- congruit. 

ciliu^ adultcria pcrpclret. 240 Utileporro] Nam turpis mater 



SATIRA VI. 



361 



Filiolam turpi vetulae producere turpem. 

Nulla fere causa est, in qua non fremina litem 
Moverit. Accusat Manilia, si rea non est. 
Componunt ipsce per se, formantque libellos, 
Principium atque locos Celso dictare paratas. 245 

Endromidas Tyrias, et foemineum ceroma 
Quis uescit ? vel quis non vidit vulnera pali ? 
Quern cavat assiduis sudibus, scutoque lacessit, 

Ntdla propemodum controversia est, in qua litem non intentarerit mulier. Accusat 
Manilia, si rea non fiterit. Ipsce per se conscribunt et contexunt libellos, promtce 
Celso prcescribcre exordium et locos. Quis ignorat eiidromidus Tyrias. ac muUebre 
ceroma? Vel quis non aspexit ictus paxilli, quern quotidianis fustibus perfodit, 



242-267 ejecti e 13.— 243 Manulia, Mamilia et Mamilla legitur in bonis libris 
Gell. IV. 14. nbi vid. Gronov.— 245 Ceso 46. 48.-246 Endromydus 40. 47. 49. 
50. 54. 65. Endromadas 10. 15. 45. Endromedas 16. 22. 23. 24.-247 aut 
pro vel 12. 14. 15. 16. 23. 25. 27. 45-50. 54-69. 71-74. 77. prob. Schmzfl. cum 
verba quarti ordinis in tertiis personis, etiani extra perfecti contractioneni, 
sappius producantur. Hiatus etiam aniat Jiivenalis. v. ad i. 151. Nee tamen 
illi temere ei videntur obtrudendi. — 248 rudibus pro sudibus conj. Lips. Mil. 



KOT.E 

ex adulteriis filice qnaestum facit. 

242 Nulla fere causa] Quid, quod et 
forensia negotia attentant foeminae < 

In qua nonfcemina litem morerif] In 
qua litigandi ansam et moduni non 
inveniat. 

243 Accusat Manilia, si rea non est~\ 
Semper aut accusantis aut defenden- 
tis partes agit. 

Manilia'] Pro qualibet audaci fiv- 
niina ponitur ilia meretrix, cnjus nie- 
uiinit Agellius iv. 14. Ha?c Aulum 
Hostilium Mancinum ^'Edilem Curu- 
lem, a quo dies ipsi dicta ad popuhun 
erat, provocans ad Tribunes Piebis 
jure dejecit. 

244 Per se, formantque libellos] Sine 
virorum auxilio componunt libellos, 
et scripta ilia quibus actio instituitur 
et causa probatur. 

245 Locos] SedesargumentorunijUt 
aiunt, rationes probationi aut refuta- 
tioni idoueas. 

Celso] Cornelius Cclsus Orator fuit 
insignis et Juriscousultus, sub Au- 



gusto. Institutionum libros septem 
conscriptos reliquit. Vetus Schol. 
Ejus nieminit Quintilianus pluribus 
in locis. Lib. vero 12. cap. ult. ait 
scripsisse de rebus etiani medicis, 
ru»ticis, militaribus. 

Diclare parata] Tarn erudita?, ut 
tradere queant etiam peritis diceudi 
prapcepta. 

246 Endromidas Tyrias] Novum au- 
dacicE muliebris portentuni; quod et 
hictari, et in arenam descendere non 
enibescant. 

Endromidas] Vide Satir. in. vs. 103. 
TyriuSf purpureas et molliores vulga- 
ribus. Vide Satir. i. vs. 27. 

Ceroma] Vide Satir. iii. vs. 68. 

247 Quisnonvidit vulnera pali] Quis 
nescit mulieres non modo ceromate 
inungi, ac gymnicas exercitationcs 
sine verecundia frequentare, sed eti- 
ani gladiatura gaudere, proindeque 
more tyrouuni exercere se ad palum 
soUlas ? 



362 D. JUNII JUVENALIS 

Atque omnes implet numeros, dic^nissima prorsus 

Florali matrona tuba ; nisi si quid in illo 250 

Pectore plus a^itat, veraeque paratur arenas. 

Quern prsestare potest mulier galeata pudorera. 

Qua? fugit a sexu ? vires amat. Hasc tamen ipsa 

Vir nollet fieri. Nam quantula nostra voluptas ? 

Quale decus rerum, si conjugis auctio fiat, 255 

Balteus, et manicae, et cristas, crurisque sinistri 

et clypeo impetit? et ctincfas partes exeqnitur, mulier sane dif>7ia buccina Florali- 
um: prceterquam siquidpiam majiis volutatur ineo corde, ac vera arena: comparatur, 
Quam verecumiiani exhibere valet fcemina casside miinita, qua ahhorret a suo sexu, 
et robnsta sectatur ? Ea nihilominus ipsa repiignaret fieri vir. Quanta enim oblec- 
tatio nostra? Porro, qualis rerum splendor, si fiat venditio uxoris: balteus, et 
manic(e,ef pinna-, et medium Iccvi cruris armamentum: aut si varia tentaverit cer- 



Roni. V. 14. lit nos Sil. viir. 552. — 249 numeros implet 19. 45. implent 65. — 
250 ni 21. 22.— 251 ugitat pro agitet restitui ex 10-12. 14-27. 45-50. 54-7G. 
nam paratur niox sequitur. paretur 16. 21. — 252 Possis etiaiii ita distin- 
guere : Quern p. p. m. g. pudorem? Quce fugit a sexu, vires amat. Nisi forte 
reponcnchim : pudorem. Qua fugit a sexu, et vires amat? Nee tameii respuen- 
da vulgaris et interpunctio et lectio.— 253 viros 16. 24. et pro hcec 26. — 254 
nolet 23. 46. 47. 50. 64. tantula 22. vestra voluptas 11. non impiob. Schurzfl. 
ut sit wdvKO(popa mnlieris galeatae. Sed idem recte prsctiilit vidgatam lec- 
tionem. — 25 i> Jiet W. 19. 45. Hivc verba etiam ita distingui possunt : Quale 
decus, reruin si cet. — 256 manicce, crista II. 24. tunica pro manica veins 
Schol. ciijus glossa est lia'C : balteus et tunica Ketiarii scilicet, si personam 
atit officium ejus susceperit. Huie Icctioui favet locus Livii ix. 40. ubi inter 

NOTiE 

249 Omnesimplet numeros'] Accedit, 254 Quantula nostra voluptas] Quam 

ferit, recedit, rursum invadit, &c. parva et modica virorum voluptas 

Dignissima prorsus Florali matrona prse foeminea : ex Ovid. Met. ni. 

tuba] Dignisxiiria igiturquffi inter me- Fab. 4. 

retrices et perfricta tceminas frontis, 255 Quale decus rerum, ^c] Quam 

discurratinFloralibusnudatocorpore, niagnificuseritille apparatus acsplen- 

ct ad signum tubce prosiliat. Vide dor armorum tuae uxoris, si hiEC ilia 

Pers. Satir. v. vs. 178. ad vocem Flo- venum proponere vohierit! Ironice. 

ralia. Haec celebrabantur sub finem Si conjvgis auctio fiat] Si fiat ven- 

Aprilis. Ovid. Fast. v. ditio armauientoniin tuae conjiigis. 

251 Veraque paratur arena] Ut in 256 Balteus] Cinguliim miiitare c 

amphitlitatro palam decertet, more corio, e quo arnia dependent, 

gladiatorum : ac post umbratiics fllanica] Manuum arinamenta sen 

pngnas ad vcrum certamen in arena tcgmina. 

descendat. Vide Martial. Spectac. Crista] Quae galeis iraponuntur 

Epig. VI. ornatus cauj-a. 

253 Vires a)nat] Muliebres fugit ex- Crurisque sinistri dimidium tegimen] 

ercitationcs, virilcs amat, duras, la- Virgil. /En. vn. Cms sinistrum nu- 

boriosas. dari solitum ab Hcrnicis ait : contra 



SATIRA VI. 



363 



Dimidium teamen: vel si diversa raovebit 
Proelia, tu fclix ocreas vendente puella. 
Hae sunt, qua3 tenui sudant in cyclade, quaruin 
Delicias et panniculus bombyciniis urit. 
Aspice, quo fiemitu monstratos perferat ictus. 



2G0 



tamina, qnani tu beattts, juvencula ocreas vcnum exponente ! Ipsa sunt qua sudo- 
rem emittunt in levi cyclade, ijuarum voluptates adurit sericeum etiam palliolum. 
Cerne quanta gemitu inferut percussiones ostensas ; quamque magna cassidis gravi- 



arma Samnitinm lecensentiir etiam tunica. — 257 tegimen 21. 22. 45. ut in 
optiniis meiiibiaiiis iibique, iinde lecepi pro vulg. tegmen, Cf. Nic. Heins. 
ad Sil. I. 402. qui tamen ad Virg. /En. ui. 594. et vii. (iG6. utranique scrip- 
turain damnat, et ubivis tegumen reponendum censet. mnvebis 27. 40. 47. 58. 
—258 turn 25. 27. 46-50. 54-(i0. 64. 65.-259 Hac 61. 02. 63. 67. 71. 72. 73. 
prob. Pulinanno, lit sit enallage, ut inf. vs. 592. et ap. Terent. in Eun. iii. 
5. 34. Andr. iv. 1. 32. in Heaiitont. iv. 4. 4. et in Phorm. v. 8. (al. 10.) 23. 
quibus tamen locis meliorcs libri Hie vel Hcccinc exhibeut. — 201 prceferat 47. 



NOTiE 



Juvenalis tegmen sinistri cruris me- 
morat. De his vide Macrob. v. 18. 
in fine. Certe crus laevuni tegebatur, 
quod protf ndebatur adversus hostem. 
Dimidium vero dicitur tegmen, quia 
uonnisi a pede ad genu perveniebat, 
superiora tegente clypeo. 

257 Si diversii movebit pralia'] Si tam 
retiarii, quam inirmilionis partes va- 
rias exequatur, adeoque geminas ha- 
beat ocreas, non simplices autesn so- 
lum, ut /Etoli populi, de quibus Ma- 
crob. loco citato. 

258 Tu felix ocreas vendente puella'\ 
Ironice, ut cetera. Quanta tibi glo- 
ria, quantum decus. o vir, uxore tua 
ancipiteni et variam armaturam ve- 
rum proponente, ostentante ! 

Puella'] Uxore adolescentula. 

259 H<e sunt qua tenuil Illaj ipsae 
quae virile robur ati'ectant in gladia- 
toriis exercitaiionibus, in aliis rebus 
tVemineam omnino ostendunt molli- 
ticm. 

Cyclade] Rotimda chlamyde e teuui 
valdc filo, qua se gravari tamen deli- 



catulfe queruntnr, ac velut aduri. 

Quai-um delicias, Sfc] Quarum molle, 
tenerum, delicatum corpus vix ferre 
potest bombycinaj vestis pondiis. 

260 Bombycinus] E tells araneorum 
modo textis ad luxum foRniinarum, 
inventis primum in Co Insula a Pam- 
phila nuiliere Latoi tilia : ut ait Plin. 
II. 22. ubi de bombycibus. 

261 Quo frcmitu] Cic. Tuscul. ir. 
n. 56. ' Vir fortis,' inqiiit, ' ingeniis- 
cit, ut se intendat ad firniitatem ; ut 
in stadio cursores exclamant quam 
maxime possunt. Faciunt idem cum 
exercentur athletae. Pugiles vero 
etiam cum feriunt adversarium, in 
jactandis cestibns ingeniiscunt, non 
quod doleant, aniniove succumbant, 
sed quia in profundenda voce omne 
corpus inteuditur, veiiitque plaga ve- 
hementior.' 

Monstratos perferat ictus] Docente 
lanista. 

Perferat ictus] Quanta fcrocia infli- 
gat ictus, ac monstratos gestus omues 
exequatur. 



364 



D. JUMII JUVENALIS 



Et quanto galeae curvetur pondere, quanta 
Poplitibiis sedeat, qiiaiii denso fascia libro, 
Et vide, scaphiiim positis cum suraitur armis. 
Dicite vos ueptes Lepidi, cajcive Mctelli, 
Gurgitis aut Fabii, qute ludia sumserit unquam 



265 



tateincurvctur: quantu i^enilius insistat : quam spisso fascia volumine : atque cachin- 
nare, quando arinis depositis scaphhim lucipitnr. Enarrate ros, o ncptes Lepidi ac 
Metelli ocidis urhati, vel Fabii Gurgitis, qua mima eas unquam vestes iiiducrit J 



58. 66.— 2C2 quanta. ..curetur errorcs operanim in edit. Hennin. quos tamen 
fideliter expiessenint editores Manhem. — 263 Poplicihus 45-48. — 264 sca- 
phium positis pro pusitis scuphium 27. 46-50. 54, 55. 58.61-69. 71-74. quos seciitus 
sum.— 265 ca-cique 16. 19. 24. 85. ccecive 27. 61. 63. Creteire Metelli (ut mox 
Gurgitis Fahii) 3. 4. iion iniprol). Nicol. Heins. ad Ovid. Met. vii. 223. ut 
innuatur Q. Metellns deticus Cos. a. 674. qui Cietam expucnavit; de quo 
V. Dio Cass, xxxvi. p. 8. ctSallust. B. C. 29. Possis etiani suspicari Calvire 
Metelli, h. e. L. MeteiliCalvi Cos. a. ucxi. Sed vulgata quoque lectio bene 



262 Quanto galea curvetur pondere^ 
Quam gravcm terat ultro galeam, ut- 
que sub ejus pondere curvetur, ictus 
decliuando. 

Quanta poplitibus sedeat^ Qnani se 
firmam et quam graudeni exhibeat 
inter digladiandum, crura tibiasque 
extendcndo, flectendo, agitaudo, to- 
tum corpus genuura flexura innixum 
agiliter niovendo. 

263 Denso fascia libra'] Aspice quam 
densis voluminibus replicatas vestes 
coUigat fascia, et succingat. Sic euiui 
inulieres pugnabant succinctae, 

Libro] Instar muitoruni libri volu- 
luiuum. Olim enim scribebant in ar- 
borum cortice, qui liber vocatur. 

264 Ride, scaphium positis] Cum vi- 
deris niulierem esse, et mnliebre quid 
attrectare can), quiv plane virnni se 
in gladialura pra-stabat. 

Scai)hiu>n] Multiplex et varia pror- 
sus vocis istius significatio. Aliquando 
pro ligone ponitur : alias pro vase 
potorio, ut passim apud Plant. Alias 
pro certo capiilitio scaplue similitudi- 
neni ctformam lialjcntc, mcretricibus 
usitato, ut notat Tnrucb. 1. ii. capite 



NOT^ 

ultimo. Quo sensu non absurde hie 
accipere licet. Vulgo tamen interpre- 
tantur matellam, sen vas cui immei- 
unt mulieres, ipsis proprium, ut lasa- 
num viris. Favet Jul. Pollux x. 9. 
el Turnebus loco citato. Crel. Rho- 
dig. XXI. 33. pariter ait, lasanum vi- 
rorum esse, foeuiiuarum vero trullam 
et scapliium : veluti Pollux scribit, 
inquit, Riipolidem secutus. 

265 Dicite vos neptes] O vos honesla; 
liliif. bonestorum et summorum viro- 
rum, dicite num ea fueriut olim mu- 
lieres impudentia. 

Lepidi] Qui Censor, bis Consul, et 
Poiitifex Maximus fnit. 

Metelli] Is etiam bis Consul, Cen- 
sor, Dictator, oculos amisit cum ex 
incendio ledis Vestvt Palladium cri- 
peret. De eo jam Sat. iii. 139. 

266 Gurgitis aut Fabii] Is Fabii 
Maximi filius devorato patrimonio 
Gurges cognominatus, ad mcliorem 
postea frugeui rediit, multarumque 
virtutum, iuprimisque abstinentije 
specimen edidit: ac prioris ajtatis 
vitia insigni sccura virtutc compen- 
savit: ut testatur Macrob. iii. 13. 



SATIRA VI. 3G5 

Hos habitus ? qnando ad paliini o-cmat uxor Asyli ? 

Semper habet litcs, alternaquc juri^ia lectiis. 
In quo iiupta jacet: niiiiiinuni dormitur in illo. 
Tunc gravis ilia viro, tunc orba tigride pejor. 270 

Cum simulat gemitus occulti conscia facti, 
Aut odit pueros, aut ficta. pellice plorat, 
Uberibus semper lacrymis, semperque paratis 
In statione sua, atque expectantibus illam, 

Quando Asijlli cnnjiix ad paxillum fremuerit? Thalamus hi quo uxor cuhat n«7i- 
quamnon rixas conlinet, et mutuas content ioncs. In co somnus capitur modicissimus. 
Hccc turn marito molestu, tuni dctcrior tigride orbata, quando Jingit luctum secreti 
noxia facinoris ; reljilios arersatur, vel conficta dolet concubina, Jietibus niinquam- 
non copiosis, nunquammm promtis in sua sede, ct earn opperientibus qua ratione 



se habet.— 267 gemit 11. 12. 14. 15. 10. 18. 19. 21-24. 2C. 46-50. 54. 55.59. 60. 
64. 65. 85. Asia 17. 19. 21-24. 27. 45-48. 50. 64. 85. Asyli 49. 60-63. 65. 68. 
71. 72. 73. 77. Asilli 20. Assili 18. — 269-303 ahsunt a 14. quia folium exci- 
dit. iiimium 16.— 270 Tunc levocavi ex 10. 13. 17-25. 27. 45-50. 54-60. 71-74. 
85. Turn 11. 77. Cum 14. 15. 16. 26. 70. 75. 76. 82. turn orba 11.— 271 Consi- 
milat 13. Tunc simulat 21. a m. sec. 27. 46-49. 58. Non tnale, si minoreni 
distinctionein posueris in fine versus praeced. — 272 jam ficta IG. flicta palice 
9. in quo et sup. ii. 57. palex pro pellex legitur. — 274 atque spectantibus 12. 
semper speclnntibus 2. ac semper spectantibus 17. ipsis spectantibus 29. 45. ipsisque 
spectantibus 2(». atque ipsis spectantibus 10. 15. 16. 19. 21. 23. 85. atque illis 
spectantibus 18. atque suis spectaiitibus 22. ipsis exspectantibus 'A. 7i, atque ipsis 
exspectantibus 27. 47. 54. 64. atque iis exspectantibus 24. velut exspcctantibus 13. 
Sed atque exspectantibus 5. 14. 20. 25. et editt. tantum non oinnes. H;Fclectio 
mutata videtur ab iis, qui metro metuebant, nee memores erant niultorum in 
Juvenali biatuum. v. sup. ad i. 151. Vix tamen dubito,quin poeta scripserit: 

NOTyE 

267 Adpalum gemat'\ Dum se exer- navem raptore, irrita feritas sievit in 
cet in arte gladiatoria, anhelitu mag- littore. 

no et fremitu, ut paulo ante dictum. 271 Cum simulat gemitus'\ Cum viro 

Asyli] Gladiatoris. fictum objicit adulteriuni plorans, ut 

268 Semper habet litcs, Sfc.'] Cum con- celet suum. 

juge ne quidem noctu quies est. 272 Odit pueros] In odium mariti 

270 Or/«t <(gT((it'] Dum catubsabla- filios vexat; vel etiam servos, quasi 

tisfrendet et saevit in raptorem<iueni marito in suis adulteriis operani na- 

inscctatur. Vide Plin, viii. 18. ubi vantes. 

ait, Tigrim Indicani,feram velocitatis ficta pellice] Fingens vEmulam sibi 

tremcndic esse, quae vacuum repc- datam : ac pellicem a viro, a quo plus 

riens cubiU', fertur privce|)s, otb)re ilia anietur. 

vestigans. Raptor appropiiKpiante 274 In statione'] Metaphora a re 

tVemitu, alijitit ununi e catiilis. Tol- militari. 

lit ilia morsu, et pondcre etiam ocyor Expectantibus] Dum sigmun det 

facta reporlat, ct mox redit, iterum- ilia ut fluaut abundanter. 
que conscquitur; donee regresso in 



3G6 D. JUNII JUVENALIS 

Quo jubeat manare modo: tii credis amorera, 275 

Til tibi time ciuruca places, fletumque labellis 

Exsorbes ; quae scripta, et quot lecture tabellas. 

Si tibi zelotypae retegantur scrinia moechae ! 

Sed jacet in servi complexibus, aut equitis. Die, 

Die aliqiiem, sodes, hie Quintiliane colorem : 280 

Hasremus. Die ipsa. Olim convenerat, inquit, 

Vt faceres tu, quod velles ; nee non ego possem 

Indulgere mihi: clames licet, et mare ecelo 

Confundas, homo sum. Nihil est audaeius illis 

fluere imperet. Tu existimas amorem. Turn tu tibi curruca arrides, ac labris 
lacrymas kauris ; ques vero exarata, et quas epistolas lecturej si tibi aperiatur 
arcula zelotypa adultercB. At cnhut in amplexibus famuli vel equitis: eloquerCy 
Quintiliane, prefer, si potes, profer excusatiotiem quondam. Atnbigimus. Ipsa 
eloquere. Pactum fuerut quondam, ait, ut ageres tu quod placeret, atque possem ego 
aliquid tnihi concedere. Quantumlibet vociferere, ac mare ccelo misceas, homo sum. 



atque exspedantibus, ilia Quo jubeat manure modo ; nisi totus potius versus, qui 
salvo seosu ejici potest, acumen interpolatoris redolet. — 275 manere 13. 16. 
17. a m. pr.— 276 Tu tibi turn 2. 22. Tu tibi tu 21. Tutibi nunc 16. Tunc tibi tu 3. 
tunc abcst ab 15. 19. labelli 26. De currucav. Excurs. ad h. 1. — 277 et quot pro 
etquas revocavi ex 7. 10, 11. 13. 15. 17-20. 22-25. 29. 45. 47-50. 54 60. 64. 65. 
75. 76. 85. quod 16. quot lecture tabellis 47. quas risure tabellas 77. — 279-286 
ejecti e 13. Sexii pio sirvi 22. atque equitis 45. — 280 die pro hie 12. 15-25. 27. 
45-50. 56-69. 71-74. 85. Sed idem verbum jam bis positum est, et mox de- 
nuo repetitur. — 282 quod tu velles 16. 85. possum 85. — 285 Deprehensis 15. 18. 

NOT^ 

276 Tu tibi tunc curruca places'] Gau- 279 Sed jacet in servi complexibus'] At 
des, et tibi gratularis quod ameris ab si forte depreheiisa fiierit in delicto; 
uxore tiia ad zelotypiam usque. au quae poterit excusatio pra^tendi 

Curruca] Siniilis isti aviculi?, quae suis sceleribus? Quin imoetsi harreat 

pullos alienos fovet, nimirum cuculi, ipse Quintilianus in tali causa, ipsa 

qui iu currucae nido saepe ova parit, non heerebit, sed strenuc se defendet. 

teste Aristotele, 1. vi. do Animal. 280 QHi«a7(«ne] Rhetor disertissime, 

Sic eninivero tu adultcrinos educas et praeccptionum oratoriarum magis- 

liberos, quos tibi parit uxor tua quasi ter. 

tuos. Vide Plin. x. 9. Olim convenerat] Verba uxoris adul- 

Fletumque labellis exsorbes] Ploran- terium excusantis apud uiaritiim. 

tern deosrulando. 283 Indulgere mihi] Licontiaui ali- 

277 Qute scripta, Ifc] Verum quas quam arri|iere, nee ita me lide conjii- 
et quot aniatorias invenires litteras a gali astringeie. 

mcechis scriptas, si tuw scrinium ux- Mure calu confundas] Sat. ii. 25. 

oris scrutere, quae se zelotypam fin- 284 Homo sum] Sexus me t'ragilem 

git ut suspicioneni omnem suorum et errori proximam facit: liumana io- 

flagitioruni amoveat. firmitatc lapsa Buni. 



SATIRA VI. 867 

Deprensis : iram atqiie animos a crimine summit. 285 

Unde hcec monstra tamen, vel quo de fonte rcquiris ? 

Praestabat castas hurailis fortuna Latinas 

Quondam, nee vitiis contingi parva sinebant 

Tecta labor, somnique breves, et vellere Tusco 

Vexatas diirreque manus, ac proxiraus Urbi 290 

Hannibal, et stantes Collina turre raariti. 

Nunc patimur longge pacis mala. Sasvior armis 

Luxuria incubuit, victumque ulciscitur orbem. 

Nullum crimen abest, facinusque libidinis, ex quo 

Paupertas Romana perit : hinc fluxit ad istos 205 

Nihil estfirocius his inlcrceptis : iracundiam et audaciam trahunt a scelere. Atta- 
men quaris unde aut e qua origine prodeant ea yoitenta 1 Sots ahjecta pudicas olim 
faciebat Latinos, atqne exiguas domos seeleribus injici non permittebat labor, et 
jnodicus sopor, et mamts Eirusca lana fatigatce ac induratce, et Annibal civitati 
imminens, et viri in statione ad turrein Collinam. Jam toleramiis incommoda 
otii diuturni. Premit libido bello crudetior, et mundum subactum vindicat. Nullum 
von grassatur sceluset luxuries Jiagitium ab eo tempore quo desiit inopia Romana, 



27. 47. 49. 56. 63. animum de crimine sutnunt 85. ducunt 19. — 286 aut quo 17. 
de quo fonte 13. 19. 25. 2V. 46-50. 55. 57-60. 64.-288 conjungi 7. 29. sinebat 
11. 15-23. 25. 27. 45-50. 55. 57-63. 65-69. 71. 72. 73. — 290 Vexataque manus 
dura 21. et proximus 77. 85.— 291 in turre 11. 25. 60. 56. 57. 59-63. 65-69. 71. 
74. 85.-292 longe 46. 47. — 293 ukiscimur 29.-295 fluxit ad Istros 19. 20. 25. 
49. 56. 57. 59-62. 65. 66. Histros 10. 12. 15-18. 26. 45-48. 50. 54. 55. 58. 
64.67-69.71-74.85. J/)/stros 13. 21. 24.27. Histos -I-I. Instros'l^. Indos 
9, 75. 76. non impiob. PitlicEO, si mox suadente Jac. August. Thuano repo- 

ISOTIE 

285 Tram atque animos a crimine su- exercitu urbem appeteret Annibal. 
niunf] Non veiecundia, sed audacia Tit. Liv. 1. xxvi. 

sese tuentur, cum se vident in scelere Collina turre] Ad portam Collinam 

deprebensas. Quod sane peiditae est turiibus munitam. Hanc ita dictam 

improbitatis. Varro scribit a varietate collitim quos 

286 Unde Iicec monstra] Unde mou- habet Quirinalis porta; huic proxi- 
strosaha?c luxuria? Nimirum ex opu- mus. 

leutia et olio. 292 Longce pacis mala] Per otium 

287 Humilis fortuna] Opes exignae. enim virtus elanguescit, gliscil luxu- 
289 Velhre Tusco] Lanifiiio quod ex- ria. 

ercebatur in vico Romano, qui Tus- 293 Victumque ulciscitur orbem] Nos 

cus dicebatiir, vel quod e Tuscia pe- orbis victores doniat, expiiguat, per- 

titum fuerat. dit, quasi ut illata a nobis orbi victo 

291 Hannibal] Vide supra vs. 109. mala ulciscatur. 

Stantes Collina] Excubias agentcs 295 Ad istos] Aliqni legunt, Istros, 

in Porta Co///rt(i, vel etiam in caslris qui populi simt in littore Illyrico ; sed 

ad earn portam positis, cum infcsto minus ad rem.. 



368 



D. JUNII JUVENALIS 



Et Sybaris colles, hinc et Rhodes, et Miletos, 
Atque coronatum et petulans madidumqiie Tarentum. 

Inde manavit hos in monies et Sybaris, inde et Rhodiis, et Miletus, et Tarentum 



natur Ehodon et 3Iileton, ut sensus sit, paupeitatem Roma excedentem fluxisse 
ad illas civitates, quae ante deliciis et voluptatibus insignes fiierint. Sed 
istos idem Pitliceus, et jam ante euni Hicion. Nogavola ap. Panlias. in Qua»s. 
per Epist. 28. et Balbus ad Valer. FI. iii. 555. recte, opinor, conjecerunt, 
idque leceptiim in 70. et 82. Libiaiii sa^pe qnidem nomina propria in appel- 
lativa, sed et passim ha?c in ilia corrnpenint, iis potissinnim locis, ubi piura 
nomina propr. recensentur, nt h. I. Conf. Schrader. Emcndatt. p. 8. Drakenb. 
ad Sil. IX. 117. et Brcekhus. ad Prop. iii. 2. 45. 3. 5. 37. 7. 44.-290. 297 
ejecti e 13. hie Rhodos GO. Go. hinc Rhodos 15. 24. 27. G4. hinc ad Rhodes 45. 
4C. 49. 54. ad Rodos 21. a m. sec. 22. 85. ad Rados 23. atqne Miletos 47. 50. 
58. G4. 73. Sed prima s\ 11. voc. Miletos longa est. — 297 et abest ab 25. 27. 

NOTE 

296 Et Sybaris colles,^-c.'] Lnxus, libi- altuni, inter orbis miracula ostentavit 
do, vitia istarum nrbium deliciis perdi- Rhodns, donee terra? motu prostra- 
taruni : nam eo nomine male audiebant turn aliquamdiu postea mercatori ven- 



Sybaris urbs Calabriap, Rhodns civitas 
et Insula in mari Carpatbio, INIiletus 
in finibns Ionia? et Caria^, apud Asiam 
minorem ; Tarentum in extrema Ita- 
lia ad sinum ejusdem nominis. 

C'olles'\ Romam, quae septem colli- 
bus inaedificata. 



didit Saracenorum Rex, circa annum 
Christi sexcentesimum qniuquagcsi- 
mumtertium: ab eo Rhodios Colos- 
scnscs vocatos affirmant Siiidas et 
alii ; et ad hos propriam ab Apostolo 
scriptam Epistolam contendunt non- 
nulli ; sed plures refragantur. In- 



Rhodos] Hecc mullo tempore mari sula ii;ec paruit subinde Imperatori- 



dominata est, Piratas profligavit, 
Romanis amica fuit, <Scc. quae liabet 
Strabo 1. xiv. pulcherrima, et libera, 
circuitu centum triginta millium pas- 
suum ; ant, si Isidore credinuis, 103. 
habitata urbibus, inquit Plin. v. 31. 
Claram Rhodon vocat Horat, Od. r. 
7. Mirabilem a^qne et bcatam exlii- 
bet Pindar. Olynip. Ode 7. ubi e 



bus Constantinopolitanis, dein Sara- 
cenis, quibus ademtam Equites 
Sancti Joannis Hierosolyniitani te- 
nuerunt ad annum miVlesimum quin- 
gentcsimum vigesimura secundum : 
quo tempore Soliniannus Turca ex- 
pugnavit, concedentibus in Melitam 
Insulani Eqnitibus. Gellius vil. 3. 
' Civitas Rliodiensis,' inquit, ' et In- 



profiindo maris enatam canit, et mul- sulw opportunitate, et operum nobi- 



tum in ea pluisse auruni. Casaub. in 
C. 2. 1. XIII. Athenaei, ' Solem,' in- 
quit, ' a))ud se natum credebant Rlio- 
dii,liinc pracipua colcbant rcligiono, 
cique celcbrabaiit Haiia, id est, Fes- 
tuni .Solis : nam "AXioi pro"HAtos Do- 
res dicunt: errant vero qui ab iAs 
deducunt, putantque monumentum 
esse vcteris BaAaTTOKparlas.' II;vc 
Casaub. Colossum septuagintacubitis 



litate, et navigandi solertia, navali- 
btisqnc victoriis celebrata est. — Su- 
perbiac crimen inciirrit,' &c. Vide 
Sat. VIII. 113. et Ibid. Annot. ad 
vocem Rhodios. 

297 Cvrotiatum et jutiilans, 7nadidum'] 
Tarentini solcJjant floriljus corouati 
unguentis(iue perfusi compotare,ebri' 
vero, ut lit, pclulautes eraut. 



SATIRA VI. 3C9 

Prima peregrines ob.-:cocna Pccunia mores 

Intulit, et turpi frcgerunt sa'ciila luxu 

Divitiai molles. Quid eniiii Wniu.s ebria curat? 300 

Ingninis, et capitis qua; siiit discrimina, nescit; 

Grandia qinv niediis jam noctibus ostrea mordet, 

Cum perfusa mero spumant unguenta Falerno, 

Cum bibitur concha, cum jam vertigine tectum 

Ambulat, et geminis exsurgit mcnsa lucernis. 305 

I nunc, et dubita, qua sorbeat aera sanna, 

Tullia quid dicat notae collactea Maura;, 



reiiimitum, ac firocax ctquc liumidum. Impura pecuniu primum inre xit exiemas 
consuetudines, at que opes effocminata' comiperunt avumfceda luxuria. Ecquid ete- 
nim reveretitr teinuleuta VmusI Qua sit inguinis atque capitis differentia, ignorat 
ilia qU(P comedit ingtntes o<trias, node jam media, quando spumaid ungueuta Fa- 
lerno puro immixta, quando potutur iu concha, quando jam prae tertigine culmen 
movetur, et Innte lampadrs in metisa apparent. Jam vade, et ambige qua sanna 
hauriat aerem Tullia; quid loquatur consuitcB MaurcB CoUatia, quando Maura prce- 



40-50. .54-61. 04. 65. 85.— 301 sunt TO. 21. 22. 85.— 302-340 extnisi e 13. 
Grandiaque a mtdiis 10. sorbet pro mordet 11. 16.^303 percussa 10. 85. spumcnt 
75. 70. — 304 Versus ah alii niatiu scriptns in 10.— 305 surgit 16. exsurget 17. 
45. exurgit gemma 85. — 306 qui 19. sorbenf 75. 70. acre 27. — 307 Versus hie. 
ante vs. 308 legitiir in 22. et plane abe>t ab 8. (in quo recentior manus euni 
ascripsitj et aliis codd. teste Pnlmaiino. Eo quoque